Monitor racisme & extreem-rechts Racistisch & extreem-rechts geweld in Jaap van Donselaar Peter R. Rodrigues

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Monitor racisme & extreem-rechts Racistisch & extreem-rechts geweld in 2002. Jaap van Donselaar Peter R. Rodrigues"

Transcriptie

1 Monitor racisme & extreem-rechts Racistisch & extreem-rechts geweld in 2002 Jaap van Donselaar Peter R. Rodrigues

2 CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Donselaar, Jaap van Monitor racisme en extreem-rechts. Racistisch en extreem-rechts geweld in 2002 / Jaap van Donselaar, Peter R. Rodrigues Amsterdam: Anne Frank Stichting, Leiden: Departement Bestuurskunde, Universiteit Leiden. ISBN: Trefwoorden: monitor / racisme / extreem-rechts Anne Frank Stichting / Universiteit Leiden, 2003 Anne Frank Stichting / Onderzoek en Documentatie Postbus 730, 1000 AS Amsterdam, tel Ontwerp: Karel Oosting Druk: De Volharding, Amsterdam Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form by print, photoprint, microfilm or any other means without the prior written permission from the publisher.

3 Inhoud 1 Inleiding 5 2 Definiëring en afbakening 7 3 Korte terugblik 10 4 Dataverzameling 13 5 Aard en omvang van voorvallen in Moord op Fortuyn en dreigcultuur Onderrapportage dreigcultuur Incidenten in 2000: categorieën en kerncijfers Afname gewelddadigheden in Onderrapportage Racistisch dan wel extreem-rechts geweld Slachtofferschap Daderschapschap 28 6 Blik op Sociale dimensies 34 8 Schade naar ernst en omvang 36 9 Slotopmerkingen 38 [ 3 ]

4 1 Inleiding De terroristische aanslagen in de Verenigde Staten op 11 september 2001 liggen ruim twee jaar na dato nog vers in het geheugen. Direct na deze aanslagen deden zich in ons land tal van vijandige inci denten voor die gericht waren tegen moslims en objecten van moslims. Deze voorvallen varieerden van pesterijen en scheldpartijen tot brandstichtingen en vernielingen. De kortstondige, maar hevige reeks van gewelddadigheden van na 11 septem ber is blikbepalend geweest voor het racistische geweld in het jaar Ongeveer 60% van het totaal aantal gewelddadige voorvallen in het jaar 2001 vonden plaats na 11 september. Een belangrijke gebeurtenis in het jaar 2002 was de moord op de politicus Pim Fortuyn op 6 mei. Na de aanslag waren er tal van uitingen van racisme en een voor Nederlandse begrippen ongekend aantal dreigingen aan het adres van politici. In de loop van het jaar werd zelfs gerept van een dreigcultuur die zou zijn ontstaan. Sedert geruime tijd wordt getracht systematisch inzicht te krijgen in de problematiek van racistische en extreem-rechtse gewelddadige incidenten, met name via het onderzoeksproject Monitor racisme en extreem-rechts, dat wordt uitgevoerd door de Anne Frank Stichting en de Universiteit Leiden. In de vijfde rapportage verschenen in januari 2003 werden met name de gewelddadige incidenten in het jaar 2001 onder de loep genomen. Voor het jaar 2002 waarover op dat moment nog geen statistische gegevens beschikbaar zijn werden enkele trends belicht. Nu de statistische gegevens over het jaar 2002 inmiddels wel vervaardigd zijn, lijkt het ons nuttig nieuwe bevindingen te publiceren en niet te wachten op de zesde, algemene rapportage die naar verwachting in het jaar 2004 zal verschijnen. [ 5 ]

5 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS Dit cahier, dat financieel mede mogelijk is gemaakt door de Directie Integratie en Coördinatie Minderhedenbeleid van het Ministerie van Justitie, bevat het verslag van het deelonderzoek naar racistisch en extreem-rechts geweld in het jaar Tegelijkertijd is een tweede cahier verschenen: Monitor Racisme en Extreem-Rechts, opsporing en vervolging in [ 6 ]

6 2 Definiëring en afbakening Over de vraag wat racistisch geweld is, en wat extreem-rechts geweld, lopen de meningen nogal uiteen. Ook statistische gegevens over deze verschijnselen, voor zover voorhanden, roepen vaak discussie op, onder andere vanwege de zogenaamde onderrapportage: het probleem dat slechts een deel van het ver schijnsel zichtbaar wordt en dat een vermoedelijk groter, maar onbekend deel verborgen blijft. De problematiek van racistisch en extreem-rechts geweld levert aanzienlijke definitie- en afbakeningsproblemen op, want aan gewelddadige voorvallen kun nen uiteenlopende aspecten worden onderscheiden. Zo is er de uiterlijke vorm die voorvallen hebben; zij dienen zich veelal primair aan als bijvoorbeeld een bekladding, of als een brandstichting, een al dan niet valse bommelding, een bedreiging, enzovoorts. Het maken van onderscheid lijkt op het eerste gezicht eenvoudig, maar dat is het soms allerminst, want wat door de een als een bekladding wordt gezien kan door een ander worden opgevat als een ernstige bedreiging. Het is de vraag wie uitmaakt hoe het voorval wordt benoemd, en dus geïnterpreteerd. Een ander probleem is dat in de meeste gevallen de daders onbekend blijven, waardoor niet alleen een beoordeling van de motieven en achtergronden van de dader wordt bemoeilijkt, maar tevens zeer uiteenlopende beoordelingen kun nen ontstaan. Juist vanwege de uiteenlopende perspectieven in sociologisch jargon: de verschillende definities van de situatie verdient het aanbeveling de werkomschrijving van racistisch geweld ruim te houden. 1 1 Zie voor een uitvoeriger behandeling Frank J. Buijs & Jaap van Donselaar: Extreem rechts: aanhang, geweld en onderzoek. Leiden: LISWO 1994, p [ 7 ]

7 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS Onder geweld wordt in dit verband verstaan: 2 gedrag waarbij de ene partij de andere partij opzettelijk schade toe brengt, of ermee dreigt dat te doen, en waarbij dit gedrag in hoofd zaak is gericht op fysieke aantasting van objecten en/of personen. In aansluiting hierop kan onder racistisch geweld worden verstaan: 3 die vorm van geweld waarbij de slachtoffers of doelwitten zijn uitge kozen vanwege hun etnische, raciale, etnisch-religieuze, culturele of nationale herkomst. Racistisch geweld kan uiteenlopende interetnische dimensies hebben: 1. autochtoon versus allochtoon, ofwel blank tegen zwart ; 2. het omgekeerde: allochtoon versus autochtoon, ofwel blank tegen zwart ; 3. allochtoon versus allochtoon die tot een andere etnische groep behoort, bijvoorbeeld een confrontatie tussen een groep Antillianen en een groep Marokkanen. De laatste paar jaar zijn met name de tweede en derde categorie in betekenis toegenomen. 4 Het beeld is gedifferentieerder geworden: bij racistisch geweld moet men niet meer uitsluitend aan autochtoon daderschap denken, maar ook aan allochtoon daderschap, terwijl het slachtofferschap zowel allochtoon als autochtoon kan zijn. Extreem-rechts geweld kan racistisch van aard zijn, maar dat hoeft niet per se het geval te zijn. Extreem-rechtse groepen hebben veelal een tweeledig vijandbeeld. 5 Men keert zich tegen volksvreemde en volksvijandige elementen. In het nationaal-socialisme van voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog golden met name joden en zigeuners als volksvreemd. Na 1945 is volksvreemd in de extreem-rechtse gedachtewereld verbreed en worden daar ook meer in het algemeen allochtonen toe gerekend. Volksvijandig zijn vanuit extreem-rechts perspectief de politieke tegenstanders van extreem-rechts. Het kan gaan om antifascistische activisten en demonstranten, maar ook om politici en bestuurders die maatregelen treffen tegen extreem-rechts, of maatregelen nemen ten gunste van allochtonen. 2 Frank J. Buijs en Jaap van Donselaar: Extreem rechts: aanhang, geweld en onderzoek. Leiden: liswo 1994, p Frank J. Buijs & Jaap van Donselaar: Extreem rechts: aanhang, geweld en onderzoek. Leiden: liswo 1994, p Jaap van Donselaar: Monitor racisme en extreem-rechts; derde rapportage Leiden: Universiteit Leiden, Departement Bestuurskunde 2000, p Zie ook Jaap van Donselaar: De staat paraat? De bestrijding van extreem-rechts in West-Europa. Amsterdam: Babylon De Geus 1995, hoofdstuk De vijf landen vergeleken [ 8 ]

8 3 Korte terugblik In het onderzoek naar racistisch en extreem-rechts geweld in het voorgaande jaar 2001 is veel aandacht besteed aan anti-islamitische reacties op de aanslagen van 11 september Deze voorvallen waren getalsmatig van aanzienlijke invloed op het hele jaar: ongeveer 60% van de totaal door ons geïnventariseerde geweldplegingen in 2001 vond plaats na 11 september. Opvallend veel moskeeën waren op de een of an dere manier doelwit. Zo waren zij in Den Haag doelwit van bekladdingen, ver nielingen en bommeldingen. Bij een moskee in Apeldoorn kwamen bedreigingen binnen en er werden ruiten vernield. In Alkmaar werd gedreigd de moskee in brand te ste ken. Bij moskeeën in vele andere plaatsten kwamen bedreigingen binnen. In acht plaatsen waren moskeeën doelwit van diverse vernielingen en negen moskeeën werden geconfronteerd met brandstichting of pogingen daartoe. Het geweld na 11 september richtte zich niet alleen tegen moskeeën, maar ook tegen een aantal islamitische scholen. Daarbij ging het onder andere om bedreigingen, brandstichting en vernielingen. In Gorinchem was de onrust na de aanslag op de moskee en racistische bekladdingen zo groot dat (islamitische) ouders hun kinderen uit voorzorg thuis hielden. Op initiatief van de burgemeester werden allochtone leerlingen op weg naar en van school begeleid door hun autochtone klasgenoten. 7 Naast moskeeën en scholen waren ook afzonderlijke personen slachtoffer van geweldpleging of dreiging daarmee. Het ernstigste geval dat ons bekend is geworden is de zware mishandeling van een Turkse man die van achteren opzettelijk door een auto werd aangereden en daarbij diverse botbreuken opliep. Een aantal in Nederland verblijvende Afghaanse vluchtelingen kreeg het te verduren (vernieling, brandstichting, bedreiging en mishandeling). In diverse plaatsen werden moslimmeisjes die hoofddoeken droegen beledigd, 6 Jaap van Donselaar en Peter R. Rodrigues, Monitor racisme en extreem-rechts; vijfde rapportage, Amsterdam: Anne Frank Stichting Vgl. Trouw, 12 oktober 2001 [ 9 ]

9 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS bespuugd en in enkele gevallen werd de hoofddoek afgerukt. Voorts is er in reactie op 11 september een reeks incidenten geweest in omgekeerde richting: van allochtonen tegen autochtonen. De berichtgeving over feestvierende Palestijnen in het Midden-Oosten en feestvierende Marokkanen te Ede, kort na de aanslagen, hebben de beeldvorming vermoedelijk sterk beïnvloed. Minder aandacht kregen diverse steunbetuigingen aan Osama Bin Laden in de vorm van bekladdingen. Voorts was er een aantal ernstige gevallen van geweldpleging met een (vermoedelijke) anti-autochtone, of beter: antichristelijke achtergrond. Zo werd bij kerken in vier plaatsen brand gesticht of geprobeerd vernielingen aan te richten. Afgaande op onze inventarisaties zijn de geweldplegingen van allochtonen tegen autochtonen in deze periode veel minder talrijk geweest dan die van autochtonen tegen allochtonen. De reeks gewelddadige voorvallen die kort na 11 september ontstond, was begin december 2001 goeddeels weggeëbd. [ 10 ]

10 4 Dataverzameling Wat betreft de verzameling van gegevens over racistisch en extreem-rechts ge weld in 2002 is net als in voorgaande jaren als volgt te werk gegaan. Door de aivd (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, voorheen bvd) 8 is aan de 25 politieregio s verzocht aan de hand van een bepaald stramien gegevens te verzamelen over racistisch en extreem-rechts geweld. Deze gegevens zijn door de aivd ingevoerd in een centraal databestand. De format van dit data bestand is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Leiden, mede op basis van ervaringen die in andere landen met dergelijke bestanden zijn opge daan. 9 Vervolgens zijn de data (over het jaar 2002) door ons bewerkt en geanalyseerd. Het ontwikkelen van statistische (politie-) gegevens over extreem-rechts en racistisch geweld is een ingewikkelde bezigheid. Een van de problemen is het feit dat de benodigde informatie bij de politie tot dusverre niet of nauwelijks is geautomatiseerd, zodat de dataverzameling grotendeels handmatig dient te geschieden. Dat is een arbeidsin tensieve aangelegenheid waaraan meer of minder prioriteit kan worden gege ven. Er zijn enkele politieregio s waar het probleem in kwestie zich blijkens hun rapportages niet of nauwelijks zou voordoen. Dat is ongeloofwaardig en vermoedelijk veeleer een indicatie van de lage prioriteit die aan deze dataverzame ling wordt toegekend. Een ander probleem wordt gevormd door de uiteenlopende opvattingen over het extreem-recht se of racistische gehalte van bepaalde voorvallen. Anders gezegd: de beoorde ling van concrete gevallen heeft een arbitrair karakter. 8 De naamsverandering van de aivd vloeit voort uit de nieuwe Wet op de inlichtingen en veiligheidsdiensten (Wiv) die op 29 mei 2002 in werking is getreden. Zie ook 9 Met name Duitsland en Zweden. In 1997 werd een werkbezoek gebracht aan de politie in Zweden, die al enkele jaren werkte met het registratiesysteem politiek gemotiveerd geweld. Zie Jaap van Donselaar, m.m.v. Carien Nelissen: Monitor racisme en extreem-rechts; eerste rapportage. Leiden: liswo 1997, p [ 11 ]

11 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS Wat de een als bijvoor beeld een neonazistische actie beschouwt, kan door de andere niet als zodanig worden onderkend en worden afgedaan als kwajongensstreek. Dan is er het tellen. Wat in de ene politieregio als één geval van bedreiging wordt gezien bijvoorbeeld de verzending van tien dezelfde dreigbrieven kan in een andere regio als tien verschillende gevallen van bedreiging worden ge teld. Sommige voorvallen zijn samengesteld : een geval van vernieling waaraan een bekladding is voorafgegaan, of een geval van bedreiging dat uitloopt op een mishandeling. Vaak bestaat er de neiging om dergelijke voorvallen weg te schrijven te schrijven onder het zwaarste delict, in dit geval respectievelijk dus als vernie ling en als mishandeling. Wanneer men op landelijk niveau een overzicht wil trachten te krijgen dan moet men proberen aan deze problematiek het hoofd te bieden. Die poging is dan ook ondernomen, waardoor een redelijk resultaat kon worden geboekt op het vlak van uniformering van de arbitrage, alsmede op dat van de telling van de samengestelde voorvallen. Maar daarmee is uiteraard nog niet het probleem van de dekkingsgraad opge lost. Slechts een deel van wat zich in de diverse politieregio s heeft afgespeeld is in de bovengenoemde inventarisatie opgenomen. Een eerste blik op de gege vens over het jaar 2002 maakte evenals in voorgaande jaren duidelijk dat het probleem van de dekkingsgraad aanzienlijk is. Mede op verzoek van het in Rotterdam gevestigde Landelijk Bureau Discriminatiezaken (politie) is in 2003 bij wijze van proefproject in de systemen van de politieregio Rotterdam-Rijnmond intensief gezocht naar gevallen van racistisch en extreem-rechts geweld in Deze zoekactie leverde resultaten op, althans waar het deze politieregio betreft. Niettemin blijft de landelijke dekking problematisch. Daarom is besloten ook uit een aantal andere bronnen te putten, te weten: het jaarlijkse overzicht van antisemitische incidenten van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (cidi) over 2002; 10 gegevens over racistisch en extreem-rechts geweld in 2002 van de Antifascistische Onderzoeksgroep Kafka; documentatie van de Anne Frank Stichting, met name de mediaberichtgeving over racistisch en extreem-rechts geweld Deze overzichten zijn te vinden op de website van het cidi, zie [ 12 ]

12 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN 2002 Verder is gebruikt gemaakt van de werkzaamheden van het Dutch Monitoring Centre on Racism and Xenophobia. 11 Het dumc is een samenwerkingsverband van vier organisaties: de Anne Frank Stichting, het Landelijk Bureau ter bestrijding van Rassendiscriminatie (lbr), de Landelijke Vereniging van Anti discriminatie Bureaus en Meldpunten en de Universiteit Leiden. Het dumc heeft als taak het verzamelen en analyseren van gegevens over racisme en discriminatie, alsmede het rapporteren hierover aan het European Monitoring Centre on Racism and Xenophobia (eumc) van de Europese Unie. Vanuit het dumc zijn Anti-Discriminatie Bureaus en Meldpunten benaderd met het verzoek om gegevens over gewelddadige, racistische voorvallen. In het aldus samengevoegde databestand zijn vervolgens doublures en overlappingen geïdentificeerd zodat deze het totaalbeeld niet vertekenen. Het resultaat levert een beeld op van de aard en omvang van racistisch en extreem-rechts geweld in Zie [ 13 ]

13 5 Aard en omvang van voorvallen in Moord op Fortuyn en dreigcultuur Een belangrijke gebeurtenis in het jaar 2002 was de moord op Pim Fortuyn op 6 mei Nadat het nieuws bekend werd even na zes uur s avonds, trokken velen naar het huis van Fortuyn in Rotterdam en naar het Binnenhof in Den Haag. De sfeer was gespan nen: aanwezige journalisten, politici en ministers werden uitgescholden en bedreigd. De haastig opgetrommelde Haagse politie werd bekogeld met stenen en in de parkeergarage bij het Binnenhof werd brand gesticht. De mobiele eenheid voerde charges uit op het Plein hetgeen elders in de Haagse binnenstad tot nieuwe ongeregeldheden leidde. De premier riep op tot kalmte. Rond half tien s avonds maakte de politie bekend dat de vermoedelijke dader was aangehouden: het ging om een autochtone man. In de uren tussen het bekend worden van de moord en deze ver klaring, werden, met name via internet, tal van racistische uitingen ge daan, vaak in de vorm van bedreigingen en veelal in combinatie met agressieve uitingen die gericht zijn tegen links ; veel van deze uitingen hadden tevens een antisemitisch karakter. 12 Naarmate de identiteit van de vermoedelijke moordenaar, de Harderwijker Vol kert van der G, bekender werd, nam het racistische gehalte van de agressieve ui tingen af. Des te talrijker waren de vijandige uitingen die gericht waren tegen linkse politieke partijen en hun vertegenwoordigers, bewindslieden, de milieubeweging, linkse actiegroepen en de krakersscene. De hoeveelheid be dreigingen was voor Nederlandse begrippen zeer groot. In de maand 12 Zie voor een uitgebreide opsomming Jaap van Donselaar en Peter R. Rodrigues: Monitor racisme en extreem-rechts; vijfde rapportage, Amsterdam: Anne Frank Stichting 2002, p [ 14 ]

14 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN 2002 mei alleen al zou het gaan om zo n duizend gevallen van bedreigingen per brief, telefoon of vooral Het aantal ernstige gevallen zoals het zenden van een door geladen handvuurwapen aan pvda-leider Melkert was veel geringer. Voorts valt op dat het, althans voor zover wij weten, in geen enkel geval tot daadwerkelijke fysieke geweldpleging heeft geleid. Wel zijn er hier en daar plannen voor gewelddadige acties gemaakt. Het jaarverslag van de aivd: 14 Extreem rechts reageerde furieus op de moord op Fortuyn. Verscheidene extreem rechts georiënteerde personen waren betrokken bij verstoringen van de openbare orde in Den Haag op de avond van 6 mei. Tevens namen zij in groten getale deel aan de verschillende stille tochten die in de daaropvolgende week in Nederland plaatshadden. De nvu hield een herdenkingsmars in Harderwijk ter nagedachtenis aan Fortuyn. Via enkele extreem rechtse webpagina s werd sterk geageerd tegen linkse politieke tegenstanders. Deelnemers aan internet-discussiegroepen combineren de gebezigde gespierde taal in het algemeen niet met concrete acties, zoals ook nu bleek. De aivd heeft geen aanwijzingen dat aan de grote stroom beledigingen en bedreigingen aan het adres van linkse politici een extreem rechtse regie of organisatie ten grondslag lag. Justitie heeft op grond van een ambtsbericht van de aivd drie neonazi s aangehouden. De aivd had aanwijzingen dat het drietal voorbereidingen trof voor een wraakactie gericht tegen linkse politici. Ondanks het feit dat er vermoedelijk erg weinig daadwerkelijk fysiek geweld is gepleegd, kan de impact van intimidaties en bedreigingen voor de gedupeerden groot zijn. Zo bleek het politieke afscheid van Rosenmöller voorman van GroenLinks in november 2002 te zijn beïnvloed door langdurige en ern stige bedreigingen. Op het racistische en extreem-rechtse webforum Polinco werd tevreden vastgesteld dat de bedreigingen effectief waren geweest. Op een soortgelijk webforum, Stormfront, werd geopperd: Wat betreft de ko gelbrieven moeten we dus een adreswijziging aanbrengen, ze moeten wel goed terechtkomen. In de loop van 2002 zien we het fenomeen dreigen ook buiten de context van racisme en rechtsextremisme omvangrijker en gewoner worden. Er is wel ge sproken van een dreigcultuur die zou zijn ontstaan. Tal van politici, bestuurders en bekende Nederlanders ontvingen bedreigingen, al dan niet 13 Trouw, 5 juli Jaarverslag Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Den Haag, april 2003 [ 15 ]

15 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS in de vorm van brieven met kogels. Racistische en extreem-rechtse bedreigingen werden gemeengoed op een aantal websites, zoals Weerwolf, Polinco en met name ook Stormfront, waar dreigende taal en gebabbel over sarren en geweld tot de gangbare manier van converseren is gaan behoren Onderrapportage dreigcultuur Voor het onderzoek dat wij in het kader van de Monitor racisme en extreemrechts naar gewelddadige voorvallen in 2002 hebben gedaan, heeft de grote stroom bedreigingen aanzienlijke gevolgen. Door het ontbreken van systematisch onderzoek omdat vele gevallen niet zijn opgehelderd kunnen zowel de aard als de omvang van de bedreigingen slechts in vage contouren worden weergeven. Dit betekent dat wij weinig inzicht hebben kunnen krijgen in het racistische en extreem-rechtse gehalte van de stroom bedreigingen na de moord op Fortuyn. Omdat dit inzicht ontbreekt hebben wij besloten deze stroom niet in ons onderzoek naar gewelddadige voorvallen in 2000 te betrekken. 16 Het behoeft weinig betoog dat het buiten beschouwing laten van vele honderden bedreigingen met een onbekende racistische dan wel extreem-rechtse achtergrond een grote impact heeft op de statistische beoordeling van racistisch en extreem-rechts geweld in Met andere woorden: hadden wij de bedreigingen na de moord op Fortuyn wel kunnen verdisconteren, dan zou dat waarschijnlijk hebben geleid tot hogere cijfers, namelijk in de categorie bedreigingen en daardoor ook tot een hoger totaal aantal gewelddadige voorvallen in Incidenten in 2002: categorieën en kerncijfers Nu dan de aard en omvang van racistisch en extreem-rechts geweld in In de jaren 1999 en 2000 werden respec tievelijk 345 en 406 gewelddadige voorvallen geregistreerd. Voor het jaar 2001 kwamen we uit op een totaal van 317 incidenten en in 2002 zijn de aantallen verder gedaald naar 264 (zie tabel 1). De geweldple gingen zijn divers van aard. In het project Monitor racisme en extreem-rechts wordt sedert geruime tijd het navolgende onderscheid in categorieën gehanteerd. 15 Jaap van Donselaar en Peter R. Rodrigues, Monitor racisme en extreem-rechts; vijfde rapportage, Amsterdam: Anne Frank Stichting 2002, p [ 16 ]

16 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN 2002 Categorieën van racistische en extreem-rechts geweld Doelbekladding Bedreiging Bommelding Vernieling Brandstichting Mishandeling Doodslag Doelbekladding Bij een bekladding wordt een vernieling aan een object aangericht. Het kan gaan van een met viltstift getekend hakenkruisje op de muur van een openbaar toilet, tot grootschalige racistische graffiti op een oorlogsmonument. Be kladdingen, vooral in de vorm van lichte vernielingen, zijn uitingen van geweld die relatief vaak voorkomen. In dit onderzoek zijn alleen de zwaardere gevallen opgenomen, namelijk de doelbekladdingen zijnde acties met expliciet doelwit en verder de grootschalige bekladdingen. In 1999 werden 144 doelbekladdingen geregistreerd en in 2000 waren dat er 157. Voor 2001 vonden we een opvallend lager aantal, namelijk 68 gevallen van doelbekladding. In 2002 blijkt het aantal opnieuw aanzienlijk te zijn gedaald: 41. Enkele voorbeelden: Muren van een Marokkaanse moskee bespoten met hakenkruisen; Omgeving van een synagoge beklad met hakenkruisen; Op muur van een islamitische school werden een hakenkruis gespoten en leuzen geklad: Pim Fortuyn, Fuck the black, Eigen volk eerst ; Op muur van nog in aanbouw zijnde moskee werden racistische teksten aangebracht: Allah is een varken, Moslims oprotten en Remember Bedreiging Bedreigingen komen relatief vaak voor en in veel gevallen wordt geen aangifte bij de politie gedaan. Tot de 83 bedreigingen uit ons bestand over 2000 be horen de onderstaande concrete gevallen: Een Marokkaans gezin ontving een racistische dreigbrief; Met een auto werd opzettelijk ingereden op twee orthodox-joods uitziende personen; de slachtoffers bleven ongedeerd. 16 Slechts een tiental gevallen van bedreiging zijn wel betrokken, namelijk die gevallen die via de gegevens van de politie in ons bestand terecht zijn gekomen [ 17 ]

17 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS Dreigbrief aan een joodse instelling, waarin onder andere te lezen viel: wij gaan jou vergassen smerige kankerjood! ; Op de extreem-rechtse website Weerwolf verscheen de oproep het Centrum Informatie en Documentatie Israël (cidi) uit te roeien; Een 12-jarige Irakese jongen werd in zijn woonplaats op straat door een Nederlandse jongen met een mes (en verbaal) bedreigd. Tabel 1 Racistisch en extreem-rechts geweld, naar categorie, Categorie Doelbekladding Bedreiging Bommelding Confrontatie Vernieling Brandstichting Mishandeling Doodslag Totaal Bommelding Een specifieke vorm van bedreiging is de bommelding. Het gaat hier om evi dente dreigingen met geweld met variabele ernst die echter niet worden uit gevoerd (daadwerkelijke bomaanslagen komen sedert geruime tijd in Nederland niet meer voor). In 2001 waren het er in het totaal 10, in 2002 vonden wij er 7. Enkele voorbeelden: Bommelding bij een Marokkaans feest in Amsterdam; Bommelding bij het asielzoekerscentrum in Drachten; Bommelding bij een joodse instelling; Bommelding bij een vooral door allochtonen bezochte sportmanifestatie. [ 18 ]

18 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN 2002 Confrontatie Een confrontatie is vaak spontaan, maar soms ook georganiseerd straatgeweld met een min of meer racistisch of extreem-rechts karakter. Er is sprake van meer partijen, groepjes jongeren bijvoorbeeld die slaags raken bij scholen of in het uitgaansleven. Vaak is het onderscheid tussen daders en slachtoffers niet eenvoudig vast te stellen. Enkele voorbeelden van de 10 gevallen uit 2002: Schermutselingen met racistische achtergrond tussen groepen Marokkaanse en Nederlandse jongeren. De confrontatie vond plaats nadat de Nederlandse jongeren de Marokkanen hadden geprovoceerd met Nederlandse vlaggen en racistische opmerkingen. Dagenlange gewelddadigheden tussen jongeren uit een asielzoekerscentrum en jongeren uit de plaats waar het centrum gevestigd is. Er werden fietsen vernield, met stenen gegooid, geslagen en bij het azc werd een asielzoeker neergestoken. De autochtone jongeren scandeerden Heil Hitler en Pim Fortuyn. Naar aanleiding van een (vermeende) Hitlergroet kwam het tot heftige vijandigheden knuppels, brandbommen tussen een groep autochtone en allochtone jongeren. Op een kermis kwam het tot een ruzie tussen groepen autochtone en allochtone jongeren (asielzoekers), waarbij een autochtoon door een asielzoeker werd neergestoken. Door evacuatie van de dader en zijn huisgenoten trachtte de politie de gemoederen te kalmeren. Vernieling Vernieling is het opzettelijk toebrengen van schade met racistische of extreemrechtse motieven. Enkele voorbeelden uit de in totaal 38 gevallen uit 2002: Een autochtone vrouw was langere tijd doelwit van racistische acties van allochtone jongeren, waarbij uiteindelijk haar auto in brand werd gestoken; Bij enkele Turkse winkels in eenzelfde straat werden vernielingen aangericht, zoals dat enkele jaren eerder ook was gebeurd; Een burenruzie tussen autochtonen en allochtonen met racistische achtergrond ontspoort in vernielingen aan ramen, voordeur en tuindeuren van het allochtone gezin. [ 19 ]

19 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS Brandstichting In 2001 werden 37 gevallen van brandstichting met racisme als achtergrond gevonden. Dat was meer dan in beide voorgaande jaren tezamen (31). In 2002 liep het aantal brandstichtingen terug naar 10. Enkele voorbeelden: Brandstichting in de tuin van een asielzoekersgezin, met als gevolg rookschade in huis. De jeugdige dader stond bekend vanwege zijn afkeer van asielzoekers; Brandstichting bij een asielzoekerscentrum; Brandstichting bij de ingang van een moskee. Een bezoeker kon het vuur tijdig doven. Mishandeling In de jaren negentig waren er jaarlijks enkele tientallen gevallen van racistische mishandeling. In het jaar 2000 zien we een aanzienlijke toename: 83 gevallen tegen 41 in In het jaar 2001 daalde het aantal mishandelingen naar 46, terwijl het in 2002 weer stijgt naar 75. Enkele voorbeelden: Een man van Iraanse afkomst werd door zijn baas (racistisch) beledigd en uiteindelijk geslagen; Na afloop van een demonstratie van de extreem-rechtse Nederlandse Volks- Unie werden allochtonen op een treinstation door aanhangers van de nvu mishandeld; Een vluchteling uit Eritrea werd mishandeld door zijn buren. Ook werden vernielingen aangericht; Een vluchteling werd door een groep autochtone jongeren bij een uitgaansgelegenheid mishandeld; Een 12-jarige autochtone jongen werd in de tram door een groep allochtone jongeren (racistisch) uitgescholden en geschopt. Doodslag Racistisch of extreem-rechts geweld met dodelijke afloop is een zeldzaam verschijnsel in Nederland. In het jaar 2002 werd door ons geen geval gevonden. [ 20 ]

20 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN Afname gewelddadigheden in 2002 Tot zover de verschillende soorten voorvallen. Welke opvallende trends kunnen we waarnemen? Allereerst dat de daling van het totaal aantal gewelddadige voorvallen, die in 2001 inzette, zich in het jaar 2002 heeft voortgezet: van 317 in 2001 naar 264 in Was er eind jaren negentig sprake van een gestage toename, na 2000 valt een even gestage afname vast te stellen, zoals goed zichtbaar is in het staafdiagram (figuur 1). Er lijkt sprake te zijn van golfbewegingen door de jaren heen, een verschijnsel dat overigens ook wel in andere landen kan worden waargenomen. In onze vorige monitorrapportage de vijfde wezen wij op het verminderde aantal doelbekladdingen in Deze trend heeft zich in 2002 voortgezet. Andere opvallende fluctuaties, over de laatste jaren bezien, betreffen de categorieën vernieling, brandstichting en mishandeling. Naar de achtergronden van deze fluctuaties kan men slechts gis sen: zou het een modekwestie zijn graffiti meer uit of meer in of zouden de fluctuaties vooral samenhangen met de (wisselende) kwaliteit van onze regis traties? Figuur 1 Racistisch en extreem-rechts geweld, [ 21 ]

21 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS 5.5 Onderrapportage Bij een beschouwing van deze gegevens moeten we altijd goed voor ogen hou den dat zij het spreekwoordelijke topje van de ijsberg zijn en dus slechts voor een deel zichtbaar maken wat zich in werkelijkheid afspeelt. Door deze onderrapportage niet door de politie, zoals in het voorgaande werd genoemd, maar door slachtoffers blijven veel voorvallen onbekend, al is het niet duidelijk hoe top en ijsberg zich tot elkaar verhouden. In Groot-Brittannië heeft men sedert het begin van de jaren tachtig met deze problematiek ervaring opgedaan. 17 Op grond daarvan kan een ruwe indicatie worden gegeven van de verhouding tussen de gewelddadige voorvallen die wel en die niet bekend worden, namelijk vermenigvuldiging met de factor 4 tot de factor Terug naar Nederland. Stel dat we deze factoren toepassen op het gemiddeld aantal gewelddadige voorvallen van de laatste zes jaar (zie tabel 2), namelijk ongeveer 324. Aan de hand van de (Britse) vermenigvuldigingsfactoren kunnen we een mini male en een maximale raming maken van wat zich in werkelijkheid zou kun nen hebben voorgedaan: minimaal 4 maal 324 = maximaal 40 maal 324 = Volgens deze benaderingswijze gaat het in Nederland de laatste zes jaar dus niet om een gemiddelde van 324 gevallen van racistisch en extreem-rechts ge weld, zoals in ons monitorproject is geregistreerd, maar om gemiddeld wellicht vele duizenden gevallen per jaar. Een andere indicator, die tot nog veel hogere aantallen leidt, kan worden gevonden in het survey-onderzoek Allochtonen over Nederland(ers) uit Vijf procent van de in het totaal 410 allochtone ondervraagden zou in het afgelopen jaar persoonlijk geconfronteerd zijn met racistische bedreigingen, terwijl 3% persoonlijk geconfronteerd zou zijn met racistisch geweld; in 1995 bedroegen deze percentages respectievelijk 4% en 2%. 19 Afgaande op deze 17 Zie Jaap van Donselaar: Monitor racisme en extreem-rechts; derde rapportage Leiden: Universiteit Leiden, Departement Bestuurskunde 2000, p Zie Jaap van Donselaar: Monitor racisme en extreem-rechts; derde rapportage Leiden: Universiteit Leiden, Departement Bestuurskunde 2000, p Allochtonen over Nederland(ers) in 2001; Een onderzoek naar opvattingen van migrantengroepen in Nederland over de multiculturele samenleving. Nederlands Cenrum Buitenlanders, Zie met name Tabel 18: Persoonlijke confrontaties met beledigingen, bedreigingen of geweld [ 22 ]

22 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN 2002 percentages komt men, indien geëxtrapoleerd, uit op aantallen die de voorgaande schattingen verre overtreffen. Uitgebreider en gericht onderzoek onder etnische minderheidsgroeperingen zou meer uitsluitsel kunnen geven over de aard en omvang van het verschijnsel onderrapportage. Een recente indicatie kan worden gevonden in de onlangs verschenen Rapportage Minderheden 2003 van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Het scp onderzocht gepercipieerde persoonlijke discriminatie bij Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen. Aan respondenten uit deze etnische groepen werd gevraagd of zij vaak of zeer vaak, af en toe of nooit of bijna nooit met discriminatie worden geconfronteerd. 20 In de categorie af en toe schommelen de scores rond de dertig procent, terwijl in de categorie vaak of zeer vaak waarden werden gevonden van vijf tot acht procent. Let wel: het gaat hier om gepercipieerde discriminatie en dus niet uitsluitend om gepercipieerd geweld. Maar ook deze percentages, indien geëxtrapoleerd, geven aan dat het wel eens om zeer hoge aantallen zou kunnen gaan. Voor de categorie af en toe komt men immers uit op honderdduizenden gevallen van gepercipieerde discriminatie door allochtonen. Dat is veel en veel meer dan de aantallen die zijn af te leiden uit bestaande registraties van discriminatie, zoals discriminatieklachten, geïnventariseerde gewelddadigheden of discriminatiefeiten bij het openbaar ministerie. Tabel 2 Gepercipieerde persoonlijke discriminatie naar etnische groep (in procenten) Turken Marokkanen Surinamers Antillianen Vaak of zeer vaak 4,5 6,5 5,1 7,9 Af en toe 34,3 30,7 29,7 28,6 Nooit of bijna nooit 61,2 62,8 65,2 63,4 Bron: Bewerking van tabel uit Rapportage Minderheden 2003, Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, oktober 2003, Rapportage Minderheden 2003, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau oktober 2003, p. 380 [ 23 ]

23 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS 5.6 Racistisch dan wel extreem-rechts geweld in 2002 Zoals eerder werd uiteengezet kunnen racistisch en extreem-rechts geweld samenvallen, maar hoeft dat niet het geval te zijn. Men kan onderscheid maken tussen racistisch geweld met een extreem-rechtse achtergrond en extreem-rechts geweld dat niet racistisch is. Wat betreft de laatstgenoemde categorie, daarvan zijn in 2002 twee gevallen aangetroffen. Eén betrof het intimideren en bedreigen van een linkse politicus. Bij het tweede geval gaat het om het bekladden van een vergadercentrum met hakenkruisen, direct nadat de accommodatie was gebruikt door een politiek linkse groepering. Op twee gevallen na is het geweld uit 2002 dus racistisch geweld. Het aantal gevallen van racistisch geweld in 2002 bedraagt dus Slachtofferschap Slachtofferschap is een verzamelterm waarbij nader onderscheid van nut kan zijn. Zo is het relevant onderscheid te maken tussen geweld dat gericht is tegen zaken en geweld waarbij personen het doelwit zijn. Onder zaakgericht geweld vallen overheidsgebouwen, objecten met een politieke symboliek, zoals monumenten en oorlogsbegraafplaatsen. Verder gaat het om abstracta als de politie en de gemeente. Allochtoon object : huizen en bedrijfspanden van allochtonen, moskeeën en gebedsruimten, allochtone organisaties, verblijfplaatsen van asielzoekers en vluchtelingen. Neutraal object: het aanbrengen van racistische boodschappen of symbolen op neutrale plaatsen, zoals muren, schuttingen, het wegdek, bushokjes of openbare toiletten. Bij persoonsgericht geweld gaat het om mensen die tot doelwit gekozen worden vanwege hun etnische, raciale, nationale of religieuze achtergrond. Te denken valt aan inwoners van buitenlandse herkomst, vluchtelingen, islamieten, alsmede aan personen met een joodse achtergrond. Extreem-rechtse acties richten zich overigens ook tegen autochtone publieke personen. Hierbij gaat het om personen die (vermoedelijk) tot doelwit worden gekozen [ 24 ]

24 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN 2002 vanwege hun functie, ambt, hun activiteiten of hun stellingname, zoals burgemeesters, gemeenteraadsleden, politici. Niet alle incidenten zijn in een van deze twee categorieën in te delen. Tot de resterende rubriek gemengd of onduidelijk hebben wij bijvoorbeeld gerekend een dreigbrief aan een instelling waarin wordt opgeroepen tot geweld tegen personen Tabel 3 Persoons- en zaakgerichte geweldpleging, 1998, 2000 en tegen zaken tegen personen gemengd of onduidelijk Totaal Tot dusverre werd in het kader van het project Monitor racisme en extreemrechts telkens meer geweld tegen zaken dan tegen personen gevonden. Wel was er tevens een trend waarneembaar van gestaag toenemend geweld tegen personen (zie tabel 3). Bij de gewelddadigheden in het jaar 2002 zien we voor het eerst de balans duidelijk omslaan. In absolute aantallen is er meer geweld tegen personen (139) dan tegen zaken (91). Deze veranderde verhouding hangt samen met enerzijds het sterk verminderde aantal doelbekladdingen (zaakgericht geweld) en anderzijds de relatief hoge aantallen bedreigingen (vaak persoonsgericht) en mishandelingen (per definitie persoonsgericht geweld). Over het persoonsgerichte geweld in 2002 kan verder worden vermeld dat in 22 gevallen vrouwen en in 64 gevallen mannen het slachtoffer waren. In geen van de gevallen hebben wij aanwijzingen gevonden dat geslacht bij het motief van de dader een rol heeft gespeeld. Een relevante vraag betreft wat men zou kunnen noemen de etnische richting van racistisch geweld. In 2001 was meer dan de helft van de gewelddadigheden min of meer anti-islamitisch. De vraag rijst in hoeverre deze sporen van 11 september ook in het jaar 2002 zijn terug te vinden. En hoe zit [ 25 ]

25 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS het met geweld tegen vluchtelingen? Voorts is van belang na te gaan hoe het antisemitische geweld zich heeft ontwikkeld. Een vraag die internationaal meer en meer in de belangstelling is komen te staan is die naar geweld tegen Roma en Sinti (voorheen zigeuners genoemd). Vooral in Oost-Europese landen zijn leden van deze etnische minderheidsgroeperingen veelvuldig doelwit van racistisch geweld. Zo werden in Slowakije in september 2002 drie Roma door een groep skinheads zwaar mishandeld. Maar ook landen van de Europese Unie Italië, Oostenrijk zijn niet vrij van ernstige geweldpleging tegen Roma en Sinti. In Nederland heeft evenwel voor zover wij weten in 2002 geen racistische geweldpleging tegen Roma en Sinti plaatsgevonden. Tabel 4 Racistisch geweld in 2002, naar etnische richting en voorvalcategorie Anti-joods Anti-islam Anti-vluchtelingen Doelbekladding Bedreiging Bommelding Confrontatie 3 Vernieling Brandstichting Mishandeling Doodslag Totaal Heel anders is het gesteld met geweld tegen de andere hier genoemde etnische categorieën. Zoals reeds werd vermeld vond meer dan de helft van het door ons geregistreerde geweld in het voorgaande jaar (2001) plaats na 11 september. Bij verreweg het grootste deel van deze voorvallen ging het om anti-islamitisch geweld. In 2002 vonden wij in het totaal 68 gevallen van anti-islamitisch geweld (zie tabel 4). Dat is dus een verhoudingsgewijs lager aantal dan in Mishandeling (20) en bedreiging (19) vormen de grootste categorieën en tezamen de helft van het totale aantal (68). 21 Jaap van Donselaar: Monitor racisme en extreem-rechts; derde rapportage Leiden: Universiteit Leiden, Departement Bestuurskunde 2000, p. 133 [ 26 ]

26 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN 2002 In 1997 en 1998 waren er respectievelijk 9 en 8 gevallen van antisemitisch geweld: geweldplegingen die expliciet gericht waren tegen joden of joodse objecten. 21 Voor het jaar 2001 registreerden wij 18 gevallen van antisemitisch geweld: 10 doelbekladdingen, 6 bedreigingen en 2 mishandelingen. In 2002 bedraagt het aantal door ons geregistreerde gevallen van antisemitisch geweld 46. Van 18 in 2001 naar 46 in 2000, dat is een aanzienlijke toename. Bedreiging (22) en mishandeling (9) vormen, anders dan bij het anti-islamitische geweld, veel meer dan de helft van het totale aantal 46. Een vraag die bij het groeiende antisemitische geweld rijst, is in hoeverre er sprake is van het zogeheten nieuwe antisemitisme : antisemitisme dat samenhangt met de gewelddadige conflicten tussen Israël en Palestijnen of antisemitisme met een (vermoedelijk) allochtoon (meestal islamitisch) daderschap. De kwaliteit van de gegevens uit onze registratie is van dien aard dat wij hier niet met grote zekerheid uitspraken over kunnen doen. Wel valt een beredeneerd vermoeden uit te spreken en dat luidt als volgt: 19 van de 46 gevallen van antisemitisch geweld kunnen worden bestempeld als nieuw antisemitisme. Met andere woorden: in 19 gevallen is er ofwel een vermoedelijk allochtoon daderschap, dan wel een duidelijk verband met de gewelddadigheden tussen Israëliërs en Palestijnen. Ook in ons parallelle onderzoek (Monitor Racisme en Extreem Rechts, opsporing en vervolging in 2002) vinden wij een toename van antisemitisme. Naar omvang gemeten komt het geweld tegen vluchtelingen met 31 voorvallen in 2002 bij etnische richting op de derde plaats. Er geen type gewelddadigheid dat hierbij in het oog springt. Het aantal geweldplegingen tegen vluchtelingen in 2002 komt ongeveer overeen met dat in Daderschap Verreweg de meeste gevallen van racistisch en extreem-rechts geweld worden niet opgehelderd. Deze conclusie is in het kader van het project Monitor racisme en extreem-rechts bij herhaling getrokken. In 1997 kon in 30 van de 298 gevallen de identiteit van de dader worden vastgesteld en in 1998 was dat aantal nog kleiner, namelijk 22 van de 313 voorvallen. 22 Ook in 2002 zijn er weinig gevallen opgehelderd: van de 264 voorvallen in 2002 is in 21 gevallen de identiteit van de dader(s) vastgesteld. Let wel, het gaat hier om een 22 Zie de derde rapportage, Jaap van Donselaar: Monitor racisme en extreem-rechts; Leiden: Universiteit Leiden, Departement Bestuurskunde 2000, p. 30 [ 27 ]

27 MONITOR RACISME & EXTREEM RECHTS vastgestelde identiteit. Bij meer dan de hier opgesomde aantallen valt meer informatie over de dader(s) te destilleren. Een slachtoffer van mishandeling bijvoorbeeld, zal allerlei informatie over de dader of daders kunnen verschaffen, zonder dat dit gepaard hoeft te gaan met opsporing en aanhouding. Het begrip bekend daderschap is dus in zekere zin rekbaar. Autochtoon en allochtoon daderschap Racistisch geweld kan door zowel autochtonen als ook door allochtonen worden gepleegd. Van de 21 daders waarvan de identiteit kon worden vastgesteld waren er 17 autochtoon en 4 allochtoon. In 79 gevallen was voldoende informatie voorhanden om de autochtone dan wel allochtone identiteit van de (vermoedelijke) daders te kunnen benoemen: 55 autochtonen en 24 allochtonen. Betrokkenheid extreem-rechts Velen menen de daders van racistische geweldsdelicten te kunnen vinden in kringen van extreem-rechtse activisten en hun organisaties. Er is sprake van wat men zou kunnen noemen een grote symbolische betrokkenheid. Deze re actie weerspiegelt de neiging in de eerste plaats naar hen te kijken die bekend staan vanwege hun racistische opvattingen. Deze primaire, op zichzelf begrij pelijke reactie is lang niet altijd in overeenstemming met de feiten. Omdat veel voorvallen niet worden opgehelderd, valt over de rol van extreem-rechtse orga nisaties vaak slechts te speculeren. Waar wel duidelijkheid bestaat, valt in slechts een deel van de gevallen een relatie te leggen tussen racistisch dader schap en extreem-rechts. De aantoonbare relatie is meestal een indirecte: het delict kan niet worden toegerekend aan een bepaalde organisatie maar aan personen die op enigerlei wijze deel uitmaken van die organisatie. Er bestaat geen consensus over de vraag in hoeverre extreem-rechtse groeperingen bij ra cistisch geweld betrokken zijn. Het is maar hoe men het bekijkt en definieert. Kijkt men naar individueel daderschap, naar de motieven, naar de impact, naar ideologische banden, naar de graad van organisatie, of veeleer naar de vi sie van de slachtoffers? Kortom, de betrokkenheid van extreem-rechtse organi saties bij het verschijnsel racistisch geweld is een gecompliceerde aangelegen heid en dat geldt zeker niet alleen voor Nederland. Maar de (vermeende) be trokkenheid van extreem-rechts is wèl een factor die de gemoederen kan ver hitten. Bij de feitelijke betrokken- [ 28 ]

28 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN 2002 heid van extreem-rechts bij geweld valt op dat er slechts in weinig gevallen sprake is van een helder aantoonbare, directe (geor ganiseerde) relatie met de bekende extreem-rechtse formaties. De verbanden zijn als regel indirect, bijvoorbeeld door de betrokkenheid van aanhangers. Van de 264 gewelddadige voorvallen in 2002 hebben er 12 een extreemrechtse of vermoedelijk extreem-rechtse achtergrond. Het aandeel van extreem-rechts is hiermee opvallend klein geworden. In 1998 ging het nog om 59 van de 313 incidenten, in 1997 om 61 van de 298. Een geringer aandeel van extreem-rechtse betrokkenheid is overigens ook gevonden in ons parallelle onderzoek Monitor Racisme en Extreem Rechts, opsporing en vervolging in [ 29 ]

29 6 Blik op 2003 Over racistisch en extreem-rechts geweld in het jaar 2003 zijn nog geen statistische gegevens beschikbaar. Wat de aard en omvang van de problematiek betreft: tot dusverre hebben wij niet de indruk dat het jaar 2003 een radicaal ander beeld te zien zal geven 23, maar hierbij dient uiteraard een slag om de arm te worden gehouden. Hieronder volgen enkele voorbeelden van gewelddadige voorvallen in Op een school in het oosten des lands vond een massale vechtpartij tussen autochtone en allochtone jongeren plaats. Er werd met meubilair gegooid en de politie moest eraan te pas komen om de gemoederen te bedaren; De politie hield zes autochtone jongeren aan wegens het treiteren van Somalische jongeren en wegens huisvredebreuk. Ook zouden vernielingen zijn aangericht; Door een brand in een moskee, mogelijk door racistische brandstichting, moesten twaalf bejaardenwoningen in de nabijheid van deze moskee worden ontruimd; Na een gabberfeest in het noorden des lands ontstond op het station een vechtpartij tussen Marokkaanse jongeren en een groep skinheads. Eén van de Marokkanen raakte daarbij gewond. De politie hield zeven jongeren aan; Tijdens een kermis raakten autochtone en allochtone jongeren slaags, waarop de allochtonen wegvluchtten; Een woningbouwvereniging deed aangifte wegens herhaalde, racistische bekladdingen van huurwoningen. Vermoedelijk werd met deze actie getracht de komst van een Turks gezin tegen te houden. 23 De verzameling van gegevens voor dit cahier werd medio oktober 2003 afgesloten [ 30 ]

30 RACISTISCH EN EXTREEM GEWELD IN 2002 Een uitgesproken racistisch en ernstig voorval verdient uitgebreider aandacht. Op 15 juni 2003 gooide een groepje van vijf skinheads een molotovcocktail in de islamitische basisschool Tarieq Ibnoe Ziyad te Eindhoven. Omdat de brandweer tijdig ter plaatse was, kon het vuur snel worden bedwongen en liep slechts één lokaal schade op. Volgens buurtbewoners ging het om vijf skinheads, die bij hun vertrek racistische leuzen zouden hebben geroepen. De Eindhovense burgemeester reageerde geschokt en noemde de aanslag volkomen idioot. 24 Op zijn verzoek begon de lokale politie met het inventariseren van rechtsextremisme, dat in Eindhoven al langere tijd een bron van zorg en overlast is. De aanslag trok veel publiciteit en was aanleiding tot het stellen van vragen in de Tweede Kamer. 25 Twee weken na de aanslag weet de politie de vijf daders te arresteren. Als motief gaven zij op een hekel te hebben aan buitenlanders. Tijdens de rechtszitting (2 oktober 2003 in Den Bosch) bracht het om naar voren dat de verdachten van plan waren geweest brand te stichten in een Eindhovense moskee. Op de avond van de actie zagen zij daar van af omdat er te veel mensen in de moskee aanwezig waren. Let wel: niet het risico voor deze aanwezigen zou bij deze beslissing doorslaggevend zijn geweest, maar de relatief grote kans op ontdekking vanwege het grote aantal ooggetuigen. Vervolgens werd de school als alternatief doelwit gekozen. Volgens eerdere uitlatingen van de politie waren de vijf niet aangesloten bij een extreem-rechtse organisatie. Wel bezochten ze De Kazerne, een door rechtsextremisten gekraakt kazerneterrein in Eindhoven, waar regelmatig concerten en bijeenkomsten worden gehouden. Ook blijken enkele van de daders deel uit te maken van de Eindhovense gabber-scene. Na hun arrestatie verschenen er op een forum ( De Enige Echte Site Voor De Rechtse Hardcore Liefhebber ) tal van steunbetuigingen aan de daders. 26 / 27 Maar bij deze steun uit de scene bleef het niet. Ook anderen juichten de actie dan wel de arrestanten toe. Zo viel op het Polinco-webforum te lezen: Hulde en eer aan deze bestrijders van het islamitisch ongedierte! Brabants Dagblad 17 juni Aanhangsel Handelingen II 2002/03, nr hardcore.com/yabbse/index.p hp?board=6;action=display;threadid= [ 31 ]

Ontwikkelingen na de moord op Van Gogh

Ontwikkelingen na de moord op Van Gogh ANNEX Monitor racisme en extreem-rechts, zesde rapportage: Ontwikkelingen na de moord op Van Gogh Jaap van Donselaar Peter R. Rodrigues Anne Frank Stichting, Onderzoek en Documentatie Universiteit Leiden,

Nadere informatie

M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E M I S M E R A C I S T I S C H E N E X T R E E M R E C H T S G E W E L D I N 2 0 0 8

M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E M I S M E R A C I S T I S C H E N E X T R E E M R E C H T S G E W E L D I N 2 0 0 8 M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E M I S M E R A C I S T I S C H E N E X T R E E M R E C H T S G E W E L D I N 2 0 0 8 W I L L E M W A G E N A A R J A A P V A N D O N S E L A A R * Anne Frank Stichting

Nadere informatie

M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E E M R E C H T S

M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E E M R E C H T S M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E E M R E C H T S M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E E M R E C H T S J A A P VA N D O N S E L A A R P E T E R R. R O D R I G U E S ZESDE R APPORTAGE Z E S D E

Nadere informatie

M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E M I S M E Z E V E N D E R A P P O R T A G E

M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E M I S M E Z E V E N D E R A P P O R T A G E M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E M I S M E Z E V E N D E R A P P O R T A G E O N D E R R E D A C T I E V A N J A A P V A N D O N S E L A A R P E T E R R. R O D R I G U E S A N N E F R A N K S T

Nadere informatie

Monitor racisme en extreem-rechts. vierde rapportage

Monitor racisme en extreem-rechts. vierde rapportage Monitor racisme en extreem-rechts vierde rapportage Jaap van Donselaar Peter R. Rodrigues CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Donselaar, Jaap van Monitor racisme en extreem-rechts. Vierde rapportage

Nadere informatie

MONITOR RACISME MONITOR RACISME EN EXTREEM RECHTS EXTREEM RECHTS VIJFDE RAPPORTAGE. Jaap van Donselaar Peter R. Rodrigues

MONITOR RACISME MONITOR RACISME EN EXTREEM RECHTS EXTREEM RECHTS VIJFDE RAPPORTAGE. Jaap van Donselaar Peter R. Rodrigues MONITOR RACISME EN EXTREEM RECHTS MONITOR RACISME EN EXTREEM RECHTS VIJFDE RAPPORTAGE Jaap van Donselaar Peter R. Rodrigues Jaap van Donselaar Peter R. Rodrigues ANNE FRANK STICHTING ONDERZOEK EN DOCUMENTATIE

Nadere informatie

Monitor racisme en extreem-rechts. derde rapportage. Jaap van Donselaar

Monitor racisme en extreem-rechts. derde rapportage. Jaap van Donselaar Monitor racisme en extreem-rechts derde rapportage Jaap van Donselaar CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Donselaar, Jaap van Monitor racisme en extreem-rechts. Derde rapportage / Jaap van Donselaar

Nadere informatie

FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf

FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf FLEVOMONITOR 2006 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld Annemieke Benschop, Susan Place, Marije Wouters & Dirk J. Korf Dit onderzoek is uitgevoerd door het Bonger Instituut voor Criminologie van de Universiteit

Nadere informatie

Misdrijven en opsporing

Misdrijven en opsporing 4 Misdrijven en opsporing R.J. Kessels en W.T. Vissers In 2015 registreerde de politie 960.000 misdrijven, 4,6% minder dan in 2014. Sinds 2007 is de geregistreerde criminaliteit met ruim een kwart afgenomen.

Nadere informatie

Monitor Racisme & Extremisme

Monitor Racisme & Extremisme Monitor Racisme & Extremisme achtste rapportage Onder redactie van Jaap van Donselaar en Peter R. Rodrigues Anne Frank Stichting Onderzoek en Documentatie Universiteit Leiden Departement Bestuurskunde

Nadere informatie

FLEVOMONITOR 2010 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop & Dirk J. Korf m.m.v. Bobby Steiner

FLEVOMONITOR 2010 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop & Dirk J. Korf m.m.v. Bobby Steiner FLEVOMONITOR 2010 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld Annemieke Benschop & Dirk J. Korf m.m.v. Bobby Steiner Dit onderzoek is uitgevoerd door het Bonger Instituut voor Criminologie van de Universiteit

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling. Welke ontwikkelingen zijn er in de omvang, aard en afdoening van jeugdcriminaliteit in de periode ?

Samenvatting. Vraagstelling. Welke ontwikkelingen zijn er in de omvang, aard en afdoening van jeugdcriminaliteit in de periode ? Samenvatting Het terugdringen van de jeugdcriminaliteit is een belangrijk thema van het beleid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Met het beleidsprogramma Aanpak Jeugdcriminaliteit is de aanpak

Nadere informatie

Monitor Racisme & Extremisme

Monitor Racisme & Extremisme Monitor Racisme & Extremisme negende rapportage Onder redactie van Peter R. Rodrigues en Jaap van Donselaar Anne Frank Stichting Onderzoek en Documentatie Universiteit Leiden instituut Bestuurskunde Monitor

Nadere informatie

Oud en Nieuw Landelijk beeld jaarwisseling in Nederland

Oud en Nieuw Landelijk beeld jaarwisseling in Nederland Oud en Nieuw 2014-2015 Landelijk beeld jaarwisseling 2014-2015 in Nederland Pagina 2 van 15 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 4 2. Landelijk beeld... 5 Aantal jaarwisseling gerelateerde gebeurtenissen... 6

Nadere informatie

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill.

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. secondant #2 april 2009 7 Geweldsdelicten tussen - Daling van geweld komt niet uit de verf Crimi-trends

Nadere informatie

Anne Frank Stichting / Universiteit Leiden, 20 Anne Frank Stichting / Universiteit Leiden, 2 Anne Frank Stichting / Universiteit Leiden,

Anne Frank Stichting / Universiteit Leiden, 20 Anne Frank Stichting / Universiteit Leiden, 2 Anne Frank Stichting / Universiteit Leiden, M O N I T O R R A C I S M E & E X T R E M I S M E R A C I S T I S C H E N E X T R E E M R E C H T S G E W E L D I N 2 0 0 6 J A A P V A N D O N S E L A A R W I L L E M W A G E N A A R Anne Frank Stichting

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

Veiligheid kernthema: maatschappelijk evenwicht & veiligheid

Veiligheid kernthema: maatschappelijk evenwicht & veiligheid Veiligheid kernthema: De criminaliteitscijfers en de slachtoffercijfers laten over het algemeen een positief beeld zien voor Utrecht in. Ook de aangiftebereidheid van Utrechters is relatief hoog (29%).

Nadere informatie

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners?

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners? Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun? Martijn Souren en Harry Bierings Autochtonen voelen zich veel meer thuis bij de mensen in een autochtone buurt dan in een buurt met 5 procent of meer niet-westerse

Nadere informatie

Huiselijk Geweld in 's-hertogenbosch. Omvang, kenmerken en meldingen

Huiselijk Geweld in 's-hertogenbosch. Omvang, kenmerken en meldingen Huiselijk Geweld in 's-hertogenbosch Omvang, kenmerken en meldingen O&S oktober 2003 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Samenvatting 1. Inleiding Plan Plan van van Aanpak Aanpak Huiselijk Geweld Geweld Inhoud

Nadere informatie

Scholierenonderzoek Kindermishandeling 2016

Scholierenonderzoek Kindermishandeling 2016 Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Scholierenonderzoek Kindermishandeling 2016 Samenvatting Roelof Schellingerhout Clarie Ramakers Scholierenonderzoek Kindermishandeling 2016 Samenvatting

Nadere informatie

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties >Retouradres Postbus 20010 2500 EA Den Haag AANGETEKEND / REGISTERED Onderdeel Inlichtingen T (079) 320 52 27 F (070) 320 07 33 Ons kenmerk 4541886/01

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Nieuwe dadergroep vraagt aandacht

Nieuwe dadergroep vraagt aandacht Er is een nieuwe groep van jonge, zeer actieve veelplegers die steeds vaker met de politie in aanraking komt / foto: Pallieter de Boer. Nieuwe dadergroep vraagt aandacht Jongere veelplegers roeren zich

Nadere informatie

5. CONCLUSIES. 5.1 Overlast

5. CONCLUSIES. 5.1 Overlast 5. CONCLUSIES In dit afsluitende hoofdstuk worden de belangrijkste conclusies besproken. Achtereenvolgens komen de overlast, de criminaliteit en de veiligheidsbeleving aan bod. Aan de 56 buurtbewoners

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 16950 2500 BZ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directie Bewaking, Beveiliging, Burgerluchtvaart NCTV DB3 AB Turfmarkt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 009 00 9 754 Terrorismebestrijding Nr. 89 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

De ontwikkeling van geweld in de Nederlandse samenleving VEEL MONITOREN, WEINIG EENDUIDIGHEID

De ontwikkeling van geweld in de Nederlandse samenleving VEEL MONITOREN, WEINIG EENDUIDIGHEID SECONDANT #1 MAART 2011 53 De ontwikkeling van geweld in de Nederlandse samenleving VEEL MONITOREN, WEINIG EENDUIDIGHEID door Maartje Timmermans en Miranda Witvliet De auteurs werken als onderzoeker bij

Nadere informatie

Registratie discriminatieklachten 2011

Registratie discriminatieklachten 2011 Centraal Bureau voor de Statistiek- Registratie discriminatieklachten 2011 Methode en uitkomsten Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen, augustus 2012. Inhoud 1 INLEIDING... 2 2 METHODE...

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo II

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo II Opgave 4 Slachtoffers van criminaliteit Bij deze opgave horen de teksten 9 tot en met 12, figuur 2 en 3 en tabel 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Ruim drie miljoen Nederlanders worden jaarlijks het slachtoffer

Nadere informatie

gemeenteraad College van Burgemeester en Wethouders

gemeenteraad College van Burgemeester en Wethouders Informatienotitie AAN VAN raad College van Burgemeester en Wethouders ONDERWERP Ieder1Gelijk rapportage 2013 DATUM 22 april 2014 KOPIE AAN Stadswinkel: Yvonne Palthe BIJLAGE Rapportage Ieder1Gelijk 2013

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

FLEVOMONITOR 2007 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Marije Wouters & Dirk J. Korf

FLEVOMONITOR 2007 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld. Annemieke Benschop, Marije Wouters & Dirk J. Korf FLEVOMONITOR 2007 Kwetsbare Groepen en Huiselijk Geweld Annemieke Benschop, Marije Wouters & Dirk J. Korf Dit onderzoek is uitgevoerd door het Bonger Instituut voor Criminologie van de Universiteit van

Nadere informatie

Oud en Nieuw

Oud en Nieuw Oud en Nieuw 2015-2016 Landelijk beeld jaarwisseling 2015-2016 in Nederland Auteur: Dienst Landelijke Informatie Organisatie (DLIO) Status: Definitief Versie 2.0 6 januari 2016 Rubricering: Politie Intern

Nadere informatie

B-toets Vragenlijst Bejegening Versie voor jongeren

B-toets Vragenlijst Bejegening Versie voor jongeren B-toets Vragenlijst Bejegening Versie voor jongeren J.W. Veerman N. van Erve M. Poiesz Praktikon BV Postbus 6906 6503 GK Nijmegen tel. 024-3615480 www.praktikon.nl praktikon@acsw.ru.nl 2010 Praktikon

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond van het onderzoek. Doel en vraagstelling van het onderzoek

Samenvatting. Achtergrond van het onderzoek. Doel en vraagstelling van het onderzoek Samenvatting Achtergrond van het onderzoek Tot op heden zijn er in Nederland geen cijfers beschikbaar over de omvang van kindermishandeling. Deze cijfers zijn hard nodig; kennis over de aard en omvang

Nadere informatie

Ontwikkeling van misdrijven in Amersfoort 2003-2013

Ontwikkeling van misdrijven in Amersfoort 2003-2013 Ontwikkeling van misdrijven in Amersfoort 2003-2013 Gemeente Amersfoort Ben van de Burgwal januari 2014 In 2013 registreerde de politie voor Amersfoort 10.249 misdrijven. Het aantal misdrijven is sinds

Nadere informatie

Straatintimidatie van vrouwen in Amsterdam

Straatintimidatie van vrouwen in Amsterdam Factsheet september 2016 Van ruim duizend ondervraagde Amsterdamse vrouwen geeft 59% aan het afgelopen jaar te zijn geconfronteerd met een of meer vormen van (seksuele) straatintimidatie, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Klachtenmonitor 2012 Meldpunt Discriminatie Drenthe

Klachtenmonitor 2012 Meldpunt Discriminatie Drenthe Klachtenmonitor 2012 Meldpunt Discriminatie Drenthe Inleiding Meldpunt Discriminatie Drenthe (MDD) is een onafhankelijke organisatie die zich ten doel stelt: het voorkomen, signaleren en bestrijden van

Nadere informatie

8 secondant #3/4 juli/augustus 2008. Bedrijfsleven en criminaliteit 2002-2007. Crimi-trends

8 secondant #3/4 juli/augustus 2008. Bedrijfsleven en criminaliteit 2002-2007. Crimi-trends 8 secondant #3/4 juli/augustus 2008 Bedrijfsleven en criminaliteit 2002-2007 Diefstallen in winkels en horeca nemen toe Crimi-trends De criminaliteit tegen het bedrijfsleven moet in 2010 met een kwart

Nadere informatie

Criminaliteit en slachtofferschap

Criminaliteit en slachtofferschap 3 Criminaliteit en slachtofferschap M.M.P. Akkermans Bijna één op de vijf Nederlanders van 15 jaar en ouder was in 2015 slachtoffer van veelvoorkomende criminaliteit zoals gewelds-, vermogensof vandalismedelicten.

Nadere informatie

Kwetsbare minderheidsgroep

Kwetsbare minderheidsgroep IND-werkinstructie nr. 2013/14 (AUA) Openbaar/ Extern Aan Directeur klantdirectie Asiel c.c. DDMB Van Hoofddirecteur IND Datum 26 juni 2013 Geldig vanaf 26 juni 2013 Geldig tot Onderwerp Vindplaats Bijlage(n)

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

Discriminatieklimaat Groningen

Discriminatieklimaat Groningen Discriminatieklimaat Groningen November 2009 Drs. Marion Holzmann Layla Leerschool MSc. Drs. Ankie Lempens Colofon Uitgave I&O Research BV Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.: 0229-282555 Rapportnummer

Nadere informatie

Factsheet meldingen Vertrouwensinspecteurs Inspectie van het Onderwijs over het schooljaar

Factsheet meldingen Vertrouwensinspecteurs Inspectie van het Onderwijs over het schooljaar Factsheet meldingen Vertrouwensinspecteurs Inspectie van het Onderwijs over het schooljaar 2015-2016 Ouders, leerlingen, docenten, directies en besturen, maar ook vertrouwens kunnen de vertrouwensinspecteur

Nadere informatie

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda DOORDRINGEN of Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting DOORDRINKEN Jos Kuppens Henk Ferwerda In opdracht van Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,

Nadere informatie

Factsheet Discriminatieklachten op grond van homoseksuele gerichtheid 2012

Factsheet Discriminatieklachten op grond van homoseksuele gerichtheid 2012 Factsheet Discriminatieklachten op grond van homoseksuele gerichtheid 2012 Bureau Discriminatiezaken Kennemerland, april 2013 Discriminatieklachten op grond van (homo)seksuele gerichtheid bijna verdrievoudigd

Nadere informatie

Sterke toename alleenstaande moeders onder allochtonen

Sterke toename alleenstaande moeders onder allochtonen Carel Harmsen en Joop Garssen Terwijl het aantal huishoudens met kinderen in de afgelopen vijf jaar vrijwel constant bleef, is het aantal eenouderhuishoudens sterk toegenomen. Vooral onder Turken en Marokkanen

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Eval uat i e Camer at oezi cht Gouda Ei ndr appor t Samenvatting en conclusies De gemeente Gouda is begin 2004 een proef gestart met cameratoezicht in de openbare ruimte op diverse locaties in de gemeente.

Nadere informatie

Statistisch Jaarboek diversen

Statistisch Jaarboek diversen 123 12 124 Diversen Veiligheid: Voorheen werden door de Regiopolitie Twente jaarlijks gegevens verstrekt van het aantal incidenten en aangiften m.b.t. veiligheid, leefbaarheid, etc.. Onder meer doordat

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING 1p 1 Het aantal asielaanvragen is sinds 2000 gedaald. Waardoor is het aantal asielzoekers in Nederland

Nadere informatie

Feitenkaart discriminatie 2007, regio Midden- en West-Brabant

Feitenkaart discriminatie 2007, regio Midden- en West-Brabant Feitenkaart discriminatie 2007, regio Midden- en West-Brabant Meldingen van discriminatie Discriminatie betekent letterlijk onderscheid maken. Maar niet ieder onderscheid staat gelijk aan discriminatie.

Nadere informatie

Personen met een uitkering naar huishoudsituatie

Personen met een uitkering naar huishoudsituatie Personen met een uitkering naar huishoudsituatie Ton Ferber Ruim 1 miljoen personen van 15 tot 65 jaar ontvingen eind 29 een werkloosheids-, bijstands- of arbeidsongeschiktheidsuitkering. Gehuwden zonder

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-024 31 maart 2009 9.30 uur Veiligheidsgevoel maakt pas op de plaats Aantal slachtoffers veel voorkomende criminaliteit verder gedaald Gevoel van veiligheid

Nadere informatie

Onderzoek Agressie in uitgaansleven

Onderzoek Agressie in uitgaansleven Onderzoek Agressie in uitgaansleven 3 juni 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 18 tot 3 juni 2013, deden 404 jongeren mee die met name uitgaan in Brabant. De uitslag is na weging

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-030 23 april 2010 9.30 uur Aantal slachtoffers criminaliteit stabiel, meer vandalisme Aantal ondervonden delicten stijgt door meer vandalisme Aantal

Nadere informatie

Samenvatting. Aard en omvang van geweld

Samenvatting. Aard en omvang van geweld Samenvatting Dit rapport doet verslag van het onderzoek naar huiselijk en publiek geweld. Het omvat drie deelonderzoeken, alle gericht op het beschrijven van geweld en geweldplegers. Doelstelling van het

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2017 No. 19 Besluit van de 21 ste maart 2017 tot afkondiging van het Besluit van de Minister van Veiligheid en Justitie van 2 maart 2017, nr. 2050307, tot vaststelling

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Gemengd Amsterdam * in cijfers*

Gemengd Amsterdam * in cijfers* Gemengd Amsterdam * in cijfers* Tekst: Leen Sterckx voor LovingDay.NL Gegevens: O + S Amsterdam, bewerking Annika Smits Voor de viering van Loving Day 2014 op 12 juni a.s. in de Balie in Amsterdam, dat

Nadere informatie

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking Managementsamenvatting Inzicht in kritische factoren bij fatale woningbranden is onontbeerlijk om gericht en effectief brandveiligheidsbeleid

Nadere informatie

Handschriftonderzoek in het kader van terrorismebestrijding

Handschriftonderzoek in het kader van terrorismebestrijding Handschriftonderzoek in het kader van terrorismebestrijding Quick scan landenstudie Drs. Sander Flight Dr. Cees Wiebes Samenvatting Introductie Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) heeft in 2015 in

Nadere informatie

JAARVERSLAG MiND Meldpunt Internet Discriminatie

JAARVERSLAG MiND Meldpunt Internet Discriminatie 4 april 2017 Inhoudsopgave Voorwoord 3 1. Jaarcijfers 4 1.1 Meldingen per maand 4 1.2 Bron van de uitingen 6 1.3 Vervolgacties naar aanleiding van meldingen 8 2. Discriminatiegronden 9 2.1 Type discriminatiegronden

Nadere informatie

Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen

Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen TERUG MAIL SLA OP Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen SAMENVATTING 27/1/2009 Als er in de buurt is ingebroken, kun je maar beter de ramen dichthouden en een extra slot op de deur doen. De

Nadere informatie

Onderzoek Agressie in uitgaansleven

Onderzoek Agressie in uitgaansleven Onderzoek Agressie in uitgaansleven 31 mei 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 18 tot 31 mei 2013, deden 2.123 jongeren mee die uitgaan. De uitslag is na weging representatief

Nadere informatie

openbare orde en veiligheid

openbare orde en veiligheid 125 openbare orde en veiligheid 12 126 Openbare orde en veiligheid Hengelo is van de drie Twentse steden het meest veilig, maar er is een stijgende trend zichtbaar. Het aantal geweldsdelicten in Hengelo

Nadere informatie

Overzicht uitgeschreven huisartsen NIVEL Lud van der Velden Daniël van Hassel Ronald Batenburg

Overzicht uitgeschreven huisartsen NIVEL Lud van der Velden Daniël van Hassel Ronald Batenburg Overzicht uitgeschreven huisartsen 1990-2015 NIVEL Lud van der Velden Daniël van Hassel Ronald Batenburg ISBN 978-94-6122-424-8 http://www.nivel.nl nivel@nivel.nl Telefoon 030 2 729 700 Fax 030 2 729 729

Nadere informatie

WEBDOSSIER Jaaroverzicht 2012 op hoofdlijnen

WEBDOSSIER Jaaroverzicht 2012 op hoofdlijnen WEBDOSSIER Jaaroverzicht 2012 op hoofdlijnen RADAR is het bureau voor gelijke behandeling en tegen werkzaam in de regio s Brabant-Noord (BN), Midden- en West-Brabant (MWB), Rotterdam-Rijnmond (RR) en Zuid-Holland-

Nadere informatie

Regio Midden- en West-Brabant FEITENKAART DISCRIMINATIE 2008

Regio Midden- en West-Brabant FEITENKAART DISCRIMINATIE 2008 Regio Midden- en West-Brabant FEITENKAART DISCRIMINATIE 2008 RADAR RADAR is een organisatie waar mensen die discriminatie hebben ervaren of getuige zijn van discriminatie hiervan melding kunnen doen.

Nadere informatie

Factsheet Jongeren buiten beeld 2013

Factsheet Jongeren buiten beeld 2013 Factsheet Jongeren buiten beeld 2013 1. Aanleiding en afbakening Het ministerie van SZW heeft CBS gevraagd door het combineren van verschillende databestanden meer inzicht te geven in de omvang en kenmerken

Nadere informatie

openbare orde en veiligheid

openbare orde en veiligheid 127 openbare orde en veiligheid 12 128 Openbare orde en veiligheid Daling aantal inbraken, maar toename van diefstal op straat. In 2005 zijn 370 huis-gerelateerde diefstallen gepleegd. Dit zijn diefstallen/inbraken

Nadere informatie

Discriminatie in Rotterdam: de resultaten van de Omnibusenquête 2014

Discriminatie in Rotterdam: de resultaten van de Omnibusenquête 2014 Discriminatie in Rotterdam: de resultaten van de Omnibusenquête 214 In het kort: de uitkomsten De Omnibusenquête 214 die jaarlijks door de gemeente Rotterdam wordt uitgevoerd, bevat een aantal vragen over

Nadere informatie

Bijlagen bij hoofdstuk 9 Jongeren en criminaliteit Annette van Rijn (WODC), Frits Huls (CBS) en Aslan Zorlu (WODC)

Bijlagen bij hoofdstuk 9 Jongeren en criminaliteit Annette van Rijn (WODC), Frits Huls (CBS) en Aslan Zorlu (WODC) Jaarrapport Integratie Sociaal en Cultureel Planbureau / Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum / Centraal Bureau voor de Statistiek september, 2005 Bijlagen bij hoofdstuk 9 Jongeren en criminaliteit

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2017 2018 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 233 Vragen van het lid

Nadere informatie

Tweede rapportage racisme, antisemitisme en extreemrechts geweld in Nederland

Tweede rapportage racisme, antisemitisme en extreemrechts geweld in Nederland Tweede rapportage racisme, antisemitisme en extreemrechts geweld in Nederland Incidenten, aangiftes, verdachten en afhandeling in 2012 Bas Tierolf Niels Hermens Deze rapportage is uitgevoerd in opdracht

Nadere informatie

Agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak

Agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak TABELLENBOEK Agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak Metingen 2007-2009 - 2011 1 september 2011 DSP-groep Manja Abraham Willemijn Roorda p.2 INLEIDING Dit tabellenboek bevat de resultaten

Nadere informatie

Datum 9 mei 2016 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over een mishandeling van een lesbisch stel in Groningen

Datum 9 mei 2016 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over een mishandeling van een lesbisch stel in Groningen 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische

Nadere informatie

FACTSHEET. Buurtveiligheidsonderzoek AmsterdamPinkPanel

FACTSHEET. Buurtveiligheidsonderzoek AmsterdamPinkPanel Resultaten LHBT-Veiligheidsmonitor 2015: Kwart maakte afgelopen jaar een onveilige situatie mee; veiligheidsgevoel onder transgenders blijft iets achter. De resultaten van het jaarlijkse buurtveiligheidsonderzoek

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Slachtoffers van woninginbraak

Slachtoffers van woninginbraak 1 Slachtoffers van woninginbraak Fact sheet juli 2015 Woninginbraak behoort tot High Impact Crime, wat wil zeggen dat het een grote impact heeft en slachtoffers persoonlijk raakt. In de regio Amsterdam-Amstelland

Nadere informatie

Discriminatie in de Amstelland gemeenten

Discriminatie in de Amstelland gemeenten Discriminatie in de Amstelland gemeenten (politieregio Amsterdam- Amstelland) Projectnummer: 10155 In opdracht van: Bestuursdienst gemeente Amsterdam Dr. Marije Baart de la Faille - Deutekom Dr. Willem

Nadere informatie

Vierde rapportage racisme, antisemitisme, en extreemrechts geweld in Nederland

Vierde rapportage racisme, antisemitisme, en extreemrechts geweld in Nederland Vierde rapportage racisme, antisemitisme, en extreemrechts geweld in Nederland Incidenten, aangiftes, verdachten en afhandeling in 2014 Bas Tierolf Niels Hermens Lisanne Drost Maaike van Kapel Willem Wagenaar

Nadere informatie

Scholen herdenken vermoorde leraar

Scholen herdenken vermoorde leraar ANALYSE MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK: ZINLOOS GEWELD tekst 26 NOS-nieuws van 16 januari 2004: Scholen herdenken vermoorde leraar Scholen in het hele land hebben om 11.00 uur één minuut stilte in acht genomen

Nadere informatie

Veiligheidstrends in Leiden

Veiligheidstrends in Leiden Veiligheidstrends in Leiden 25 214 Inleiding BOA (Beleidsonderzoek en Analyse) maakt jaarlijks een uitgave Veiligheid in cijfers. Hierin worden de belangrijkste trends en cijfers weergegeven. De analyse

Nadere informatie

Dag...onderwijs. Een onderzoek naar uitstroombeslissingen van meao-leerlingen. Ineke Lokman

Dag...onderwijs. Een onderzoek naar uitstroombeslissingen van meao-leerlingen. Ineke Lokman Dag...onderwijs Een onderzoek naar uitstroombeslissingen van meao-leerlingen Ineke Lokman Dag...onderwijs Een onderzoek naar uitstroombeslissingen van meao-leerlingen CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK,

Nadere informatie

22 januari 2015. Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid

22 januari 2015. Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid 22 januari 2015 Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Afbakening Het onderzoek richt zich op de fatale woningbranden in 2011. De niet-fatale woningbranden zijn in het onderzoek niet meegenomen.

Afbakening Het onderzoek richt zich op de fatale woningbranden in 2011. De niet-fatale woningbranden zijn in het onderzoek niet meegenomen. Fatale woningbranden 2011 Managementsamenvatting Het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV) heeft onderzoek verricht naar de oorzaken, omstandigheden en het verloop van woningbranden met dodelijke

Nadere informatie

Derde rapportage racisme, antisemitisme, en extreemrechts geweld in Nederland

Derde rapportage racisme, antisemitisme, en extreemrechts geweld in Nederland Derde rapportage racisme, antisemitisme, en extreemrechts geweld in Nederland Incidenten, aangiftes, verdachten en afhandeling in 2013 Bas Tierolf Niels Hermens Lisanne Drost Deze rapportage is uitgevoerd

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

Bijlagen bij hoofdstuk 11 Opvattingen van autochtonen en allochtonen over de multietnische

Bijlagen bij hoofdstuk 11 Opvattingen van autochtonen en allochtonen over de multietnische Jaarrapport Integratie Sociaal en Cultureel Planbureau / Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum / Centraal Bureau voor de Statistiek september, 2005 Bijlagen bij hoofdstuk 11 Opvattingen van

Nadere informatie

Anti Discriminatie Bureau BELAND

Anti Discriminatie Bureau BELAND Anti Discriminatie Bureau BELAND mi ii min min Oenio 16.004948 J ^ Het College van Burgemeester en Wethouders van de Reimerswaal Postbus 70 4416 ZH KRUININGEN Onderwerp rapportage discriminatie Kenmerk

Nadere informatie

WATERS; NO. 2014.21733 1 8 SEP 2014 I N ( Ä

WATERS; NO. 2014.21733 1 8 SEP 2014 I N ( Ä Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Dijkgraaf Datum 15 september 2014 fc WATERS; NO. I N ( Ä Betreft monitor Openbaar Bestuur 2014

Nadere informatie

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland?

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland? 30 mei 2016 Onderzoek: Racisme in Nederland? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Verandering in de frequentie van het gemengde huwelijk

Verandering in de frequentie van het gemengde huwelijk Verandering in de frequentie van het gemengde huwelijk G. Dekker Aan het kerkelijk gemengde huwelijk wordt vanuit de sociale wetenschappen niet zo bijzonder veel aandacht geschonken. De belangstelling

Nadere informatie

Uitstroom van ouderen uit de werkzame beroepsbevolking

Uitstroom van ouderen uit de werkzame beroepsbevolking Uitstroom van ouderen uit de werkzame beroepsbevolking Clemens Siermann en Henk-Jan Dirven De uitstroom van 50-plussers uit de werkzame beroepsbevolking is de laatste jaren toegenomen. Een kwart van deze

Nadere informatie

Draagvlakmonitor huisvesting vluchtelingen. Rapportage derde meting juni 2016

Draagvlakmonitor huisvesting vluchtelingen. Rapportage derde meting juni 2016 Draagvlakmonitor huisvesting vluchtelingen Rapportage derde meting juni 2016 Introductie Waarom dit onderzoek? Zijn Nederlanders de afgelopen maanden anders gaan denken over de opvang van vluchtelingen

Nadere informatie

Fact sheet. Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland Politie Eenheid Amsterdam. Veiligheidsbeleving buurt. nummer 4 februari 2013

Fact sheet. Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland Politie Eenheid Amsterdam. Veiligheidsbeleving buurt. nummer 4 februari 2013 Politie Eenheid Fact sheet nummer 4 februari 213 Veiligheidsmonitor -Amstelland 28-212 Deze fact sheet brengt de veiligheid in de regio -Amstelland tussen 28 en 212 in kaart. blijkt op verschillende indicatoren

Nadere informatie

Oud en Nieuw 2013-2014

Oud en Nieuw 2013-2014 Oud en Nieuw 2013-2014 Landelijk beeld jaarwisseling 2013-2014 in Nederland 7 januari 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Landelijk beeld... 4 Aantal jaarwisseling gerelateerde gebeurtenissen... 4

Nadere informatie

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 1 ISBN: NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 1 ISBN: NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Colofon 1 Colofon Titel: Xact groen Wiskunde deel 1 ISBN: 978 90 3720 835 1 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: E. Benthem, J. Broekhuizen, H. La Poutré, J. Bruinsma,

Nadere informatie

De dreiging tegen Nederland en Europa is in de loop van 2016 toegenomen. Dominant is de terroristische dreiging die samenhangt met de strijd in Syrië

De dreiging tegen Nederland en Europa is in de loop van 2016 toegenomen. Dominant is de terroristische dreiging die samenhangt met de strijd in Syrië De dreiging tegen Nederland en Europa is in de loop van 2016 toegenomen. Dominant is de terroristische dreiging die samenhangt met de strijd in Syrië en Irak. Daarnaast zag de AIVD het afgelopen jaar dreigingen

Nadere informatie