White Paper. RETScreen. Business case tool voor energie-efficiënte gebouwen met een gezond binnenklimaat

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "White Paper. RETScreen. Business case tool voor energie-efficiënte gebouwen met een gezond binnenklimaat"

Transcriptie

1 White Paper RETScreen Business case tool voor energie-efficiënte gebouwen met een gezond binnenklimaat Maak met de gratis RETScreen software zelf de financiële business case voor een project waarbij energiereductie, duurzame eigen energieopwekking en een gezond binnenklimaat worden gerealiseerd. Mei 2015 Door: Joop Neinders - IBTH Jan van Hout - OVVIA Albert Hulshoff AHB Consultancy Wim Fieggen IVVD (Instituut Voor Vastgoed & Duurzaamheid)

2

3 Inhoud 1.0 Introductie Financiële onderbouwing Decision support een onderbouwde keuze m.b.v. RETScreen RETScreen business case tool Meerwaarde RETScreen RETScreen RETScreen 4 Modelleren en analyse van nieuwe projecten Quick-scan Business case Krachtige financiële analysetool RETScreen Plus Monitoring en Analyse van bestaande projecten Statische analyse van data naar informatie Compliant met internationaal meet- en verificatieprotocol Bepaling baseline van een gebouw Management rapportagetool Prestatiegarantie en monitoring Systeemvereisten Handleiding en casestudy Trainingen met RETScreen RETScreen en de Energie Service Company (ESCo) Focus op de geleverde prestaties ESCo als oplossing Praktijkcases A) Een warmtepomp bij een zwembad B) PV-project C) WKK-project zwembad D) Analyse energieverbruik met RETScreen-plus E) Zonnepanelen F) Bestaand gebouwcomplex van m Infographic

4 1.0 Introductie De gebouwde omgeving is gemiddeld genomen in de westerse wereld verantwoordelijk voor zo n 40% van de CO2 uitstoot. Voor het beheersen van de klimaateffecten veroorzaakt door broeikasgassen is een forse reductie van de CO2 uitstoot een noodzaak. De afhankelijkheid van fossiele energiebronnen heeft naast klimaateffecten ook ongewenste internationale politieke consequenties. Energiebesparing en opwekking van duurzame eigen energie reduceert deze afhankelijkheid. Het blijkt dat veel gebouwen een ongezond binnenklimaat hebben met alle gevolgen van dien. Een gezond binnenklimaat krijgt daarom steeds meer de aandacht. Verbetering van het binnenklimaat is niet alleen goed voor de gezondheid van de gebruikers, maar leidt ook aantoonbaar tot betere leeren werkprestaties. Een project waar energiebesparing en/of duurzame eigen energie, maar ook een betere luchtkwaliteit wordt gerealiseerd heeft de volgende opbrengsten: lagere of geen energierekening; lagere of geen CO2-uitstoot; lagere politieke afhankelijkheid; en betere leer- of werkprestaties. 1.1 Financiële onderbouwing Wie niets doet aan het huidige energieverbruik van zijn gebouw, ziet zijn cashflow richting energieleveranciers gaan. Besparen op deze cashflow is de basis van de financiële onderbouwing voor een project waarbij energiereductie, duurzame energieproductie en een gezond binnenklimaat worden gerealiseerd. Voor een project waarbij in een gebouw energiereductie en duurzame eigen energieopwekking wordt gerealiseerd is het maken van de juiste keuzes met een goede financiële onderbouwing een vereiste. Om te voorkomen dat keuzes gemaakt worden op basis van onderbuik gevoel of dat de keuze van de leverancier klakkeloos wordt overgenomen, is het nodig keuzes goed te onderbouwen. Factoren die een belangrijke rol spelen zijn: de kennis over het onderwerp; het gebruik van relevante variabelen; de beschikbare data. Daarvoor kan een adviseur ingeschakeld worden, maar het is ook mogelijk eerst zelf aan de slag te gaan. 2

5 1.2 Decision support een onderbouwde keuze m.b.v. RETScreen Wat is een onderbouwde keuze? Stel u heeft een bepaald budget beschikbaar om te investeren in energiezuinige verlichting, zonnepanelen en/of isolatie. U weegt uw opties. Levert zonnepanelen meer op dan isolatie? Geeft energiezuinige verlichting een beter rendement dan zonnepanelen? Stel u heeft interesse in alle maatregelen. Hoe bereikt u dan het hoogste rendement met uw beschikbare budget? In welke volgorde gaat u investeren? Wellicht bent u vooral geïnteresseerd in maximalisering van de CO2 reductie. Welke keuze maakt u dan? Daarnaast zal u willen weten wat de verschillen zijn tussen leveranciers. Is daar optimalisatie van opbrengsten en kosten mogelijk? Hoe kan u deze opties met elkaar en ten opzichte van elkaar vergelijken en beoordelen? Dat kan met RETScreen. Het RETScreen software programma biedt alle benodigde decision support om zelf aan de slag te gaan. Met deze tool kan zelf de financiële onderbouwing van een project of varianten daarop gemaakt worden. De kosten voor de eerste projectanalyse worden zo beheersbaar gemaakt. Of het nu isoleren, zonnepanelen, biomassa, verlichting of andere beschikbare technieken betreft. Met RETScreen bent u in staat onderbouwde, afgewogen keuzes te maken (Zie Praktijkcases A, B, C en E). 1.3 RETScreen business case tool Naast het vergelijken en beoordelen van verschillende maatregelen voor energiebesparing en duurzame eigen energieopwekking, kunt u ook complexere business cases bouwen. Een business case bijvoorbeeld waarbij ook rekening gehouden wordt met de realisatie van een gezond binnenklimaat (Zie Praktijkcase F). U kiest dan binnen RETScreen voor de technische oplossingen die dat mogelijk maken en gaat daarmee rekenen. De RETScreen software is een krachtig hulpmiddel voor de opbouw van de business case betreffende de verduurzaming van een gebouw. De software biedt ook de mogelijkheid om geleverde prestaties te monitoren. Het RETScreen softwarepakket is gratis te downloaden en gebruiksvriendelijk. 3

6 Het softwareprogramma heeft een uitgebreide database met productinformatie voor energiebesparing en duurzame eigen energieopwekking. Daarnaast staat de klimaatdatabase van NASA ter beschikking voor analyse en monitoring. Ook kunnen gemakkelijk rapportages over behaalde resultaten gemaakt worden. RETScreen wordt gratis ter beschikking gesteld door de Canadese overheid en is in 36 talen beschikbaar, ook in het Nederlands. Het softwarepakket heeft op het moment van schrijven gebruikers in 222 landen. In landen als de V.S., Canada en Frankrijk wordt de software al langere tijd op grote schaal ingezet. RETScreen kan onder meer worden gebruikt voor het analyseren van energieproductie, energiebesparing, kosten over de levensduur, CO2-emissiereductie, financiële haalbaarheid en risico s van verschillende typen maatregelen (zie Praktijkcase C), waarbij het fungeert als gemeenschappelijke taal tussen opdrachtgever, opdrachtnemer en financier van energie-efficiency projecten. Files kunnen namelijk gemakkelijk onderling uitgewisseld worden. Ook kan RETScreen worden gebruikt voor het analyseren, monitoren, verifiëren en rapporteren van lopende projecten (Zie Praktijkcases D en F). En biedt hiermee ook ondersteuning bij het plannen, realiseren en beheren van ESCo-projecten (Zie Praktijkcase F). 1.4 Meerwaarde RETScreen De meerwaarde van het softwareprogramma: inzicht in energiebesparing en CO2 reductie inzicht in duurzame energieprojecten inzicht in de benodigde kennisgebieden toetsing projecten op haalbaarheid monitoren op gerealiseerde prestaties bij aanbestedingen: o samen met aanbieders projecten opzetten in RETScreen ( open boek ) o verificatie offertes gemeenschappelijk taal tussen opdrachtgever, uitvoerende partij, financier en intermediair 4

7 2.0 RETScreen Het softwarepakket RETScreen bestaat uit twee onderdelen: RETScreen 4 voor analyse van nieuwe projecten RETScreen Plus voor monitoring en verificatie van lopende projecten Voor het uitvoeren van analyses beschikt RETScreen over meerdere databases, waaronder een database met productspecificaties en aanschafkosten van een groot aantal energie-efficiënte maatregelen en een database met klimaatgegevens, afkomstig van NASA. Screenshot RETScreen 4 - weergegevens uit de NASA-klimaatdatabase (gegevens zijn op dag basis beschikbaar) 2.1 RETScreen 4 Modelleren en analyse van nieuwe projecten Dit gedeelte van het programma is gebaseerd op Excel en geeft de volgende mogelijkheden: Bepalen van de verwachte energieproductie Energiebesparing Meerjaren kostenanalyse behorende bij de investeringen CO 2-emissieanalyse Financiële analyse Gevoeligheids- en risicoanalyse Quick-scan Om de haalbaarheid van een bepaald project te bepalen, kan eerst een Quick-scan worden gedaan. Zo wordt een globaal inzicht verkregen in de technische en financiële haalbaarheid van een project Business case Voor de opbouw van een business case van een project wordt een uitvoerige analyse uitgevoerd die een diepgaand inzicht in technische en financiële haalbaarheid geeft. Ook kunnen gevoeligheids- en risicoanalyses worden gemaakt op basis van Monte Carlo-simulaties. 5

8 Ook voor opdrachtgevers, die zich richten op het verduurzamen van hun vastgoed, is dit softwareprogramma een zeer geschikt instrument. RETScreen kan bijvoorbeeld worden ingezet bij aanbestedingen, door aanbiedende partijen te vragen hun plannen in RETScreen 4 uit te werken Krachtige financiële analysetool RETScreen 4 beschikt over een krachtige financiële analysetool. De output van deze tool vormt een set van financiële kentallen, die in veel gevallen financiers voldoende inzicht geeft in de financiële haalbaarheid van een project. Hieronder een aantal screenshots met financiële kerngegevens. Ook kunnen er cashflow grafieken gemaakt worden. 6

9 2.2 RETScreen Plus Monitoring en Analyse van bestaande projecten RETScreen Plus is een software programma en biedt ondersteuning bij het monitoren, verifiëren en rapporteren van lopende projecten. Daarmee is het een belangrijk hulpmiddel voor opdrachtgevers en opdrachtnemers (zoals ESCo s) bij het vaststellen in hoeverre de geleverde prestaties overeenkomen met de gemaakte prestatieafspraken. Daarbij wordt uitgegaan van historische gegevens vertaald naar genormaliseerde situaties. Middels zeer krachtige statische analyse methodieken wordt vanuit een complexe (data) omgeving een eenvoudig en transparant model opgebouwd waarmee doelstellingen ondubbelzinnig getoetst kunnen worden Statische analyse van data naar informatie Aan de hand van regressie-analyse identificeert RETScreen Plus de belangrijkste externe factoren ( drivers ), die van invloed zijn op de gemeten energieprestaties. Veel voorkomende drivers zijn het weer en de tijd dat het gebouw in gebruik is. Voor het weer maakt RETScreen gebruik van de NASA klimaatdatabase met voor meerdere locaties in Nederland ( near real-time ) de historische weergegevens. Screenshot RETScreen Plus u ziet hier bijvoorbeeld elektriciteitsproductie en zonne-instraling Compliant met internationaal meet- en verificatieprotocol Het meet- en verificatieproces in RETScreen Plus voldoet aan de internationale meet- en verificatiestandaard IPMVP (International Performance Measurement and Verification Protocol) voor ESCodienstverlening Bepaling baseline van een gebouw RETScreen Plus levert een gedetailleerde analyse van de baseline (gemiddeld energieverbruik) van een gebouw en geeft inzicht in de kritische prestatie indicatoren (KPI s), waarover na realisatie van het project gerapporteerd moet worden. Omtrent de KPI s kunnen ook afspraken vastgelegd worden in een prestatiecontract tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. 7

10 2.2.4 Management rapportagetool RETScreen Plus beschikt over een doelmatige managementrapportagetool, waar de actuele en verwachte situatie t.o.v. elkaar vergeleken en verklaard kunnen worden. Screenshot RETScreen Plus u ziet hier bijvoorbeeld de historische en gemodelleerde elektriciteitsproductie Prestatiegarantie en monitoring Op basis van de analyses die gedaan zijn met de RETScreen software kan een leverancier of een ESCo een prestatiegarantie afgeven. De garanties op de energieprestatie en binnenklimaat worden vastgelegd in een transparant energieprestatiecontract. RETScreen biedt namelijk de mogelijkheid om de prestatieafspraken te monitoren en daar kan de opdrachtgever gemakkelijk meekijken. 2.3 Systeemvereisten Voor het gebruik van RETScreen heeft u het op Excel gebaseerde softwareprogramma RETScreen 4 en het op Windows gebaseerde programma RETScreen Plus nodig. Beide softwareprogramma s kunnen gratis worden gedownload via Systeemvereisten voor RETScreen 4: Microsoft Excel 2000 of hoger; systeemvereisten voor RETScreen Plus: Microsoft Windows XP of hoger Handleiding en casestudy Op de website van RETScreen zijn een professionele elektronische handleiding in het engels/frans op universitair niveau en meer den 60 internationale case studies van werkelijke projecten beschikbaar. 8

11 2.4 Trainingen met RETScreen IVVD (Instituut Voor Vastgoed & Duurzaamheid) geeft trainingen met de RETScreen software. U leert de onderbouwing van keuzes voor energiebesparing en duurzame eigen energieopwekking op te zetten, projecten te vergelijken, business cases te maken en resultaten te analyseren en te monitoren. Bij het schrijven van deze White Paper staat de Training Financiële onderbouwing verduurzamen vastgoed op het programma. Zie voor de actuele trainingen 9

12 3.0 RETScreen en de Energie Service Company (ESCo) 3.1 Focus op de geleverde prestaties De gebruiker en de eigenaar van een gebouw willen een goed en gezond binnenklimaat én een lage energierekening. De focus staat daarbij op de te leveren prestaties. Daarvoor wordt een prestatiegarantie gevraagd. Voor de financiering zijn wellicht niet direct de middelen beschikbaar. 3.2 ESCo als oplossing Een Energie prestatie contract (EPC) door een Energy Service Company (ESCo) kan in dit geval een oplossing zijn. Voor de realisatie van het project met prestatiegarantie wordt door de ESCo een vergoeding gevraagd gedurende de contractperiode (performance-periode). Deze vergoeding kan door de opdrachtgever betaald worden uit een deel van de besparing op de energiekosten. Totale besparing = baseline minus performanceline De ESCo doet de investering in het project en levert de afgesproken prestatie. Levert de ESCo een betere prestatie dan krijgt de ESCo een bonus. Het niet halen van de afspraak levert de ESCo een malus op. Na afloop van het contract krijgt de opdrachtgever de beschikking over de gehele besparing op de energiekosten. Schematisch ziet de oplossing er eenvoudig uit, maar het energieverbruik is afhankelijk van het weer en verschilt van jaar tot jaar. Hoe de prestatie te meten is dan van belang om goede en betrouwbare resultaten te krijgen. Door RETScreen te gebruiken voor monitoring, validatie en rapportage wordt transparant inzage gegeven in de behaalde prestatie gecorrigeerd voor afwijkende weersinvloeden. Zo kunnen dan ook de bonus en malus bepaald worden. De ESCo kan zelf ook de business case voor het project opstellen in RETScreen en op basis van allerlei risico analyses beschikbaar in RETScreen haar aanbieding aan de opdrachtgever doen en de financiering bij de bank regelen. De opdrachtgever kan ook het project in RETScreen zetten en zo het project aanbesteden. 10

13 Praktijkcases A) Een warmtepomp bij een zwembad Een te rooskleurige voorstelling van zaken In een project bij een zwembad heeft een systeemleverancier voorspeld dat het gebruik van bodemenergie via een warmtepomp een terugverdientijd van 2 jaar heeft. Voor de zekerheid laat de klant een korte, onafhankelijke studie uitvoeren om te controleren of de genoemde 2 jaar realistisch is. Voor deze studie heeft het ingenieursbureau dat de studie uitvoerde RETScreen gebruikt omdat hiermee snel een technische en financiële analyse gemaakt kan worden. Kasstroomgrafiek Bodemenergieproject Uit de studie bleek dat door de systeemleverancier een veel te rooskleurig beeld is geschetst. De terugverdientijd is geen 2 maar 5 jaar. Dat is nog steeds zeer acceptabel maar wel van een heel andere orde grootte. De klant heeft het project afgeblazen en kijkt nu of er op een andere manier energie bespaard kan worden. 11

14 Praktijkcases B) PV-project Hoger rendement dan op de bank Een MKB-bedrijf met 400 m2 plat dak is geïnteresseerd in de haalbaarheid van zonnepanelen. De ondernemer heeft eigen geld beschikbaar om te investeren en de vraag is of het geld beter geïnvesteerd kan worden in PVpanelen of dat het beter op de bank gezet kan worden. Met RETScreen is het dak van de ondernemer gesimuleerd. In RETScreen kan ook het effect van subsidies (zoals de Energie Investeringsaftrek, EIA) en belastingen (zoals energiebelasting) meegenomen worden. Uit de studie bleek dat het rendement op PV-panelen 10,9% en de terugverdientijd 8,5 jaar is. Omdat het rendement aanzienlijk hoger ligt dan het te verwachten rendement op de bank is het geld geïnvesteerd in een PV-project van 22kW. Hier speelt ook mee dat het risico bij PV-projecten relatief laag is. Parameter eenheid IRV voor belasting - eigen vermogen % 10,7% IRV voor belasting - bezittingen % 10,7% IRV na belasting - eigen vermogen % 10,7% IRV na belasting - bezittingen % 10,7% Simpele terugverdientijd jaar 8,6 Terugverdienen op eigen vermogen jaar 8,6 Netto Contante Waarde (NCW) Jaarlijkse besparingen levenscyclus /jaar 875 Verhouding baten/kosten 1,41 Dekking schuldbetaling Geen schuld Energieproductiekosten /MWh 84,98 BKG-reductiekosten /tco2 (275) In de tabel staan financiële parameters die RETScreen voor dit soort projecten kan berekenen. 12

15 Praktijkcases C) WKK-project zwembad Tweedehands WKK met terugverdientijd van 3 jaar Bij een zwembad heeft vroeger een WKK-installatie gestaan (warmtekrachtkoppeling). Dat is een installatie die zowel warmte als elektriciteit genereert. Meningen over de haalbaarheid van WKKprojecten lopen sterk uiteen. De directeur vraagt zich af of een WKK onder de omstandigheden van dat moment financieel aantrekkelijk is of niet. Met RETScreen is een analyse gemaakt van het zwembad en de daarbij horende warmtevraag. Omdat RETScreen ook allerlei producten (inclusief WKK-installaties) in een database heeft staan, neemt de analyse relatief weinig tijd in beslag. In de analyse wordt zowel de warmtevraag als de warmtelevering integraal bekeken. Hierdoor kan de invloed van de capaciteit van de WKK goed gesimuleerd worden. Daaruit bleek dat een WKK van 165 kw ideaal is. Zelfs indien geld geleend wordt (in dit geval meer dan ) zou het project nog interessant zijn. De klant heeft de mogelijkheid een tweedehandse WKK te kopen tegen een vast onderhoudstarief en met de garantie dat de WKK ook echt draait (de leverancier betaalt een vergoeding voor niet gedraaide uren veroorzaakt door technische problemen). Een snelle aanpassing van de analyse leert dat dit een hele interessante opties is met een terugverdientijd van ongeveer 3 jaar en een financieel rendement op het geïnvesteerde vermogen van meer dan 30%. In RETScreen zit een tool waarmee een risicoanalyse gemaakt kan worden. Uit de risicoanalyse blijkt dat de kans kleiner dan 4% is dat het financiële rendement van het project kleiner zou worden dan 10%. De analyse wordt gemaakt door willekeurig de inputparameters van het model te wijzigen binnen een bepaalde bandbreedte. 13

16 Praktijkcases D) Analyse energieverbruik met RETScreen-plus Ander beeld energieverbruik o.b.v klimaatgegevens De trend van het gasverbruik in een groot gebouw is onderzocht in RETScreen-plus. Onderstaande grafiek toont het gasverbruik sinds In 2011 lijkt het verbruik behoorlijk te dalen. In RETScreen-plus is een analyse gemaakt waarin de relatie tussen het gasverbruik en de buitentemperatuur is onderzocht. Als het gasverbruik voorspeld wordt aan de hand van de buitentemperatuur dan ontstaat er een ander beeld. In onderstaande grafiek wordt het cumulatieve verschil tussen het voorspelde en het werkelijke gasverbruik weergegeven. Vanaf 2009 treedt er een trendbreuk op. Het voorspelde gasverbruik is hoger dan het werkelijke gasverbruik. Bij navraag blijkt dat deze organisatie sinds 2009 de regelapparatuur heeft vernieuwd en dat men de regelingen ook veel beter controleert en afstelt. In 4 jaar is daarmee m3 bespaart wat overeenkomt met een financiële besparing van meer dan De RETScreen analyse laat zien dat er al sinds 2009 bespaard is, terwijl zonder de analyse het lijkt dat pas sinds 2011 bespaard is. Met RETScreen kunnen trendbreuken snel en gemakkelijk ontdekt worden, zowel positief als negatief. Door de energiedata elke maand met RETScreen te monitoren kunnen ook verliezen snel ontdekt en daardoor beperkt worden. 14

17 Praktijkcases E) Zonnepanelen Project met gebruik van subsidie regeling SDE+ Ook in 2015 en 2014 is er de subsidie regeling SDE+ voor duurzame energie. Een klant heeft interesse in zonnepanelen als alternatief voor sparen en vraagt om informatie. Als eerste wordt een voorstel gemaakt in RETScreen betreffende verschillende scenario s met de SDE+ subsidieregeling in combinatie met een investeringsvoorstel en financieringsadvies. De klant beslist op basis van de technische en financiële parameters en de risico s analyses in welke tranche SDE+ hij in aanmerking wil komen. De klant kiest uiteindelijk voor een vroege tranche binnen SDE+, een gedeelte vreemd vermogen naast inbreng van eigen vermogen en investeert in zonnepanelen. Onderstaand een screenshot van de financiële samenvatting. Omdat zonnepanelen een relatief dure vorm van energie besparen is, heeft de klant aansluitend gekozen voor verregaande energiebesparing door een combinatie van isoleren, re-lighting, meet- en regeltechniek, aanpassing van de ventilatie en de koeling en vervanging van de warmte opwekkers. 15

18 Praktijkcases F) Bestaand gebouwcomplex van m2 ESCo realiseert significante verbetering luchtkwaliteit, energielabel van D naar A en 20% CO2 reductie Voor een bestaand gebouwcomplex van m2 met meerdere gebruikers en functies is het doel beheersing van de service kosten, verduurzaming van het gebouw en verbetering van het comfort en gebruik. De exploitant van het gebouwcomplex wil een klimaatsysteem dat flexibel kan inspelen op wisselende gebruiksdoeleinden van de ruimtes. Opgave is te zoeken naar een technisch, financieel en maatschappelijk verantwoorde oplossing. Allereerst is een grondige analyse gemaakt van de huidige en toekomstige gebruikerswensen. Aansluitend geeft een analyse van het gebouw met RETScreen plus het inzicht dat de buitentemperatuur de belangrijkste driver is voor de variabele energiekosten. Screenshot RETScreen Plus Regressie van het historische en het gemodelleerd warmteverbruik in relatie tot het weer (61 punten, R²=0,96, dubson-watson 1,5). Om de beste klimaat- en energieprestaties te realiseren zijn de volgende keuzes gemaakt op het gebied van techniek, installatie en onderhoud: Zeer energiezuinig ventilatiesysteem op basis van warmterugwinning en vraagsturing Duurzame warmte en koeling afkomstig van warmtepompen en stadsverwarming De investeringen en aanpassingen zijn middels een prestatiecontract en een ESCo leverancier gerealiseerd. Monitoring en validatie leert dat de beoogde prestaties worden geleverd en bieden ruimte om verder te verduurzamen om nieuwe doelen te stellen en het gebouw verder te verduurzamen. 16

19 Screenshot RETScreen Plus verloop energieverbruik warmte na realisatie EPC (groen) versus geprognosticeerd warmteverloop aan de hand van het model Screenshot RETScreen Plus De cumulatieve besparingen sinds realisatie energie prestatie contract 17

20 Financiële parameters Samenvattting van projectkosten en besparingen/ inkomsten Jaarlijkse kasstroom Algemeen Initiële kosten Jaar Voor belasting Na belasting Cumulatief Toename brandstofkosten % 2,0% Haalbaarheidsstudie 0,0% 0 # Inflatie % 2,0% Ontwikkeling 0,0% Discontovoet % 5,0% Ontwerpen 0,0% Projectduur jaar 10 Krachtinstallatie 0,0% Warmte-installatie 0,0% Financiering Koelsysteem 0,0% Stimuleringspremies en subsidies 0 Door gebruiker gedefinieerd 0,0% Schuldratio % 100,0% Energiebesparingsmaatregelen 88,2% Schuld De rest van het systeem en diversen 11,8% Eigen vermogen 0 Totale initiële kosten 100,0% Rentevoet lening % 6,00% Looptijd lening jaar 10 Stimuleringspremies en subsidies Aflossing en rente /jaar Jaarlijkse kosten en aflossingen Bediening- en onderhoud Analyse inkomstenbelasting Brandstofkosten - Voorgestelde installatie Effectieve percentage inkomstenbelasting % Aflossing en rente - 10 jaren Verrekening verliezen in volgende jaren? Nee Totale jaarlijkse kosten Afschrijvingsmethode Afschrijving van boekwaarde Halfjaarregel - jaar 1 ja/nee Ja Periodieke kosten (credit) Belastingtechnische afschrijvingswaarde % Afschrijvingspercentage % Afschrijvingstermijn jaar 15 Restwaarde project - kosten Belastingvrijstelling mogelijk? ja/nee Nee Periode belastingvrijstelling jaar Jaarlijkse besparingen en inkomsten Brandstofkosten - Referentie-installatie Jaarlijks inkomen Inkomsten uit geleverde elektriciteit Inkomsten uit geleverde elektriciteit Inkomen uit BKG-reductie - 0 jaren Elektriciteit geleverd aan netwerk MWh 0 Inkomen (of korting) uit klantenpremies Terugleverprijs elektriciteit /MWh 0,00 Overig inkomen (kosten) - jaren Inkomsten uit geleverde elektriciteit 0 Inkomsten uit productie SE - jaren Toename tarief geleverde elektriciteit % Totale jaarlijkse besparingen en inkomsten Inkomen uit BKG-reductie tco2/jr Netto BKG-reductie tco2/jr 154 Financiële levensvatbaarheid Netto BKG-reductie - 10 jaren tco IRV voor belasting - eigen vermogen % positief Vergoeding BKG-emissiereductie /tco2 IRV voor belasting - bezittingen % -15,5% Inkomen uit BKG-reductie Vergoedingstermijn BKG-reductie jaar IRV na belasting - eigen vermogen % positief Netto BKG-reductie - 0 jaren tco2 0 IRV na belasting - bezittingen % -15,5% Toename vergoeding BKG-reductie % Simpele terugverdientijd jaar 6, Inkomen (of korting) uit klantenpremies Terugverdienen op eigen vermogen jaar onmiddellijk Elektriciteitspremie (korting) % Inkomsten uit elektriciteitspremie (korting) 0 Netto Contante Waarde (NCW) Warmtepremie (korting) % Jaarlijkse besparingen levenscyclus /jaar Inkomsten uit warmtepremies (korting) Koelpremie (korting) % Verhouding baten/kosten #DEEL/0! Inkomsten uit koelpremie (korting) 0 Dekking schuldbetaling 1, Inkomen (of korting) uit klantenpremies 0 Energieproductiekosten /MWh BKG-reductiekosten /tco2 (82) Overig inkomen (kosten) Energie MWh Grafiek cumulatieve kasstroom Tarief /MWh Overig inkomen (kosten) 0 Tijdsduur jaar Procentuele jaarlijkse toename % Productie-inkomsten uit Schone Energie (SE) Productie SE MWh 493 Vergoeding productie SE /kwh Inkomsten uit productie SE 0 Vergoedingstermijn productie SE jaar Toename vergoeding productie SE % Geleverde energie Schone Brandstoftype (MWh) Energie Aardgas 493 Ja 2 Elektriciteit 180 Nee 3 Nee 4 Nee Nee 6 Nee 7 Nee Nee 9 Nee # Nee # Nee # Nee # Nee # Nee # Nee 0 # Nee # Nee # Nee Jaar Cumulatieve kasstroom ( ) Screenshot RETScreen4 Analyse van het project voorstel Resultaat: Door de analyses is een plan ontwikkeld waarop een ESCo aanbieder daadwerkelijk het gebouw heeft verduurzaamd en het comfort verbeterd. De CO2-uitstoot is met meer dan 20% gereduceerd. De luchtkwaliteit is significant verbeterd, met een comfortabel binnenklimaat en gezondere werkplekken als resultaat. Het energielabel van het gehele complex is van D naar A gegaan. 18

21 Infographic Bijgaande infographic geeft de 9 belangrijkste feiten over RETScreen weer. 19

22 Wim Fieggen Jan van Hout Albert Hulshoff Joop Neinders : IVVD (Instituut Voor Vastgoed & Duurzaamheid), OVVIA, AHB Consultancy en IBTH

Woning corporatieag 2015

Woning corporatieag 2015 Woning corporatieag 2015 Introductie in RETScreen software, voor projectanalyse en monitoring energieprestaties Door Joop Neinders IBTH B.V.: www.ibth.nl Enschede Joop.neinders@ibth.nl 053-4283078 Titel

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN

EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN Themadag van het stoomplatform Efficiency in stoomsystemen Duiven, 13 mei 2009 Franka Morssink PROGRAMMA Introductie Dynamiek Begrippen Investeringsvoorbeeld Gegevens

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD

VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD Over Greencrowd Greencrowd structureert en financiert duurzame-energie-projecten. Greencrowd richt zich hierbij op projecten waarbij lokale, duurzame energieproductie wordt

Nadere informatie

Haalbaarheid van Zon-PV. 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering

Haalbaarheid van Zon-PV. 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering Haalbaarheid van Zon-PV 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering Agenda Zon-PV Algemeen Business case Giesbers Business case Flynth Investeren door Green Spread Over Green Spread Zonnepanelen

Nadere informatie

Energy Service Company: een kans voor u?

Energy Service Company: een kans voor u? 1 Energy Service Company: een kans voor u? Stand van zaken provinciale pilot & Kansen voor de installatiebranche Hans van der Heide Pilot provincie Friesland (1) Doel: Ervaring opdoen met het opzetten

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren

Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren White Paper Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren Door: Jeroen Nollet Escoplan Barrel Ripper Matrix Onderwijshuisvesting Wim Fieggen Instituut Voor

Nadere informatie

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat Australiëlaan 5 3526 AB Utrecht T: 030 693 60 00 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat dr. Ronald Franken maart 2015 B l a d 1 Inhoudsopgave 1

Nadere informatie

Presentatie Gert-Jan de Looze. Verduurzamen van vastgoed door gebruik van Esco s. Presentatie Stadsregio

Presentatie Gert-Jan de Looze. Verduurzamen van vastgoed door gebruik van Esco s. Presentatie Stadsregio Presentatie Gert-Jan de Looze Verduurzamen van vastgoed door gebruik van Esco s Presentatie Stadsregio Indeling presentatie Programma Rotterdamse Groene Gebouwen (RGG) Onderhouds en energieprestatiecontract

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Workshop Prestatiecontracten 7 december 2009 Albert Hulshoff, programma-adviseur adviseur Utiliteitsbouw SenterNovem Albert Hulshoff innovatie, energie, klimaat,

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs

CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs CO2 reductie! OVVIA is een energie diensten leverancier OVVIA investeert in CO2 reductie; oa energiebesparing, hernieuwbare energie

Nadere informatie

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50 Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Beste Maarten en Vera, Bij deze willen we jullie alvast hartelijk bedanken voor jullie inzet,

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten

Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten Den Haag 9 september 2015 Intoductie BNG Bank Leo Valkenburg & Pieter Oppermann 2 Duurzame verlichting voor gemeenten Pieter Oppermann 01/03/2012

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Voorstelling EPC- Haalbaarheidsonderzoek Stad Geel. Studiedag Energieprestatiecontracten VVSG 16/05/2013

Voorstelling EPC- Haalbaarheidsonderzoek Stad Geel. Studiedag Energieprestatiecontracten VVSG 16/05/2013 Voorstelling EPC- Haalbaarheidsonderzoek Stad Geel Studiedag Energieprestatiecontracten VVSG 16/05/2013 Agenda Inleiding Haalbaarheidsonderzoek EPC Potentieel van EPC voor Stad Geel Aandachtspunten bij

Nadere informatie

Energietransitie. Bouw op onze kennis

Energietransitie. Bouw op onze kennis Energietransitie Bouw op onze kennis Programma Introductie Energieverbruik van een woning Energieverbruik in de praktijk Energieneutraal + Opslag van energie Bewoner centraal Wat doen wij? Een greep uit

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Voorgestelde beslispunten: 1 Samenvatting van het voorstel. 2 Aanleiding. Openbaar

Raadsvoorstel. Voorgestelde beslispunten: 1 Samenvatting van het voorstel. 2 Aanleiding. Openbaar Raadsvoorstel Openbaar Voorstelnummer : 13RV000052 Onderwerp : Zonnepanelen op het dak van het gemeentehuis Besluit in de raad : 25 september 2013 Portefeuillehouder : Drs. J. Baerends Naam steller : I.I.

Nadere informatie

ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing

ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing Inclusief vijf cases en experttips Case 4: Renovatie Alliander te Duiven Voorwoord Gratis energiebesparing; het lijkt te mooi om waar te zijn. Energy

Nadere informatie

ert Harm ten Bolscher

ert Harm ten Bolscher Bent u toeschouwer of doet u mee? ert Harm ten Bolscher 21-3- Inhoud Trends voor de bouw-/ vastgoedwereld? Anders denken Aanpak vanuit F2F-/Citadel-netwerk Wat betekenen trends voor de vastgoed- en bouwwereld?

Nadere informatie

Slim aanbesteden en financiering

Slim aanbesteden en financiering Caspar Boendermaker BNG Advies, oktober 2013 Onderwerpen: BNG en duurzaamheid Valkuilen bij verduurzaming Financiering verduurzaming corporatiewoningen; 2 Onze missie: Lage financieringskosten voor maatschappelijke

Nadere informatie

Subsidieregeling Asbest eraf, zonnepanelen erop

Subsidieregeling Asbest eraf, zonnepanelen erop Subsidieregeling Asbest eraf, zonnepanelen erop Regeling In tien provincies is vanaf 1 juli 2013 de stimuleringsregeling Asbest eraf, zonnepanelen erop opengesteld en kunnen agrarische ondernemers een

Nadere informatie

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H Presentatie EVEN VOORSTELLEN WAT DOET INNAX LINK NAAR HET ENDIS CONCEPT ENERGIE MANAGEMENT DUURZAME ENERGIE VOORZIENING Even voorstellen PHILIP BLAAUW

Nadere informatie

Duurzame accommodaties. Jaap Veld

Duurzame accommodaties. Jaap Veld Duurzame accommodaties Jaap Veld Zelziuz Zelziuz Advies Zon Thuis Zon Bedrijf Zon Agri Zon Thuis voor huurders Zonnestroom van Wp naar kwh Vermogen zonnestroominstallatie gespecificeerd in Watt peak (Wp)

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Ventilatie in bestaande bouw Bouw, Noodzaak, Achtergronden en Eisen

Ventilatie in bestaande bouw Bouw, Noodzaak, Achtergronden en Eisen Ventilatie in bestaande bouw Bouw, Noodzaak, Achtergronden en Eisen Wil de Gids Senior adviseur TNO Bouw en Ondergrond Vent Gid Guide Noodzaak Overheidsbeleid Woning voorraad Woning kwaliteit Ventilatie

Nadere informatie

Energiemaatlat voor gebouwen??

Energiemaatlat voor gebouwen?? Energiemaatlat voor gebouwen?? Ervaring met gebouwbeheersystemen en monitoring Home2050 6 oktober 2015 Hans Buitenhuis DWA Bodegraven Indeling Inspanningen en prestaties Prestaties vaststellen en bewaken

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam:

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam: Adviseurs & Ingenieurs Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk Documentnummer: 20140075-R04 Projectnaam: Gemeente Mill, onderzoek CV- en E- installatie. Datum: 9-12-2014

Nadere informatie

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn.

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. DOSSIER Kleine windmolens Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. Er zijn veel typen windmolens op de markt, met mast, zonder mast, horizontaal of verticaal.

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Bijlage 1 Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Door Sunburst B.V. Ing. Joost de Roij en Ing. Joost Vermeer januari 2014 Inhoudsopgave Blz Inleiding 3 1. Van inspanningsverplichting

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

De zon als energiebron

De zon als energiebron De zon als energiebron Voor bedrijven nog aantrekkelijker! Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV (in Engels photo voltaic) panelen genoemd. De panelen worden aangesloten op één

Nadere informatie

ESCO. Energienamiddag Limburg 28 maart 2014

ESCO. Energienamiddag Limburg 28 maart 2014 ESCO Energienamiddag Limburg 28 maart 2014 Infrax Distributienetbeheerder: ELEKTRICITEIT KABELTELEVISIE RIOLERING AARDGAS 126 Gemeenten alle gemeenten in Limburg 2 mio aansluitingen 1 600 medewerkers Infrax

Nadere informatie

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Energiereductie met een ESCo Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Inhoud 1. Over Unica Ecopower 2. Huidige en toekomstige energie wetgeving 3. Wat is een ESCo 4. Europese Gedragscode voor ESCo s 5. Voorbeeld

Nadere informatie

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Energieavond Hilversum Kerkelanden, Zeverijn en Rode Dorp 17 mei 2016 Wat kunt u verwachten Hilverzon & Kerkelanden Leeft! Ambitie gemeente Hilversum Wie is

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Graag willen we hierover met u in gesprek.

Graag willen we hierover met u in gesprek. JNJ-Projecten Van Steenbergenlaan 28 3931 WR Woudenberg Tel: 06-53833841 KvK: 32129240 IBAN: NL29KNAB0283505745 www.jnjprojecten.com JNJ-Projecten portfolio producten en diensten. Uw kenmerk Ons kenmerk

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

ESCo s en EPC, Ook voor Openbare besturen en KMO s? ECONEXT, Antwerpen, 18 April 2013 Factor4, C-H Bourgois

ESCo s en EPC, Ook voor Openbare besturen en KMO s? ECONEXT, Antwerpen, 18 April 2013 Factor4, C-H Bourgois ESCo s en EPC, Ook voor Openbare besturen en KMO s? ECONEXT, Antwerpen, 18 April 2013 Factor4, C-H Bourgois Agenda ESCO s en EPC, definitie Minimale project criteria Openbare besturen KMO s Conclusies

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Netwerkevent duurzame gebouwen

Netwerkevent duurzame gebouwen Netwerkevent duurzame gebouwen Wat is Sunburst? Technisch en financieel advies voor nieuwbouw en renovatie duurzame gebouwen Ontwikkelingen - Huurders eisen comfortabele en gezonde gebouwen - Energiezuinige,

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw?

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Workshop Energie Besparen blok 2: 13:20 u- 14:10 u Agenda Welkom Even Voorstellen De CO 2 -ladder Verduurzaming woningbouw in de praktijk Oplossingsrichting

Nadere informatie

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Hoofdlijnen Besparing finale energieverbruik van 1,5% per jaar 100 Petajoule* aan energiebesparing in het finale

Nadere informatie

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen Agenda Wie is HRsolar Zonnewarmte V1.0 De markt Zonnewarmte V2.0 Zonnewarmte NOM Wie is HRsolar Nederlandse fabrikant van complete

Nadere informatie

Agendanummer: Begrotingswijz.:

Agendanummer: Begrotingswijz.: Agendanummer: Begrotingswijz.: CR5 Onderwerp : PV-project Den Bolder Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 12 oktober 2010 0. Samenvatting De gemeente Waalwijk heeft een ambitieuze energie/klimaatdoelstelling,

Nadere informatie

Geachte heer / mevrouw, Besparen is beter dan bezuinigen. Graag willen we hierover met u in gesprek.

Geachte heer / mevrouw, Besparen is beter dan bezuinigen. Graag willen we hierover met u in gesprek. JNJ-Projecten Van Steenbergenlaan 28 3931 WR Woudenberg Tel: 06-53833841 KvK: 32129240 IBAN: NL29KNAB0283505745 www.jnjprojecten.com JNJ-Projecten voorstel tot samenwerking energie bespaarconcept Uw kenmerk

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst?

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst? Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Sjoerd Bootsma LTO Noord Advies Zonne-energie Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling elektriciteitsprijs Aandeel groene stroom

Nadere informatie

ESCO. Ronny Thevis. Antwerpen, 26 oktober 2011

ESCO. Ronny Thevis. Antwerpen, 26 oktober 2011 ESCO Ronny Thevis Antwerpen, 26 oktober 2011 Inhoud ESCO - aanbod ESCO - een succes? ESCO - voorbeeldproject ESCO aanbod ESCO = Energy Services Company Globale aanpak: HVAC Relighting Gebouwschil Hernieuwbare

Nadere informatie

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Financiering en subsidie (SDE+) 9 juni 2016 Sander Huitink Agenda Over Greenspread Financiering zon-pv-projecten Salderen Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie

Nadere informatie

Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s. Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies

Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s. Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies 18-12-2012 1 Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies Onderwerpen Achtergrond: waarom gebeurt er zo weinig? Wat is

Nadere informatie

Energie- en prestatiemonitoring

Energie- en prestatiemonitoring Energie- en prestatiemonitoring Onderdeel van integraal gebouwbeheer 9 november 2011 Machiel Karels Agenda 1. Wat willen we? 2. Wat gebeurt er om ons heen? 3. Wat er mogelijk is? 4. Wat we zouden moeten

Nadere informatie

Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? Vlaams EnergieBedrijf

Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? Vlaams EnergieBedrijf Energie aanpak eigen gebouwen: zelf doen? Energieprestatiecontract? 7 mei 2015 Inge Goessens Vlaams EnergieBedrijf Inhoud Korte voorstelling VEB De overheid als energieverbruiker Uw energiefactuur verlagen

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Duurzaam Gebouwbeheer

Duurzaam Gebouwbeheer 2-daagse cursus Duurzaam Gebouwbeheer Gemeenten hebben verschillende gebouwen in beheer, zoals gemeentehuizen, kantoren en brandweerkazernes. Ook zijn er gebouwen eigendom van de gemeente, maar worden

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid"

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid" Inleiding! Wat zijn de plannen van de politieke partijen op gebied van duurzaamheid en wat betekent het voor de bouw?" Dit document zet de verschillende

Nadere informatie

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht!

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! ir. drs. Mark Workum Presentatie VNO-NCW 28-8-2012 Deze presentatie bevat drie onderwerpen Zonnepanelen zijn een goede investering (zeker voor particulieren)

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2010 - I

Eindexamen m&o vwo 2010 - I Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 9. Peter Steenbergen en Erik Koolwijk zijn de twee directeur-grootaandeelhouders van glastuinbouwbedrijf Rijkgroen bv. Het bedrijf heeft

Nadere informatie

Even voorstellen. Philip Blaauw. INNAX GEBOUW & OMGEVING Directie 0885533000 pblaauw@innax.com

Even voorstellen. Philip Blaauw. INNAX GEBOUW & OMGEVING Directie 0885533000 pblaauw@innax.com Even voorstellen Philip Blaauw INNAX GEBOUW & OMGEVING Directie 0885533000 pblaauw@innax.com INNAX GROUP is een onafhankelijk Energie Diensten Bedrijf = ESCO voor het verduurzamen van gebouwen INNAX GROUP

Nadere informatie

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid lokaal bestuur Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid stad Hasselt Hasselt 20/20/20 stadsdiensten Hasseltse gemeenschap 20% reductie HEB Duurzaamheidsdienst

Nadere informatie

Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA)

Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) Een introductie Inhoud Deel 1 - Theorie Wat is een MKBA? Hoe stel ik een MKBA op? Voor- en nadelen Deel 2 - Praktijk Praktijkvoorbeeld: bedrijventerrein t Heen

Nadere informatie

Energie efficiëntie: een totaalpakket

Energie efficiëntie: een totaalpakket Energie efficiëntie: een totaalpakket VEB Klantendag (16/10/2015) Inge Goessens Directeur Energie-efficiëntie Agenda De overheid als grootverbruiker Beheer en data vormen de sleutel Energie efficiëntie

Nadere informatie

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Duurzaamheid loont Bestaande gebouwen zijn de grootste veroorzakers van CO 2 -uitstoot in Nederland Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Knelpunten in de keten

Nadere informatie

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd EERST NOM PROJECT 2013 RIJSWIJK Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch

Nadere informatie

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden Iwan Arjen Goodijk Bisschopstraat Bisschopstraat 24 Leeuwarden 8921AZ Leeuwarden Inleiding Je hebt online de energiebespaarscan van jouw huis aangevraagd. Je wilt dus weten hoe jij kunt besparen op energiekosten.

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

Sportief verduurzamen

Sportief verduurzamen Sportief verduurzamen Stelling Er zijn wel argumenten om niet te verduurzamen Deelnemers workshop Michel de Boer (GSF): Green Liz en de GSF Peter Smit (Green Liz): toelichting concept Guido Beijer (BAM):

Nadere informatie

Samenwerken aan Energie voor de toekomst. Duurzame energie vanuit het perspectief van Grontmij

Samenwerken aan Energie voor de toekomst. Duurzame energie vanuit het perspectief van Grontmij Samenwerken aan Energie voor de toekomst Duurzame energie vanuit het perspectief van Grontmij Sept 2015 Wie is Vincent Jansen van Grontmij? Ervaring: 9 jaar werkzaam in de energiewereld. Van projectontwikkelaar,

Nadere informatie

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven.

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. www.jooplengkeek.nl Investeringsselectie Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. belangrijk Calculaties voor beslissingen

Nadere informatie

Energiebesparing begint hier!

Energiebesparing begint hier! Energiebesparing begint hier! Zoetermeer, 17 juli 2014 Lou Lit & Pim Halkes 4 HOME 2 Thermografie, Lekkage onderzoek en Energiebesparing advies. Doelstelling: - Terugdringen Co2 uitstoot - Lagere energienota

Nadere informatie

nergiebespaar Concept

nergiebespaar Concept nergiebespaar Concept Totaalpakket - Warmtepomp Zonneboiler CV-ketel Iets meer investeren, veel meer besparen: Zeer hoge energiebesparing! Zeer hoge subsidie! Zeer veel comfort! Waarom duurzaam? Drie redenen

Nadere informatie

WERKWIJZE WERKTERREIN

WERKWIJZE WERKTERREIN Het merendeel van de bedrijfsgebouwen stamt uit een tijd dat we ons nog geen zorgen maakten over energieverbruik. De kosten waren laag en investeren in energiebesparing was niet of nauwelijks rendabel.

Nadere informatie

Toelichting Aanvraag subsidie Marktintroductie energie-innovaties

Toelichting Aanvraag subsidie Marktintroductie energie-innovaties Toelichting Aanvraag subsidie Marktintroductie energie-innovaties Waarom deze toelichting? Deze toelichting hoort bij het digitale aanvraagformulier 'Subsidie voor Marktintroductie energie-innovaties 2010'.

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 4.000 woningen te verduurzamen. Onder

Nadere informatie

De schakel tussen milieu en economie

De schakel tussen milieu en economie De schakel tussen milieu en economie CO2 NEUTRAAL STICHTING DERDENGELDEN STICHTING DERDENGELDEN ENERGIEBEDRIJVEN STICHTING DERDENGELDEN MILIEU CONSULTING ENERGIEBEDRIJVEN Achteloos geld verbranden Organisaties

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

De Laatste Hendrik. Energiescan & Investeringsvoorstel

De Laatste Hendrik. Energiescan & Investeringsvoorstel De Laatste Hendrik Energiescan & Investeringsvoorstel Bedrijf : Efficient Energie Auteur : ing. Harry de Jonge Adres : Westhavenweg 58 F Plaats : Amsterdam Postcode : 1042 AL Telefoonnummer : 020-6922661

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers 1. Balans in detail 2. Kengetallen Les 4. Vergelijk je resultaten op 4 manieren + maak goede investeringsbeslissingen Les 4 Vergelijk je resultaten

Nadere informatie