TNO Informatiemaatschappij Voortgang vraaggestuurde programma s Topsector HTSM / ICT Roadmap 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TNO Informatiemaatschappij Voortgang vraaggestuurde programma s Topsector HTSM / ICT Roadmap 2013"

Transcriptie

1 TNO-rapport TNO Informatiemaatschappij Voortgang vraaggestuurde programma s Topsector HTSM / ICT Roadmap 2013 Informatiemaatschappij Brassersplein CT Delft Postbus GB Delft T F Datum 5 maart 2014 Auteur(s) Gabriela Bodea, Freek Bomhof, Rob Koenen, Nicole de Koning, Rob Kooij, Erik Peeters, Berry Vetjens Oplage 1 Aantal pagina's 49 Aantal bijlagen 0 Regievoerend Departement Autorisatie Ministerie van Economische Zaken Erik Fledderus, algemeen directeur TNO Informatiemaatschappij Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, foto-kopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van TNO. Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor opdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen de partijen gesloten overeenkomst. Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belang-hebbenden is toegestaan TNO

2 TNO-rapport 2 / 49 Inhoudsopgave 1 Inleiding VP ICT Infrastructuren Inleiding Visie en doelstellingen Programmalijnen Highlights in het VP in Uitvoering in Technisch robuuste infrastructuren Kwaliteit en betrouwbaarheid Wijzigingen t.o.v. de oorspronkelijke planning Bijstelling richting Proces Uitkomst bijstelling Output Peer-reviewed journal papers Conferentie papers TNO rapporten Overige publicaties Afstudeer/stageverslagen Standaardisatie bijdragen Promoties VP ICT Infostructuren Inleiding Visie en doelstellingen Programmalijnen Highlights in het VP in Uitvoering in Big data evolution Media and content delivery Privacy and identity Information enabled empowerment Wijzigingen t.o.v. de oorspronkelijke planning TKI Regeling Bijstelling richting Proces Uitkomst bijstelling Output Peer-reviewed journal papers Conferentiepapers TNO rapporten Overige publicaties Afstudeer/stageverslagen Standaardisatiebijdragen Promoties Overige voordrachten en demonstraties Octrooi-aanvragen... 49

3 TNO-rapport 3 / 49 1 Inleiding Deze rapportage is allereerst een verantwoording van de vraaggestuurde programma's op hoofdlijnen. ln overeenstemming met het verzoek van EZ zal TNO een aanduiding van de hiermee gemoeide projecten en hun resultaten op de website TNO plaatsen. Voor thema Vlla, lct, zijn binnen TNO een tweetal vraaggestuurde programma s te onderscheiden, te weten VP ICT lnfrastructuren en VP ICT lnfostructuren.

4 TNO-rapport 4 / 49 2 VP ICT Infrastructuren 2.1 Inleiding Visie en doelstellingen Nederland is in toenemende mate afhankelijk van technisch hoogstaande ICT infrastructuren. Voor economisch cruciale sectoren, zoals handel en industrie is een goed functionerende, betrouwbare ICT infrastructuur een absolute voorwaarde. Maar ook in maatschappelijke zin is de afhankelijkheid van de ICT infrastructuur groot. lmmers, treinverkeer, veiligheid en zorg zijn inmiddels ondenkbaar zonder ondersteuning vanuit lct. En onze dagelijkse boodschappen kunnen in veel gevallen alleen worden afgerekend met gebruik van een modern communicatie netwerk. Het belang van lct voor de samenleving zal in de toekomst alleen nog maar toenemen. zo zal ook op het vlak van duurzaamheid en energie de rol van lct steeds groter worden. Door bijvoorbeeld de inzet van zogeheten smart grids in de energievoorziening binnen huishoudens zal op een veel efficiëntere manier met energie kunnen worden omgegaan. Dit vraagt echter wel om een hoge continuïteit en beschikbaarheid van de benodigde onderliggende ICT infrastructuren. Er moet een omslag komen van expliciet wantrouwen ten aanzien van ICT naar impliciet vertrouwen. Volgens een studie van Booz & Company is de economische impact van vertrouwen in ICT enorm. Het verschil tussen de economische waarde van de digitale economie in 2012 voor het best case scenario (veel vertrouwen in ICT) en het worst case scenario (weinig vertrouwen in ICT) werd voor de EU-27 door Booz & Company ingeschat op 124 miljard 1. Volgens een extrapolatie van Ernst & Young op basis van deze inschatting is dit bedrag in 2014 voor Nederland 2.4 miljard 2. De ICT infrastructuur, die bestaat uit bijvoorbeeld breedbandvoorzieningen, telecom netwerken, lt systemen en databases, kan dus worden beschouwd als in toenemende mate - onlosmakelijk verbonden met de overige dienstverlening in het dagelijks leven. Zo heeft inmiddels 82% van alle Nederlandse huishoudens een breedband aansluiting 3. Dat is binnen Europa één van de hoogste percentages. Daar staat wel tegenover dat bijvoorbeeld voor abonnees die alleen mobiele data afnemen, de prijs die per gigabyte moet worden betaald, het hoogste is in Europa. 4 De beschikbaarheid van een goede ICT infrastructuur geldt verder als een belangrijke basisvoorwaarde voor de ontwikkeling van nieuwe, innovatieve diensten. Met "beschikbaar" wordt bedoeld: migratie aspecten tot voldoende bandbreedte, voldoende dekkingsgraad, voldoende dienstenkwaliteit, voldoende connectiviteit, voldoende integratie van vaste en mobiele netwerken, etc. Vaak wordt er gekeken naar beschikbaarheid van hardware, maar de kwaliteit, betrouwbaarheid en kwetsbaarheid van systemen (door bugs of cyber-attacks) is meestal niet bekend. 1 Digital Confidence, Sleutel tot de digitale groei van morgen, Booz & Company, Groeien door vertrouwen, Ernst & Young, nl/ 4 Rewheel, EU27 mobile data cost competitiveness report - May 2013

5 TNO-rapport 5 / 49 Daarom moeten de systemen en netwerken ook integraal over de keten van dienstverlening heen bekeken worden. Het belang hiervan wordt onderschreven door de stakeholders. Bovendien is kwaliteit en betrouwbaarheid van de dienstverlening in sterke mate afhankelijk van het, in de tijd vaak sterk toenemende, gebruik van de ICT infrastructuur. Om die reden zijn ook lange termijn strategieën voor uitbreiding en technologische vernieuwing van de infrastructuur van cruciaal belang, alsmede het omgaan met de risico's voor verstoringen in het proces van migratie naar een nieuwe technologie. Een recent voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van 4e generatie mobiele toegangsnetwerken, zoals LTE en LTE Advanced, en de migratie naar deze technologie vanuit 3e generatie mobiele toegangsnetwerken. Overigens speelt niet alleen de beschikbaarheid van de ICT infrastructuur een grote rol. ook dient er gekeken te worden naar de robuustheid, dat wil zeggen de mate waarin diensten nog steeds geleverd kunnen worden als een deel van de infrastructuur (tijdelijk) niet beschikbaar is door storingen ten gevolge van systeemfouten of door oorzaken van buitenaf, variërend van cyber attacks tot (natuur)rampen. Een voorbeeld van het laatste is de grote brand die in april 2012 uitbrak op een industriegebied in Rotterdam, die deels oversloeg naar een locatie van Vodafone met één van hun grootste netwerkcentrales. Als gevolg hiervan werd circa een kwart van de ruim 5 miljoen klanten (particulier, klein zakelijk, groot zakelijk) van Vodafone door deze storing getroffen 5. Een positief gevolg hiervan is overigens dat de Nederlandse mobiele operators overeenstemming hebben bereikt over nationale roaming, d.w.z. het gebruiken van elkaars mobiele netwerken tijdens storingen. Een ander voorbeeld betreft de storing in de zomer van 2013 waardoor klanten van KPN 6 en T-Mobile 7 die in het buitenland verbleven, niet konden bellen of internetten met hun mobiele telefoon. De systemen en netwerken dienen bovendien duurzaam te zijn. Volgens recente inzichten draagt lct op dit moment voor ongeveer twee procent bij aan het energieverbruik van onze economie, wat ongeveer gelijk staat aan de bijdrage van de gehele luchtvaartsector. Interessant is dat het elektriciteitsgebruik van lct ongeveer voor 70% binnen huishoudens valt 8. Gegeven de verwachte doorgroei van ICT en internet in onze samenleving, zal dit energieverbruik verder toenemen. Volgens sommige scenario's groeit het totale energieverbruik in de economie van 2005 tot 2020 met ruim 15 procent, maar het energieverbruik door ICT met bijna 85% 9! Het belang van vitale ICT infrastructuren blijkt verder uit de centrale rol die ICT speelt in verschillende ontwikkelingen rond het concept, zoals smart cities, smart cars, smart homes etc. De smart beweging is een poging om mensen, bedrijven en zelfs de maatschappij, in staat te stellen om te gaan met de toenemende 5 Magazine Nationale Veiligheid en Crisisbeheersing, Jaargang 10, Nummer 3, Juni Electricity Consumption and Efficiency Trends in European Union - Status Report 2009, JRC, V Coroama, L M Hilty (2009), Energy Consumed vs. Energy Saved by ICT A Closer Look. In: Environmental Informatics and Industrial Environmental Protection: Concepts, Methods and Tools, 23rd International Conference on Informatics for Environmental Protection, Berlin

6 TNO-rapport 6 / 49 dynamiek en complexiteit van hedendaagse systemen. Het VP biedt innovatieve oplossingen voor betrouwbare en toekomstvaste ICT-infrastructuur die nodig is door dergelijke 'smart' systemen. De doelstelling van dit VP is het streven om de lct infrastructuur als vanzelfsprekend en alom aanwezig als gas, water en elektra te maken, met voldoende hoge beschikbaarheid en dienstenkwaliteit. We spreken in dat verband van vitale ICT infrastructuren: netwerken en systemen waarvan het functioneren in toenemende mate bepalend is voor het maatschappelijke en economisch verkeer. De scope omvat nadrukkelijk zowel de breedbandvoorzieningen en telecom netwerken als de lt systemen, databases en applicaties die hier gebruik van maken om de eerder genoemde dienstverlening mogelijk te maken Programmalijnen Het programma laat zich vertalen in twee programmalijnen: De eerste is "technisch robuuste infrastructuren": het creëren van robuuste vaste en mobiele netwerken door ontwikkeling en aanpassing van netwerk en security technologieën. De programmalijn bevat ook Green ICT aspecten: ontwikkeling energie efficiënte ICT alsmede indicatoren en meetmethodes om groene aspecten van ICT te kwantificeren. Partners binnen deze programmalijn in 2013 zijn o.a. KPN, Nokia siemens Networks, Ericsson, imlnds, France Telecom, Ziggo, UPC, Delta, SURFnet, Alcatel-Lucent, Ericsson, BT, FT, Orange en de UvA. De partners in italics zijn mede-investeerders binnen deze programmalijn, via een bedrijfsbijdrage binnen een PPS project, of via een andere mixed-funding constructie. De tweede programmalijn betreft "Kwaliteit en betrouwbaarheid'': ontwikkeling/optimalisatie van ICT voor veiligheid en betrouwbaarheid door architectuur- en procesdesign en service-, continuïteits- en security management. Partners binnen deze programmalijn in 2013 zijn o.a. ABN AMRO, Rabobank, ING, Fox-lT, lvl, Fraunhofer, Turksat satellite communications, Consulintel, Ziggo, UPC, NPO, Vodafone. De partners in italics zijn mede-investeerders binnen deze programmalijn, via een bedrijfsbijdrage binnen een PPS project. Voor beide programmalijnen geldt ook een aansluiting met de academische wereld via twee deeltijdhoogleraren (prof.dr.ir. Hans van de Berg, Universiteit Twente en prof.dr.ir. R.E. Kooij; TU Delft) en twee ondersteunde A.l.O. trajecten, op het gebied van cloud computing en anomalie detectie. De sturing op een toenemend aantal PPS / EZ co-fin projecten heeft zich in 2013 wederom uitbetaald. Het aantal PPS projecten met financiële investering van bedrijven is van 2 (2010), via 4 (2012) naar 7 gestegen in De bedrijfsbijdragen voor deze projecten komen sinds 2013 direct in aanmerking voor de TKI grondslag. Het programma is uitstekend aangesloten op beleidsagenda s. De aansluiting met de Digitale Agenda.NL loopt enerzijds via de actielijn Meer ruimte voor ondernemers om slimmer te werken (onderwerpen Productiviteit en cloud computing en Een energie-efficiënte ICT sector), anderzijds via de actielijn Digitale

7 TNO-rapport 7 / 49 veiligheid en vertrouwen (onderwerpen Schone computers door aanpak van botnets, Netwerken die beschikbaar zijn en Veilige ICT-producten). In het verlengde van deze actielijnen kunnen we ook de ontwikkeling van de Nationale Cyber Security Strategie rekenen. Het VP is aangesloten bij de volgende actielijnen binnen de NCSS: Inrichting Nationaal Cyber Security Centrum, Opstellen dreiging- en risicoanalyses, Vergroten weerbaarheid van vitale infrastructuur, Stimuleren onderwijs en onderzoek. Het VP heeft voorts regelmatig overleg met het sinds begin 2012 opererende Nationale Cyber Security Centrum (NCSC), i.h.b. met de kennismanager van het NCSC. De relevantie van de onderwerpen die binnen het VP worden opgepakt, werd recentelijk (december 2013) nog belicht in de brief van minister Kamp 10 aan de kamer waarin hij zijn middellange termijnvisie op telecom, media en internet schetst. Veiligheid en continuïteit van de ICT infrastructuren worden daar benoemd als één van de key issues die de beleidsagenda vormen voor de middellange termijn. Overigens heeft de VP manager op uitnodiging deelgenomen aan twee workshops georganiseerd door EZ, die hebben geleid tot bovengenoemde middellange termijnvisie. Tot slot, omdat het VP heeft bijgedragen aan de HTSM/ ICT Roadmap voor de Topsectoren, met bijdrages op het gebied van security en vitale ICT, is de programmering van het VP ook hiermee uitstekend in lijn. De aansluiting met de Europese Digitale Agenda wordt gerealiseerd middels de onderwerpen Vertrouwen en beveiliging en Snelle en ultrasnelle toegang tot Internet. 2.2 Highlights in het VP in 2013 Binnen het VP zijn in 2013 de volgende drie highlights gerealiseerd. 1. Het project 4GBB/Hybrid FttH met G.Fast Het 4GBB consortium (www.4gbb.eu) onderzoekt diverse aspecten van een hybride fiber-koper oplossing die een kosteneffectief ultra breedbandig aansluitnet mogelijk moet gaan maken. Het consortium is een Europese samenwerking die dit nieuwe concept heeft bedacht en uitgedragen. In de periode ( ) heeft het onder het CELTIC label de haalbaarheid ervan aangetoond, de standaardisatie van de bijbehorende koper technologie (G.fast) geïnitieerd (in ITU en BBF) en ook de industrie daarvoor mondiaal in beweging heeft gekregen. Dat (eerste) project is in 2012 door Celtic als excellent beoordeeld en heeft in maart 2013 daarvoor ook de CELTIC Gold award 2013 gekregen. Het consortium werkt inmiddels in een vervolg project samen dat "Hybrid Fiber-Copper Connectivity via G.fast" heet (HFCC/G.fast, CELTIC, ). Het bestaat op dit moment uit ondermeer Ericsson, BT, TNO, Lund 10

8 TNO-rapport 8 / 49 University, Orange, Adtran, Marvel, FTW, Sckipio, Telefonica, Dension BS en Telnet. TNO vervult al vanaf het eerste begin binnen een leidende rol in dat consortium, waaronder het karakteriseren van het koperen aansluitnet, en heeft zo al veel kunnen bereiken. Het simpele gegeven dat de vraag naar breedband maar blijft groeien en dat straks de vierde generatie Breedband (4GBB, tot 1 Gb/s) onvermijdelijk wordt, vraagt om een oplossing. Tot nog toe hadden Telco s voor die bandbreedte eigenlijk alleen glasvezel tot in de woning tot hun beschikking (Full FttH) om daarmee de opmars van de kabelaars bij te kunnen houden. Maar de uitrol van glasvezel stagneert en de enorme investeringskosten zijn daarvan een oorzaak. Vooral de dichtbevolkte stedelijke gebieden blijven achter. Maar daar hebben we nu de mogelijkheid van "Hybrid FttH" aan toegevoegd. Het hergebruik van de laatste m (bestaande) telefonie bekabeling in een glasvezel netwerk brengt een enorme kostenbesparing met zich mee (veel minder graaf/installatie kosten). Hierdoor zal 4GBB veel eerder en op veel meer plekken en voor veel meer huishoudens beschikbaar gaan komen dan wanneer dit alleen via Full FttH had gekund. En dichtbevolkte stedelijke gebieden vormen tezamen het grootste deel van de markt. Impact 4GBB project in het kort in de project periode hebben we al het volgende bereikt: (a) de haalbaarheid is aangetoond van een hybride FttH oplossing voor 4GBB (tot 1 Gb/s) waarbij de laatste m wordt gerealiseerd door bestaand telefonie bekabeling te hergebruiken (b) standaardisatie voor de daarvoor benodigde koper technologie is geïnitieerd ("G.fast" in ITU-T-SG15-Q4) (c) de industrie is mondiaal in beweging gekregen om die technologie ook daadwerkelijk te gaan te ontwikkelen. (d) In 2013 is daaraan het volgende toegevoegd: via een geografische deployment studie is voor de centra van Amsterdam en Den Haag doorgerekend wat het kosten voordeel is (investering van Hybrid FTTH is slecht 30-40% van die van Full FTTH), en hoe een G.fast uitrol er in praktijk uit zal gaan zien (aantal graaf meters, aantal knooppunten, grootte van die knooppunten, etc) (e) De ITU heeft inmiddels "consent" bereikt voor de G.fast standaard. Vanuit het consortium zijn er al meer dan 100 standaardisatiebijdragen voor geleverd (voor ITU en BBF). Ook TNO heeft diverse bijdragen geschreven waardoor de industrie een veel beter inzicht heeft gekregen in het elektrisch gedrag van het kopernet, zijn de TNO kabelmodellen geaccepteerd, zijn er nieuwe door TNO ontdekte overspraak fenomenen nu algemeen bekend geworden, en rekent de industrie aan G.fast met door TNO aangeleverde kabelmetingen. (f) TNO heeft de kennis ook op tal van overige plaatsten uitgedragen, waaronder het DSL seminar, het Broadband World Forum, en in diverse workshops voor industriële partners en telco s. Internationaal is TNO heel zichtbaar op dit gebied. (g) Gaande het onderzoek heeft TNO tevens diverse nieuwe software tools ontwikkeld, waaronder voor geografische analyse (GIANT), kabel modellering (TICAM), simulaties en voor metingen. En een doorontwikkeling van TICAM zal in 2014 zijn weg naar de markt vervolgen.

9 TNO-rapport 9 / 49 Het vervolg CELTIC project loopt van en zal in februari 2014 een tussentijdse review ondergaan. De TNO participatie daarin ( Hybrid FttH met G.fast ) is een PPS project met 50% financiering van buiten TNO, en loopt van Het fungeert bovendien als carrier-project voor aanvullende funding vanuit EIT ICT Labs. 2. Het project Convergerende Markten en Regelgeving Telecom, media en internet raken steeds verder met elkaar verweven op het niveau van netwerken, diensten en markten. Deze convergentie ontwikkelt zich al geruime tijd en zal de komende jaren doorgaan. Het is een inmiddels bekend fenomeen voor marktpartijen en regelgevers, die er hun gedrag zo goed en zo kwaad als dat kan op afstemmen. Marktpartijen zijn daarin vaak verder dan regelgevers: ze positioneren hun diensten en devices binnen de geconvergeerde markt en zijn zich ervan bewust dat ze daarbij de concurrentie aangaan met spelers die eerder in een andere, nog gescheiden markt actief waren. De regelgeving is echter om historische en institutionele redenen nog grotendeels gericht op de drie afzonderlijke sectoren en markten ( stovepipes ). Daarbij geldt dat voor telecom en media traditioneel meer regels gelden dan voor internet. In het project Convergerende Markten en Regelgeving is in 2013 een raamwerk ontwikkeld, waarmee enerzijds de effecten van nieuwe regels op het gehele geconvergeerde telecom-media-internet-waardeweb in kaart kunnen worden gebracht (impact assessment) en anderzijds beoordeeld kan worden met wat voor regels een gegeven beleidsdoel het beste kan worden bevorderd (design thinking). Dit alles met tot doel het structureren van discussies tussen regelgevers, marktpartijen en andere stakeholders op een zinvolle en constructieve manier en in samenhang met de positie en de onderlinge balans van partijen in het waardeweb. Het raamwerk heeft de naam DAMIAN gekregen, wat staat voor Digital Asset Mapping of Interdependencies in Actor Networks. Het project is in een cofinancieringsconstructie uitgevoerd met de NPO, Ziggo, UPC en Vodafone. Daarnaast is een groot aantal stakeholders door middel van workshops en gesprekken nauw betrokken bij de ontwikkeling en validatie van het model; het betreft onder andere de Ministeries van Economische Zaken en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, de Autoriteit Consument en Markt (ACM), het Commissariaat voor de Media (CvdM), het Nederlands Uitgeversverbond (NUV), Philips/TP Vision, RTL, SBS, Sanoma, Sping, T-Mobile, LG Electronics en de Dutch Dialogue Marketing Association (DDMA). Tijdens deze workshops is bewezen dat het model het mogelijk maakt om complexe onderwerpen te vatten en partijen met verschillende belangen constructief tot elkaar te brengen. Zoals één van de deelnemers opmerkte: Het is gelukt om waardevrij de discussie te voeren. Dat is een groot compliment! Dat het project impact heeft gehad, blijkt uit het feit dat TNO, NPO, Ziggo en UPC hebben besloten het project voort te zetten in 2014 in een nieuwe cofinancieringsconstructie. Doelstelling is om het vorig jaar ontwikkelde DAMIANraamwerk toepasbaar te maken in de praktijk. Het raamwerk wordt daartoe doorontwikkeld tot een interactieve tool, inclusief een recept voor toepassing van het gedachtengoed binnen individuele organisaties of in multilaterale discussies tussen ministeries en marktpartijen.

10 TNO-rapport 10 / Het project SEMAFOUR Het SEMAFOUR project (www.fp7-semafour.eu) richt zich op de ontwikkeling van een overkoepelend zelf-management systeem voor complexe, grootschalige, heterogene mobiele netwerken, bestaande uit verschillende netwerklagen en technologieën (3G, 4G, WiFi). Het doel is te komen tot een (zelf-)management systeem waarmee zowel de netwerk performance als de door gebruikers ervaren dienstkwaliteit wordt verbeterd, alsook de operationele kosten worden gereduceerd. Om de verbeteringen t.a.v. netwerk performance en -beheer te beoordelen en te demonstreren, worden de ontwikkelde zelf-management oplossingen m.b.v. uitgebreide simulaties worden geëvalueerd en gevisualiseerd. Naast de ontwikkeling van zelf-management oplossingen, die grote delen van het nu handmatige operationele netwerkbeheer zullen automatiseren, ontwikkelt het project ook een zogenaamd decision support system dat bestaat uit tools die de netwerkbeheerder vanuit de netwerk-intelligentie zullen bijstaan in de residuele operationele taken, bijvoorbeeld t.a.v. het tijdig inschatten van capaciteitsbottlenecks die op bepaalde plaatsen zullen ontstaan en het afleiden van kwantitatief onderbouwde aanbevelingen m.b.t. de meest geschikte netwerk upgrades (zoals het bijplaatsen van antennemasten, het toevoegen van spectrum op bestaande masten) om het verwachte probleem te voorkomen. Binnen het SEMAFOUR consortium vervult TNO als lid van de project board en als work package leider een centrale rol in het vormgeven en uitdragen van de visie en resultaten van het project. Het is een internationale samenwerking ( ) binnen het Europese FP7 kader van Atesio, Ericsson, iminds, Nokia Solutions & Networks, Orange, Telefonica, TNO en TU Braunschweig. 2.3 Uitvoering in 2013 In deze sectie bespreken we op hoofdlijnen de activiteiten binnen de twee programmalijnen. Hierbij vormen de meerjarige kennisprojecten op een natuurlijk wijze een voortzetting van het onderzoek binnen het VP. Afwijkingen t.o.v. de oorspronkelijke planning worden beschreven in de sectie Technisch robuuste infrastructuren Centraal binnen deze programmalijn staat kennis op het gebied van robuuste ICT infrastructuren. Onder robuustheid wordt zowel betrouwbaarheid, kwaliteit, als bescherming verstaan. Onder infrastructuren worden ook de enabling technologies voor zowel vaste als mobiele netwerken verstaan die beschikbaarheid (voldoende bandbreedte, dekkingsgraad, kwaliteit, connectiviteit, etc.) mogelijk maken. De scope omvat nadrukkelijk zowel de breedbandvoorzieningen en telecom netwerken als de IT systemen, databases en applicaties die hier gebruik van maken om dienstverlening mogelijk te maken. Zoals eerder vermeld bevat deze programmalijn eveneens Green ICT. Binnen de programmalijn zijn een aantal spraakmakende resultaten behaald op de volgende deelonderwerpen: - inzicht in beschikbaarheid en performance van (toekomstige) breedband technologieën (EZ co-fin project Hybrid FttH met G.Fast, zie ook de highlights in de vorige sectie en het EZ co-fin project ELTYSIM dat zich richt op radiomodellering voor LTE netwerken)

11 TNO-rapport 11 / 49 - verkrijgen van funding voor het project CADENCE (Cyber Attack Detector Engineering for Commercial Exploitation) bij EIT ICT Labs. Dit project bouwt voort op het Cyber Attack Detector (CAD) project dat in binnen het VP liep. - verschillende publicaties en disseminatie op het gebied van robuustheidaspecten van gekoppelde ICT/energie netwerken (i.h.k. van hoogleraarschap prof.dr.ir. Robert Kooij op TU Delft) - na afronding van een eerste fase met 25% investering van het bedrijfsleven, een succesvolle verlenging van een PPS op het gebied van Anomalie Detectie Internetbankieren met 50% bijdrage vanuit het bedrijfsleven - succesvol eerste jaar van de PPS Beyond Cellular Green Generation. Eén van de co-financiers spreekt van een excellent and pleasant cooperation!. - honorering van het project voorstel SUNSEED (Sustainable and Robust Networking for Smart Electricity Transport) i.h.k. van de FP7 Call ICT Smart Grids. Binnen deze programmalijn zijn in totaal vier voorstellen voorbereid en ingediend i.h.k. van de FP7 ICT Call 11, één voor FP7 ICT Call 10 en voor de ICT Smart Grids Call het bovengenoemde project SUNSEED. Van deze zes voorstellen is er één gehonoreerd. Binnen de EIT ICT Labs call zijn 3 voorstellen ingediend, waaronder CADENCE, waarvan er twee gehonoreerd zijn. Totale slagingspercentage binnen deze programmalijn is dus 33% Kwaliteit en betrouwbaarheid Centraal binnen deze programmalijn staat de vraag hoe robuustheid vanuit de ICT infrastructuur worden uitgebreid voor het realiseren van ICT Continuity Management. De programmalijn richt zich primair op twee doelstellingen. Ten eerste, beschikken over kennis en ervaring op het gebied van de processen voor het waarborgen van continuïteit van ICT diensten, waarbij diensten worden beschouwd over de gehele keten. Ten tweede, inzicht in de afweging van kosten en risico s voor het waarborgen van de continuïteit van ICT diensten. Binnen de programmalijn zijn een aantal veelbelovende resultaten behaald: - vanuit het VP is de Working Group IT management capabilities voor IT dienstenketens opgericht, dat aansluit op het IT Capability Maturity Framework van het Innovation Value Institute (IVI). Daarnaast heeft er een validatie plaats gevonden van het eerder binnen het VP ontwikkelde ketenbesturing model, op basis van de loonaangifte keten van het UWV en de Belastingdienst. - ICT netwerkmonitoring ten behoeve van capaciteitsmanagement en anomalie detectie is ontwikkeld in samenwerking met SURFnet, inclusief samenwerking i.h.k. van een Europese GEANT3 project - ontwikkeling binnen het FP7 project SEMAFOUR, van een overkoepelend zelfmanagement systeem voor complexe, grootschalige, heterogene mobiele netwerken, bestaande uit verschillende netwerklagen en technologieën (3G, 4G, WiFi), zie ook de highlights in sectie een klein intern project op het gebied van het objectief meten van verstaanbaarheid heeft geleid tot IPR creatie, een publicatie en marktomzet - na afronding van een eerste fase met 25% investering van het bedrijfsleven een succesvolle verlenging van een PPS op het gebied van Convergerende Markten en Regelgeving met 50% bijdrage vanuit het bedrijfsleven; zie ook de highlights in sectie 2.2.

12 TNO-rapport 12 / 49 - na afronding van een eerste fase met 25% investering vanuit het bedrijfsleven een succesvolle verlenging van een PPS op het gebied van capaciteitsmanagement modellering voor kabelnetwerken met 50% bijdrage vanuit het bedrijfsleven. - vanuit de VP is samen met het Centrum Wiskunde en Informatica (CWI, Amsterdam) de Europese COST Action ACROSS (Autonomous Control for a Reliable Internet of Services) opgezet. TNO is vice-chairman van het Management Committee van COST ACROSS. - i.s.m. met een bank is een methode ontwikkeld om risico s binnen BCM (Business Continuity Management) te kwantificeren Binnen deze programmalijn zijn in totaal vijf voorstellen voorbereid en ingediend, waarvan één binnen ARTEMIS (een Europees PPS op het gebied van embedded systems), één binnen het Europese GEANT3 programma en drie binnen de NWO/STW Cybersecurity Call, waar binnen TNO kan worden opgevoerd als private partner. Binnen GEANT3 is het project CoCo, dat zich richt op het realiseren van een veilige en betrouwbare escience Collaboration, gehonoreerd. Binnen het NWO/STW Cybersecurity programma is het project SpySpot (Visualization and deep protocol analysis to detect cyber espionage and targeted malware) gehonoreerd. Totale slagingspercentage binnen deze programmalijn is dus 40% Wijzigingen t.o.v. de oorspronkelijke planning Met betrekking tot de oorspronkelijke planning in 2013 zijn de volgende observaties te maken. 1. De inzet vanuit het VP op het gebied van Software Defined Networking (SDN), en het daaraan gekoppelde Network Function Virtualisation (NFV) is versneld opgepakt. Deze opkomende concepten zijn namelijk van grote invloed op de ICT industrie. Naast het ontwikkelen van een SDN/NFV visie en roadmap heeft er ook disseminatie plaats gevonden, o.a. door een voordacht op het SDN & OpenFlow World Congres in Duitsland. Voorts is het GEANT3 project CoCo van start gegaan, waarbij TNO gebruik maakt van het SDN testbed van SURFnet voor het realiseren van een veilige en betrouwbare escience Collaboration. Tot slot heeft er op gebied van SDN/NFV ook IPR creatie plaats gevonden. 2. Het aantal projecten op het gebied van cyber security/ cyber continuïteit bleef enigszins achter bij de verwachting in 2013, ondanks het nog immer toenemende belang van dit onderwerp. Een uitzondering vormen de twee PPSn op het gebied van anomalie detectie van online bankieren. Daarnaast is ook gelukt een groot cyber security project te acquireren i.h.k. van de Action Line Privacy, Security & Trust van EIT ICT Labs, dat in 2014 zal worden uitgevoerd. Verder zijn er projectvoorstellen in voorbereiding voor de Horizon 2020 objectives ICT 32 Cybersecurity, Trustworthy ICT, alsmede DS-6 Risk management and assurance models. Verder is de VP als private partij betrokken bij 3 voorstellen die zullen worden ingediend in de 2 e NWO Cybersecurity Call. 3. Als reactie op de verdere mobiele data explosie, stonden voor 2013 twee verschillende invalshoeken voor onderzoek op het programma, te weten spectrum efficiency en zelf-organisatie voor heterogene mobiele netwerken. Het laatste onderwerp is uitstekend opgepakt in het FP7 project SEMAFOUR.

13 TNO-rapport 13 / 49 Het acquireren van mixed funding projecten op het gebied van spectrum efficiency was niet succesvol in Wel lopen er nu goede contacten met externe partijen voor gezamenlijk onderzoek op dit gebied in Verder heeft er in 2013 een oriëntatie plaats gevonden van onderzoek op het gebied van 5G. Dit wordt ingevuld door onze deelname aan de expert advisory group van Net!Works en het consortium dat zich richt op indiening van een project i.h.k. van de objective ICT 14 Advanced 5G Network Infrastructures van Horizon Het realiseren van PPSn op het gebied van risico management over ketens heen is wederom moeilijk gebleken in Wel heeft het VP een Working Group IT management capabilities voor IT dienstenketens opgericht, dat aansluit op het IT Capability Maturity Framework van het Innovation Value Institute. Daarnaast heeft er een validatie plaats gevonden van het eerder binnen het VP ontwikkelde ketenbesturing model, op basis van de loonaangifte keten van het UWV en de Belastingdienst. Deze validatie biedt een goed uitgangspunt voor mixed funding projecten in Bijstelling richting Proces Het vraagsturingsproces is een continu proces waarin zowel de marktmanagers van TNO als de VP manager een belangrijke rol spelen. De marktmanagers hebben geregelde contacten met marktpartijen en rapporteren daarover terug. Deze verslagen worden gebruikt om na te gaan waar concrete behoeften van marktpartijen liggen. Daarnaast signaleren marktmanagers welke langere termijn strategische vragen de marktpartijen hebben. Deze worden gebruikt voor de ontwikkeling van CoFin-projecten en dienen als input voor de vormgeving van het VP. Daarnaast voert de VP manager zelf continu gesprekken met stakeholders. Zo zijn in 2013 gesprekken gevoerd met een grote verscheidenheid aan partijen, bijvoorbeeld met Ministeries van EZ en V&J, Nationale Cybersecurity Centrum, KPN, Vodafone, CPB, Kaspersky Lab, Fox-IT, DigiProfs, GData, Security Matters en Alliander. Ook goed hier te vermelden is dat de VP manager als expert op het gebied van veiligheid en betrouwbaarheid van ICT netwerken heeft deelgenomen aan twee workshops georganiseerd door EZ. Voorts heeft de VP manager, op uitnodiging van Alliander, deelgenomen aan een fact-finding missie naar Zuid Korea en Japan, op het gebied van cyber security en smart grids, in juni Het VP is verder actief binnen het TNO Cyber Security University initiatief, dat een structurele samenwerking tussen TNO en de NCSRA (Nationale Cybersecurity Strategische Research Agenda) community behelst. Concreet is het VP opgevoerd als private partij binnen drie voorstellen die zullen worden ingediend binnen de 2e NWO/STW Cybersecurity Call. In voorafgaande jaren werd er door TNO eenmaal per jaar een kennispartnerdag georganiseerd die de VP-managers mede benutten om input van de kennispartners te verkrijgen. Door de aansluiting van de TNO thema s op het Topsectorenbeleid is van deze opzet afgeweken in I.h.b. is het VP naadloos aangesloten op het thema ICT One Can Rely On binnen de ICT Roadmap voor de Topsectoren.

14 TNO-rapport 14 / Uitkomst bijstelling Uit de contacten met de stakeholders gedurende het gehele jaar blijkt dat de issues die in de huidige programmering van het VP aanwezig zijn, worden herkend. De nadruk ligt op security, betrouwbaarheid en communicatietechnologie. Ten aanzien van security en betrouwbaarheid gaat het naast technologie ook om de inbedding in de bedrijfsvoering door het maken van de juiste interen en externe afspraken door partijen. Voor communicatietechnologie is dit verder uitgewerkt als: de breedbandige uitlopers van het vaste en het mobiele access netwerk alsmede de breedbandige core, zelf-organisatie in mobiele communicatie netwerken, SDN/NFV technologie, IPv6, radioplanning voor LTE, anomalie detectie op netwerk niveau en (inter)cloud computing. Ook de vergroening van ICT is benoemd als een aandachtspunt. De programmering van het VP langs de benoemde programmalijnen technisch robuuste infrastructuren en kwaliteit en betrouwbaarheid dekt deze verschillende issues goed af. Een viertal zaken leidt tot bijstelling van de programmering in 2014: Het nog immer toenemende belang van cyber continuïteit: er zal een nog grotere nadruk op projecten op het gebied van cyber continuïteit worden gelegd waarbij een groter deel van het budget hier wordt ingezet om zo recht te doen aan het grote belang en aandacht voor security en betrouwbaarheid. Buiten het pure ICT domein speelt dit ook een rol in de bankensector en de energiesector. Enigszins samenhangend met het vorige punt is de toenemende dynamiek en complexiteit van ICT netwerken, die zich steeds meer ontwikkelen naar een system-of-systems. Ook voor dergelijke system-of-systems dient kwaliteit en beschikbaarheid gewaarborgd te worden. Verdere mobiele data explosie, met als gevolg verschillende invalshoeken voor onderzoek, te weten spectrum efficiency, zelf-organisatie voor heterogene mobiele netwerken en oriëntatie onderzoek op het gebied van 5G Proliferatie van Software Defined Networking, d.w.z. de volgende generatie cloud concepten en netwerk virtualisatie We zien, met medeneming van bovengenoemde bijstellingen, dan ook een bevestiging van de gekozen richting en zullen deze voortzetten. Op basis van gesprekken met klanten en stakeholders, alsmede deelname aan relevante nationale en internationale symposia en workshops, vormen de volgende onderwerpen de essentie van de programmering van het VP in Technisch robuuste infrastructuren Voorzetting van projecten gebaseerd op kennis van netwerk en security technologie; met name in nationale en internationale samenwerkingsprojecten. Voorbeelden hiervan zijn nationaal G.fast (EZ co-fin), Anomalie detectie Internetbankieren (EZ co-fin), SEMAFOUR (FP7), SUNSEED (FP7), CoCo (Geant3) en CADENCE (EIT ICT Labs). Internationaal wordt vooral gemikt op samenwerking i.h.k. van de eerste calls van Horizon Relevant voor deze programmalijn zijn de volgende LEIT ICT Objectives, ICT 5 Smart networks and

15 TNO-rapport 15 / 49 novel Internet architectures, ICT 6 Smart optical and wireless technologies, ICT 7 Advanced cloud infrastructures and services en ICT 14 Advanced 5G Network Infrastructures. Kwaliteit en betrouwbaarheid In 2014 zal extra focus liggen op het waarborgen van kwaliteit en betrouwbaarheid in termen van systems-of-systems. Hiertoe wordt een projectvoorstel ingediend bij het Europese PPS op het gebied van Embedded Systems ARTEMIS, alsmede een relevant consortium gevormd i.h.k. van Horizon Fundamentele kennis op het gebied van kwaliteit en betrouwbaarheid wordt opgebouwd door aansluiting bij een van de NWO/STW ICT Roadmap calls. Er wordt naar gestreefd om bij twee door universiteiten ingediende onderzoeksprojecten op te treden als private partij. De aansluiting van TNO in de lijn van het IT Capability Maturity Framework van het Innovation Value Institute is in 2013 verder ingevuld door het oprichten van een Working Group op het gebied van capabilities voor risico management over ketens heen. In 2014 zal het VP op dit gebied minimaal twee mixed funding projecten starten. Er lopen reeds veelbelovende leads op dit gebied bij VTSPN en Achmea. Ook binnen deze programmalijn wordt ingezet op substantiële deelname aan Horizon 2020, te weten voor de objective ICT 32 Cybersecurity, Trustworthy ICT, alsmede DS-6 Risk management and assurance models binnen de Secure Societies Call. In 2014 lopen in de VP twee EIT ICT Labs. Voor 2015 zullen wederom voorstellen worden ingediend bij EIT ICT Labs. Streven is dat er drie projecten worden gehonoreerd voor De relevante Action Lines voor het VP zijn Future Cloud, Future Networking Solutions en Privacy, Security & Trust projecten. 2.5 Output Gedurende 2013 is een zeer indrukwekkende output gerealiseerd in termen van publicaties en presentaties. In totaal zijn 9 TNO-rapporten opgeleverd. Het wetenschappelijke werk is gerapporteerd in 16 papers, die zijn verschenen of aangeboden in peer-reviewed journals en boeken, 30 conference papers en 12 publicaties in semi-wetenschappelijke tijdschriften dan wel white papers. Het aantal bijdrages aan standaardisatie bedraagt 5. Er zijn 59 presentaties gehouden die rechtstreeks voortkwamen uit de kennisactiviteiten, waaronder 15 op uitnodiging. Binnen het programma zijn twee promotieonderzoeken succesvol afgerond in 2013, te weten de PhD onderzoeken van I. Endrayanto en W. Klein Wolterink. Beide PhD s zijn begeleid door prof. Hans van den Berg, deeltijdhoogleraar op de Universiteit Twente. Vanuit de kennisprojecten in het VP zijn in 2013 twee octrooi aanvragen ingediend, namelijk vanuit de interne kennisopbouw projecten SDN/NFV Roadmap en Objectief meten spraakverstaanbaarheid. Er zijn demonstraties verzorgd op drie conferenties, te weten ICT2013 in Vilnius, TERENA Networking Conference in Maastricht en op Super Computing 2013 in Denver. Peer-reviewed journal papers 16 Conferentie papers 30 TNO rapporten 9 Overige publicaties 12 Afstudeer/stageverslagen 5

16 TNO-rapport 16 / 49 Invited lectures 15 Overige voordrachten 44 Standaardisatie bijdragen 5 Promoties 2 Octrooi aanvragen 2 Demonstraties 3 In de volgende subsecties worden de details gegeven van de gerealiseerde publicaties Peer-reviewed journal papers 1. M. X. Makkes, A. Taal, A. Osseyran, and P. Grosso, A decision framework for placement of applications in clouds that minimizes their carbon footprint, Journal of Cloud Computing: Advances, Systems and Applications, vol. 2, no. 1, p. 21, Dec Fourth Generation Broadband Delivered by Hybrid FttH Solution; A Techno- Economic Study. F Phillipson, C Smit-Rietveld, P Verhagen. Journal of Optical Communications and Networking 5 (11), Ricardo de O. Schmidt, Ramin Sadre, Anna Sperotto, Hans van den Berg, Aiko Pras, A Hybrid Procedure for Efficient Link Dimensioning. Submitted to: Computer Networks, October Miroslav Zivkovic, Hans van den Berg, Revenue Optimization of Service Compositions using Conditional Request Retries. In: International Journal of Web Services Research (IJWSR), Vol. 10, No. 2, Jason I. Brown, Yakup Koç and Robert Kooij, Inflection Points for Network Reliability, Telecommunication Systems Journal, 1-6, Y. Koç, M. Warnier, R.E. Kooij, F.M.T. Brazier, An entropy-based metric to quantify the robustness of power grids against cascading failures, Safety Science 59, , J. G. Beerends, C. Schmidmer, J. Berger, M. Obermann, R. Ullman, J. Pomy and M. Keyhl, Perceptual Objective Listening Quality Assessment (POLQA), The Third Generation ITU-T Standard for End-to-End Speech Quality Measurement Part I Temporal Alignment, J. Audio Eng. Soc., vol. 61, pp (2013 June). 8. J. G. Beerends, C. Schmidmer, J. Berger, M. Obermann, R. Ullman, J. Pomy and M. Keyhl, Perceptual Objective Listening Quality Assessment (POLQA), The Third Generation ITU-T Standard for End-to-End Speech Quality Measurement Part II Perceptual Model, J. Audio Eng. Soc., vol. 61, pp (2013 June). 9. C. Callegari, A. Coluccia, A. D'Alconzo, W. Ellens, S. Giordano, M. Mandjes, M Pagano, T. Pepe, F. Ricciato, and P. Zuraniewski. A methodological overview on anomaly detection ln: E Biersack, C. Callegari, M. Matijasevic (eds.): Data Traffic Monitoring and Analysis: From measurement, classification and anomaly detection to Quality of Experience. Final report COST action TMA Lecture Notes in computer Science (LNCS) Series, M. Mandjes and P. Zuraniewski. Changepoint detection techniques for VolP trac. ln: E. Biersack, C Callegari, M. Matijasevic (eds ): Data Traffìc Monitoring and Analysis: From measurement, classification and anomaly detection to Quality of Experience. Final report COST action TMA Lecture Notes in computer Science (LNCS) Series, T. Verma, W. Ellens, R.E. Kooij, Context-Independent Centrality Measures Underestimate the Vulnerability of Power Grids, accepted for publication in Journal on Critical Infrastructures, 2013

17 TNO-rapport 17 / Y. Koç, M. Warnier, P.F.A. Van Mieghem, R.E. Kooij, F.M.T. Brazier, The impact of the topology on cascading failures in a power grid model, accepted for publication in Physica A, P. Počta and J. G. Beerends, Subjective and Objective Measurement of Synthesized Speech Intelligibility in Modern Telephone Conditions, IEEE Transactions on Audio, Speech and Language Processing, submitted for publication Nov Ricardo de O. Schmidt, Ramin Sadre, Anna Sperotto, Hans van den Berg, Aiko Pras, A Hybrid Procedure for Efficient Link Dimensioning. Submitted to: Computer Networks, October L. Duijvestijn, J.W. Bosman, R.D. van der Mei, H.B. Meeuwissen and M. Zivkovic. A QoS control framework for real-time orchestration of composite services, submitted for publication, M. Zivkovic, J.W. Bosman, J.L. van den Berg and R.D. van der Mei. Profit maximization with dynamic service selection in SOA, submitted for publication, Conferentie papers 1. H. Zhang (as co-author), et.al, Energy Saving: Scaling Network Energy Efficiency Faster than Traffic Growth, IEEE WCNC 2013 Workshop on Future green End-to-End wireless Networks, Shanghai, China, April Ellens, W. and Zuraniewski, P. and Sperotto, A. and Schotanus, H. and Mandjes, M.R.H. and Meeuwissen, E. (2013) Flowbased detection of DNS tunnels. ln: Proceedings of the 7th lflp WG 6.6 lnternational Conference on Autonomous lnfrastructure, Management, and Security, AIMS 2013, June 25-28, 2013, Barcelona, Spain. pp Lecture Notes in Computer Science Piotr Zuraniewski, Michel Mandjes, Hans van den Berg and Richa Malhotra. Resource Allocation lssues for a Multiple-Priority Buffered Link Analytical and Stochastic Modeling Techniques and Applications, 20th lnternational Conference, ASMTA 2013, Ghent, Belgium, July 8-10, J. S. van der Veen, E. Lazovik, M. X. Makkes, and R. J. Meijer, Deployment Strategies For Distributed Applications On Cloud Computing Infrastructures, Proc. of the 5th IEEE International Conference on Cloud Computing Technology and Science, Bristol, UK, J. S. van der Veen, B. van der Waaij, M. Vonder, M. de Jonge, E. Lazovik, and R. J. Meijer, Analysis Cloud: Running Sensor Data Analysis Programs on a Cloud Computing Infrastructure, Proc. of the 3rd International Conference on Cloud Computing and Services Science (CLOSER), 2013, pp M. X. Makkes, C. Ngo, and Y. Demchenko, Defining Intercloud Federation Framework for Multi-provider Cloud Services Integration, Proc. of the Fourth International Conference on Cloud Computing, GRIDs, and Virtualization, Valencia, Spain, M. X. Makkes, A. Oprescu, R. Strijkers, and R. Meijer, MeTRO: Low Latency Network Paths with Routers-on-Demand, Proc. of the Large Scale Distributed Virtual Environments on Clouds and P2P (LSDVE 2013), Aachen, 2013, pp R. Strijkers, R. Cushing, M. X. Makkes, P. Meulenhoff, A. S. Z. Belloum, C. de Laat, and R. Meijer, Towards an Operating System for Intercloud, Proc. of the 3rd workshop on Network Infrastructure Services as part of IEEE Cloud Computing, Bristol, UK, C. Ngo, M. X. Makkes, Y. Demchenko, and C. de Laat, Multi-data-types Interval Decision Diagrams for XACML Evaluation Engine, Proc. of the Eleventh Annual Conference on Privacy, Security and Trust PST, Tarragona, Catalonia, Spain, 2013, pp

18 TNO-rapport 18 / Berkers, drs. F.T.H.M., Nooren, dr.ir. P.A., Bangma, ir. M.R., Analysing the dynamics in the converging Digital Ecosystem, Proc. of 'Competition and regulation in network industries' Conference, Brussel, 22 november GBB, G.fast and beyond - Geographic decision support tool for handling the complexity of 4GBB deployments. Rob F.M. van den Brink. DSL Seminar 2013, Den Haag, the Netherlands, June 19th, G.fast Investments in the Netherlands - Case study Amsterdam by TNO Harrie van de Vlag & Frank Phillipson. DSL Seminar 2013, Den Haag, the Netherlands, June 19th, Feasibility of Hybrid FTTH using G.fast; A geographic case study for FTTH in city areas. Rob van den Brink. Broadband World Forum, Amsterdam, The Netherlands, Oct 22-24, A cost effective topology migration path towards fibre. Frank Phillipson, 3rd Int. Conf. on Information Communication and Management, oktober 2013, Paris 15. Planning of Fibre to the Curb using G.Fast in multiple roll-out scenarios. Frank Phillipson, 3rd Int. Conf. on Information Communication and Management, oktober 2013, Paris 16. M. Zivkovic, H. van den Berg: Revenue Optimization of Service Compositions using Conditional Request Retries. In: Proceedings of IEEE 20th International Conference on Web Services (ICWS 2013), Santa Clara, USA, June 27 - July 2, Laura Brandwacht, Erik Meeuwissen and Hans van den Berg, Models and Guidelines for Dimensioning Private Clouds. In: Proceedings IEEE 20th International Conference on Web Services (IEEE ICWS 2013), Santa Clara, USA, June 27 - July 2, Y. Koc, M. Warnier, R.E. Kooij, F.M.T. Brazier, A robustness metric for cascading failures by targeted attacks in power networks, 10th IEEE International Conf. on Networking, Sensing and Control (ICNSC), Bidarra R, Gambon D, Kooij R.E., Nagel D, Schutjes M, Tziouvara I (2013), Gaming at the dentist's serious game design for pain and discomfort distraction, Proc. Of Games for Health Conference, Amsterdam, october, , Rijnboutt E, Hokke O, Kooij R.E., Bidarra R (2013) A robust throw detection library for mobile games. Proceedings of FDG Eighth International Conference on the Foundations of Digital Games, May, Chania, Crete, Greece. 21. R. Litjens, F. Gunnarsson, B. Sayrac, K. Spaey, C. Willcock, A. Eisenblätter, B. González Rodríguez and T. Kürner, Self-Management for Unified Heterogeneous Radio Access Networks, Proceedings of IWSON 13, A. Eisenblätter, B.G. Rodríguez, F. Gunnarsson, T. Kürner, R. Litjens, B. Sas, B. Sayrac, L.C. Schmelz, C. Willcock, Integrated Self-Management for Future Radio Access Networks: Vision and Key Challenges, Proceedings of FNMS 13, Lisbon, Portugal, B. Eisenblätter, B.G. Rodríguez, F. Gunnarsson, T. Kürner, R. Litjens, B. Sas, B. Sayrac, L.C. Schmelz, C. Willcock, Vision and Key Challenges for Unified Self-Management of Future Radio Access Networks, Proceedings of WWRF #30, Oulu, Finland, J.L. van den Berg, Overview of the FP7 SEMAFOUR project, Mobile Network Optimisation 13, Amsterdam, The Netherlands, L. Jorguseski, Outlook towards SON enhancements for HetNets, Informa Self-Organising Networks conference 13, Nice, France, W. Ellens, D.T.H. Worm, M.R.H. Mandjes, J.L. van den Berg, The effectiveness of throughput sampling for capacity management: a queuing approach. Accepted for publication at IEEE ICC 2014, Sydney, Australia, June M. ten Thij, T. Ouboter, D. Worm, N. Litvak, J.L. van den Berg, Modelling and prediction of trends in Twitter using retweet graph dynamics. Submitted to: ACM Sigmetrics, Austin, USA, 2014.

19 TNO-rapport 19 / Remco Litjens, Yohan Toh, Haibin Zhang, Oliver Blume (ALU), Assessment of the Energy Efficiency Enhancement of Future Mobile Networks, submitted to IEEE WCNC Xiangrong Wang, Robert E. Kooij, Evangelos Pournaras, Piet Van Mieghem Optimization of the Effective Graph Resistance via Link Addition, submitted for publication, Networking W. Ellens, J. Kuhn, M. Mandjes, P. Zuraniewski. Changepoint detection in serially correlated traffic streams. Submitted for publication, TNO rapporten 1. Haibin Zhang, Job Oostveen, Requirements and Reference Scenarios, TNOrapport nr R (D1a) 2. Remco Litjens, Yohan Toh, Haibin Zhang, Assessment of the efficiency potential of baseline scenarios, TNO-rapport nr R (D3a) 3. Haibin Zhang, Ljupco Jorguseski, BCG2 Radio Network Architecture (preliminary), TNO-rapport nr R (D2a) 4. Remco Litjens, Yohan Toh, Haibin Zhang, Improved assessment of the efficiency potential of baseline scenarios, TNO-rapport nr R (D3b) 5. J.L. van den Berg, P.L. Kempker, S. Marban, D.T.H. Worm, Queuing models for QoS aware capacity management in cable access networks. Deelrapport Cofinancieringsproject CAMERA, intern rapport TNO 2013 R11498, december J.L. van den Berg, P.L. Kempker, S. Marban, J.M.M. de Nijs, C. van der Vliet- Hameeteman, D.T.H. Worm, Mathematical models for capacity management in cable access networks. Eindrapport Cofinancieringsproject CAMERA, intern rapport TNO 2013 R11499, december Onno Mantel, Yohan Toh, Manolis Chrysallos, Remco Litjens, Radio channel modelling for LTE system-level simulations, TNO R12083, Ljupco Jorguseski, Remco Litjens, Kostas Trichias, Haibin Zhang, Onno Mantel, Modelling LTE with a system-level simulator, TNO R11658, Frank Phillipson, Edwin Matthijssen and Thomas Attema, Bayesian Belief Networks in Business Continuity, TNO R 10319, Overige publicaties 1. Rieks Joosten en André Smulders, Advanced Risk Management, TNO White Paper, verkrijgbaar via 2. Nooren, dr.ir. P.A., Toegankelijkheid van applicaties en content op Internet voor consumenten, TNO White Paper, verkrijgbaar via 3. Roosendaal, Mr.dr. A.P.C., Nieuwenhuis, O.A., Gebruikersdata bij abonnementen in app stores, TNO White Paper, verkrijgbaar via 4. Rudolf Strijkers: Ieder z n eigen internet, TNO TIME, December Ethernet OAM Research in the GN3 Project document, verkrijgbaar via 6. Wouter Klein Wolterink, Alexey Vinel, Hans van den Berg, Geert Heijenk, Modeling and Evaluation of Vehicular Networks for Intelligent Transportation Systems. To appear as chapter in: Intelligent Transportation Systems, Woodhead Publishing, UK, R. Litjens, H. Zhang, I. Noppen, et. al, System-level Assessment of Non- Orthogonal Spectrum Sharing via Transmit Beamforming, Technical Report and Presentation, COST IC1004 Malaga meeting, February R. Litjens, Y. Toc, H. Zhang, O. Blume, Assessment of the Energy Efficiency Enhancement of Future Mobile Networks, Technical Report and Presentation, COST IC1004 Gent meeting, September J.L. van den Berg and R. Litjens, Mobiele netwerken onderhouden zichzelf, Automatiseringsgids, 2013.

20 TNO-rapport 20 / R. Litjens, F. Gunnarsson, B. Sayrac, K. Spaey, C. Willcock, A. Eisenblätter, B. González Rodríguez and T. Kürner, Self-Management for Unified Heterogeneous Radio Access Networks, COST IC1004 TD(13) 06022, Malaga, Spain, J. van den Brink, Mobiel netwerk redt zichzelf wel ( Mobile network can look after itself ), article in TNO TIME, based on an interview with J.L. van den Berg and R. Litjens, Bastiaansen, H.J.M., Wijk, van Y.W., H. Wortman,. J.P. Bakkers Een kwestie van vertrouwen, Logius Koppelvlak, pp. 8-10, Maart Afstudeer/stageverslagen 1. Laura Brandwacht, Dimensioning the cloud, MSc Leiden University, januari Julia Kuhn, A Large Deviations Approach to Detecting Changes in VARMA Processes. MSc thesis, University of Amsterdam, Bart Kamphorst, Damage Reduction of Cascade Tripping in High Voltage Power Grids by means of Intentional Islanding, MSc thesis, Leiden University, Marijn ten Thij, Modelling trends in social media, MSc thesis, University Twente, Roland Daamen, Heuristic methods for the design of edge disjoint circuits. An application to fiber rings in telecom networks, MSc thesis, Tilburg University, Standaardisatie bijdragen 1. G.fast: Release of measured transfer characteristics of the 104m KPN access cable. Bas van den Heuvel, Peter Trommelen, Rob F.M. van den Brink (TNO). ITU-T-SG15 contribution Q4-025, march 2013 (and includes 10Mb of tabular data). 2. G.fast: Preliminary analysis of the transfer characteristics of the 104 m KPN Access cable. Bas van den Heuvel, Peter Trommelen, Rob F.M. van den Brink (TNO) ITU-T-SG15 contribution Q4-026, march G.fast: Vectoring gain limitations due to changing terminations of alien wire pairs. Jeroen Boschma, Bas van den Heuvel (TNO). ITU-T-SG15 contribution Q4-044, march Parametric two-port models for reference loops. Heuvel(TNO), Brink (TNO), Humphrey (BT), Starr (AT&T), Cederholm (Ericsson). Broadband Forum contribution bbf , may G.fast: Impulse noise measurements: Examples of temporal and spectral behaviour. Bas van den Heuvel, Hans Segers, Jeroen Boschma (TNO) ITU-T- SG15 contribution Q4-034, sept Promoties 1. I. Endrayanto, Optimal Resource Allocation in Downlink CDMA Wireless Networks. Ph.D. Thesis, University of Twente, 30 May W. Klein Wolterink, Location-Based Forwarding in Vehicular Networks. Ph.D. Thesis, University of Twente, 1 November 2013.

Vertrouwen in ketens. Jean-Paul Bakkers

Vertrouwen in ketens. Jean-Paul Bakkers Vertrouwen in ketens Jean-Paul Bakkers 9 april 2013 Inhoud Het probleem Onderlinge verbondenheid De toekomstige oplossing TTISC project Discussie Stelling Wat doet Logius al Business Continuity Management

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens Smart Industry 4.0 Edwin van Rensch/Eric Megens Agenda o Introductie Hotraco Group o Introductie Smart Industry 4.0 o Data model Hotraco Product improvement Remote service Benchmark Additional service

Nadere informatie

Meerjaren Speurwerkprogramma 2011-2014 Voortgangsrapportage 2014 Thema ICT

Meerjaren Speurwerkprogramma 2011-2014 Voortgangsrapportage 2014 Thema ICT TNO-rapport 0100282819 Meerjaren Speurwerkprogramma 2011-2014 Voortgangsrapportage 2014 Thema ICT Industry De Rondom 1 5612 AP Eindhoven Postbus 6235 5600 HE Eindhoven www.tno.nl T +31 88 866 50 00 F +31

Nadere informatie

Digitale Infrastructuur Nederland

Digitale Infrastructuur Nederland Digitale Infrastructuur Nederland ?? Thema s Voorlichting Uitleg en duiding van thema s naar politiek, overheid, bedrijfsleven en publiek. Versterken van de positie van Nederland als vestigingsplaats voor

Nadere informatie

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Wladimir Moen Director Business Development wmoen@agtinternational.com 0031 6 31 95 48 77 A leader

Nadere informatie

Agenda. 1. Introductie CIBER. 2. Visie Cloud Services. 4. Hoe kan CIBER hepen. 2 Titel van de presentatie

Agenda. 1. Introductie CIBER. 2. Visie Cloud Services. 4. Hoe kan CIBER hepen. 2 Titel van de presentatie CIBER Nederland BV Agenda SURF 1. Introductie CIBER 2. Visie Cloud Services 3. Visiei Position Paper Beliefs 4. Hoe kan CIBER hepen 2 Titel van de presentatie 1. Introductie CIBER Nederland? Feiten en

Nadere informatie

The Next Generation ICT Infrastructuur Security Wireless Data

The Next Generation ICT Infrastructuur Security Wireless Data The Next Generation ICT Infrastructuur Security Wireless Data De impact van nieuwe technologieën en sociale media op het nieuwe werken en vereisten Wim Bisschops Erwin Roels Objectief van deze presentatie

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

De Enterprise Security Architectuur

De Enterprise Security Architectuur De Enterprise Security Architectuur Martijn Doedens Security Consultant Peter Mesker CTO IT SECURITY IS TOPSPORT! Wat is de definitie?! Een enterprise security architectuur omvat alle noodzakelijke elementen

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M 09-10-2015 KPN Internet of Things LoRa en M2M The device revolution Van traditionele telefonie naar Internet of Things 50 40 20 jaar 50 miljard apparaten 30 20 10 100 jaar 1 miljard connected woningen

Nadere informatie

Missie en visie. BTG/TGG verbindt organisaties in hun gezamenlijke belangen in het domein van ICT en telecommunicatie

Missie en visie. BTG/TGG verbindt organisaties in hun gezamenlijke belangen in het domein van ICT en telecommunicatie BTG 2016 Missie en visie BTG/TGG verbindt organisaties in hun gezamenlijke belangen in het domein van ICT en telecommunicatie BTG/TGG organiseert hiertoe: Structurele lobby tussen overheid, leveranciers

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Michiel de van der Schueren

Michiel de van der Schueren Michiel de van der Schueren Voorzitter Business Solutions Sales Manager @ Verizon Business mail: michiel.devanderschueren@nl.verizonbusiness.com twitter: @michieldevander Het stelt zich tot doel SaaS-

Nadere informatie

Is internet een klimaatkiller?

Is internet een klimaatkiller? Is internet een klimaatkiller? IT is deel van het probleem... maar vooral ook van de oplossing dr. ir. A. Osseyran Directeur SARA Reken en Netwerkdiensten Meer dan 1.5 miljard mensen zijn online vandaag!

Nadere informatie

Asset 1 van 17. Mobile Application Management en security. Gepubliceerd op 18 april 2015

Asset 1 van 17. Mobile Application Management en security. Gepubliceerd op 18 april 2015 Asset 1 van 17 Mobile Application Management en security Gepubliceerd op 18 april 2015 Veel organisaties hebben de afgelopen jaren hun eigen mobiele enterprise apps ontwikkeld. De data hierin is potentieel

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 6 NORMCOMMISSIE NEN Kennis- & Informatiediensten Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg 6 2623 AX

Nadere informatie

Strategisch en tactisch advies van hoog niveau

Strategisch en tactisch advies van hoog niveau Strategisch en tactisch advies van hoog niveau Mark Jenniskens MARK JENNISKENS, SENIOR CONSULTANT MOBILE ENTERPRISE M.Jenniskens@strict.nl 06-54 24 69 57 @markjenniskens www.linkedin.com/in/markjenniskens

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Remote maintenance 4.0

Remote maintenance 4.0 Locatie A Locatie B Remote maintenance 4.0 Onderwerpen 1 2 3 Uitleg Remote maintenance 4.0 Verschillende manieren van Remote maintenance Remote maintenance als een service 4 Twee voorbeelden van mogelijke

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Kosten besparen met Intelligent Infrastructuur Management. Adviseur Unica

Kosten besparen met Intelligent Infrastructuur Management. Adviseur Unica Kosten besparen met Intelligent Infrastructuur Management Spreker: Frank Krommenhoek Adviseur Unica De agenda Evolutie van fysieke infrastructuren Waarom intelligente infrastructuren Systemen Kosten en

Nadere informatie

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009 Cross reference ISM - COBIT ME: Monitor & Evaluate Cross reference ISM - COBIT Management summary Organisaties gebruiken doorgaans twee soorten instrumenten

Nadere informatie

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst?

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Louis Joosse Principal Consultant Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud van of voortvloeiende uit dit document

Nadere informatie

GfK Twitter TV ratings

GfK Twitter TV ratings GfK Twitter TV ratings Paul van Niekerk GfK 31 maart 2015 1 Agenda 1 2 3 GfK Audience Measurement Trends in kijken en keuze voor TV-content GfK Twitter TV ratings 2 GfK Audience Measurement 3 Video optie

Nadere informatie

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015 EPLAN User group Siemens in Nederland siemens.nl Wereldwijde aanwezigheid Dicht bij de klant overal ter wereld 10,9 115.000 69 Omzet (in miljard ) 2 15% van wereldwijd totaal Werknemers 3 33 % van wereldwijd

Nadere informatie

Unified Access One Network One Policy One Management

Unified Access One Network One Policy One Management Unified Access One Network One Policy One Management Michel Schaalje Technisch Directeur Cisco Nederland 2012 Cisco and/or its affiliates. All rights reserved. One Policy ISE en AnyConnect One Management

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn datacenterinfrastructuur cloud ready? Door: Bart Nieuwenhuis

Hoe maak ik mijn datacenterinfrastructuur cloud ready? Door: Bart Nieuwenhuis Hoe maak ik mijn datacenterinfrastructuur cloud ready? Door: Bart Nieuwenhuis Application: Data Center Fire Pump Controller Chillers Surge Protection Automatic Transfer Switch Uninterruptible Power Supplies

Nadere informatie

Hoe start ik een test competence center of excellence? Thomas Veltman 1-5-2012

Hoe start ik een test competence center of excellence? Thomas Veltman 1-5-2012 Hoe start ik een test competence center of excellence? Thomas Veltman 1-5-2012 10 jaar ervaring met TCoE 2 Iedereen heeft zijn eigen verhaal Opdracht Gever Development Leverancier Tester Manager TCoE Test

Nadere informatie

Overzicht O&O ICT. oproepen/opportuniteiten. 31/1/2008 PiCToR Info Sessie

Overzicht O&O ICT. oproepen/opportuniteiten. 31/1/2008 PiCToR Info Sessie Overzicht O&O ICT oproepen/opportuniteiten 2008 FP7 oproepen FP7 Cooperation - Thema 3 ICT FP7-ICT-2007-3 Challenge 2: Cognitive Systems, Interaction, Robotics (97 M) Challenge 4: Digital Libraries and

Nadere informatie

The Control Room of the Future

The Control Room of the Future Even voorstellen: Prodek Automation products Opgericht in 2001 Importeur / distributeur Opleiding / levering / advies / consultancy / dienstverlening Joop de Kwant Directeur Hoe ziet de toekomstige controle

Nadere informatie

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved.

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved. Cisco Cloud Collaboration Ronald Zondervan David Betlem September, 2011 1 E Open architectuur Uitgangspunten Gebaseerd op Open Standaarden telefonie, video, desktop integratie, beschikbaarheidsstatus (presence)

Nadere informatie

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Telecom Technology Event 3 november 2011, Leusden 2 In deze presentatie Breedband is meer dan alleen bandbreedte kwaliteit, betrouwbaarheid

Nadere informatie

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy Klant Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy IT characteristics - Constante verandering: organsiatie, techniek, processen.

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

ENUM in Nederland. Themabijeenkomst SIPSIG Nummerportabiliteit en ENUM Cees Pannekoek 30 november 2006. ICT Management & Consultancy BV

ENUM in Nederland. Themabijeenkomst SIPSIG Nummerportabiliteit en ENUM Cees Pannekoek 30 november 2006. ICT Management & Consultancy BV Themabijeenkomst SIPSIG Nummerportabiliteit en ENUM Cees Pannekoek 30 november 2006 ICT Management & Consultancy BV Bepalende factoren tav van Infrastucture ENUM: 3. De snelle introductie van VOIP 4. Beschikbare

Nadere informatie

Breedband: De eerste levensbehoefte Stijn Coppieters Product Line Manager Genexis Voorzitter WIT esociety Platform

Breedband: De eerste levensbehoefte Stijn Coppieters Product Line Manager Genexis Voorzitter WIT esociety Platform Breedband: De eerste levensbehoefte Stijn Coppieters Product Line Manager Genexis Voorzitter WIT esociety Platform 1 2 3 Animatie 4 Naadloos, overal en onbeperkt Waarom? Is het technologisch haalbaar?

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models 9 februari 2012 2011 - All rights reserved Noventum Service Management Consultants Ltd. 1 Low Cost High Value Service Delivery Models Low cost delivery

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

De veranderende rol van BC in Nederland

De veranderende rol van BC in Nederland De veranderende rol van BC in Nederland Johan de Wit Siemens Nederland NV De veranderende rol van BC in Nederland Onderzoek naar de status van business continuity en de rol van safety & security 2014 Security

Nadere informatie

Quality of ICT Networks

Quality of ICT Networks Quality of ICT Networks Broadband Technology Event Robert Kooij 10 November 2009 About me Affiliations Senior Scientist at TNO Associate professor at TU Delft Fields of interest Quality of Experience (QoE)

Nadere informatie

Hoe fysiek is informatiebeveiliging?

Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Johan de Wit Siemens Nederland NV Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Informatie is voor organisaties van onschatbare waarde, het beschermen ervan heeft binnen organisaties

Nadere informatie

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27 Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden provinsje fryslân provincie fryslân b postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25

Nadere informatie

Security-Oriented Research Programs in the Netherlands. Sandro Etalle

Security-Oriented Research Programs in the Netherlands. Sandro Etalle Security-Oriented Research Programs in the Netherlands Sandro Etalle Content Sentinels (2004 -> 2013) - Research - Industrial liaisons - Valorisation - Sentinels book Cyber Security Research Call National

Nadere informatie

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling Contractmanagement voor Software-ontwikkeling Presentatie PIANO / NEVI Regionale bijeenkomst Den Haag nieuwe inzichten in contracteren en besturen November 2009 Marcel Blommestijn 2 Doel van deze presentatie

Nadere informatie

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof

Slide 1. Slide 2 Introduktie. Slide 3 Deze les: 2 onderwerpen. Les 1 Definities en belang Informatie Technologie. Intro docent Opzet/tentamenstof Slide 1 Les 1 Definities en belang Informatie Technologie IT A Basics en toepassing Informatie Technologie Versie 4.1 Sept 2014 Slide 2 Introduktie Intro docent Opzet/tentamenstof Stof/vraagstukken behandeld

Nadere informatie

smartphone; wlan; wifi; hotspot; Management; devices; informatiemanagement; wifi-enabled; publieke hotspot; self-configuring; ruckus

smartphone; wlan; wifi; hotspot; Management; devices; informatiemanagement; wifi-enabled; publieke hotspot; self-configuring; ruckus Asset 1 van 11 Gids voor enterprises en hotspot operators Gepubliceerd op 12 june 2014 De WLANs van morgen moeten veel verschillende devices supporten, denk aan wifi-enabled projectors, printers en smartphones.

Nadere informatie

Workshop Slimmer Communiceren

Workshop Slimmer Communiceren Workshop Slimmer Communiceren Smart Communications Event 11 april 2013 Antoine van der Sijs Strict Consultancy BV 06-27085938 a.van.der.sijs@strict.nl René van Dormolen Microsoft BV (020) 500 1441 renevan@microsoft.com

Nadere informatie

BCM en de Cloud. CSA-nl 10 april 2012 André Koot

BCM en de Cloud. CSA-nl 10 april 2012 André Koot BCM en de Cloud CSA-nl 10 april 2012 André Koot info@i3advies.nl Twitter: @meneer Agenda Cloud Risico's Maatregelen 1. Cloud Cloud omnipresent Wereldwijd alle grote aanbieders Volop management aandacht

Nadere informatie

NCSRA-II Workshop. Event X. Business & Social Life. Cyber Security Research. July 3, 2013. Introduction Workshop Program

NCSRA-II Workshop. Event X. Business & Social Life. Cyber Security Research. July 3, 2013. Introduction Workshop Program 13-NROI-089a NCSRA-II Workshop Event X Business & Social Life Cyber Security Research July 3, 2013 Introduction Workshop Program Erik, Herbert, Frank, Sandro, Jan Piet Barthel (NWO) Consulting the Cyber

Nadere informatie

Tags: online; websites; automatisering; infrastructuur; cloud; infrastructure; Mirabeau; 626; automation; guidelines

Tags: online; websites; automatisering; infrastructuur; cloud; infrastructure; Mirabeau; 626; automation; guidelines Asset 1 van 4 Effectief in de cloud Gepubliceerd op 7 october 2013 Cloud technologie speelt een steeds grotere rol binnen de exploitatie van web omgevingen. De voordelen van cloud zijn inmiddels breeduit

Nadere informatie

" Inleiding: " Sectie GISt " GDMC " TUDelft " Case studies " Conclusies

 Inleiding:  Sectie GISt  GDMC  TUDelft  Case studies  Conclusies De impact van open vs closed source voor geo DBMS research Seminar Open Source GEO ICT Delft Wilko Quak 1 Overzicht " Inleiding: " Sectie GISt " GDMC " TUDelft " Case studies " Conclusies 2 Section GIS

Nadere informatie

Continuous testing in DevOps met Test Automation

Continuous testing in DevOps met Test Automation Continuous ing in met Continuous testing in met Marco Jansen van Doorn Tool Consultant 1 is a software development method that emphasizes communication, collaboration, integration, automation, and measurement

Nadere informatie

Digitalisering van de voedselketen

Digitalisering van de voedselketen Digitalisering van de voedselketen Patrick Roelandt Director Strategy, Technology & Business Innovation @PatrickRoelandt 26/11/2014 http://nl.linkedin.com/in/patrickroelandt Version: [###] Classification:

Nadere informatie

Ontwikkeling netwerken: waar gaan we naartoe?

Ontwikkeling netwerken: waar gaan we naartoe? Ontwikkeling netwerken: waar gaan we naartoe? Arjen van Dalsum Key Business Partner Manager arjen.vandalsum@kpn.com 06-53161614 Leusden, 3 november 2011 Agenda Introductie Visie strategie KPN Ontwikkelingen

Nadere informatie

"WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen. 13 October 2015

WAAR STAAN WIJ?... Internationale BIM ontwikkelingen. 13 October 2015 "WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen 13 October 2015 "WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen Inhoud "Waar staan wij?..." De BIM Levels Internationale BIM ontwikkelingen

Nadere informatie

MAXIMO Enterprise Asset Management And ISO-55000

MAXIMO Enterprise Asset Management And ISO-55000 MAXIMO Enterprise Asset Management And ISO-55000 1 Introductie PAS 55 wordt ISO 55000 De markt verwacht dat ISO 55000 een grote vlucht gaat nemen Verwachting in 2017: 4.000 bedrijven hebben ISO 55000 geadopteerd

Nadere informatie

Horizon 2020 Secure, clean and efficient energy Q-meeting TKI wind op Zee

Horizon 2020 Secure, clean and efficient energy Q-meeting TKI wind op Zee Horizon 2020 Secure, clean and efficient energy Q-meeting TKI wind op Zee Julie Teuwen Ashna Raghoebarsing Content Overview H2020 en Europa H2020 Energy: - welke programma's zijn relevant voor off shore

Nadere informatie

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com De convergentie naar gemak Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com ge mak (het; o) 1. kalmte, bedaardheid: iem. op zijn gemak stellen kalm laten worden 2. het vermogen iets zonder moeite te

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

100% flexibiliteit in communicatie

100% flexibiliteit in communicatie 100% flexibiliteit in communicatie Ongelimiteerde expertise en capaciteit in één projectorganisatie met vier gerenommeerde partners Group of companies Group of companies 100% flexibiliteit in communicatie

Nadere informatie

Hoe een verouderde installatie terug energieefficiënt

Hoe een verouderde installatie terug energieefficiënt Hoe een verouderde installatie terug energieefficiënt maken? Energiebesparend investeren en energiespaarcontracten Kurt Detavernier Copyright Siemens Ltd 2008 Building Technologies Our approach during

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

MC4ES. Going Multicore for Embedded Software. Jeroen Boydens (KHBO) Marijn Temmerman (KdG)

MC4ES. Going Multicore for Embedded Software. Jeroen Boydens (KHBO) Marijn Temmerman (KdG) MC4ES Going Multicore for Embedded Software Jeroen Boydens (KHBO) Marijn Temmerman (KdG) 13/09/2012 MC4ES 2 Problem Statement Moore s and Amdahl s Law Better performance Parallelism Embedded constraints

Nadere informatie

Innervate is DE adviespartner voor ICT strategie en ICT technologie vraagstukken.

Innervate is DE adviespartner voor ICT strategie en ICT technologie vraagstukken. Cloud computing Kennismaking Innervate is DE adviespartner voor ICT strategie en ICT technologie vraagstukken. Onze kennis, ervaring, methodieken en ons netwerk levert aantoonbare toegevoegde waarde en

Nadere informatie

Campus Challenge 2013: HBO en MBO

Campus Challenge 2013: HBO en MBO Aankondiging Datum: 26 april 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.nl Deutsche Bank 46 57 33 506 KvK Utrecht 30090777 BTW NL

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Whitepaper Integratie Videoconferentie Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Talk & Vision 2015 Inhoudsopgave 1. Introductie 3 2. Skype for Business/Lync 4 Hoe doen we dat? 4 3. Gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

Ontwikkeling van Europese onderzoeksprojecten

Ontwikkeling van Europese onderzoeksprojecten Ontwikkeling van Europese onderzoeksprojecten Twente Grants Week Workshop Oriëntatie Europese Projecten 8 oktober 2015 Hans Schaffers Lector Ambient Intelligence, ACT, Saxion Research director Aalto University

Nadere informatie

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development Instituut voor Communicatie, Media & IT Game Design & Development EELCO BRAAD // NIEK JONKER drs. Eelco Braad University Lecturer Game Design & Development Master of Computational Science & Scientific

Nadere informatie

Internet of Things De definitieve stap naar slimme woningen

Internet of Things De definitieve stap naar slimme woningen Internet of Things De definitieve stap naar slimme woningen Frank den Hartog Senior Scientist Consumer Networks, TNO Chair of the Technical Working Group, HGI Frank.denHartog@tno.nl www.frankdenhartog.net

Nadere informatie

Speerpuntendebat AMC 2009

Speerpuntendebat AMC 2009 Speerpuntendebat AMC 2009 Panel: John Stavenuiter Vz. 1. Lex Besselink 2. Ben Spiering 3. Gigi van Rhee 4. Simon Roberts 5. Bert Verplancke 6. Jules Verlaan Lex Besselink Director at Program Office World

Nadere informatie

EU subsidieregeling Horizon 2020 Calls Secure Societies. Enschede, 30 april 2015, Bart Heuts

EU subsidieregeling Horizon 2020 Calls Secure Societies. Enschede, 30 april 2015, Bart Heuts EU subsidieregeling Horizon 2020 Calls Secure Societies Enschede, 30 april 2015, Bart Heuts 1 Inhoud 1. Intro Oost NV 2. Horizon 2020 MKB Impuls 3. Voor wie interessant? 4. Wat bieden we voor het MKB en

Nadere informatie

TV en video consumptie in het jaar 2020

TV en video consumptie in het jaar 2020 TV en video consumptie in het jaar 2020 Liesbeth Nekkers Hilversum, 27 november 2015 1 De toekomst voorspellen Onderzoek Tetlock (University of Pennsylvania) Super forecasters: Open-mindness: how well

Nadere informatie

Kansen & Ontwikkelingen met Lean

Kansen & Ontwikkelingen met Lean NETWERK VOOR EN DOOR DE TECHNOLOGISCHE INDUSTRIE LEAN MANAGEMENT PROGRAMMA Kansen & Ontwikkelingen met Lean BE SMART: SAMEN KANSEN CREËREN MET SMART INDUSTRY 10-12-2015 I 1 AGENDA Kansen & Ontwikkelingen

Nadere informatie

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 Programma e-cf Korte introductie e-cf Nut en noodzaak Stand van zaken in Europa In Nederland e-cf in de praktijk Ronde tafel discussie Het

Nadere informatie

Certified Ethical Hacker v9 (CEH v9)

Certified Ethical Hacker v9 (CEH v9) Certified Ethical Hacker v9 (CEH v9) Opleiding van 8 sessies Start: 18-02-2016, Tramstraat 63, 9052 Zwijnaarde Lesdata van deze opleiding: 18/02/2016 ( 09:00-12:00 ) 18/02/2016 ( 13:00-16:00 ) 19/02/2016

Nadere informatie

IT Vernieuwing wie waarborgt resultaat?

IT Vernieuwing wie waarborgt resultaat? IT Vernieuwing wie waarborgt resultaat? ir. Richard Heijne den Bak Lezing ICT Zorg 004 en mei in Ede GOUDA 08-573 HENGELO (O) 074-674067 M I T O P I C S BV WWW.MITOPICS.NL INFO@MITOPICS.NL Even voorstellen

Nadere informatie

Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN

Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN Deutsche Telekom Laboratories: T- Labs One of the largest university-industry research centers London Technology Network LTN helps a company define

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Prof. dr. Erik Beulen

Prof. dr. Erik Beulen Het beheren van outsourcingsrelaties Hoe maak je het uitbestedingstraject succesvol? Prof. dr. Erik Beulen hoogleraar Global Sourcing aan de Universiteit Tilburg senior manager Accenture 1 Hoe maak je

Nadere informatie

Trends en gevolgen voor kwaliteitsmanagement. 3 oktober 2011. de kwaliteitsmanager krijgt de handreiking met lean.

Trends en gevolgen voor kwaliteitsmanagement. 3 oktober 2011. de kwaliteitsmanager krijgt de handreiking met lean. Even voorstellen De Week van Kwaliteitsmanagement Trends en gevolgen voor kwaliteitsmanagement 3 oktober 2011 Barry Derksen Business & IT Trends Institute Barry Derksen, Directeur BITTI B.V., Bedrijf met

Nadere informatie

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant CMS Ronde Tafel Cloud Continuity Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau Opgericht in 1992 in Nederland Ruim 20 jaar ervaring

Nadere informatie

Master Of Code voor haar opdrachtgevers

Master Of Code voor haar opdrachtgevers Master Of Code voor haar opdrachtgevers nov12 Een trend: mobiel in zakelijk verkeer Een trend: mobiel in zakelijk verkeer(2) 1,6 miljoen x online boekjes bekeken waarvan 600.000 keer via mobiele apparaten

Nadere informatie

Visie Toekomst Frequentiebeleid. inleiding

Visie Toekomst Frequentiebeleid. inleiding Visie Toekomst Frequentiebeleid inleiding Visie Toekomst Frequentiebeleid 7 oktober 2015 Startpunt / uitgangspunten - Evaluatie Centrale doelstelling handhaven Handhaven uitgangspunten techniek- en dienstenneutraliteit,

Nadere informatie

Matchmaking Event Cyber Security Research 22 May 2012 Jan Piet Barthel

Matchmaking Event Cyber Security Research 22 May 2012 Jan Piet Barthel Matchmaking Event Cyber Security Research 22 May 2012 Jan Piet Barthel Uitvoering lange termijn onderzoek call for proposals cyber security research NWO 2012 Jan Piet Barthel (NWO) Programma coördinator

Nadere informatie

Industrie 4.0 Smart Industry. Principes en kansen voor het bedrijfsleven, Ing. F.R. Wijlhuizen MBA, Windesheim UAS

Industrie 4.0 Smart Industry. Principes en kansen voor het bedrijfsleven, Ing. F.R. Wijlhuizen MBA, Windesheim UAS Industrie 4.0 Smart Industry Principes en kansen voor het bedrijfsleven, Ing. F.R. Wijlhuizen MBA, Windesheim UAS Wanneer komt wat in welke samenhang? De verwarring Men hoort allerlei begrippen door elkaar

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

Journey to the cloud. 1. Trends en ontwikkelingen en wat is private cloud infrastructure?

Journey to the cloud. 1. Trends en ontwikkelingen en wat is private cloud infrastructure? Journey to the cloud 1. Trends en ontwikkelingen en wat is private cloud infrastructure? 2. Wat betekent private cloud voor uw organisatie en hoe koopt u het in? 3. Wat kan KPN voor u hierin betekenen?

Nadere informatie

NS in beweging, Security als business enabler september 2008

NS in beweging, Security als business enabler september 2008 NS in beweging, Security als business enabler september 2008 Rien Dijkstra Enterprise IT Architect Informatiemangement & Technologie .. de noodzaak en uitdagingen van een topvervoerder, onder eigen regie,

Nadere informatie

VMWORLD 2011 US WRAP

VMWORLD 2011 US WRAP VMWORLD 2011 US WRAP UP VIKTOR VAN DEN BERG MARCEL VAN OS WELKOM ELKOM & A & AGENDA Viktor van den Berg, Dutch VMUG Leader Marcel van Os, Senior Technical Trainer @ XTG Agenda VMUG Update (Viktor) VMware

Nadere informatie