Woninglijken in de G4

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Woninglijken in de G4"

Transcriptie

1

2 Woninglijken in de G4 Marcel Buser 1, Naalie Runuwene 1, Karen van den Hondel 2, Addi van Bergen 3, Renske Gilissen 4 Academische Werkplaas G4-USER: 1 GGD Amserdam, 2 Forensisch Arsen Roerdam Rijnmond, 3 Gemeene Urech, 4 GGD Haaglanden Samenvaing Achergrond: Ui eerder onderzoek bleek da in Amserdam vaker personen langdurig onopgemerk dood in een woning liggen (woninglijken) dan in de omringende minder geürbaniseerde gemeenen. Gelijkijdig werd in Roerdam he lichaam van een vrouw gevonden die ien jaar dood in een woning heef gelegen. Di leidde o de vraag of er verschil is ussen he aanal woninglijken in de vier groose seden in Nederland. Mehode: Op basis van de regisraie van de forensische geneeskunde en daa van he CBS is een vergelijking gemaak in he vóórkomen van woninglijken me een posmoraal inerval van enminse 14 dagen (14+) in de vier groe seden. Resulaa: In oaal worden er jaarlijks in de G4 gemiddeld 70 woninglijken (14+) gevonden. Di is 1,2% van de serfgevallen onder alleenwonenden. Er blijk geen saisisch significan verschil in he voorkomen van woninglijken (14+) ussen de 3 groose seden Amserdam, Den Haag en Roerdam. De cijfers in Urech weken wel af. Gecorrigeerd voor verschillen in leefijd en geslach, en beperk o de alleenwonenden, kom he in de drie groose seden bijna wee keer vaker voor dan in Urech (1,9; 95%BI:1,1-3,0) Conclusie: He fenomeen woninglijken (14+) is vergelijkbaar in de drie groose seden Amserdam, Roerdam en Den Haag maar is lager in Urech. Mogelijk is he lage aanal in Urech gerelaeerd aan de mindere mae van eenzaamheid en hogere mae van paricipaie in deze sad. Daarnaas zou ook he ype woningen een rol kunnen spelen; he percenage eengezinswoningen is in Urech hoger dan in de andere seden. Achergrond Onopgemerke doden in een woning zijn een schrikbeeld van velen. Me name de zeer langdurig onopgemerke doden, hoewel uizonderlijk, doen veel sof opwaaien in de media. Ze zeen aan o bespiegelingen over onze moderne samenleving en roepen de vraag op hoe he kan gebeuren en hoe di is e voorkomen. In de inernaionale weenschappelijke lierauur worden (langdurig) onopgemerke doden echer nauwelijks beschreven. Ook in Nederland was er o voor kor weinig bekend over de prevalenie en risicofacoren van onopgemerke overledenen. In okober 2013 preseneerde de GGD Amserdam een eerse sudie naar de prevalenie en risicofacoren van di fenomeen (Buser, 2013). Ui de bevindingen van deze sudie blijk da in he werkgebied van de forensische geneeskunde van de GGD Amserdam (Amserdam/Amselland, Zaansreek/Waerland) om de ien dagen een overleden persoon word gevonden die al langer dan wee weken onopgemerk in een woning lig. Een risicogroep is de oudere alleenwonende man, die vaak, maar nie alijd, behoor o de doelgroep van de Openbare Geeselijke Gezondheidszorg (OGGZ). Deze doelgroep word gedefinieerd als personen bij wie de zelfredzaamheid en basisvoorwaarden voor he besaan ernsig ekor schieen en ingrijpen vanui de zorgsecor gelegiimeerd is vanwege (dreigende) uival ui de zorg en samenleving (G4-USER, concepueel kader). Eén van de bevindingen van de Amserdamse sudie is da onopgemerke doden vaker voorkomen in de groe sad dan in de randgemeenen. In een eerder Deens onderzoek over alléén serven werd een vergelijkbare conclusie gerokken in een vergelijking van de sad Kopenhagen me he Deense plaeland (Smih e al. 2000). In de Amserdamse sudie worden, als verklaring voor he verschil, he hoger aanal alleenwonenden, de hogere mae van OGGZ-problemaiek in Amserdam en verschillen in bouwsijl ussen Amserdam en de

3 randgemeenen aangedragen. Daarui volgde de vraag: Is de siuaie in Amserdam vergelijkbaar me de siuaie in andere groe seden? Binnen de academische werkplaas G4-USER is dan ook een vergelijkend onderzoek uigevoerd naar onopgemerke overledenen ussen de vier groe seden: Amserdam, Roerdam, Den Haag en Urech. Doelselling van he onderzoek is de bepaling van he aanal lijkvindingen me een posmoraal inerval van enminse 14 dagen in een woning in de 4 groe seden. De vraag hierbij is in hoeverre de prevaleniecijfers verklaard kunnen worden door verschillen in inwoneral, verdeling van leefijd en geslach, of de proporie alleenwonenden ussen de seden. De resulaen van he onderzoek kunnen mogelijk een bijdrage leveren aan één van de andere doelsellingen van de academische werkplaas G4-USER: he beschrijven en vergelijken van de OGGZ-(risico)groepen in de vier groe seden. He Amserdamse onderzoek lie zien da er bij een aanzienlijk deel van de casussen sprake was van OGGZ-problemaiek. He beschrijven en vergelijken van de OGGZ-(risico)groepen gebeur hans in de G4-OGGZ monior. Veel van de indicaoren die hierbij gebruik worden, hebben echer berekking op de groep die reeds in beeld is bij hulpverlening. Bij de onopgemerke overledenen in Amserdam ging he zowel om mensen die conac hadden me de hulpverlening als mensen die di nie (meer) hadden. Daarmee lijk een cijfer over onopgemerke doden geschik als een aanvullende, meer algemene, indicaor voor OGGZproblemaiek. Mehode Daaverzameling Voor he onderzoek is gebruik gemaak van de elekronische regisraies van de forensische diensen van de GGD van Amserdam, Roerdam, Den Haag en Urech. De forensische diens word ingeschakeld wanneer er bij een lijkvinding in een woning sprake is van een nie-nauurlijke dood, een onbekende doodsoorzaak, of wanneer er wijfel besaa over een nauurlijke dood. De diens word evens ingeschakeld wanneer er onduidelijkheid besaa over de overlijdensdaum. Voor een schaing van de overlijdensdaum maak de forensische diens, naas de posmorale veranderingen van he soffelijk overscho, gebruik van conexuele facoren. Hierbij kan gedach worden aan (on)geopende brieven of kranen, de houdbaarheidsdaum van levensmiddelen in de koelkas, he ijdsip waarop iemand voor he laas is gezien of conac heef plaasgevonden me een (mobiele) elefoon. Bij de vonds van een soffelijk overscho da enminse 24 uur in een woning heef gelegen voorda de lijkschouw is verrich, word ook wel van een woninglijk gesproken 1. De ijd vanaf de dood o lijkschouw word aangeduid me posmoraal inerval. In di arikel zullen beide ermen gehaneerd worden. Voor de vier seden zijn verschillende regisraieperioden verzameld. De reden hiervoor is da de forensische diensen van de vier seden op verschillende momenen op elekronische regisraie zijn overgegaan. Voor Amserdam was regisraieverzameling vanaf 2005 mogelijk, voor Roerdam vanaf 2006, voor Urech vanaf 2009 en, en sloe, voor Den Haag vanaf In Den Haag waren vóór 2011 alleen de dossiers van de nienauurlijke doden aanwezig. In di onderzoek zijn alle beschikbare daa meegenomen in de analyses. He onderzoek beperk zich o de woninglijken onder alleenwonenden me een posmoraal inerval van enminse 14 dagen, die binnen de vier gemeenegrenzen door de forensische diensen zijn gezien. Zowel de personen waarbij sprake was van een nauurlijke, nie-nauurlijke (ongeval, geweld of suïcide) of onbekende doodsoorzaak zijn hierbij geïncludeerd. De sporadische casussen van woninglijkvinding in een meerpersoonshuishouden zijn voor de analyse uigesloen. Di berof één casus in Amserdam, één in Roerdam en wee in Den Haag. Voor een posmoraal inerval van enminse 14 dagen is om verschillende redenen gekozen. Allereers is de grens van enminse 24 uur onopgemerk overlijden moeilijk e bepalen. Bij de schaing van overlijden word vaak slechs een daum genoeerd en geen ijdsip. Personen die de dag ervoor zijn overleden is he onderscheid op basis van de 24-uurs grens vaak nie e maken. Bovendien geld da de forensische diens nie alle woninglijken schouw. Indien de daum van overlijden vassaa en er nie 1 De erm woninglijk is overgenomen ui he Duis: onderzoek van Merz (2012), de onopgemerk overledenen dek de lading nie alijd omda er sprake kan zijn van moord of (sporadisch) van medebewoners die he soffelijk overscho al wel opgemerk hebben. In de Nederlandse forensische prakijk is waerlijk een gangbare erm voor lijkvindingen in he waer.

4 word gewijfeld aan een nauurlijke dood, kan ook de huisars de lijkschouw verrichen en een verklaring van overlijden afgeven. Hoe langer de ijd ussen overlijden en ondekking van he soffelijk overscho, hoe groer de kans da de schouw word uigevoerd door de forensische diens. De aanname is da de forensische diens bij de vonds van een woninglijk me een posmoraal inerval van enminse 2 weken alijd word ingeschakeld. He posmoraal inerval van de geïncludeerde casussen varieerde van wee weken o enkele maanden en, in enkele gevallen, jaren. Tabel 1. Regisraieperiode per sad en aanal woninglijken me posmoraal inerval van enminse 14 dagen Amserdam Roerdam Urech Den Haag Regisraieperiode jaar 8 jaar 5 jaar 3 jaar Toaal Waarvan alleenwonend Naas he posmoraal inerval zijn voor de geseleceerde casussen he geslach, leefijd (en ijde van he overlijden), woonsiuaie (alleenwonend/anders), aard van overlijden (nauurlijk/nie-nauurlijk o.a. zelfdoding), oesand van de woning (verwaarlozing), alcohol/druggebruik en aanwijzingen van OGGZproblemaiek verzameld. De refereniedaa over he oaal aanal alleenwonenden uigesplis naar geslach, leefijd, sad en jaar over de periode 2005 o en me 2013 zijn verkregen via hp://saline.cbs.nl, de elekronische daabank van he Cenraal Bureau voor de Saisiek. Voor de selecie van alleenwonenden is binnen deze daabank gefilerd op eenpersoonshuishoudens. Me behulp van deze gegevens is de midjaarlijkse (midyear) omvang van de populaie bepaald (gemiddelde ussen de omvang op 1 januari van he bereffende en 1 januari van he volgende jaar). Daarnaas is door he CBS een besand aangeleverd me he aanal serfgevallen onder alleenwonenden uigesplis naar leefijd, geslach, sad en jaar. Voor de selecie van alleenwonenden heef he CBS de filering hierbij uigebreid. De reden hiervoor is da meerdere personen me een eenpersoonshuishouden in één woning kunnen wonen. Derhalve is, naas een filering op eenpersoonshuishoudens, ook gefilerd op overledenen die alleen in een woning verbleven. Deze selecie kon vanaf 2010 worden gemaak. Daa-analyse Vergelijking van he aanal woninglijken per alleenwonenden ussen de vier seden is uigevoerd me Poisson-regressie. Hierbij is gecorrigeerd voor verschillen in geslachs- en leefijdsverdeling. Er is gebruik gemaak van 5-jaars leefijdscaegorieën me uizondering van de jongse (20-39 jaar) en de oudse caegorie (85 jaar en ouder). Poisson-regressie is uigevoerd me behulp van he saisisch programma EGRET voor Windows. Resulaen Alleenwonenden in de G4 In de periode 2005 /m 2013 zijn er in de G4 gemiddeld alleenwonenden (eenpersoonshuishoudens). Di is 33% van he oaal aanal inwoners van 20 jaar en ouder over deze periode. De individuele seden bezien, val he op da he aandeel alleenwonenden hoger is in Amserdam en Urech (Tabel 2). Hier woon respecievelijk 38% en 34% van de inwoners alleen. In Den Haag en Roerdam lig di percenage op 30%. In de periode 2010 /m 2013 waren er gemiddeld serfgevallen per jaar. Ten ijde van serfe woon 36% (6.107) alleen. Di percenage varieer van 32% in Urech o 40% in Amserdam. In Den Haag en Roerdam is he percenage respecievelijk 33% en 36%.

5 Tabel 2. Bevolking vanaf 20 jaar in de G4 (gemiddeld 2005 /m 2013) naar ype huishouden Sad Alleenwonenden Meerpersoonshuishoudens N % n % Urech % % Den Haag % % Roerdam % % Amserdam % % Toaal % % Opvallend is da in Urech he percenage alleenwonenden hoger is dan in Roerdam of Den Haag maar he percenage serfgevallen juis lager. De alleenwonenden in Urech zijn dan ook jonger dan die in Roerdam of Den Haag. In Urech blijk 14% van de alleenwonenden ouder dan 65 jaar, in Roerdam en Den Haag is di respecievelijk 26% en 24%. In Amserdam is 18% van de alleenwonenden ouder dan 65 jaar. Alleenwonenden naar leefijd en geslach Hoewel in de G4 he aanal alleenwonende mannen nauwelijks verschil van he aanal alleenwonende vrouwen, blijk de leefijdsverdeling van de alleenwonende mannen wel serk e verschillen van de leefijdsverdeling van de alleenwonende vrouwen. Hoewel he aanal alleenwonende mannen en vrouwen vanaf he 30 se levensjaar, door samenwonen en rouwen, afneem, is de daling o he 40 se levensjaar serker voor vrouwen dan voor mannen. Toewijzing van de kinderen aan de vrouw bij een (ech)scheiding zou di sekseverschil mogelijk kunnen verklaren. Vanaf 40 jaar sabiliseer he aanal alleenwonenden onder vrouwen om vanaf he se levensjaar oe e nemen: He begin van de levensfase waarin kinderen he ouderlijk huis verlaen om zelfsandig e gaan wonen. Vanaf he se levensjaar oversijg he aanal alleenwonende vrouwen de mannen. Vrouwen hebben een hogere levensverwaching dan mannen 2. Vrouwen overleven zodoende vaker hun man en zijn op oudere leefijd vaker alleensaand. Figuur 1: aanal personen me éénpersoonshuishouden in de G4 naar leefijd en geslach (gemiddelde over de periode 2005 /m 2013) 2 CBS Saline: Levensverwaching mannen/vrouwen

6 Woninglijken (14+) in relaie o he aanal alleenwonenden In de G4 worden onder alleenwonenden per jaar gemiddeld 70 woninglijken me een posmoraal inerval van enminse 14 dagen gevonden. Hiervan worden de meese in Amserdam gevonden, gemiddeld 32,1 per jaar over de regisraieperiode In Roerdam lig he jaarlijks aanal op gemiddeld 18,0 over de periode He jaarlijks aanal in Den Haag, over de periode , is gemiddeld 16,3. In Urech worden de minse woninglijken gevonden, gemiddeld 4,0 per jaar over de periode Om de seden onderling e vergelijken is he aanal woninglijken (14+) per alleenwonenden bepaald. In de G4 zijn er per alleenwonenden 1,2 personen die enminse wee weken onopgemerk in hun woning liggen. In Amserdam, Roerdam en Den Haag kom he respecievelijk 2,9, 2,7 en 2,9 vaker voor da iemand enminse 14 dagen dood in een woning lig dan in Urech. Voor de drie groe seden gezamenlijk is di, nie gecorrigeerde, verschil 2,8 (95%BI 1,8-4,4). De lagere incidenie in Urech is deels e verklaren door verschillen in leefijdsverdeling. De alleenwonenden in Urech zijn jonger dan in de andere seden. Gecorrigeerd voor leefijd en geslach blijk he verschil kleiner, vergeleken me Amserdam 2,0 (95%BI: 1,3-3,2), vergeleken me Den Haag 1,8 (95%BI 1,1-3,1) en vergeleken me Roerdam 1,7 (95%BI: 1,1-2,7). Tevens is he aanal woninglijken vergeleken me he aanal serfgevallen onder alleenwonenden. Hier vinden we opnieuw in Urech een relaief laag percenage, maar ook in Roerdam (Tabel 3). Woninglijken (14+) beref 3,0 maal vaker een man dan een vrouw. In de G4 zijn da per alleenwonenden 0,6 vrouwen en 1,9 mannen. Di verschil is opmerkelijk omda alleenwonende vrouwen gemiddeld ouder zijn dan alleenwonende mannen. Correcie hiervoor maak he geslachsverschil nog groer, namelijk 4,4 maal vaker een man dan een vrouw (95%BI: 3,6-5,4). Wanneer he aanal woninglijken word uigedruk als percenage van de serfgevallen onder alleenwonenden word dizelfde verschil ussen vrouwen en mannen gevonden(0,5% vs. 2,1%,. De incidenie van woninglijken (14+) is hoger onder de oudere leefijdscaegorieën. He risico is in de leefijd van jaar he hoogs. Opvallend is da, ondanks een oenemende serferisico, de incidenie van woninglijken (14+) vanaf he 69 se levensjaar nie verder oeneem. Vanaf 85 jaar en ouder is de incidenie van woninglijken (14+) zelfs significan lager dan bij de refereniegroep (60-64 jaar). Ook me een correcie voor he fei da deze oudse groep veelal ui vrouwen besaa blijf di verschil besaan (gecorrigeerde RR 85- plussers = 0,5;95%BI: 0,3-0,9) Di beeld word bevesigd wanneer we he aanal woninglijken vergelijken me he oaal aanal serfgevallen onder alleenwonenden. Di percenage is hoger bij personen jonger dan 70 jaar (2,9%) dan bij hen die op een leefijd ouder dan 70 jaar serven (0,5%). Opvallend is he zeer lage percenage (0,1%) bij de 85+ groep waar serfe he mees voorkom. Juis onder de oudere serfgevallen is he percenage woninglijken lager dan bij de jongere leefijdsgroep. In di lich kan ook he eerder gevonden lage percenage van woninglijken (14+) onder de overledenen in Roerdam (0,9%) verklaard worden. He percenage ouderen onder de alleenwonenden is in Roerdam me 26% he hoogs van de 4 seden.

7 Tabel 3: Aanal woninglijken (14+) gerelaeerd aan aanal alleenwonenden en serfgevallen onder alleenwonenden naar sad, geslach en leefijdscaegorie Gemiddeld Aanal per Rae Raio # 95% BI Rae Raio Gecorrigeerd^ Aanal Serfgevallen (G4:2010- Woninglijken % serfgevallen aanal per jaar eenpers.hh. 95% BI 2013) Toaal 70,4 1, ,2% Sad 3 Urech 4,0 0, ,7% Amserdam 32,1 1,4 2,91 (1,85-4,58) 2,03 (1,29-3,20) ,5% Den Haag 16,3 1,4 2,92 (1,74-4,92) 1,82 (1,08-3,06) ,2% Roerdam 18,0 1,3 2,65 (1,66-4,23) 1,68 (1,05-2,68) ,9% Geslach Vrouw 17,8 0, ,5% Man 52,7 1,9 2,99 (2,44-3,65) 4,42 (3,58-5,44) ,1% Leefijd < 39 jr 3,1 0,1 0,04 (0,03-0,07) 0,04 (0,02-0,06) 91 3,4% jr 3,6 0,8 0,24 (0,15-0,37) 0,19 (0,12-0,29) 71 5,1% 45-49jr 3,7 0,9 0,29 (0,19-0,44) 0,23 (0,15-0,35) 109 3,4% 50-54jr 5,8 1,5 0,45 (0,32-0,65) 0,39 (0,27-0,56) 184 3,2% jr 7,0 1,8 0,53 (0,37-0,75) 0,49 (0,35-0,69) 282 2,5% jr 12,4 3, ,1% 65-69jr 11,3 3,9 1,17 (0,86-1,60) 1,27 (0,94-1,73) 473 2,4% jr 9,2 3,8 1,15 (0,83-1,58) 1,34 (0,97-1,86) 550 1,7% jr 7,5 3,3 0,97 (0,69-1,37) 1,28 (0,90-1,82) 722 1,0% jr 4,9 2,4 0,71 (0,48-1,06) 1,04 (0,69-1,55) 963 0,5% 85 jr + 2,0 0,9 0,32 (0,19-0,54) 0,50 (0,29-0,85) ,1% BI: Berouwbaarheidsinerval, #: ivm verschil in onderzoeksperiode gecorrigeerd voor sad. ^: gecorrigeerd voor de variabelen in model 3 Rae raio.o.v. Amserdam voor Urech: 0,35 (0,22-0,54); Den Haag 1,00 95%BI 0,74-1,36; Roerdam: 0,91 (95%BI: 0,74-1,11). Gecorrigeerd voor leefijd/geslach: Urech 0,49 (95% BI:0,31-0,77); Den Haag 0,89 (95%BI: 0,66-1,21), Roerdam 0,82 (95%BI: 0,67-1,01)

8 Sad Rae Raio (gecorrigeerd) 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 Leefijd Rae Raio (gecorrigeerd) 2,0 1,8 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0 < 39 jr jr 45-49jr 50-54jr jr jr 65-69jr jr jr jr 85jr + Geslach 6,0 Rae Raio (gecorrigeerd) 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 vrouw man Figuur 2: Rae Raio 4 gecorrigeerd voor sad, leefijd en geslach. 4 Rae raio: quoiën van incidenie per x personen per jaar bij de bereffende groep en de incidenie per x personen per jaar van de refereniegroep.

9 Doodsoorzaak en aanwijzingen OGGZ De doodsoorzaak voor personen die enminse 14 dagen overleden zijn is moeilijk me zekerheid vas e sellen. Vaak kan wel beoordeeld worden of he een nauurlijke dood of nie-nauurlijke dood beref. 5 De doodsoorzaak beref gemiddeld 86% een nauurlijke dood. He percenage me een nie-nauurlijke doodsoorzaak loop uieen van 7% in Roerdam o 18% in Den Haag. Onder de woninglijken is zelfdoding de belangrijkse nie-nauurlijke doodsoorzaak en varieer van 5% in Roerdam o 13% in Urech. Voor de G4 gezamenlijk word he jaarlijks aandeel van nie-nauurlijke serfe c.q. zelfdoding gescha op (respecievelijk 14% en 9%). Tabel 4: Aandeel nie nauurlijk overlijden, zelfdoding per sad Sad Toaal nie-nauurlijk overlijden % zelfdoding Urech 17% 13% Den Haag 18% 12% Roerdam 7% 5% Amserdam 14% 8% G4 14% 9% Harde crieria voor de inschaing van he aandeel OGGZ onder de woninglijken zijn er nie. Voor aanwijzingen van OGGZ-problemaiek is hier gekozen voor: een verwaarloosde/vieze woonomgeving, aanwijzingen voor excessief gebruik van alcohol/drugs, suïcide als doodsoorzaak, ypering als zorgmijder en psychiarische problemaiek. In Roerdam en Amserdam word he aandeel OGGZ gescha op respecievelijk 50% en 47%. In Urech word he aandeel gescha op 67%. De aangeleverde gegevens ui Den Haag waren e summier om uispraken over he aandeel OGGZ e doen. Discussie Voor de eerse maal is een vergelijkend onderzoek naar he fenomeen woninglijken uigevoerd ussen de vier groe seden: Amserdam, Roerdam, Den Haag en Urech. In di onderzoek komen de vakgebieden epidemiologie en forensische geneeskunde samen. Hierdoor word he fenomeen woninglijken in een epidemiologisch perspecief geplaas. Woninglijken, me een posmoraal inerval van enminse 14 dagen, blijken onder alleenwonenden in de seden Amserdam, Den Haag en Roerdam in vergelijkbare mae voor e komen, respecievelijk 1,4, 1,4 en 1,3 per alleenwonenden. In Urech komen woninglijken (14+) echer minder vaak voor, 0,5 per alleenwonenden. Gecorrigeerd voor verschillen in leefijd en geslach, en beperk o de alleenwonenden, kom he in de drie groose seden bijna wee keer vaker voor dan in Urech (1,9; 95%BI:1,1-3,0) Jaarlijks worden er in de G4 gemiddeld 70 woninglijken (14+) gevonden. Of di hoog of laag is blijf onderwerp van discussie. Elke gebeurenis is schrijnend, maar zal nie alijd e voorkomen zijn. De zeer langdurig onopgemerke overledenen (o 10 jaar in Roerdam) zijn gelukkig een uizondering. De posmorale periode van minsens 2 weken, waarvoor in di onderzoek is gekozen, kan worden gezien als een indicaor voor sociaal isolemen; de feielijke siuaie van he nie of nauwelijks conac hebben me andere mensen. In deze gevallen vind ondekking van soffelijk overscho regelmaig plaas doorda de poliie word gealarmeerd door buurbewoners, wegens de sank- of insecenoverlas die de onbinding me zich meebreng. Indien er sprake zou zijn van een (gezond) sociaal newerk, zou de ondekking van he soffelijke overscho waarschijnlijk eerder hebben plaasgevonden. 5 Nie nauurlijke dood: serfe als gevolg van zelfdoding, moord/doodslag of ongeluk

10 In he eerse onderzoek naar woninglijken bleek de incidenie in Amserdam hoger dan in de omringende gemeenen (Buser, 2013). De groosedelijke conex kan een hogere incidenie van woninglijken verklaren. Zo is bekend da psychiarische soornissen vaker voorkomen in de groe sad (Peen, 2007). Daarnaas voel een groer deel van de groosedelijke bevolking zich eenzaam. In de G4 voel 12% van de inwoners zich (zeer) ernsig eenzaam, egenover 8% in heel Nederland. Sociaal isolemen heef raakvlakken me eenzaamheid, al is he laase primair een subjecieve beleving. Eenzaamheid kan echer wel samenvallen me, óf door een samenloop van omsandigheden omslaan in, sociaal isolemen. Hierbij zou de archiecuur een rol kunnen spelen. In de groe seden zijn minder eengezinswoningen (22% in G4 egenover 65% in Nederland) en word er vaker in apparemenen gewoond me, mogelijk, minder vanzelfsprekend conacen ussen buren. Eenzaamheid en he fenomeen van woninglijken lijken een keerzijde e zijn van de verminderde sociale cohesie en conrole in de sad; Ies wa de groe sad voor sommige ook juis aanrekkelijk maak. Opvallend is da de incidenie van woninglijken in Urech lager lig dan in de res van de G4. Di verschil kan slechs en dele worden verklaard door de relaief jonge leefijd van de alleenwonenden in Urech. Ui de OGGZ-monior van G4-USER blijk da de OGGZ-siuaie in Urech op sommige erreinen vergelijkbaar is me de andere seden (bijvoorbeeld me berekking o he aanal veelplegers en he aanal feielijk daklozen gerelaeerd aan he inwoneral). Bij vergelijking ussen de vier seden blijk Urech echer op een aanal relevane punen posiief e verschillen. Zo blijk ui de OGGZ-monior van G4-USER he percenage (zeer) ernsig eenzame inwoners in Urech een suk lager e liggen dan in de overige G4. Urech heef daarnaas een lagere serfe als gevolg van alcoholgebruik dan landelijk en de andere G4 seden, en de laagse druggerelaeerde serfe van de G4. Ook op he gebied van armoede en paricipaie doen de inwoners van Urech he beer dan de res van de G4. Zo blijk in Urech he aandeel huishoudens me een laag inkomen rond he landelijk percenage e liggen (9%.o.v. 8%). In de overige seden is he aandeel huishoudens me een laag inkomen consisen hoger (13% in Den Haag, 14% Roerdam en 15% Amserdam). Bovendien onvangen in Urech relaief weinig personen in de poeniële beroepsbevolking een werkeloosheids-, bijsand-, of arbeidsongeschikheidsuikering (12%,.o.v. 17% Roerdam, 16% Amserdam, 15% Den Haag). Tevens is he aandeel eengezinswoningen, ondanks he hoge aandeel alleenwonenden in Urech, me 44% aanzienlijk hoger dan gemiddeld in de G4 (22%). De beere siuaie op verschillende erreinen van de OGGZ en een hoger aandeel eengezinswoningen zouden beide kunnen bijdragen aan he lage aanal woninglijken. Wel lijk he in Urech zo e zijn da als er een woninglijk gevonden word er vaker sprake is van problemen duidend op verwaarlozing, psychiarie, verslaving of zorgmijding (67%) dan in Amserdam of Roerdam (47% en 50%). In Amserdam en Roerdam waren bij de helf, en in Urech bijna weederde van de woninglijken aanwijzingen voor OGGZ-problemaiek. He ging hierbij om alcohol/drugsverslaving, psychiarische problemaiek, de verwaarloosde oesand van de woning en vaak in combinaie me sociaal isolemen. Deze percenages zijn echer slechs een indicaie voor OGGZ-problemaiek omda zij door de forensische diens nie gesrucureerd worden geregisreerd. Wel is duidelijk da he relaief vaak de OGGZ-groep beref. Als we he fenomeen woninglijken zouden beschouwen als indicaor voor OGGZ problemaiek moeen we ons er echer wel van bewus zijn da he hier enkel gaa om alleenwonenden; he zeg daarmee weinig over de siuaie me berekking o daklozen of de OGGZ problemen bij jongeren of gezinnen. De bevindingen over geslach- en leefijdsverschillen ui de eerdere Amserdamse sudie worden in di onderzoek onderseund. Zo is in alle seden de incidenie van woninglijken (14+) onder mannen hoger dan onder vrouwen. Voor di verschil kunnen een aanal verklaringen worden aangedragen.. Mannen zijn hiernaas vaak oververegenwoordigd bij OGGZ-gerelaeerde problemaiek, zoals alcohol- en drugsverslaving (Jaarberich LADIS), waardoor he risico op vroegijdig overlijden vergroo word (Verdurmen 2004, EMCDDA 2011). Ook suïcides komen in Nederland weemaal vaker voor bij mannen dan bij vrouwen (Gilissen, de Bruin, Burger, van Hemer, 2013). Ten sloe zijn mannen minder geneigd o he zoeken van hulp dan vrouwen (Galdas, 2005) waardoor de noodzakelijke medische hulp en sociale conacen mogelijk vaker onbreken. De verschillen in he aanal woninglijken ussen leefijdsgroepen zijn in alle seden vergelijkbaar. He risico op onopgemerk overlijden sijg serk ussen de leefijd van jaar; he momen waarop men veelal he werkzame leven beëindig. Werkende alleenwonenden zullen in he algemeen snel op de werkvloer worden gemis. Opvallend is da, ondanks een oenemend serferisico, de incidenie van woninglijken (14+) onder de oudse groepen weer afneem. Mogelijk worden oudere alleenwonenden beer in de gaen gehouden door

11 familie en buurgenoen. Waarschijnlijk is de oudere groep ook meer in zich bij professionele zorgverleners voor evenuele medische klachen waar zij mee kampen. Voor de refereniedaa over he oaal aanal alleenwonenden is gebruik gemaak van he aanal eenpersoonshuishoudens zoals beschikbaar via CBS/Saline. Deze aanname is nie helemaal juis. In de prakijk blijken soms meerdere eenpersoonshuishoudens één woning e delen. Hierdoor zal he cijfer van he aanal woninglijken per alleenwonenden een beperke onderschaing geven. Bij he aanal serfgevallen onder alleenwonenden is hier wel rekening mee gehouden, maar deze cijfers hebben enkel berekking op de periode 2010 /m Woninglijken kunnen worden beschouwd als een signaal om op elkaar e leen. Oudere mensen zullen de komende jaren seeds langer alleen wonen en wijkeams zullen veranwoordelijk zijn voor de onderseuning hierbij. Bij deze groep is he belangrijk da er formele en/of informele conacen zijn die exra hulp kunnen inroepen als da nodig is. Voor alleenwonende ouderen zou hieraan explicie aandach kunnen worden gegeven door wijkzorgeams en huisarsen. Ook woningbouwcoöperaies kunnen mogelijk acief conac zoeken me alleenwonende personen waarmee voor langere ijd geen persoonlijk conac is gewees. Daarnaas bieden gemeenen, door verschillende meldpunen, mogelijkheden voor omwonenden om hun zorgen over hun buren kenbaar e maken. De gemeene kan vervolgens poolshooge nemen en, afhankelijk van de erns van de problemaiek, me verleiding, overreding en soms dwang deze personen de zorg bieden die zij nodig hebben. Hierbij blijf he dilemma besaan da kenmerkend is voor de OGGZ: he respeceren van he rech om he leven op eigen wijze in e richen en he afwenden van mogelijk gevaar voor de persoon of zijn omgeving. Dankwoord: De aueurs danken Helma Schapendonk-Maas, CBS, Kees Dirksen en Lonneke Vink, GGD Haaglanden, Ronald Smi, Eline Mjelnek, Gemeene Urech, Kees Das, GGD Amserdam voor hun bijdrage bij he verkrijgen van de gegevens me berekking o, respecievelijk, he oaal aanal serfgevallen onder alleenwonenden en de woninglijken in Den Haag, Urech en Amserdam. Lierauur: - Amserdammers gezond en wel? Amserdamse Gezondheidsmonior (2013) GGD Amserdam, Cluser Epidemiologie, Documenaie en Gezondheidsbevordering, Amserdam. - Buser MCA, Kiers C, Das K (2013) Woninglijken een probleem van de groe sad? GGD Amserdam, Cluser Epidemiologie, Documenaie en Gezondheidsbevordering, Amserdam. - G4 USER (2012) Concepueel kader OGGZ. Academische werkplaas G4-USER. - Dekker, J; Schoevers, RA; en Have, M; de Graaf, R; Beekman, AT. (2007) Is he prevalence of psychiaric disorders associaed wih urbanizaion? Social Psychiary and Psychiaric Epidemiology. Vol.42(12), EMCDDA (2011), Moraliy relaed o drug use in Europe, public healh implicaions. European Monioring Cenre of Drug and Drug Addicion, Lisbon. - Smih E, Larsen DF, Rosdah N (2011) Dying alone, a big ciy problem? Ugeskr Læger 63(22) Galdas PM, Cheaer F, Marshall P. (2005) Men and healh help-seeking behaviour: lieraure review. Journal of Advanced Nursing. 49(6): Merz M, Heidorn F, Birngruber C, Ramshaler F, Ribe M, Kreuz K, Krahahn J, Verhoff MA. (2012) Definiion der Wohnungsleiche eine rerospekive Sudie anhand von 211 Leichenfunder. Archiv fur Kriminologie; 230: Monior OGGZ-G4 (2014) Academische werkplaas G4-USER. - Gilissen, R., de Bruin, K., Burger, I., van Hemer, A.M. (2013). Kenmerken van personen overleden door zelfdoding. Epidemiologisch bullein, 48, 4, p Verdurmen J, van der Meulen A, van Laar M (2004) Onwikkelingen in alcohol gerelaeerde serfe in Nederland. CBS, bevolkingsrends, 3e kwaraal. - Wisselink DJ, Kuijpers WGT, Mol A (2014) Kerncijfers verslavingszorg, Landelijk Alcohol en Drugs Informaie Syseem, IVZ, Houen.

12 Col of on eks Mar c elbus er Na al i erun uwene c l us erepi demi ol ogi e&gez ondhei ds bev or der i ng el ef oon emai ams er dam. nl webs i eggd. ams er dam. nl ui gav eda um dec ember2014

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland Simulaiesudie naar Mehodebreuken in he Onderzoek Verplaasingen in Nederland Bianca Wouers Cenraal Bureau voor de Saisiek bias@cbs.nl Jan van den Brakel Cenraal Bureau voor de Saisiek jbrl@cbs.nl Bijdrage

Nadere informatie

Rekenen banken te veel voor een hypotheek?

Rekenen banken te veel voor een hypotheek? Rekenen banken e veel voor een hypoheek? J.P.A.M. Jacobs en L.A. Toolsema Me enige regelmaa word door consumenen en belangenorganisaies gesuggereerd da banken de hypoheekrene onmiddellijk naar boven aanpassen

Nadere informatie

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer IT-audi & Ousourcing in conrol Leveranciersmanagemen en hird pary reporing Via ousourcing van sandaardprocessen proberen veel organisaies hun diensverlening aan de klan e verbeeren. Om in conrol e blijven

Nadere informatie

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggeriche aanpak van pensioenvoorliching ERIK VAN DER SPEK De laase jaren is pensioenvoorliching vaak negaief in he nieuws gewees. Ui verschillende

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei Moderne wiskunde 9e ediie Havo A deel Uiwerkingen Hoofdsuk - Formules voor groei bladzijde 00 V-a = 08, ; 870 08, ; 70 0, 8; 60 00 00 870 70 08,, gemiddeld 0,8 b De beginhoeveelheid is 00 en de groeifacor

Nadere informatie

Master data management

Master data management meadaa Maser daa Aanpak voor opzeen van maserdaa-programma De kwaliei van de oenemende hoeveelheid daa in ondernemingen is van groo belang. Om die kwaliei e waarborgen kan maser daa worden oegepas. De

Nadere informatie

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd Tuinsijlen Tuinsijlen He aanleggen van een uin word voorafgegaan door he maken van een uinonwerp. Om de uin o een geheel e maken moe u in he onwerp rekening houden me een bepaalde uinsijl. Door allerlei

Nadere informatie

Evolueren met portfoliomonitoring

Evolueren met portfoliomonitoring sofware-engineering Evolueren me porfoliomonioring Toolki analyseer en visualiseer sofwaresysemen Door gebrek aan inzich beschouwen bedrijven hun sofwareporfolio vaak als weerbarsige en onbeheersbare doos

Nadere informatie

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten Canonpercenages He vassellen van canonpercenages bij de herziening van erfpachconracen Juli 23 SBV School of Real Esae Drs. L.B. Uienbogaard Drs. J.P. Traudes Inhoud Blz. 1. Inleiding... 3 2. Toeliching

Nadere informatie

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten?

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten? IT-audi & Hoe goed ben u in conrol over de robuusheid van uw ICT-keen? Mehodiek voor bepalen van mae van beheersing van robuusheid in ICT-keens ICT-keens worden enerzijds seeds complexer en anderzijds

Nadere informatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie Whiepaper One Ne Efficiëner zakendoen en innoveren me mobiele communicaie One Ne is een complee oplossing voor hosed elefonie die kosen helder en beheersbaar maak, zorg voor eenvoud en de bereikbaarheid

Nadere informatie

Privacy en cloud computing

Privacy en cloud computing legale kaders Privacy en cloud compuing Beveiliging van persoonsgegevens in de cloud E-mail leen zich goed als cloudservice. He voordeel is da de ICT-afdeling geen eigen mailserver hoef op e zeen, wa efficiëner

Nadere informatie

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen 2011 Toeliching Aangife schenkbelasing Di is een oeliching bij he formulier Aangife schenkbelasing. Deze oeliching besaa ui vier onderdelen: A Algemene informaie over de schenkbelasing B Uileg bij de vragen

Nadere informatie

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel rends Impac op organisaie en informaievoorziening Transparanie: van bedreiging o businessmodel Transparanie is een rend die zowel in he bedrijfsleven als in de publieke secor langzaam maar zeker in krach

Nadere informatie

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs Aandach voor allochone sudenen in he hoger onderwijs Inhoudsopgave Samenvaing en conclusies 5 1 Inleiding 15 1.1 Achergrond van he onderzoek 15 1.2 Opze van he onderzoek 16 1.3 Analyse van de nonrespons

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing IB 266-1T02FD (2464) Sudiekosen of andere scholingsuigaven Volgde u in een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 2013 IB 275-1T31FD Volg u in 2013 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVC-procedure (Erkenning Verworven Compeenies)?

Nadere informatie

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken.

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken. Wa is een raining? He doel van een rainingssessie is om me he eam en de spelers vasgeselde doelsellingen e bereiken. De doelselling van de raining bepaal de inhoud van de rainingssessie. De keuze van de

Nadere informatie

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn.

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn. I B2.4. Onwerp van de bijsluier voor HepBQuin Informaie voor de paiën Lees deze bijsluier op een rusig momen aandachig door, ook als di geneesmiddel al eerder aan u werd oegediend. De eks kan gewijzigd

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholings uitgaven

Studiekosten of andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 Sudiekosen of andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1T12FD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen

Nadere informatie

C. von Schwartzenberg 1/11

C. von Schwartzenberg 1/11 G&R havo A deel C von Schwarzenberg 1/11 1a m 18:00 uur He verbruik was oen ongeveer 1150 kwh 1b Minimaal ongeveer 7750 kwh (100%), maimaal ongeveer 1150 kwh (145,%) Een oename van ongeveer 45,% 1c 1d

Nadere informatie

Belasting en schenken 2013

Belasting en schenken 2013 Belasing en schenken 2013 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS Behorende bij de Bacheloropdrach HS Door: Julia Berkhou Lena Jezuia Sephen Willink Begeleider: Prof.dr. A.A. Soorvogel Daum: 17 juni 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Achergrondinformaie 3 2.1 He geij.................................

Nadere informatie

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop Hogerbeessraa -B 303 XJ Roerdam woonoppervlake 100 m 3 slaapkamers e koop Vraagprijs: 0.000 k.k. Woonbron Makelaars info@woonbronmakelaars.nl 010-0 00 www.woonbronmakelaars.nl Kenmerken Locaie Energie

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1TFD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure (Erkenning

Nadere informatie

Softwarearcheologie als basis voor strategie

Softwarearcheologie als basis voor strategie sofware legacy Besuurlijke grip op sofware Sofwarearcheologie als basis voor sraegie Als he managemen grip wil krijgen op de sofware binnen de organisaie, kan onderzoek door onafhankelijke expers uikoms

Nadere informatie

Belasting en schenken 2012

Belasting en schenken 2012 Belasing en schenken 2012 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse xml/inegraie Respec voor verschillen en uieenlopende bevoegdheden Gelaagde berichenuiwisseling in de srafrechskeen He programma epv houd zich bezig me elekronische berichenuiwisseling in de srafrechskeen.

Nadere informatie

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties 1 STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM Proocol Collegiale Visiaies Inleiding Aanleiding projec collegiale visiaie De gymnasia van de SHZG werken seeds inensiever samen aan de kwaliei van de gymnasiumopleiding,

Nadere informatie

Woninglijken, een probleem van de grote stad? Marcel Buster 1, Chantal Kiers 2, Kees Das 3

Woninglijken, een probleem van de grote stad? Marcel Buster 1, Chantal Kiers 2, Kees Das 3 GGD Amsterdam Woninglijken, een probleem van de grote stad? Marcel Buster 1, Chantal Kiers 2, Kees Das 3 Oktober 2013 Waarom deze notitie? Deze notitie is door de GGD Amsterdam geschreven naar aanleiding

Nadere informatie

Testen aan de voorkant

Testen aan de voorkant esen als kriische Tesen aan de voorkan Opimaal rendemen halen ui s De meese organisaies zien esen als noodzakelijke en effecieve maaregel om de kwaliei van sysemen e bepalen en fouen erui e halen voorda

Nadere informatie

Integratiepracticum III

Integratiepracticum III Inegraiepracicum III Casus I Projecevaluaie Irrigaie landbouwgronden in Ruriania Bas Beerenhou (556622) & Cliff Voeelink (554506) Deadline casus I: 2 januari 2007 TR2 Inleiding Er zijn een hoop derdewereldlanden.

Nadere informatie

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur Trends in de inzendingen De essenies van drie jaar NK ICT Archiecuur He Nederlands Kampioenschap ICT Archiecuur is voor he eers georganiseerd in 2004 en heef o nu oe geleid o 25 archiecuurbeschrijvingen.

Nadere informatie

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur Een risico- en kosengedreven aanpak voor archiecuur Risico- en kosenmanagemen als primair businessdoel Archiecuur is e beschouwen als een discipline die gedreven word door risico s en kosen. Risico- en

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correcievoorschrif VWO 009 ijdvak wiskunde A, He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe sijl) Examen VW Voorbereidend Weenschappelijk nderwijs Tijdvak Donderdag 22 mei 3.30 6.30 uur 20 03 Voor di examen zijn maximaal 83 punen e behalen; he examen besaa ui 20 vragen. Voor

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 20 Aanvullende oeliching Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 20 Volg u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven hiervoor, zoals lesgeld en de uigaven

Nadere informatie

4.9 Berekening van dragend metselwerk onderworpen aan verticale belasting

4.9 Berekening van dragend metselwerk onderworpen aan verticale belasting De radioaciviei die mogelijk word uigesraald in consrucies, is hoofdzakelijk e wijen aan de aanwezigheid van radium (Ra 226) en/of horium (Th 232) in de kelder en in de gebruike maerialen. Ui de ondersaande

Nadere informatie

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes.

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes. 2.1 LWB 7A-20 Les: Geen vis INFORMATIE Leeseks Teks 1: informaieve eks over walvissen. Teks 1: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Cenrale sraegie/leerdoel Teks inerpreeren: je bedenk de hoofdvraag

Nadere informatie

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John Complexiei onder conrole, kosen inzichelijk? Naar een diensbare Gezien de populariei van is he goed eens erug e gaan naar de basis en e kijken naar wa SOA eigenlijk is, wa de redenen zijn om he in e voeren,

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoorde

Maatschappelijk verantwoorde groene IT MVO Meer dan alleen maar groene IT Maaschappelijk veranwoorde informaievoorziening en IT Organisaies zijn seeds meer bezig me duurzaamheid en maaschappelijk veranwoord ondernemen (mvo). De aueurs

Nadere informatie

Van metadata naar kennis

Van metadata naar kennis meadaa Een onologie creëren me Topic Maps Van meadaa naar kennis Soms zijn meadaa e beperk om een documen gemakkelijk erug e vinden en zouden de meadaa eigenlijk me meer kennis verrijk moeen worden. Me

Nadere informatie

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights Screen mei 2010 Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benuen Voor u lig he nieuwe magazine Screen van Bevolkingsonderzoek Zuid-Wes. In di magazine willen we de parijen die bij he bevolkingsonderzoek naar

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2014

Correctievoorschrift VWO 2014 Correcievoorschrif VWO 04 ijdvak wiskunde A (pilo) He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de

Nadere informatie

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007)

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007) 109 Seizoencorrecie Marcel van Velzen, Robero Wekker en Pim Ouwehand Saisische Mehoden (10007) Den Haag/Heerlen, 2010 Verklaring van ekens. = gegevens onbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering business alignmen case Overkoepelende aal en echnieken ArchiMae-mehode verbind archiecuurdomeinen In juli 2002 sare een aanal Nederlandse insiuen en bedrijven he projec ArchiMae. He doel is een aal voor

Nadere informatie

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor Sae of he ar van securiy echnologie nvloed van veranderingen in de infornøie eclnologie op beveiliging Àueur: ir. Paul Overbeek Fysisch en Elekronísch Laboraoriu n - TNO Posbus 96864, 2509,JG Den Haag

Nadere informatie

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis De Droomsroom He projec/documen-beheerprogramma van He Digiale Huis In he bouwvoorbereidingsproces spelen seeds meer gegevens een rol. We produceren als bezeenen informaie me een keur aan compuerprogramma

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2015

Correctievoorschrift VWO 2015 Correcievoorschrif VWO 205 ijdvak wiskunde C (pilo) He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor

Nadere informatie

Het wiskunde B1,2-examen

Het wiskunde B1,2-examen Ger Koole, Alex van den Brandhof He wiskunde B,2 examen NAW 5/4 nr. 2 juni 2003 65 Ger Koole Faculei der Exace Weenschappen, Afdeling Wiskunde, Vrije Universiei, De Boelelaan 08 a, 08 HV Amserdam koole@cs.vu.nl

Nadere informatie

Testgedreven projectvoering

Testgedreven projectvoering esen Tesgedreven projecvoering Uiloop en budgeoverschrijding voorkomen In veel i-projecen worden fouen in requiremens en documenaie pas bij de esvoorbereiding ondek. Di is duur omda de fouen pas laa in

Nadere informatie

Blok 1 - Vaardigheden

Blok 1 - Vaardigheden 6 Blok - Vaardigheden Blok - Vaardigheden Exra oefening - Basis B-a Bij abel A zijn de facoren achereenvolgens 8 : = 6 ; 08 : 8 = 6 en 68 : 08 = 6. Bij abel A is sprake van exponeniële groei. Bij abel

Nadere informatie

Multidisciplinair veranderen

Multidisciplinair veranderen archiecuur Innovaief simuleer he verandervermogen Mulidisciplinair veranderen Zorgverzekeraars hebben voordurend e maken me veranderingen in regelgeving en producen. Di vereis een goede afsemming ussen

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2014

Correctievoorschrift VWO 2014 Correcievoorschrif VWO 04 ijdvak nauurkunde He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

Een methodische aanpak voor legacy

Een methodische aanpak voor legacy Een mehodische aanpak voor legacy Assessmens resuleren in vier mogelijke sraegieën Legacysysemen vormen een acuu probleem als onderhoud onmogelijk word door verdwijnende kennis of beëindigde onderseuning

Nadere informatie

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen.

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen. Gemeene Ede Memo Aan : Gemeeneraad Van : College van burgemeeser en wehouders Daum : 5 okober 203 Zaaknummer : 594 Opgeseld door : Rikker Sniselaar, Adviseur geluid, luchkwaliei en exerne veiligheid Bijlagen

Nadere informatie

SAMENVATTING. trlsg rf *b+ -Fffu. rfdd..r.a & & rëcà- Ll' rkb.í e baé!da. ï:r bcrocp. r.rr- J9en rrrrrrgzl6n

SAMENVATTING. trlsg rf *b+ -Fffu. rfdd..r.a & & rëcà- Ll' rkb.í e baé!da. ï:r bcrocp. r.rr- J9en rrrrrrgzl6n rbl? ll\ SAMENVATTNG rlsg rf *b+ -Fffu. rfdd..r.a & & rëcà- Ll' rkb.í e baé!da ï:r bcrocp r.rr- J9en rrrrrrgzl6n hnfr geldr * xccar dar agclegd -Ê ijklr id ern hoger prorgrbreide ruhrernie Fr*g unnen co-

Nadere informatie

t-toets met één steekproef Onderzoeksmethoden: Statistiek 3 t obs = s N Marjan van den Akker Tweezijdige t-toets met één steekproef

t-toets met één steekproef Onderzoeksmethoden: Statistiek 3 t obs = s N Marjan van den Akker Tweezijdige t-toets met één steekproef -oe me één eekproef vergelijking van één eekproefgemiddelde me een norm (een van e voren bepaald gemiddelde probleem: σ ui populaie i nie bekend en he eekproefaanal i klein (

Nadere informatie

De invloed van gezinstype op middelengebruik en delinquent gedrag bij adolescenten.

De invloed van gezinstype op middelengebruik en delinquent gedrag bij adolescenten. De invloed van gezinsype op middelengebruik en delinquen gedrag bij adolescenen. Tom Bekers, Sofie Vanassche, An Karien Sodermans en Koen Mahijs Cenrum voor Sociologisch Onderzoek (CeSO) Kaholieke universiei

Nadere informatie

Lans Bovenberg, Roel Mehlkopf en Theo Nijman Techniek achter persoonlijke pensioenrekeningen in de uitkeringsfase. Netspar OCCASIONAL PAPERS

Lans Bovenberg, Roel Mehlkopf en Theo Nijman Techniek achter persoonlijke pensioenrekeningen in de uitkeringsfase. Netspar OCCASIONAL PAPERS Nespar OCCASIONAL PAPERS Lans Bovenberg, Roel Mehlkopf en Theo Nijman Techniek acher persoonlijke pensioenrekeningen in de uikeringsfase Techniek acher persoonlijke pensioenrekeningen in de uikeringsfase

Nadere informatie

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk Van grijs naar groen Richlijnen voor energiebesparingen in he rekencenrum Ook binnen de ICT-branche word men zich seeds bewuser van de invloed van hun acivieien op he klimaa. Seeds meer ICT-managers houden

Nadere informatie

Ernst de Boer en Albert Kleinjan

Ernst de Boer en Albert Kleinjan archiecuur verzekeringen Inernaionale afsemming archiecuur noodzakelijk Archiecuurimpac van rends in de verzekeringswereld In de voorbije jaren is archiecuur vaak synoniem geworden aan beheersing : conroleren

Nadere informatie

Uw auto in 3 simpele stappen

Uw auto in 3 simpele stappen Uw auo in 3 simpele sappen 1 Als financieringsmaaschappij van Fia Group Auomobiles SA is Fia Financial Soluions als geen ander op de hooge van he Ialiaanse auoaanbod. Daarnaas beschik Fia Financial Soluions

Nadere informatie

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen devices on he go Risico s van mobiel werken Informaie beveiliging in de mobiele wereld Mobiel werken is al lang geen hype meer. Inmiddels is he zakelijk gebruik van mobiele apparauur vrijwel volledig ingeburgerd.

Nadere informatie

lsolatieboxen met of zonder sluis?

lsolatieboxen met of zonder sluis? lsolaieboxen me of zonder sluis? Modelonderzoek naar he risico voor kruisinfecies bij verschillende bouwkundige onwerpen voor een medium-care verpleegafdeling in he Wilhelmina Kinderziekenhuis e Urech

Nadere informatie

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links Semwijzer COC Nederland Gayvoe parijvergelijking 2006 www.gayvoe.nl Parij is he zeer oneens Parij is he oneens Parij voel er wel wa voor Parij is posiief Selling CDA VVD D66 PvdA Algehele score Gelijke

Nadere informatie

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem Fibbe Advocaen Wilhelminasraa 66 2011 VP Haarlem Wij, Fibbe Advocaen e Haarlem, doen ons bes om u zoveel mogelijk van diens e zijn. Daarom willen wij u vragen mee e werken aan een klanevredenheidsonderzoek.

Nadere informatie

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op markwaardebasis Jasper Holke Klein Juni 2009 Vrije Universiei Faculei der Exace Weenschappen Sudieriching Bedrijfswiskunde en Informaica De

Nadere informatie

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding globalisaie Zeven sappen naar succesvolle offshore uibeseding Een beheers proces voorkom eleursellingen Offshore uibeseding is een complexe manier van werken en er zijn veel verschillende onderwerpen die

Nadere informatie

Deel 2. Basiskennis wiskunde

Deel 2. Basiskennis wiskunde Deel 2. Basiskennis wiskunde Vraag 26 Definieer de funcie f : R R : 7 cos(2 ). Bepaal de afgeleide van de funcie f in he pun 2π/2. (A) f 0 ( 2π/2) = π (B) f 0 ( 2π/2) = 2π (C) f 0 ( 2π/2) = 2π (D) f 0

Nadere informatie

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs Helium moe funcioneel programmeren onderseunen Gebruiksvriendelijke compiler voor he onderwijs Foumeldingen van compilers zijn vaak moeilijk e inerpreeren. Om he programmeeronderwijs e verbeeren word aan

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde B,2 (nieuwe sijl) Examen VW Voorbereidend Weenschappelijk nderwijs Tijdvak Donderdag 22 mei 3.30 6.30 uur 20 03 Voor di examen zijn maximaal 86 punen e behalen; he examen besaa ui 9 vragen. Voor

Nadere informatie

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte Voorkom onzichbare verspilling: energiebehoefe van sofware Energie besparen dankzij zuinigere sofware De afgelopen jaren is de energie-efficiënie van ICT-sysemen al serk oegenomen als gevolg van de behoefe

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 GEBRUIKSAANWIJZING Binnenuni voor luch-waerwarmepompsyseem en opies EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 EKHBRD011ACV1 EKHBRD014ACV1 EKHBRD016ACV1 EKHBRD011ACY1

Nadere informatie

Manu De Backer en Carlos De Backer

Manu De Backer en Carlos De Backer service-oriened archiecure Inleiding in BPMN Karakerisieken en mogelijkheden van de modelleringsaal Bedrijfsprocessen kunnen beschreven worden aan de hand van de gesandaardiseerde grafische noaie Business

Nadere informatie

Lokale Activiteiten Monitor. Is het iets waard, of kan het in de openhaard?

Lokale Activiteiten Monitor. Is het iets waard, of kan het in de openhaard? Is he ies waard, of kan he in de openhaard? 2 Afsudeerscripie van Bar den Nijs in he kader van de sudie Bedrijfswiskunde en Informaica, aan de Vrije Universiei e Amserdam. Urech, Sepember 2006 Begeleiders:

Nadere informatie

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2014 voor buienlands belasingplichigen IB 264-1T41FD BUI Bijverdiensen of opbrengsen als Werke u in 2014 als freelancer of gasouder of had u bijverdiensen? Selde u een beziing,

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 freelancer, gasouder, aries of apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud of andere aanpassingen

Nadere informatie

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis De Woordpoor De beseksverwerker van He Digiale Huis Een STABU-beseksverwerker zonder weerga. Verfrissend eenvoudig en och me meer mogelijkheden dan welke andere beseksverwerker ook. Zeer uigebreide mogelijkheden

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 - Exponentiële formules

Hoofdstuk 1 - Exponentiële formules V-1a 4 Hoofdsuk 1 - Exponeniële formules Hoofdsuk 1 - Exponeniële formules Voorkennis prijs in euro s 70 78,0 percenage 100 119 1,19 b Je moe de prijs me he geal 1,19 vermenigvuldigen. c De BTW op de fies

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 Exponentiële functies

Hoofdstuk 3 Exponentiële functies Havo B deel Uiwerkingen Moderne wiskunde Hoofdsuk Eponeniële funies ladzijde 6 V-a Door zih in weeën e delen vermenigvuldig he aanal aeriën per ijdseenheid zih seeds me een faor is de eginhoeveelheid,

Nadere informatie

X Y e. p n+ e. X Y e. Y(stabiel)

X Y e. p n+ e. X Y e. Y(stabiel) Faculei Bèaweenschappen Ioniserende Sralen Pracicum chergrondinformaie Eigenschappen van ioniserende sraling Bij he uizenden van ioniserende sraling röngensraling en α-, β- en γ-sraling door maerie gaa

Nadere informatie

Cloud computing: waar begin je aan?

Cloud computing: waar begin je aan? cloud compuing Cloud compuing: waar begin je aan? Succesfacoren voor cloud compuing Cloud compuing is er en gaa nie meer weg. In 2010 sond he helemaal bovenaan in Garners hype cycle. Da geef aan da er

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven 11 IB 185-1T11FD Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 2011 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven hiervoor, zoals lesgeld en de uigaven voor boeken, afrekken

Nadere informatie

www.aarde nu Voor een profielwerkstuk over de aarde Tweede Fase havo/vwo Leerlingenboekje wiskunde

www.aarde nu Voor een profielwerkstuk over de aarde Tweede Fase havo/vwo Leerlingenboekje wiskunde Voor een profielwerksuk over de aarde www.aarde nu In opdrach van: Vrije Universiei Amserdam Universiei van Amserdam Technische Universiei Delf Universiei Urech Wageningen Universiei Teksen: Gerard Heijmeriks

Nadere informatie

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl Eagevloeren Ruime creëre g Sysemen g Sysemen is gespecialiseerd in de producie en levering van Eagevloeren. Een eagevloer ook wel enresol, mezzanine, ussenvloer, verdiepingsvloer of bordes genoemd, is

Nadere informatie

Gebruik van condensatoren

Gebruik van condensatoren Gebruik van condensaoren He spanningsverloop ijdens he laden Als we de schakelaar s sluien laden we de condensaor op. De condensaorspanning zal oenemen volgens een exponeniële funcie en de spanning over

Nadere informatie

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur archiecuur sofware Archiecuur producsofware onwikkel evoluionair Archiecuur en dynamiek van producsofware Producsofwareonwikkeling ken een voorgeschreven dynamiek waarin produc- en procesverbeeringen een

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2011 11 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Lineaire processen. HAVO - CM en EM

Lineaire processen. HAVO - CM en EM PERIODE STATISTIEK, COMBINATORIEK, Lineaire en Exponeniele funcies. DERDE WEEK Lineaire processen. HAVO - CM en EM Er is een duidelijk recep voor he opsellen van lineaire (rechlijnige) formules op basis

Nadere informatie

op het interval 5, 15 betekent 5 x 15. 4b x op het interval 6, 10 betekent 6 x < 10. 5d Bij 3 < x π hoort het interval 3, π

op het interval 5, 15 betekent 5 x 15. 4b x op het interval 6, 10 betekent 6 x < 10. 5d Bij 3 < x π hoort het interval 3, π G&R havo B deel Veranderingen C. von Schwarzenberg / a b c Tussen en uur. Van en uur neem de sijging oe. Van o 6 uur neem de sijging af. Van o 8 uur neem de daling oe. Van 8 o uur neem de daling af. 6,,,,,

Nadere informatie

Onrendabele top berekeningsmethodiek. M. de Noord E.J.W. van Sambeek

Onrendabele top berekeningsmethodiek. M. de Noord E.J.W. van Sambeek Augusus 2003 ECN-C--03-077 Onrendabele op berekeningsmehodiek M. de Noord E.J.W. van Sambeek Veranwoording Di rappor is geschreven in opdrach van he Miniserie van Economische Zaken onder he ECN raamwerkconrac

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correcievoorschrif VWO 2007 ijdvak 2 wiskunde A,2 He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de

Nadere informatie

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1 Overzich Inleiding Classificaie NP compleeheid Algorime van Johnson Oplossing via TSP Newerkalgorime Job shop scheduling 1 Inleiding Gegeven zijn Machines: M 1,,..., M m Taken: T 1, T 2,... T n Per aak

Nadere informatie

digitale signaalverwerking

digitale signaalverwerking digiale signaalverwerking deel 2: sampling en digiale filerechniek Hoewel we de vorige keer reeds over he samplen van signalen gesproken hebben, komen we daar nu op erug, om de ermee samenhangende effecen

Nadere informatie

Het effectief tarief van de transactiekosten op de aankoop van de eigen zelfbewoonde woning

Het effectief tarief van de transactiekosten op de aankoop van de eigen zelfbewoonde woning He effecief arief va de rasaciekose op de aakoop va de eige woig Seupu Beleidsreleva oderzoek Besuurlijke Orgaisaie Vlaadere Spoor Fiscaliei ber.brys@hoge.be He effecief arief va de rasaciekose op de aakoop

Nadere informatie

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015 Collegevoorsel Openbaar Onderwerp Onwerp-besemmingsplan Nijmegen Midden 0 Programma Sedelijke onwikkeling Porefeuillehouder B. Velhuis Samenvaing He laase (geacualiseerde) besemmingsplan voor Nijmegen

Nadere informatie

Voorbeeldexamen VMBO-GL en TL

Voorbeeldexamen VMBO-GL en TL Voorbeeldexamen VMBO-GL en TL 215 aardrijkskunde CSE GL en TL Di examen besaa ui 47 vragen. Voor di examen zijn maximaal 65 punen e behalen. Voor elk vraagnummer saa hoeveel punen me een goed anoord behaald

Nadere informatie