TREASURES OF TECHNOLOGY FROM IDEA TO DEPLOYMENT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TREASURES OF TECHNOLOGY FROM IDEA TO DEPLOYMENT"

Transcriptie

1 TREASURES OF TECHNOLOGY FROM IDEA TO DEPLOYMENT

2 TREASURES OF TECHNOLOGY FROM IDEA TO DEPLOYMENT

3 FOREWORD VOORWOORD TABLE OF CONTENTS INHOUDSOPGAVE In 2014, we celebrate 100 years of research activities by Shell in Amsterdam. What began as a small laboratory of the then N.V. De Bataafsche Petroleum Maatschappij in Amsterdam, has grown into a leading institute and one of Shell s three most important technology centres worldwide. Shell began conducting research in the Netherlands in late The origins of our current Shell Technology Centre Amsterdam (STCA) lie, of all places, in the kitchen of the former head office in The Hague. There, research was conducted into burners suitable for using Sumatra kerosene. In 1914, a new laboratory opened in Amsterdam, with a staff of nine, on a site suitable for expansion. The early employees were real pioneers. Their facilities were limited to an extent scarcely imaginable in light of today s STCA. Even in the early days of the lab, oil and the products derived from it were extremely important. The rise of motorised transport created a need for more petrol and asphalt for better roads. The demand for good lubricants also increased. Researchers worked on all of these products in the lab. Over the course of 100 years, the range of activities of Shell in Amsterdam has changed significantly. Many research topics have been added, but some have likewise disappeared. Researchers have developed new products and new production processes. In order to make that possible, research methods and standards were established. In this book, we seek to present an anthology of the technological achievements to which our technology centre has made significant contributions over the past 100 years. Using examples from 12 diverse technologies, we offer you a representative sample of what has been developed in Amsterdam and how it has been applied in various locations around the world: a selection from our treasure trove. This publication is not the culmination of our development. In fact it marks the starting point for the next 100 years, during which the range of our activities will change again. I hope you enjoy browsing through this anniversary publication and that you will embark on the next 100 years with us. Gerald Schotman, Chief Technology Officer and Executive Vice President Innovation and R&D In 2014 vieren we 100 jaar onderzoeksactiviteiten van Shell in Amsterdam. Wat ooit begon als een klein laboratorium van de toenmalige N.V. De Bataafsche Petroleum Maatschappij in Amsterdam is uitgegroeid tot een toonaangevend instituut en een van de drie belangrijkste technologiecentra van Shell wereldwijd. Eind 1895 begon Shell in Nederland met het doen van onderzoek. De bakermat van ons huidige Shell Technology Centre Amsterdam (STCA) lag nergens anders dan in de keuken van het toenmalige Haagse hoofdkantoor. Hier werd onderzoek verricht op het gebied van branders die geschikt waren voor het gebruik van Sumatra-kerosine. In 1914 opende in Amsterdam een nieuw laboratorium, met negen man personeel, omdat deze locatie groei mogelijk maakte. De medewerkers van het eerste uur waren echte pioniers. Hun faciliteiten waren beperkt. Dat is in het licht van het huidige STCA haast niet meer voor te stellen. Zelfs in de begintijd van het lab waren olie en de daarvan afgeleide producten al van groot belang. Door toename van het gemotoriseerde verkeer was meer benzine en asfalt voor betere wegen nodig. Ook de vraag naar goede smeerolie nam toe. In het lab werd naar al deze producten onderzoek gedaan. In de loop van 100 jaar is het spectrum van activiteiten van Shell in Amsterdam aanzienlijk veranderd. Er zijn veel onderzoeksonderwerpen bijgekomen, maar sommige zijn ook weer verdwenen. Onderzoekers hebben nieuwe producten en nieuwe productieprocessen ontwikkeld. Om dat mogelijk te maken, zijn tevens onderzoeksmethoden en -standaarden ontwikkeld. Met dit boek willen we u een bloemlezing bieden van de technologische prestaties waaraan ons technologiecentrum de afgelopen 100 jaar een belangrijke bijdrage heeft geleverd. Aan de hand van twaalf uiteenlopende technologieën tonen we u een doorsnede van wat in Amsterdam is ontwikkeld en hoe dat op diverse plaatsen in de wereld is toegepast. Een greep uit onze schatkist. Deze uitgave is niet het eindpunt van onze ontwikkeling. Het markeert het beginpunt van de volgende 100 jaar, waarin het spectrum van onze activiteiten opnieuw zal veranderen. Ik hoop dat u met genoegen deze jubileumuitgave bekijkt en samen met ons aan de volgende 100 jaar begint. Gerald Schotman, Chief Technology Officer en Executive Vice President Innovation and R&D FOREWORD VOORWOORD BITUMEN BITUMEN 7 GAS-TO-LIQUIDS GAS-TO-LIQUIDS 15 ENHANCED OIL RECOVERY ENHANCED OIL RECOVERY 23 STANDARD TEST METHODS STANDAARD TESTMETHODEN 31 DISTILLATION DESTILLATIE 39 HYCON PROCESS HYCON-PROCES 47 GAS TREATMENT GASBEHANDELING 55 FLOW ASSURANCE FLOW ASSURANCE 63 COAL GASIFICATION KOLENVERGASSING 71 CATALYSIS KATALYSE 79 GAS CHROMATOGRAPHY GASCHROMATOGRAFIE 87 OMEGA PROCESS OMEGA-PROCES 95 A LOOK AHEAD EEN BLIK VOORUIT 103

4 BITUMEN BITUMEN Bitumen, a product based on the residue left from crude oil distillation, can be used as a binder for asphalt in roads. Shell has been engaged in bitumen research in Amsterdam since the 1920s. At that time, increasing traffic meant that better roads were needed. The first patent application for an invention originating from the lab was submitted to the Netherlands Patent Council in It related to a method for preparing asphalt emulsions. The research in Amsterdam covered product development, safety and lifespan. The lab has established an important role in the application and testing of bitumen and asphalt in road building, hydraulic engineering and industrial applications. Hydraulic engineering applications, for example, made great strides thanks to the challenges posed by the Delta Works, a series of construction projects that aimed to protect the South-west of the Netherlands against the sea. In 1978, Shell published the 400-page Shell Pavement Design Manual, the result of 100 man-years of bitumen research since This manual has been used all over the world in design studies of asphalt roads. In the 1980s, a synthetic binder was developed for the production of coloured asphalt, for example to be used in making cycle paths and squares. To improve the durability of roads, extensive research was also carried out in polymer modified bitumen. In the 1990s, binders for porous asphalt were developed. This type of asphalt has an ingenious way to drain rainwater from the road surface and improve visibility when it rains. One of the latest innovations is Shell Thiopave. In this product, part of the bitumen in the asphalt mixture is replaced by sulphur, which is obtained as a by-product of oil and gas production. Shell Thiopave requires a lower asphalt production temperature and results in a road with greater load bearing capacity and a longer lifespan. Bitumen wordt gemaakt op basis van het residu dat achterblijft na de destillatie van ruwe olie. Het kan worden gebruikt als bindmiddel voor asfalt in wegen. In Amsterdam houdt Shell zich al sinds de jaren 20 bezig met bitumenonderzoek. Door het toenemende verkeer waren namelijk betere wegen nodig. De eerste octrooiaanvraag voor een in het lab gedane uitvinding werd in 1923 bij de Nederlandse Octrooiraad ingediend. Het ging om een werkwijze voor de bereiding van asfaltemulsies. Er is in Amsterdam veel gedaan aan productontwikkeling, veiligheid en levensduur. Het laboratorium kreeg een belangrijke positie bij het toepassen en testen van bitumen en asfalt in wegenbouw, waterbouwkunde en industriële toepassingen. De waterbouwkundige toepassingen maakten bijvoorbeeld grote vorderingen door de voortdurende uitdagingen vanuit de Deltawerken. In 1978 publiceerde Shell de 400 pagina s tellende Shell Pavement Design Manual, ook wel Asfaltboek genoemd. Het resultaat van 100 mensjaren bitumenonderzoek sinds Dit is overal ter wereld gebruikt voor ontwerpstudies van asfaltwegen. In de jaren 80 is een synthetisch bindmiddel ontwikkeld voor de productie van gekleurd asfalt, bijvoorbeeld voor gekleurde fietspaden en pleinen. Om de duurzaamheid van wegen te verbeteren, is ook uitgebreid onderzoek gedaan naar met polymeer gemodificeerd bitumen. In de jaren 90 werden bindmiddelen voor het zogenoemde ZOAB (zeer open asfaltbeton) ontwikkeld. Dit type asfalt voert regenwater op een ingenieuze manier af en geeft daardoor beter zicht op de weg als het regent. Een van de meest recente innovaties is Shell Thiopave. In dit product wordt een deel van het bitumen in het asfaltmengsel vervangen door zwavel, een bijproduct van olie- en gasproductie. Shell Thiopave heeft een lagere asfaltproductietemperatuur nodig en het resultaat is een weg met een grotere draagkracht en een langere levensduur. 7

5 1927 J.W. le Nobel with the Hubbard test device that is used to measure the slide resistance of road surface mixtures Bulk transport of Spramex, emulsion for roads. THE SHELL PAVEMENT DESIGN MANUAL, RESULT OF 100 MAN- YEARS OF BITUMEN RESEARCH, HAS BEEN USED ALL OVER THE WORLD IN DESIGN STUDIES OF ASPHALT ROADS.

6 2013 Shell Thiopave in use in Asia.

7 1978 The first consignment of the Shell Pavement Design Manual. BITUMEN BITUMEN The use of asphalt in hydraulic engineering Storage of large quantities of Spramex at Shell s location in Amsterdam Prince Bernhard admiring the Asphalt department s 2-tonne vibrating machine The laboratory test track, where many kilometres are completed to test the bitumen in an asphalt mix Tixophalt, a polymer/bitumen mix, can even be used underwater for a watertight seal Another new stretch of Shell Thiopave. 13

8 GAS-TO-LIQUIDS GAS-TO-LIQUIDS It is sometimes said that Shell can turn lead into gold. This refers to the gas-to-liquids (GTL) process that transforms natural gas into valuable synthetic oil products. The key to it is the Fischer-Tropsch process, originally developed by German scientists in the 1920s and further refined by Shell researchers. In 1972, the Club of Rome s report The Limits to Growth spelled out the finite nature of many natural resources. In the same year, Shell first published its future scenarios, sketching out plausible visions of the future. One of them was a crisis scenario, characterised by a scarcity of crude oil. This view proved to be a prescient one when the crisis in the Middle East erupted a year later. In the light of these scenarios, specialists at Shell researched ways to make oil products from raw materials other than crude oil, such as coal, biomass or natural gas. Ten years later, in 1983, the first pilot plant for GTL was up and running in Amsterdam. Another decade on, Shell s first commercial GTL plant started up in Bintulu, Malaysia. In 2011, the giant Pearl GTL plant in Qatar, the world s largest plant to turn natural gas into liquids, came on stream. The GTL plant produces a range of products, including kerosene for aircraft, GTL Fuel for diesel engined cars, trucks and ships, as well as feedstock for making soaps, plastics and lubricants. GTL fuels are synthetic and contain virtually no sulphur. They burn more efficiently and more cleanly than fuels made from crude oil. This can contribute to improved air quality, particularly beneficial in cities and alongside motorways. Researchers at STCA continue to focus on making the GTL process ever more efficient, cheaper and cleaner. Shell kan lood in goud veranderen, wordt soms gezegd. Dit duidt op het gas-to-liquids (GTL) proces voor het omzetten van aardgas in waardevolle synthetische olieproducten. De sleutel hiervoor is het in de jaren 20 door Duitse wetenschappers ontwikkelde zogenoemde Fischer-Tropsch-proces dat door Shell-onderzoekers verder is verfijnd. In 1972 publiceerde de Club van Rome het rapport Grenzen aan de groei, waarin de eindigheid van veel grondstoffen werd genoemd. In hetzelfde jaar publiceerde Shell voor het eerst zijn toekomstscenario s. Hierin werden diverse aannemelijke toekomstbeelden geschetst. Een daarvan was een crisisscenario, gekenmerkt door een schaarste aan ruwe olie. Dit bleek een vooruitziende blik te zijn toen een jaar later de crisis in het Midden-Oosten uitbrak. Shell-specialisten hadden zich vanwege de scenario s al over de vraag gebogen of het mogelijk zou zijn olieproducten te maken van andere grondstoffen dan ruwe olie, bijvoorbeeld uit kolen, biomassa of aardgas. Tien jaar later, in 1983, stond in Amsterdam de eerste proeffabriek voor GTL en weer tien jaar later stond in Bintulu in Maleisië Shells eerste commerciële GTL-fabriek. In 2011 startte in Qatar de reusachtige Pearl GTLfabriek, s werelds grootste fabriek voor het omzetten van aardgas in vloeistoffen. De GTL-fabriek produceert een scala aan producten, waaronder kerosine voor vliegtuigen en GTL Fuel voor (vracht-)auto s en schepen met dieselmotoren. Maar ook grondstoffen voor zeep, kunststoffen en smeeroliën. Doordat GTL-brandstoffen synthetisch zijn en vrijwel geen zwavel bevatten, verbranden ze efficiënter en schoner dan brandstoffen die uit ruwe olie zijn gemaakt. Dit kan bijdragen aan een verbetering van de luchtkwaliteit. Dit is met name gunstig in steden en langs snelwegen. Onderzoekers in STCA blijven zich focussen op het telkens efficiënter, goedkoper en schoner maken van het GTL-proces. 15

9 1950 Around 1950, work was conducted on the Fischer- Tropsch reaction in Amsterdam. The work was then stopped due to the low price of crude oil GTL pilot plant, Amsterdam. TEN YEARS AFTER STARTING THE R&D, THE FIRST PILOT PLANT FOR GTL WAS UP AND RUNNING IN AMSTERDAM. ANOTHER TEN YEARS ON, SHELL S FIRST COMMERCIAL GTL PLANT STARTED UP IN BINTULU, MALAYSIA Test facility for GTL in Amsterdam. 17

10 2011 The name Pearl is also a tribute to pearl fishing, formerly the most important source of income for Qatar.

11 GAS-TO-LIQUIDS GAS-TO-LIQUIDS 1925 The original German Fischer-Tropsch patent. Test facility for GTL in Amsterdam GTL pilot plant in Amsterdam GTL plant at Bintulu, Malaysia The new GTL pilot plant at STCA A growing number of commercial Dutch companies are opting for Shell GTL Fuel. 21

12 ENHANCED OIL RECOVERY ENHANCED OIL RECOVERY Demand for energy is huge and growing. For the time being, sustainable energy alone cannot meet that demand, which means fossil fuels will remain an indispensable source. It is vital that the world makes the most of existing resources. Traditionally, an average of around two-thirds of oil gets left behind in an oil field. These remains are not easily extracted because, for example, the oil is too thick or too viscous, or because it sticks to the porous rock that contains the oil. In the 1930s, it was discovered that much larger amounts of the oil in a field can be extracted by injecting water, steam or gas, depending on the type of oil contained in the ground. This is called enhanced oil recovery (EOR). Since the 1960s, detergent has also been used to extract larger quantities of oil from a field by washing the oil out of the porous rock. In Amsterdam, Shell developed a special industrial detergent for this purpose. This was not Shell s first detergent. In the 1950s, a synthetic detergent had already been developed in Amsterdam. It replaced a type that had proved impossible to break down in water treatment plants, resulting in large patches of foam left floating on the surface water. In 2004, demand for oil increased, and so did the oil price. Shell increased its EOR research to devise and implement new recovery solutions. Recently discovered oil fields generally contain oil that is increasingly difficult to produce. Researchers in Amsterdam developed new types of detergents and other fluids that are far more efficient at freeing up oil. This work is conducted in close partnership with colleagues in Rijswijk, the Netherlands. The focus is on developing innovative technologies and approaches to efficiently produce more oil from oil fields. De vraag naar energie is groot en groeiend. Duurzame energie alleen kan die vraag voorlopig nog niet dekken. Fossiele brandstoffen zijn daarom nog altijd een onmisbare bron en het is van vitaal belang dat de wereld bestaande bronnen optimaal gebruikt. Van oudsher blijft gemiddeld genomen ongeveer twee derde van de olie achter in een veld. De rest is niet gemakkelijk te winnen, bijvoorbeeld omdat de olie te dik of te stroperig is, of omdat het vastkleeft aan het poreuze gesteente waarin het vastzit. In de jaren 30 werd ontdekt dat een veel groter deel van de olie in een veld te winnen viel door water, stoom of gas in het veld te injecteren, afhankelijk van de soort olie die in de grond zit. Dat wordt Enhanced Oil Recovery (EOR) genoemd. Sinds de jaren 60 wordt ook zeep gebruikt om een groter deel van de olie uit een veld te winnen. De olie wordt als het ware uit het poreuze gesteente gewassen. In Amsterdam ontwikkelde Shell hiervoor een speciale industriële zeep. Dit was overigens niet Shells eerste zeep. In de jaren 50 was in Amsterdam al een synthetische zeep ontwikkeld ter vervanging van een zeepsoort die niet werd afgebroken in waterzuiveringsinstallaties, waardoor grote vlokken schuim op het oppervlaktewater dreven. In 2004 steeg de vraag naar olie, en daarmee de olieprijs. Shell verhoogde het EOR-onderzoek gericht op het bedenken en implementeren van nieuwe winningsoplossingen. Nieuw ontdekte olievelden bevatten veelal steeds minder gemakkelijk winbare olie. Onderzoekers in Amsterdam ontwikkelden nieuwe soorten zeep en andere vloeistoffen die veel efficiënter zijn in het losmaken van de olie. Hierbij wordt nauw samengewerkt met collega s in Rijswijk en ligt de focus op het ontwikkelen van innovatieve technologieën en benaderingen om op een efficiënte manier meer olie uit olievelden te kunnen halen. 23

13 1939 When a circus visited Malaysia, a member of Shell staff saw the attendants washing the elephants in the river and gave them a sample of Teepol to try Large clusters of foam on surface water in the Netherlands.

14 2010 Field trial in Habhab, Oman, with EOR solvents researched at STCA.

15 ENHANCED OIL RECOVERY ENHANCED OIL RECOVERY 1930 EOR steam trials, Schoonebeek The Teepol plant in the Amsterdam laboratory. Teepol made by Shell was used in synthetic detergents Detergent research CT scanner used in EOR research at STCA Foam titration test to compare the relative activity of dishwashing detergents. IN THE 1930S, IT WAS DISCOVERED THAT MUCH LARGER AMOUNTS OF THE OIL IN A FIELD CAN BE EXTRACTED BY INJECTING WATER, STEAM OR GAS, DEPENDING ON THE TYPE OF OIL CONTAINED IN THE GROUND Habhab, Oman. 29

16 STANDARD TEST METHODS STANDAARD TESTMETHODEN Shell laboratories use standardised methods for testing oil, gas and petrochemical products. These methods determine the properties and composition of test samples, for example to confirm that specifications of end products are met. In its early years, Shell conducted a great deal of research to better understand the properties of petroleum. It soon discovered that different types of oil have distinctive properties. These differences caused problems; for example, during a hot summer, the asphalt on a new road melted because oil from a different field had been used as a feedstock. To understand more about problems like these, better test methods were needed. Furthermore, those test methods had to be standardised to ensure that the results did not vary depending on when, by whom or where the test had been carried out. In 1928 Shell in Amsterdam published the Standard Analytical Methods Book to address these inconsistencies. In 1945, this became the Shell Method Series (SMS), a term still in use today. It was not only Shell that benefited from this standardisation; with Shell s permission, other companies were also able to make use of the pioneering work carried out in Amsterdam on the development of standard test methods. It takes years to validate a test method, and requires close consultation with users in the lab. Shell has developed nearly 3,000 SMS test methods to date, often for highly specific applications. All methodologies are regularly checked. To further share Shell s findings, the methodologies are now available online for internal use, whereas before experimenters had to obtain copies from several books and folders. Although test methods are written exclusively for use at Shell, STCA researchers also play an important role in the development of international standard test methods for organisations like the American Society for Testing and Materials (ASTM). Laboratoria van Shell werken met gestandaardiseerde methoden voor het testen van olie-, gas- en petrochemische producten. Deze methoden zijn nodig voor het bepalen van de eigenschappen en samenstelling van testmonsters, bijvoorbeeld om te bevestigen dat aan specificaties van eindproducten wordt voldaan. In de beginjaren van Shell werd veel onderzoek gedaan om beter inzicht te krijgen in de eigenschappen van aardolie. Al snel bleek dat er diverse soorten olie zijn en dat die verschillende eigenschappen hebben. Door deze verschillen ontstonden problemen: bijvoorbeeld in de zomer, wanneer het asfalt van een nieuw aangelegde weg smolt omdat olie van een ander veld als grondstof was gebruikt. Om dat soort problemen beter te begrijpen, waren betere testmethoden nodig. Bovendien moesten die testmethoden gestandaardiseerd worden om ervoor te zorgen dat de uitkomst niet afhing van wanneer, door wie of waar deze test gedaan werd. Om deze inconsistenties op te lossen, verscheen in 1928 bij Shell in Amsterdam het Standard Analytical Methods Book. In 1945 veranderde dit in Shell Method Series (SMS), een term die nog altijd wordt gebruikt. Niet alleen Shell deed zijn voordeel met de standaardisatie. Met toestemming van Shell maakten ook andere bedrijven gebruik van het pionierswerk dat in Amsterdam was verricht in het ontwikkelen van standaard testmethoden. Het duurt jaren om een testmethode te valideren, en het vereist nauw overleg met de gebruikers in het lab. Shell heeft inmiddels bijna SMS-testmethoden ontwikkeld, vaak voor zeer specifieke toepassingen. De methodieken worden regelmatig gecontroleerd. Waar ze vroeger gebundeld werden in boeken en klappers, is nu alles digitaal beschikbaar voor intern gebruik. Hoewel testmethodes uitsluitend worden geschreven voor gebruik binnen Shell, spelen onderzoekers van STCA ook een belangrijke rol in de ontwikkeling van internationale standaard testmethoden voor organisaties zoals de American Society for Testing and Materials (ASTM). 31

17 1955 Shell was the first company in the Netherlands to use a computer, the Miracle, that enabled computation-intensive analytical techniques Internal training for lab assistants. SHELL HAS DEVELOPED NEARLY 3,000 STANDARD TEST METHODS TO DATE, OFTEN FOR HIGHLY SPECIFIC APPLICATIONS.

18 2014 Analytical researchers at work in STCA.

19 STANDARD TEST METHODS STANDAARD TESTMETHODEN 1928 Internal training for lab assistants Handwritten blueprint for a figure in a test method Collection of Standard Methods Test method first issued in 1948, as revised in 1971 for reasons of safety. Developed in Amsterdam, SMS is used worldwide: Shell Technology Centre Bangalore, India Developed in Amsterdam, the Shell Method Series (SMS) are used worldwide: Shell Technology Center Houston, USA. 37

20 DISTILLATION DESTILLATIE Distillation dates back to classical antiquity, when the technique was used in the laboratories of the alchemists in Alexandria. The process involves separating different substances from a fluid mixture by means of evaporation and condensation. Distillation is the most commonly used separation technology in the petrochemical industry and is necessary for ensuring product quality. Shell has a long history of developing hardware for distillation columns and gas/liquid separators. Separators remove liquid droplets from a gas stream. Distillation is part of the refining process of oil and petrochemical products. Distillation of crude oil had already undergone significant development at Shell in Amsterdam in the period up to 1929, partly as a result of the accelerated introduction of new technologies. Over the subsequent decades, new equipment was acquired and other distillation technologies were invented. An important technological development that took place at Shell in Amsterdam was the Shell ConSep (Contacting Separator) tray, invented in the early 1990s. Instead of gravity, centrifugal force is used to achieve improved separation of gas and liquid. Thanks to this invention, a distillation column can attain up to 60% more throughput. This technology has been in use in Shell since 1995, and has been licensed to third parties since The research into distillation at STCA continues to focus on improving distillation trays and separators. A new version of the Shell ConSep tray has been successfully tested in the laboratory. It will be demonstrated on a bigger scale before potential deployment in a number of refineries. De geschiedenis van destillatie gaat terug tot de klassieke oudheid, waar deze techniek werd toegepast in de laboratoria van de alchemisten in Alexandrië. Het is een techniek om door middel van verdamping en condensatie meerdere stoffen uit een vloeistofmengsel te scheiden. Destillatie is de meest gebruikte scheidingstechnologie in de petrochemische industrie en is nodig om de productkwaliteit te waarborgen. Shell kent een lange geschiedenis in de ontwikkeling van hardware voor destillatiekolommen en gas/vloeistofseparatoren. Separatoren verwijderen vloeistofdruppels uit een gasstroom. Destillatie is een onderdeel van het raffinageproces van olie en petrochemische producten. Destillatie van ruwe olie had, mede door de versnelde invoering van nieuwe technieken, in de periode tot 1929 bij Shell in Amsterdam al een hele ontwikkeling doorgemaakt. In de loop der decennia werd nieuwe apparatuur aangeschaft en werden andere destillatietechnieken uitgevonden. Een belangrijke technologische ontwikkeling door Shell in Amsterdam is de begin jaren 90 ontwikkelde Shell ConSep-schotel (Contacting Separator). In plaats van zwaartekracht wordt gebruik gemaakt van centrifugale kracht om gas en vloeistof beter te kunnen scheiden. Door deze vinding kan een destillatiekolom tot wel 60% meer doorzet behalen. Sinds 1995 wordt deze technologie binnen Shell toegepast en vanaf 2006 onder licentie ook daarbuiten. Het onderzoek naar destillatie richt zich in STCA nog altijd op het verbeteren van destillatieschotels en separatoren. In het laboratorium is een nieuwe versie van de ConSep-schotel met succes getest. Voorafgaand aan de potentiële toepassing in raffinaderijen, zal de schotel eerst worden gedemonstreerd op grotere schaal. 39

21 1914 Distillation apparatus Laboratory size distillation column in Amsterdam. DISTILLATION OF CRUDE OIL HAD ALREADY UNDERGONE SIGNIFICANT DEVELOPMENT AT SHELL IN AMSTERDAM IN THE PERIOD UP TO 1929, PARTLY AS A RESULT OF THE ACCELERATED INTRODUCTION OF NEW TECHNOLOGIES. 41

22 1947 The distillation research equipment looked almost like models of refineries.

23 DISTILLATION DESTILLATIE 1959 A great variety of distillation facilities in one of the Amsterdam research halls (Hall 1) A Shell ConSep tray. A 2.5-m-diameter distillation column for research purposes The Schoepentoeter was first registered in the UK under this untranslatable name in 1966 and is still in use Distillation tower at Shell Pernis The backbone of numerous operations around the globe, distillation technology development continues at STCA. 45

24 HYCON PROCESS HYCON-PROCES Shell Pernis is Europe s largest refinery and one of the largest in the world. The so-called HYCON facility was commissioned there in The technology, developed in Amsterdam, facilitates the conversion of even the heaviest fractions in crude oil into lighter, cleaner and higher-value hydrocarbons. It allows a more efficient use of every barrel of oil. The cleanest and most valuable products extracted from oil are the lighter ones such as gasoline, kerosene, diesel and chemicals used to make cycle helmets and detergents, for example. The heaviest fraction in a barrel of oil known as the residue is dirtier and less valuable. In the 1960s, research began into conversion of the residue, which was primarily used to produce heating oil and bitumen. Researchers in Amsterdam developed and demonstrated HYCON technology in a pilot plant, before building a plant on a commercial scale at the Pernis refinery. As with many new technologies, the HYCON facility faced initial challenges. After a year, the catalyst beds became clogged by metals deposited in the space between the catalyst particles. This part of the process proved tougher on a commercial scale. A team of researchers from Amsterdam, The Hague and Pernis investigated catalyst samples from Pernis in test facilities in Amsterdam to establish the cause of the problems. Two years later, the facility was operational again. To this day, the HYCON facility continues to function well. Shell Pernis is de grootste raffinaderij van Europa en een van de grootste ter wereld. In 1989 werd hier de zogenoemde HYCON-installatie in bedrijf genomen. Deze in Amsterdam ontwikkelde technologie maakt het mogelijk om zelfs de zwaarste fractie van aardolie om te zetten in lichtere, schonere en hoogwaardigere koolwaterstoffen. Zo wordt een vat olie efficiënter gebruikt. De schoonste en meest waardevolle producten die uit olie gehaald worden, zijn de lichtere producten. Voorbeelden zijn benzine, kerosine, diesel en de chemische stoffen waarmee bijvoorbeeld fietshelmen en wasmiddelen worden gemaakt. In een vat olie zit ook een zware fractie die minder schoon en waardevol is: het residu. Dit bestanddeel werd vooral gebruikt voor de vervaardiging van stookolie en bitumen In de jaren 60 begon onderzoek naar de conversie van het residu. Onderzoekers in Amsterdam ontwikkelden en demonstreerden de HYCON-technologie in een proeffabriek. Vervolgens werd een fabriek op commer ciële schaal gebouwd in de raffinaderij in Pernis. Zoals dat vaker gaat met nieuwe technologie, had de HYCONinstallatie te maken met de nodige uitdagingen. Na een jaar raakten de katalysatorbedden verstopt door metalen die zich ophoopten in de ruimte tussen de katalysatordeeltjes. Dit deel van het proces bleek een stuk moeilijker op commerciële schaal. Een team van onderzoekers uit Amsterdam, Den Haag en Pernis onderzocht katalysatormonsters uit Pernis in testinstallaties in Amsterdam om de oorzaak van de problemen te achterhalen. Twee jaar later werd de installatie in Pernis weer in bedrijf genomen. Tot op de dag van vandaag functioneert de HYCON-installatie nog altijd goed. 47

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006 Nuon Magnum Een volgende stap in de energietransitie Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum Utrecht, 6 december 2006 Nuon in het kort Nuon is een zelfstandig, internationaal energiebedrijf gevestigd

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY

AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY [Type here] Press Release 25 November 2014 AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY ALE will be working alongside Belgium-based Aertssen to transport the Port

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

right place, right time

right place, right time right place, right time PND: constructie èn industriële verhuizingen Combinatie van twee disciplines maakt PND tot de ideale partner Het verhaal achter de succesformule van PND is eenvoudig. Van oorsprong

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld.

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld. S H E E T M E T A L p a r t s a n d a s s e m b l i e s I n t r o d u c t i e Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl Duurzaamheid begint bij jezelf! 11 september 2012 Alumni jan.blom@keyknowledge.nl Hoe oud is duurzaamheid?? Duurzaamheid is maar vijfentwintig jaar oud! 16 juni 1987: Gro Harlem Brundtland biedt haar rapport

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Open source VoIP Networks

Open source VoIP Networks Open source VoIP Networks Standard PC hardware inexpensive add-in vs. embedded designs Ing. Bruno Impens Overview History Comparison PC - Embedded More on VoIP VoIP Hardware VoIP more than talk More...

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

150 years. BASF: We create chemistry

150 years. BASF: We create chemistry BASF: We create chemistry Chemistry powers Sustainability NRK Nieuwjaarsbijeenkomst 2016 14 januari 2016, BASF De Meern Charles van der Horst BASF Nederland B.V. Our understanding is derived from megatrends

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

TE HUUR P.CZN. HOOFTLAAN 14 EINDHOVEN

TE HUUR P.CZN. HOOFTLAAN 14 EINDHOVEN TE HUUR P.CZN. HOOFTLAAN 14 EINDHOVEN Accelerating success. COLLIERS INTERNATIONAL TE HUUR P.Czn. HOOFTLAAN 14 - EINDHOVEN OPPERVLAKTE GEBOUW Het gebouw is in totaliteit circa 2.600 m² groot. SURFACE BUILDING

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Welkom aan Ondernemerskontakt DE HURK. Eindhoven, October 7, Diederick Luijten

Welkom aan Ondernemerskontakt DE HURK. Eindhoven, October 7, Diederick Luijten Welkom aan Ondernemerskontakt DE HURK Eindhoven, October 7, Diederick Luijten Site Veiligheidsinstructies Ingang In geval van evacuatie, volg de instructies op van de Air Liquide medewerkers. Air Liquide,

Nadere informatie

Biobrandstoffen voor trucks Duurzaamheid en beschikbaarheid

Biobrandstoffen voor trucks Duurzaamheid en beschikbaarheid Biobrandstoffen voor trucks Duurzaamheid en beschikbaarheid 18/03/2015 Wouter Bakker Intro 2 ECOFYS 18/03/2015 Wouter Bakker Waarom bio-energie? > Renewable and sustainable Regrows Reduces greenhouse gas

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Session Educa-on. 14-15 October 2013

Session Educa-on. 14-15 October 2013 Session Educa-on 14-15 October 2013 FIRE facilities in education: Networking courses (fixed and wireless) IP fixed networks ComNet Labs Build your own network [Lab router] Calculate IP ranges According

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

ExxonMobil SHE beleid

ExxonMobil SHE beleid ExxonMobil SHE beleid Samen werken aan Veiligheid Contractors én eigen personeel VOMI Themamiddag Veiligheid Focus op Veiligheid! Delta hotel, Vlaardingen, 12 oktober 2010 Ton Jeen, Environmental Advisor

Nadere informatie

Sustainable Concrete Centre. Duurzaam Innoveren in beton

Sustainable Concrete Centre. Duurzaam Innoveren in beton Sustainable Concrete Centre Duurzaam Innoveren in beton Sustainable Concrete Centre Oosterhout (NB), The Netherlands Director: Mantijn van Leeuwen m.vanleeuwen@crh-scc.nl +31 6 2275 4364 CRH in Nederland

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS AGENDA q Skilledin introductie q Zin & Onzin van On-line process analyzers q Samenvatting TRAIN TO RETAIN TRAIN TO RETAIN -TRAINING Development

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Next Generation Energy. Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality

Next Generation Energy. Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality Next Generation Energy Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality ZIRK Technology biedt (nieuw) inzicht en ondersteuning bij het produceren van Bioproducten

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Duurzaamheid in Business context

Duurzaamheid in Business context Duurzaamheid in Business context 2 Voorbeelden waarde creatie (B2C & B2B) Maarten ten Houten Sustainability Manager Global Marketing Duurzaamheidsdialoog 5 maart 2014 HEINEKEN - Truly Global Presence >165

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-ONLINE.COM NL HANDLEIDING USERS MANUAL EM1033 HANDLEIDING NL EM1033 TWEE POORTS AUTOMATISCHE KVM SWITCH INHOUDSOPGAVE: PAGINA 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual www.dentwise.eu Inhoud Content NEDERLANDS... 2 1. Installatie... 2 2. Algemene Functies... 2 3. Afstanden Meten... 3 4. Doorsneden Maken... 4 5. Weergave Aanpassen...

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Script. The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide.

Script. The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide. Script The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide. The downside? It s also responsible for a large proportion of greenhouse gas and other

Nadere informatie

Chemelot presenteert: het Chemelot Colloquium

Chemelot presenteert: het Chemelot Colloquium Chemelot presenteert: het Chemelot Colloquium Lezing 1: Donderdag 11 oktober 2012 Arie Brouwer, Directeur DPI Value Centre Innovatiemogelijkheden binnen de topsector Chemie Lecture 2: Tuesday, October

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

Qmicro B.V. Vincent Spiering Business development manager. Voor de ledenbijeenkomst BCS Enschede, 10 december 2014

Qmicro B.V. Vincent Spiering Business development manager. Voor de ledenbijeenkomst BCS Enschede, 10 december 2014 Qmicro B.V. Vincent Spiering Business development manager Voor de ledenbijeenkomst BCS Enschede, 10 december 2014 About Qmicro Qmicro develops and manufactures solutions enabled by micro chip technology

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie