Eindrapportage Innovatiearrangement

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eindrapportage Innovatiearrangement"

Transcriptie

1 Eindrapportage Innovatiearrangement 22 februari 2012 HPBO gegevens Nummer en naam van het project 1 : Projectduur: 3 jaar, 8 maanden Startdatum: Geplande einddatum: Gerealiseerde einddatum: Eindrapportage opgesteld door: Jan Raaijman (ICBA, extern projectleider) Bij de totstandkoming van deze eindrapportage zijn betrokken: Hein van den Hoek Adrie Bressers Eric Holtman Andrea de Boeij Wilfrie Koekkoek Kea Bouwman Eddy van Laar Hans van der Vinne Marian van der Meijs Voeg de rapportage(s) van het onderzoek als bijlage toe. Licht kort toe welke onderzoeksvraag in de rapportage is uitgewerkt. Naam van de bijlage met korte toelichting: Procesmanager vanuit het HPBO: Eindmeting MplusH Eindverslag van de monitoring van dit project bij studenten, docenten en bedrijven. Huub Schmitz 1 Daar waar project staat, wordt ook samenwerkingsverband bedoeld.

2 Inhoud 1. Realisatie vernieuwingen De realisatie van de doorlopende leerlijn (doelstelling 1 en 7) De realisatie van de bedrijfsprojecten (doelstelling 4) De betrokkenheid van het bedrijfsleven (doelstelling 2 en 5) Versterking doorstroom en beperking uitval studenten (doelstelling 3 en 6) Aanpassingen aan de projectdoelstellingen 5 2. Bijsturing n.a.v. Advies Auditcommissie 5 3. Bevorderende en belemmerende factoren 6 4. Zichtbare resultaten en meetbare effecten Onderzoeksopzet Resultaten van de uitgevoerde onderzoeken 8 5. Borging Human Technology RXH Leren en reflectie Samenvatting 12

3 1. Realisatie vernieuwingen De doelstelling van het project is de realisatie van één gezamenlijk mbo-hbo opleidingstraject met gedifferentieerde in- en uitstroommomenten en niveaus, gebaseerd op contextrijk, competentiegericht leren in praktijknabije leersituaties in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven. De beoogde resultaten zijn: 1 Opleidingen binnen Roc Nijmegen en binnen Rijn IJssel worden geïntegreerd met de opleidingen binnen de HAN. Het betreft de opleidingen: WEI-cluster (Werktuigbouw, Elektrotechniek, Installatietechniek), Bouw en Infra, ICT en Mobiliteit en Logistiek; 2 Er worden 8 ambassadeurs vanuit het bedrijfsleven aangesteld met daarachter een 8-tal groepen bedrijven waarmee afspraken worden gemaakt; De realisatie van deze projectdoelstellingen wordt hieronder geclusterd toegelicht: Gerealiseerd zonder Mobiliteit en Logistiek Gedeeltelijk gerealiseerd 3 Er zullen naar schatting 200 studenten deelnemen aan het traject; Ruim gerealiseerd 4 Er worden minimaal 160 bedrijfsprojecten uitgevoerd, binnen en buiten de school; 5 De betrokkenheid van het bedrijfsleven bij het onderwijsproces intensiveert. Bij alle bedrijfsprojecten krijgen bedrijven een actieve begeleidende en coachende rol. Zij verzorgen 25% meer gastlessen en vervullen een structurele rol bij de beoordeling van studenten; 6 De instroom zal aan het eind van het project met 15% zijn toegenomen. De uitval neemt af met 25% en de doorstroom van mbo naar hbo neemt toe met 25%; Ruim gerealiseerd Gerealiseerd Instroom en beperking uitval ruim gerealiseerd 7 De verkorting van de leerweg mbo-hbo wordt gerealiseerd en verankerd. Verkorting gerealiseerd, deels verankerd 1.1. De realisatie van de doorlopende leerlijn (doelstelling 1 en 7) a. Ontwikkelde producten: Er zijn een tweetal kaderstellende notities gerealiseerd: Gemeenschappelijke uitgangspunten voor het onderwijs Studieloopbaanbegeleiding in MplusH b. Aanpak: Er zijn ontwikkelteams samengesteld van vijf à zes mensen uit mbo en hbo, die veel zicht hadden op de te behalen niveaus voor studenten. Zij zijn gestart met de kwalificatiedossiers. De eindtermen van de mbo-opleiding en de doelen van het propedeusejaar zijn vergeleken. Voor zover er overlap was, kregen de mbo-leerlingen vrijstelling. Bij de doorlopende leerlijn zitten vierdejaars van het mbo en eerstejaars van het hbo bij elkaar in een klas. De mbo leerlingen werken zowel toe naar het behalen van hun mbo-diploma als hun propedeuse. De leerlingen maken in het derde jaar mbo een keuze voor het MplusH-traject. Er zijn dus twee groepen in het vierde jaar mbo: een groep van die het reguliere programma volgt gericht op het behalen van het mbo diploma en een groep die kiest voor doorstroming naar het hbo. Groot verschil tussen de groepen is dat de MplusH ers het hele jaar school hebben en de reguliere leerlingen een halfjaar school en een halfjaar stage, waarin ze ook hun examinering doen. MplusH biedt studenten de mogelijkheid hun opleiding met één jaar te verkorten. 1

4 c. Aantallen studenten bij Bouwinfra en ICT: Instroomjaar en richting ICT/ICA: Reguliere instroom uit vo in MplusH (reguliere studenten propedeuse HAN) Instroom mbo in MplusH (studenten laatste jaar mbo) Doorstroom mbo-hbo in MplusH (uit kolom instroom mbo) September (van 26) =58% September (van10)=100% September Nog niet bekend Bouw infra/ Built environment: September 2009 nvt (van 24)=75% September (van 22)=68% September Nog niet bekend d. Binnen Engineering is de ontwikkeling later gestart. Hier zijn tussen de betrokken scholen afspraken gemaakt over een toekomstige verdeling van de onderliggende opleidingen. De bedoeling was om doorlopende leerlijnen mechatronica in Nijmegen uit te voeren, en de doorlopende leerlijnen elektrotechniek en werktuigbouw in Arnhem. De HAN heeft een opleiding Technologie en Samenleving ontwikkeld, waarvoor echter geen toestemming werd verleend om ermee te starten. De accreditatiecommissie achtte de arbeidsmarktrelevantie van de opleiding onvoldoende aangetoond. Rijn IJssel heeft een opleiding Human Technologie ontwikkeld, die mede tot doel had aan te sluiten bij de hbo-opleiding Technologie en Samenleving. Doordat deze hbo-opleiding niet is goedgekeurd, kon er geen eenduidige aansluiting worden gerealiseerd De realisatie van de bedrijfsprojecten (doelstelling 4) Dit innovatiearrangement beoogde een doorlopende leerlijn te realiseren waarbinnen bedrijfsprojecten een belangrijke rol spelen. Doel hiervan was de verbetering van de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven in het kader van contextrijk leren in praktijknabije situaties. Bedrijfsprojecten bieden de meerwaarde van het werken met projecten in of uit de echte praktijk. In het kader van het project werd de student uitgedaagd binnen een project een bijdrage te leveren aan voorafgestelde doelen en binnen een vastgestelde periode en methodiek. Zij leren daarbij ook zelf structureren en plannen. Het min of meer vrijblijvende karakter van de stage wordt daarmee verlaten. De toegevoegde waarde voor bedrijven die bedrijfsprojecten laten uitvoeren neemt hierdoor sterk toe. a. Ontwikkelde producten: Ten behoeve van de ordening van de bedrijfsprojecten is een kaderstellende notitie ontwikkeld over de bedrijfsprojecten, is een briefing opgesteld voor deelnemende bedrijven en is door de stuurgroep op basis van gesprekken met alle geledingen een advies opgesteld over omgaan met de verschillende varianten van bedrijfsprojecten. Hierbij is rekening gehouden met de verschillen in de betrokken bedrijfstakken. De verschillende varianten zijn: 2

5 Bedrijfsprojecten, die in de praktijk plaatsvinden als onderdeel van de doorlopende leerlijn: Deze variant bleek het meest geschikt bij grotere bedrijven in omvangrijke projecten met een heldere projectplanning. Voor het MKB bleek het lastig om deze variant goed in te plannen. Bedrijfsprojecten, die de stage vervangen en waarnaast geen lessen plaatsvinden. Dit type bedrijfsprojecten vervingen de bestaande stageperiodes. Doordat er steeds sprake was van duidelijk geformuleerde, authentieke opdrachten werd de leerervaring van studenten kennisintensiever en nam de tevredenheid van het bedrijfsleven over de studenten toe. Bedrijfsprojecten, die de lesblokken van authentieke opdrachten voorzien, praktijkgericht maken en in grote lijnen op school worden uitgevoerd: gebleken is dat dit type bedrijfsprojecten zinvol is als alternatieve invulling tijdens economische recessie, zoals in de projectperiode. De opdrachten zijn gebaseerd zijn op levensechte bedrijfssituaties, en worden geschikt gemaakt voor invulling door groepen studenten. In totaal zijn 220 bedrijfsprojecten uitgevoerd bij 167 bedrijven. Daarmee is een sterke basis gelegd voor een structurele aanpak van een meer contextrijke en vraaggestuurde invulling van bedrijfsprojecten, die in plaats komen van de oorspronkelijke stageaanpak De betrokkenheid van het bedrijfsleven (doelstelling 2 en 5) De betrokkenheid van het bedrijfsleven was een belangrijk uitgangspunt in het project. Er is veel geïnvesteerd zodat bedrijven niet slechts alleen ad hoc betrokken zijn bij de beroepsopleiding in de doorlopende leerlijn, maar er is fors op ingezet om vooraf gestructureerde afspraken te maken met een zo breed mogelijke geleding van bedrijven. De in het kader van MplusH ingezette benadering van bedrijven via de zogenaamde bedrijfsambassadeurs is vooral in de sector Bouw-Infra succesvol gebleken, maar andere sectoren bleken minder goed via die weg te benaderen. Daarnaast bleef de betrokkenheid van bedrijven toch vooral gecentreerd rondom de bedrijfsprojecten, en bleef hun inzet rondom de ontwikkeling van de doorlopende leerlijn, relatief beperkt. 3

6 a. Ontwikkelde producten en instrumenten: De betrokkenheid van bedrijven is gerealiseerd door middel van een opdrachtbrief voor bedrijfsambassadeurs, de aanstelling van 8 ambassadeurs, en de instelling van overlegplatforms tussen afdelingsmanagers en ambassadeurs per cluster. Elke ambassadeur opereert namens een eigen achterban. Mede ingegeven door het advies van de auditcommissie is een advies opgesteld over de wijze van omgaan met het bedrijfsleven in de doorlopende leerlijn. b. Aanpak: Bij de start van het project zijn een achttal ambassadeurs benoemd en is overleg opgestart tussen deze ambassadeurs en de betrokken afdelingsmanagers. Dit heeft voor de sector Bouwinfra geresulteerd in een regulier afstemmingsoverleg. Bij de overige sectoren is uiteindelijk gekozen voor een benadering vanuit de bestaande contacten vanuit de betrokken scholen. Belangrijke overweging hierbij was, dat het opstarten van een apart overleg tussen drie scholen met een groep bedrijven, puur gericht op de doorlopende leerlijn, bestaande overleggen en afspraken te veel zouden doorkruisen. c. Kwantitatief: er zijn 167 bedrijven betrokken bij MplusH Versterking doorstroom en beperking uitval studenten (doelstelling 3 en 6) a. De studieloopbaanbegeleiding van de studenten werd in het kader van het project sterk geïntensiveerd. Dit om de studenten beter te leren kiezen voor differentiaties of bedrijfsprojecten. Als uitgangspunt voor de studieloopbaanbegeleiding werd voortgeborduurd op het gedachtegoed van Mariska Kuipers over integrale loopbaanbegeleiding (zie schema). Deze uitgangspunten werden vertaald in een kaderstellende notitie over studieloopbaanbegeleiding in MplusH en in extra rollen voor de studieloopbaanbegeleiders die daarvoor ook extra begeleidingsuren kregen toegewezen. Integrale loopbaanbegeleiding Intakegesprek POP-gesprekken Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Portfolio Voortgangsgesprekken (inclusief inter- en supervisie) Instroomassessment Doorstroomassessment Uitstroomassessment Reflectieverslagen Praktijkevaluaties b. Door deze aanpak kregen studenten meer gelegenheid hun mogelijkheden, kansen en wensen te herkennen en te benutten. In de praktijk betekende dit dat de mbo studenten in het derde 4

7 jaar in de gelegenheid werden gesteld te kiezen voor afronding van hun mbo-opleiding, of voor een verdere focus op doorstroom naar het hbo. Gebleken is dat deze aanpak heeft geleid tot een verhoging van de doorstroom naar het hbo met 18% en een verlaging van de tussentijdse uitval met 54% Aanpassingen aan de projectdoelstellingen a. Verlenging projectduur. In overleg met HPBO is de projectduur van dit innovatiearrangement verlengd tot eind Daardoor kon het hele schooljaar nog verder worden geëxperimenteerd met de doorlopende leerlijn en konden nog nieuwe bedrijfsprojecten worden gerealiseerd b. Verder zonder mobiliteit en logistiek. Omdat het Roc Nijmegen en de HAN ook deelnemen aan het innovatiearrangement BCC (Bedrijfs Competence Centre), is het cluster mobiliteit en logistiek uit MplusH weggelaten. Dit is gecompenseerd door aanvullende inspanningen in de andere drie clusters. 2. Bijsturing n.a.v. advies Auditcommissie De Auditcommissie is op 21 juni 2010 op bezoek geweest in Nijmegen. Na de gesprekken met diverse geledingen gaf de commissie dit project een positief mits. De commissie constateerde een grote motivatie bij zowel docenten als studenten om via een MplusH methodiek beter gemotiveerde en beter voorbereide studenten in het hbo te laten instromen. Toch zag de commissie dat de ontwikkeling van MplusH nog in een zeer divers stadium verkeerde. Er zijn grote verschillen tussen de sectoren waarneembaar en ook tussen de twee roc s. De commissie gaf een aantal adviezen mee die het verdere verloop van het project zijn opgepakt en die hier kort worden besproken: a. Zorg voor een nadere verkenning van verschillende varianten van bedrijfsprojecten: Er is gedurende twee schooljaren geëxperimenteerd met bedrijfsprojecten, in een periode van economische recessie. Door de verschillende varianten van bedrijfsprojecten kon hier flexibel op worden ingespeeld. Zo zijn er meer binnenschoolse bedrijfsprojecten gerealiseerd, en minder bedrijfs5

8 projecten in de doorlopende leerlijn. De bedrijfsprojecten in de doorlopende leerlijn bleken vooral inpasbaar bij omvangrijke, langjarige projecten bij vooral grotere ondernemingen en bleken, juist in deze economisch moeilijke tijden, moeilijker in te passen in het MKB. De stagevervangende projecten bleken hiervoor juist goed te voldoen, omdat deze een grotere flexibiliteit kenden in doelstelling en hier vaker volstaan kon worden met één student in plaats van een groep van 3 of 4. b. Zorg voor extra communicatie naar studenten: Dit is gerealiseerd doordat de studieloopbaanbegeleiding in het tweede deel van het project beter op stoom is gekomen. c. Zorg voor extra aandacht voor effecten: tussentijds werd vooral op de processen gemonitord. Bij de eindmeting werden de effecten op in- door en uitstroom gemeten. d. Zorg ervoor dat het bedrijfsleven meer wordt betrokken bij het expliciteren van de praktijkgerichtheid: in overleg met de stuurgroep, opleidingsmanagers en bedrijven is gekeken naar de beste manier om de relatie tussen onderwijs en bedrijfsleven te borgen. Hierbij is gekozen voor aansluiting bij de bestaande relaties van de scholen met de bedrijven. e. Zorg voor extra aandacht aan de borging van de resultaten van het project: In de laatste fase van het project is uitgebreid contact geweest met het samenwerkingsverband RXH. Met dit al langer bestaande samenwerkingsverband van zes roc s en de HAN is gesproken over de mogelijkheden om de ontwikkelde doorlopende leerlijnen ook in andere regio s te gaan aanbieden. 3. Bevorderende en belemmerende factoren a. Algemeen oordeel over de voortgang: Het project heeft geleid tot het realiseren van succesvolle doorlopende leerlijnen bij verschillende technische opleidingen. Dit heeft geleid tot verhoging van de doorstroom van mbo-studenten naar het hbo. De verschillen tussen de betrokken roc s werden in de loop van het project meer zichtbaar en hebben geleid tot verschillende oplossingsstrategieën in de doorlopende leerlijn. De betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de bedrijfsprojecten was goed, maar hun betrokkenheid bij de ontwikkeling van de doorlopende leerlijn is niet goed uit de verf gekomen. Het bedrijfsleven had hier vooraf hogere verwachtingen van. Met name werd verwacht dat het project zou leiden tot meer flexibiliteit bij de opleidingen om snel en adequaat in te kunnen spelen op vragen vanuit het bedrijfsleven. De organisatie van de doorlopende leerlijn bood echter minder ruimte dan gehoopt. b. Eigenaarschap bij de samenwerkingspartners: Tijdens het project hebben zich in de bemensing van de stuurgroep veel mutaties voorgedaan, door verschuivingen in de directies van de deelnemende scholen. Steeds zijn opvolgers ook in de stuurgroep gaan participeren zodat de continuïteit werd gewaarborgd. Ook hebben zich accentverschuivingen voorgedaan zoals de opstart van een nieuwe opleiding Human Technologie bij Rijn IJssel die consequenties had voor hun bijdrage aan de ontwikkelgroep Engineering. Mede door de hierboven genoemde mutaties werden de verschillen tussen de deelnemende scholen meer zichtbaar in de loop van het project. Daardoor werd de ontwikkeling van de doorlopende leerlijn vooral in Nijmegen gerealiseerd, en was Rijn IJssel vooral bezig met het realiseren van bedrijfsprojecten. 6

9 De economische crises had consequenties voor de invulling van de bedrijfsprojecten en was ook niet bevorderlijk voor de inhoudelijke betrokkenheid van bedrijven bij de invulling van de doorlopende leerlijn; c. Projectorganisatie: In het tweede deel van het project is besloten de aansturing van het project meer in handen te leggen van de betrokken opleidingsmanagers van de scholen. Dat gaf een positieve impuls op de inbedding van de doorlopende leerlijn maar beperkte de doorontwikkeling ervan enigszins. De belangrijkste producten werden de eerste twee jaar van het project door een gezamenlijke projectgroep ontwikkeld, zoals de uitgangspunten voor het onderwijs, het begeleidingsmodel en de aanpak van de bedrijfsprojecten. Daarna werd het steeds belangrijker om te borgen dat met de ontwikkelde aanpak zo intensief mogelijk werd geëxperimenteerd. Het zwaartepunt in de ondersteunende rol van ICBA bij het project verschoof daardoor in de loop van het project van ontwikkeling naar monitoring. d. Haalbaarheid en uitvoerbaarheid van de plannen: In de laatste fase van het project liepen de betrokken scholen aan tegen de verscherpte eisen vanuit de Inspectie van het onderwijs. De flexibiliteit die het opleidingsprogramma in de doorlopende leerlijn vraagt en de invulling van delen van de opleiding via extern georganiseerde bedrijfsprojecten, bleek voor de Inspectie erg lastig uit te leggen. Om die reden is de Hoofdinspecteur van het Onderwijs uitgenodigd om mee te praten over de manier waarop hierover goede afspraken gemaakt kunnen worden. e. Beschikbare tijd en middelen De toegekende verlenging van de projectperiode heeft het mogelijk gemaakt een extra schooljaar te kunnen experimenteren met de doorlopende leerlijn en het werken met bedrijfsprojecten. f. Wettelijke eisen De recente ontwikkelingen in het mbo waarbij op korte termijn driejarige programma s moeten worden aangeboden sluiten niet aan bij de uitgangspunten waarop de doorlopende leerlijn in MplusH is ontwikkeld. In de komende periode zal moeten worden bezien hoe deze nieuwe beleidsregel ingepast kan worden met behoud van zoveel mogelijk onderdelen van MplusH. Hierbij speelt ook de macrodoelmatigheidsdiscussie binnen het mbo. Binnen de Gelderse roc s vinden gesprekken plaats die ertoe moeten leiden dat het aanbod van Mbo opleidingen beter op elkaar wordt afgestemd. Onderdeel van deze operatie is de mogelijkheid dat leerlingen worden ingeschreven in brede opleidingsdomeinen, in dit geval techniek. Deze beleidsontwikkelingen zullen invloed hebben op de verduurzamingsmogelijkheden van de opbrengsten van MplusH. 4. Zichtbare resultaten en meetbare effecten 4.1. Onderzoeksopzet Om de voortgang van de projectdoelstellingen en het innovatieproces goed te kunnen monitoren, zijn gedurende het project een drietal meetmomenten ingesteld: een nul-, tussen- en eindmeting. De nulmeting is uitgevoerd in het najaar van 2008/voorjaar van Deze meet de uitgangssituatie bij de verschillende doelgroepen (bedrijven, studenten, scholen, projectpartners) op het moment dat MplusH nog niet gestart is, of in de startfase verkeerde. 7

10 De tussenmeting heeft halverwege de projectperiode plaatsgevonden (voorjaar van 2010) bij dezelfde doelgroepen. De eindmeting vond plaats aan het eind van de projectperiode, medio 2011 (maartseptember). Bij alle drie de metingen wordt gebruik gemaakt van dezelfde instrumenten (met soms een kleine aanpassing), zodat ontwikkelingen in de tijd zichtbaar zijn. De tussenmeting en eindmeting zijn afgenomen bij de groepen die daadwerkelijk betrokken zijn bij het MplusH innovatietraject. De nul-, tussen- en eindmeting bestaan uit een 4-tal instrumenten die zijn afgenomen bij de verschillende doelgroepen: a. Bedrijven enquête (via internet) Onderwerpen: betrokkenheid bij en tevredenheid met: het onderwijs, de onderwijsontwikkeling en de bedrijfsprojecten. De nulmeting vindt plaats onder een brede groep bedrijven, de tussen- en eindmeting onder bedrijven waar MplusH bedrijfsprojecten plaatsvinden. b. Conditie enquête (via internet) Onderwerpen: de vijf condities voor effectief innoveren. Alle metingen vinden plaats onder projectgroepleden MplusH, ontwikkelteams MplusH, stuurgroep MplusH en MplusH ambassadeurs uit het bedrijfsleven. c. Studenten enquête (schriftelijk/mail) Onderwerpen: praktijkgerichtheid, flexibiliteit, tempo, maatwerk traject, loopbaanbegeleiding, POP. De nulmeting is uitgevoerd onder reguliere studenten/deelnemers van de betrokken studierichtingen (leerjaar 3-4 roc, leerjaar 1 hbo), de tussen- en eindmeting zijn afgenomen onder studenten die deelnemen aan het opleidingstraject van MplusH (leerjaar 4 roc, leerjaar 1 hbo). d. Uitdraai data uit schooladministratie Onderwerpen: in-, door- en uitstroomgegevens, tussentijdse uitval. De gegevens worden verkregen uit de schooladministraties van de betrokken scholen. De opzet voor de metingen is gebaseerd op het door HPBO en Cinop EC gehanteerde onderzoeksmodel en tot stand gekomen in overleg met projectgroepleden van Roc Nijmegen, Roc RijnIJssel en de Hogeschool Arnhem-Nijmegen. Ook de kwaliteitszorgmedewerkers van de genoemde instituten en de projectleider van het MplusH project zijn bij de opzet en uitvoering van de metingen betrokken. Dr. Ellen Verheijen van CINOP EC heeft als Critical Friend vanuit het HPBO ondersteund bij de opzet van de nulmeting. ECBO heeft de gegevensverzameling voor de conditie enquête verzorgd. Roc Nijmegen verzorgde de uitvoering van de bedrijvenenquête en HAN en de beide Roc s hebben vragenlijsten voor de studentenenquête uitgezet. Bij de opzet van de metingen is zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij instrumenten en processen die al bij de betrokken partners in gebruik zijn. Zo is de studentenenquête gebaseerd op de studentenenquête die bij de HAN in gebruik is Resultaten van de uitgevoerde onderzoeken Uit de uitgevoerde onderzoeken blijkt: a. MplusH studenten (t.o.v. reguliere studenten) hebben een iets beter beeld over wat de opleiding onder een goede manier van leren verstaat; ervaren de loopbaanbegeleiding meer als een waardevolle ondersteuning; 8

11 de MplusH studenten uit Nijmegen ervaren meer aandacht voor hun leervragen en leerbehoeften en een betere begeleiding bij inhoudelijke keuzes; ervaren meer keuzemogelijkheden binnen de opleiding; hebben een beter beeld van het onderwijsaanbod; hebben vaker contact met het werkveld; zijn vaker van mening dat ze straks een grotere kans op een baan hebben. b. MplusH Bedrijven die betrokken zijn bij MplusH (t.o.v. bedrijven vóór de invoering/die niet betrokken zijn bij MplusH) zijn vaker positief tot zeer positief over de kwaliteit van de opleiding; het oordeel van bedrijven over het niveau van de studenten is gestegen; hebben een grotere betrokkenheid bij de bedrijfsprojecten. c. Tussentijdse uitval: De tussentijdse uitval in de beide roc s is de afgelopen 3 jaar met 54% afgenomen (van 11% in schooljaar , naar 5% in ). Voor de richtingen B&I, ICT (waar de MplusH doorstroomgroepen gestart zijn) is de afname zelfs 70%.(van 14% in schooljaar , naar 4% in ). De daling in tussentijdse uitval hangt samen met meerdere factoren, MplusH kan daarin een rol gespeeld hebben. De toename van de doorstroom mbo-hbo in de MplusH groepen bedraagt 18% (over de schooljaren en ). d. Resultaten studenten: Dat het MplusH programma werkt, blijkt uit de resultaten: de mbo-deelnemers uit het MplusH programma blijken in 2010 gemiddeld hogere cijfers te halen dan de reguliere propedeuse studenten (met een havo, vwo of mbo-diploma). Ook behalen de mbo MplusH-deelnemers (op 4 van de 6 onderwijseenheden) meer studiepunten dan de reguliere studenten. 5. Borging De borging van het project verloopt langs twee lijnen. Enerzijds houden de betrokken scholen bij de ontwikkeling van nieuwe opleidingen rekening met de opbrengsten van het project. Dit wordt hieronder geïllustreerd rondom de ontwikkeling van de mbo-opleiding Human Technology (paragraaf 5.1). Anderzijds is afgesproken om MplusH over te dragen aan het samenwerkingsverband RxH, hét overlegplatform van 6 roc s en de HAN (paragraaf 5.2) Human Technology Binnen het themaveld Engineering is een voorstel uitgewerkt voor een betere aansluiting tussen het mbo en hbo. Dit is vorm gegeven in een nadere toespitsing van het DOL-Teng programma (onderdeel van bestaande afspraken binnen RxH). Zowel Rijn IJssel als de HAN zijn bezig gegaan om een nieuw en innovatief technisch aandachtsgebied te ontwikkelen waar naast de inhoudelijke technische aspecten, vooral ook de aandacht wordt gegeven aan de mens in de technische omgeving. Gerealiseerd is tijdens de projectperiode een opleidingsprogramma met als richtsnoer het Kwalificatie-dossier Human Technology. Daarin is expliciet uitgewerkt hoe de wisselwerking tussen menselijke 9

12 gebruikers en de harde techniek plaatsvindt en welke competenties dat vraagt van toekomstige beroepsbeoefenaren. Binnen de HAN is gewerkt aan een deels vergelijkbare opleiding Technologie en Samenleving. Voor Rijn IJssel heeft dit ontwikkelwerk er in geresulteerd dat per schooljaar 2011/2012 is gestart met een 1 e klas in de opleiding Human Technology. Het gaat om een opleiding die vanaf het begin als een driejarige mbo niveau 4 opleiding is vormgegeven. Daarmee voldoet de opleiding nu al aan de nieuwe richtlijnen volgens de nota Focus op Vakmanschap. Uitgangspunt daarbij is dat de studenten optimaal aansluiting vinden bij de verwante hbo-opleiding(en). Helaas is de door het hbo ontwikkelde opleiding Technologie en Samenleving niet goedgekeurd en kon daardoor niet worden opgestart. De doorlopende leerlijn die voorzien was tussen Human Technology en Technologie en Samenleving, kon daardoor niet worden gerealiseerd, maar zal plaatsvinden in de richting van de overige HTS opleidingen RxH De belangstelling voor de aansluiting tussen mbo en hbo is niet nieuw. Breed wordt erkend dat de vraag naar mensen met een hogere, praktijkgerichte opleiding toeneemt. De optimalisering van de aansluiting tussen de verschillende schooltypes is hiervoor een vereiste. In 2000 hebben vier roc s met de HAN een initiatief gestart voor het verkorten van de doorlooptijd van het mbo-hbo traject, het verbeteren van de afstemming in werkvormen en leerstijlen en het terugbrengen van uitval in de propedeuse door studenten beter voor te bereiden op de hbo-studie. Dit initiatief is uitgegroeid tot het samenwerkingsverband RxH, waarin nu zes roc s (Roc Aventus, Rijn IJssel, Roc Nijmegen, Roc A12, Het Graafschap College en Roc de Leijgraaf) en de HAN werken aan een soepele overgang van het mbo naar de HAN, door het ontwikkelen van doorlopende leerwegen en een goede studieloopbaanbegeleiding. Er zijn veel overeenkomsten tussen MplusH en RxH. Daarom hebben de partijen besloten dat MplusH ingebed gaat worden in RxH. Met name het ontwikkelen van domeinbreed onderwijs binnen clusters, is iets om verder uit te bouwen in RxH-verband. Via RxH kan de intensieve samenwerking gecontinueerd worden tussen de partners op zowel bestuurlijk als onderwijsniveau. De ontwikkeling van doorlopende leerwegen kan via RxH verder gaan tot geïntegreerde leerwegen voor een betere aansluiting, één jaar verkorting van mbo-hbo en terugdringing van de uitval. De samenwerking met het bedrijfsleven kan verder uitgewerkt worden om projecten en stages te koppelen aan POP s. 6. Leren en reflectie Verdiepend onderzoek ECBO In het kader van het verdiepend onderzoek binnen dit Innovatiearrangement heeft MplusH geparticipeerd in een ECBO onderzoek naar slimmer werken in Innovatiearrangementen. In dit onderzoek zijn ECBO in samenwerking met Interstudie NDO ontwikkelteams van een vijftal innovatiearrangementen onderzocht. (ECBO Onderzoek Slimmer werken in het beroepsonderwijs, De Vijlder en Rozema, oktober 2011, definitief eindrapportage verwacht in maart 2012). 10

13 De doelstelling van dit onderzoek was als volgt geformuleerd: Wat is de rol van kennis als het gaat om het verbeteren van prestaties en innovaties van instellingen met het oog op leren van de organisaties? Wat is ondersteunend dan wel belemmerend voor dit proces? In de eindrapportage van dit onderzoek wordt een algemene conclusie getrokken over het kennisgebruik van ontwikkelteams: De ontwikkelteams die centraal stonden in deze studie, bleken allen resultaatgericht, gedreven en collegiaal aan (kennis)producten te werken die passen bij de doelgroep die men begeleidt. Opvallend was de teams relatief geïsoleerd opereren. Men maakt over het algemeen weinig gebruik van andere kennisbronnen dan de eigen ervaringskennis. Daarnaast werd geconstateerd dat de teams maar zeer beperkt prikkels krijgen om hun handelen te richten op duurzaam kennisintensief werken. De teams krijgen geen expliciete handvatten aangereikt om de kwaliteit van hun opbrengsten of hun werkwijze te evalueren. In de opdracht speelt gebruik maken van kennis, slim werken of kennis verspreiden nauwelijks een rol. Punten die op bestuursniveau van de school vaak wel op de agenda staan. Op het gebied van kennis lijkt een kloof te zijn tussen de rationaliteit van de bestuurders (verbreding, verdieping en verduurzaming van kennis) en die van de ontwikkelteams: goede toegepaste producten ontwikkelen voor een specifieke doelgroep. Er kan pas sprake zijn van kennisintensivering als er een verbinding komt tussen beide rationaliteiten. Kennisontwikkeling is een sociaal communicatief proces dat staat of valt bij de kwaliteit van de relatie en interactie van de teamleden. Om de kennisontwikkeling te verdiepen zou er meer gebruik gemaakt kunnen worden van bestaande kennis. Wel moeten teams uitgedaagd worden zelf kennis te ontwikkelen, en ruimte krijgen om zelf een strategie te bepalen voor het vervullen van de opdracht. Verder hebben de teams, om een aanpak te bepalen die leidt tot een zichtbaar goed resultaat, checks en balances nodig die geformuleerd zijn door een opdrachtgever. Om de kennisontwikkeling te verbreden zou er meer aandacht moeten zijn voor de opdrachtformulering: verduurzaming en kennis moeten er onderdeel van zijn uitmaken. Om het hele proces te ondersteunen is een leider nodig die faciliteert dan wel inspireert. En iemand die teamleden aan kan zetten tot reflectie. Specifiek voor MplusH geldt dat op een aantal manieren actief gewerkt is aan kennisontwikkeling en reflectie: De ontwikkelteams kregen een opdrachtbrief alsmede een aantal visiedocumenten over de uitgangspunten voor het te ontwikkelen onderwijs. Ook zijn gedurende het project een aantal gezamenlijke visiebijeenkomsten georganiseerd. Zo vond bij aanvang van het project een startconferentie plaats en is halverwege een stand van zaken bijeenkomst georganiseerd. Onder meer op deze momenten is intensief gesproken over de bestuurlijke ambities van de scholen en de bedrijven en over de te kiezen aanpak in de ontwikkelteams. De ontwikkelteams werden vervolgens samengesteld uit docenten vanuit de beide roc s en de HAN. In het project was voorzien in ondersteuning van deze ontwikkelteams door het projectteam en door afstemmingsoverleg met de bedrijfsambassadeurs. Maar mede door de intensiteit van de werkzaamheden in de ontwikkelteams, is de feitelijke ontwikkeling van het design van de doorlopende leerlijn een relatief autonoom proces geweest. De uitwisseling over te hanteren uitgangspunten en gemaakte keuzes heeft daardoor vooral aan het begin en aan het eind van het ontwikkelproces plaats gevonden, en slechts beperkt gedurende de ontwikkeling zelf. Het resultaat van de werkzaamheden van de ontwikkelteams is erg goed ontvangen. Er zijn heldere keuzes gemaakt voor integratie, de invulling en de verkorting van de leerlijn mbo-hbo. Door de keuze om in het tweede deel van het pro- 11

14 ject een grotere rol te geven aan de afdelingsmanagers, werd de overdracht van de ontwikkelde aanpak in het schooloverstijgende ontwikkelteam naar de eigen schoolorganisatie en het eigen opleidingsteam, sterk bevorderd. 7. Samenvatting Succesvolle kortere leerwegen in MplusH Meer doorstroom van het mbo naar het hbo, hogere studieresultaten en minder tussentijdse uitval van studenten. Het innovatiearrangement MplusH laat zien dat dit gerealiseerd kan worden door een intensievere studieloopbaanbegeleiding, gekoppeld aan een verkorte doorlopende leerweg vanuit het mbo naar het hbo. Het innovatiearrangement MplusH is van april 2008 tot december 2011 uitgevoerd door Roc Nijmegen, Roc Rijn IJssel, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) en bedrijven. De vier partijen hebben een verkorte doorlopende leerlijn mbo-hbo gerealiseerd voor drie technische sectoren: ICT, Engineering en Bouwinfra, waarbij contextrijke, levensechte bedrijfsprojecten als belangrijke basis zijn gebruikt. Dat laatste onder andere met het oog op aantrekkelijkere opleidingen, zodat ook de voortijdige uitval van studenten aangepakt zou worden. Waardevolle loopbaanbegeleiding Studieloopbaanbegeleiders kregen een belangrijke taak bij MplusH. Ze besteedden bij studenten aandacht aan het leren herkennen en benutten van hun mogelijkheden, kansen en wensen. Dit gebeurde via loopbaanreflectie (reflectie op kwaliteiten en motieven), loopbaanvorming (werkexploratie en loopbaansturing) en netwerken. Onderdeel van de studieloopbaanbegeleiding was ook hulp bij het kiezen voor differentiaties en bedrijfsprojecten. Bedrijfsprojecten zijn projecten waarvoor een bedrijf de opdracht formuleert vanuit specifieke, door de school gegeven, kerntaken. Studieloopbaanbegeleiders deden dus veel meer dan enkel helpen bij studiekeuzemomenten. Uit een enquête 12

15 bleek dat de MplusH studenten dit waardeerden. Ze ervoeren de loopbaanbegeleiding meer als een waardevolle ondersteuning dan niet-mplush studenten. Ook gaven ze aan dat ze een veel beter beeld hebben van het onderwijsaanbod, dat er meer keuzemogelijkheden zijn binnen de opleiding, onder andere voor projecten, en dat ze vaker contact hebben met het werkveld. Ook meenden bijna alle MplusH studenten (94%) dat ze een grote kans op een baan hebben. Voor de niet-mplush studenten gold dit voor 79% van de studenten. Mbo en hbo in één klas Bij de doorlopende leerlijn zitten vierdejaars van het mbo en eerstejaars van het hbo bij elkaar in een klas. In totaal hebben 254 studenten meegedaan aan de gecombineerde groepen. Leerlingen in het mbo maken in het derde jaar een keuze: het MplusH-traject met de verkorte doorstroming naar hbo of het reguliere mbo-programma dat is gericht op het behalen van het mbo-diploma. De MplusH mbo-leerlingen werken zowel toe naar het behalen van hun mbo-diploma als hun propedeuse. Groot verschil tussen de groepen is dat de MplusH ers het hele jaar school hebben en de reguliere leerlingen een halfjaar school en een halfjaar stage, waarin ze ook hun examen doen. Erg goede studieresultaten De mbo ers uit het MplusH programma deden het erg goed. Ze haalden gemiddeld hogere cijfers dan de reguliere propedeuse studenten (met een havo-, vwo- of mbo-diploma). Ook behaalden ze meer studiepunten, ondanks dat ze wat meer moeite hadden dan de reguliere propedeuse studenten met de wat losse structuur van het hbo en met wat minder concreet geformuleerde opdrachten. 54% Minder uitval, 18% meer doorstroom De tussentijdse schooluitval is de afgelopen drie jaar bij de drie sectoren met 54% afgenomen op Roc Nijmegen en Roc Rijn IJssel: van 11% in schooljaar 2008/2009 naar 5% in 2010/2011. Voor de sectoren Bouwinfra en ICT, waar de MplusH doorstroomgroepen zijn gestart, is de afname zelfs 70%: van 14% in schooljaar 2008/2009 naar 4% in 2010/2011. De doorstroom in de MplusH groepen is toegenomen met 18% in de schooljaren 2009/2010 en 2010/

16 Bedrijfsprojecten Naast de 254 studenten van de gecombineerde mbo-hbo-groepen hebben tientallen studenten deelgenomen aan de MplusH bedrijfsprojecten. MplusH kende drie soorten bedrijfsprojecten: projecten in de bedrijfspraktijk als onderdeel van de doorlopende leerlijn, stagevervangende projecten en bedrijfsprojecten in school. Studenten schreven op bedrijfsprojecten in, op basis van hun vooraf opgestelde POP. Vanuit het MplusH-programma bleek het behoorlijk lastig, met name bij het MKB, om geschikte bedrijfsprojecten te vinden in de bedrijfspraktijk als onderdeel van de doorlopende leerlijn. Het vergt van bedrijven dat ze ruim vooraf kunnen inschatten of er een opdracht komt waarvoor ze een groep studenten kunnen gebruiken. Bij grotere ondernemingen zijn wel diverse bedrijfsprojecten gedaan. Stagevervangende bedrijfsprojecten zijn veel uitgevoerd. Groot voordeel van deze opdrachten ten opzichte van de gewone stages bleek de doelgerichtheid ervan. De bedrijfsprojecten in school waren projecten die de lesblokken praktijkgericht maakten door ze van authentieke opdrachten te voorzien. Daarbij werd een groot aantal aspecten en competenties in één projectopdracht gebundeld. Verschillende docenten begeleidden deze projecten. Ze bleken een groot leereffect te hebben. Vervolg Roc Nijmegen, Roc Rijn IJssel en de HAN hebben afgesproken dat MplusH ingebed zal worden in een groter samenwerkingsverband, RxH. Daarin werken vijf roc s (Roc Rijn IJssel, Roc Nijmegen, Roc A12, Het Graafschap College en Roc de Leijgraaf) met de HAN aan een soepele overgang van het mbo naar de HAN. RxH kan daarbij zijn voordeel doen met de ervaringen en goede resultaten bij de sectoren ICT, Engineering en Bouwinfra in het innovatiearrangement MplusH. Nadere informatie Bij Jan Raaijman, extern projectleider vanuit ICBA , of bij de verschillende betrokken scholen. 14

Welkom Dagvoorzitter

Welkom Dagvoorzitter Welkom Dagvoorzitter Guido Ronnes Sectordirecteur Techniek Roc Nijmegen MplusH, ambities realiseren Jan Raaijman ICBA Projectbegeleider MplusH Het MplusH project Waarom dit project? Inbedding Doelen Een

Nadere informatie

er circa 220 uitgevoerd, vooral projecten- en stagevervangende

er circa 220 uitgevoerd, vooral projecten- en stagevervangende Dit is een uitgave van de projectgroep MplusH (HAN, ROC Nijmegen, Rijn IJssel en ICBA), November 2011 ROC Nijmegen, Rijn IJssel, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) en bedrijven zijn in april 2008

Nadere informatie

Rol bedrijven bijzonder groot

Rol bedrijven bijzonder groot Rol bedrijven bijzonder groot In 2009 starten ICT en Bouw & Infra met de MplusH-opleidingen. In 2010 volgen Werktuigbouw, Elektro & Installatie (WEI) en Mobiliteit & Logistiek. Vier ontwikkelteams met

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Onderzoek naar Experimenten

Onderzoek naar Experimenten Onderzoek naar Experimenten doorlopende leerlijnen vo-mbo Samenvattende conclusies Conclusies en aanbevelingen uit het themaonderzoek naar experimenten doorlopende leerlijnen vo-mbo mei 2016 Voorwoord

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

kiezen ontdekken doen

kiezen ontdekken doen kiezen ontdekken doen op vmbo-, mavo-, havo/vwo- en mbo-niveau met een praktische, versnelde opleiding naar het hbo Tot 2011 vmbo De Kring, sector Landbouw breed Leerwegen: bbl (+lwoo) kbl gl Sinds 2004

Nadere informatie

VM2 Nijmegen. Kandinsky College VMBO

VM2 Nijmegen. Kandinsky College VMBO VM2 Nijmegen Kandinsky College ROC Nijmegen Kandinsky College VMBO VMBO basis/kader/gemend met LWOO Aantal leerlingen: 439 Kenmerken: opleidingsschool, winnaar Gouden Schoolbank 2008, veel buitenschools

Nadere informatie

Werkgroep resultaten en opbrengsten

Werkgroep resultaten en opbrengsten Werkgroep resultaten en opbrengsten Domein INK: Resultaten en opbrengsten Thema: Leeropbrengsten Prestatie-indicator: Niveau Leeropbrengsten, niveau 80% van de haalt minimaal zijn uitstroomprofiel en uitstroomniveau.

Nadere informatie

Advies overgang vmbo naar havo Opgesteld naar aanleiding van de Monitor toelatingsbeleid vmbo-havo, tweede meting 1

Advies overgang vmbo naar havo Opgesteld naar aanleiding van de Monitor toelatingsbeleid vmbo-havo, tweede meting 1 NOTITIE Aan: de staatssecretaris van het ministerie van OCW, de heer drs. S. Dekker Van: Paul Rosenmöller, voorzitter van de VO-raad Datum: 1 juli 2015 Betreft: Advies overgang vmbo naar havo Advies overgang

Nadere informatie

Netwerkschool concretisering IJkpunten. Criteria en meetvoorbeelden V1.0

Netwerkschool concretisering IJkpunten. Criteria en meetvoorbeelden V1.0 Netwerkschool concretisering IJkpunten Criteria en meetvoorbeelden V1.0 Positief exploitatie saldo Beter onderwijs voor hetzelfde budget Wettelijke kaders - Onderwijstijd - Personeel voldoet aan bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Datum: 2 april 2015 Onderwerp: beleidskader regionale doorlopende leerlijn plus doelen 2015 kerngroep Toptechniek in Bedrijf Noordoost-Brabant

Datum: 2 april 2015 Onderwerp: beleidskader regionale doorlopende leerlijn plus doelen 2015 kerngroep Toptechniek in Bedrijf Noordoost-Brabant Datum: 2 april 2015 Onderwerp: beleidskader regionale doorlopende leerlijn plus doelen 2015 Van: kerngroep Toptechniek in Bedrijf Noordoost-Brabant 1 Beleidskader regionale doorlopende leerlijn plus doelen

Nadere informatie

Nameting: Studiekeuzegesprekken: wat werkt? Voorstel voor een beroepsgerichte studieadvisering. Penvoerende instelling:

Nameting: Studiekeuzegesprekken: wat werkt? Voorstel voor een beroepsgerichte studieadvisering. Penvoerende instelling: Nameting: Studiekeuzegesprekken: wat werkt? Voorstel voor een beroepsgerichte studieadvisering. Penvoerende instelling: Hogeschool van Amsterdam Domein Media, Creatie en Informatie AMFI- Ingrid Dokter

Nadere informatie

Werkgroep resultaten en opbrengsten

Werkgroep resultaten en opbrengsten Werkgroep resultaten en opbrengsten Domein INK: Resultaten en opbrengsten Thema: Leeropbrengsten Prestatie-indicator: Niveau Leeropbrengsten, niveau 80% van de haalt minimaal zijn uitstroomprofiel en uitstroomniveau.

Nadere informatie

Wat doe ik, wa ik en wat wil i

Wat doe ik, wa ik en wat wil i DC START Wat doe ik, wa ik en wat wil i VAN EN VOOR HEEL DRENTHE Drenthe College is een regionaal opleidingen centrum, een school voor middelbaar beroepsonderwijs (mbo), volwasseneneducatie, bedrijfsopleidingen

Nadere informatie

TRAJECTZORG OP ZOEK NAAR HET GEWONE LEVEN

TRAJECTZORG OP ZOEK NAAR HET GEWONE LEVEN TRAJECTZORG OP ZOEK NAAR HET GEWONE LEVEN Aanleiding In de regio Utrecht zijn zes zorgorganisaties in 2013 gestart met Trajectzorg. Idee achter deze nieuwe werkwijze is dat de zorg aan jongeren verbeterd

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. MBO Amersfoort te Amersfoort

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. MBO Amersfoort te Amersfoort ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO MBO Amersfoort te Amersfoort Medewerker marketing en Communicatie / Medewerker marketing en communicatie (Marketing medewerker) Financiële beroepen (Financieel

Nadere informatie

Programma STUDIESUCCES VOOR IEDEREEN!

Programma STUDIESUCCES VOOR IEDEREEN! Programma STUDIESUCCES VOOR IEDEREEN! Meerjarig programma van de Hogeschool Rotterdam in het kader van afspraken met de minister van OC&W ter verbetering van de in-, door- en uitstroom van studenten. Basisnotitie

Nadere informatie

WERKGROEP PROFESSIONALISERINGSPLAN DOCENTEN IN HET KADER VAN DE NETWERKSCHOOL

WERKGROEP PROFESSIONALISERINGSPLAN DOCENTEN IN HET KADER VAN DE NETWERKSCHOOL WERKGROEP PROFESSIONALISERINGSPLAN DOCENTEN IN HET KADER VAN DE NETWERKSCHOOL MBO college de Maasvallei ROC Nijmegen drs. Lei Ortmans CPT AGENDA Doelen en resultaten van het traject (wat?) Proces van het

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ LANDSTEDE. HARDERWIJK A HANDEL NIVEAU 2 en ICT NIVEAU 3, HARDERWIJK B TOERISME

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ LANDSTEDE. HARDERWIJK A HANDEL NIVEAU 2 en ICT NIVEAU 3, HARDERWIJK B TOERISME RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ LANDSTEDE HARDERWIJK A HANDEL NIVEAU 2 en ICT NIVEAU 3, HARDERWIJK B TOERISME Plaats: Zwolle BRIN-nummer: 01AA Onderzoeksnummer: 113591 Onderzoek uitgevoerd op: 15

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

WORKSHOP FACTA CONGRES. - donderdag 26 januari Wa ht iet tot ze struikele

WORKSHOP FACTA CONGRES. - donderdag 26 januari Wa ht iet tot ze struikele WORKSHOP FACTA CONGRES - donderdag 26 januari 2017 - Wa ht iet tot ze struikele Hé MBO er! Klaar voor een volgende stap? Jaap Kloos Teamleider opleiding Facility Management, Haagse Hogeschool. Even voorstellen..

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN NADERONDERZOEK. IJburgcollege

RAPPORT VAN BEVINDINGEN NADERONDERZOEK. IJburgcollege RAPPORT VAN BEVINDINGEN NADERONDERZOEK IJburgcollege Plaats: Amsterdam BRIN-nummer:28DH-00 edocsnummer: 4258514 Onderzoek uitgevoerd op: 29 mei 2013 Conceptrapport verzonden op: 20 juni 2013 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

Werkbladen Workshop zelfonderzoek project Hybride Leeromgevingen in het Beroepsonderwijs (14 Oktober 2010)

Werkbladen Workshop zelfonderzoek project Hybride Leeromgevingen in het Beroepsonderwijs (14 Oktober 2010) Werkbladen Workshop zelfonderzoek project Hybride Leeromgevingen in het Beroepsonderwijs (14 Oktober 010) Ilya Zitter & Aimée Hoeve Versie 5 oktober 010 Vooraf Vertrekpunt voor de monitor & audit van de

Nadere informatie

FLEXIBILISERING, MAAR DAN METEEN GOED

FLEXIBILISERING, MAAR DAN METEEN GOED FLEXIBILISERING, MAAR DAN METEEN GOED en met de Associate degree Hans Daale - Leido opzet Invoering van de associate degree als opleiding Flexibilisering, verticaal en horizontaal, van de beroepskolom

Nadere informatie

Succesvolle leerlingen in een kleurrijke omgeving februari 2015

Succesvolle leerlingen in een kleurrijke omgeving februari 2015 - Missie/Visie - Succesvolle leerlingen in een kleurrijke omgeving februari 2015 Op AMS staat de leerling centraal. Dat betekent dat alles wat we doen er op gericht is om iedere leerling zo goed mogelijk

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK MBO. New School Routing Academy Commercieel medewerker (Commercieel medewerker binnendienst)

KWALITEITSONDERZOEK MBO. New School Routing Academy Commercieel medewerker (Commercieel medewerker binnendienst) KWALITEITSONDERZOEK MBO New School Routing Academy 90111 Commercieel medewerker (Commercieel medewerker binnendienst) December 2015 BRIN: 30KP Onderzoeksnummer: 286411 Onderzoek uitgevoerd: 07 december

Nadere informatie

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR?

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE OPENER AANPAK VERGROOT KWALITEITSBEWUST WERKEN IN TEAMS ALIE KAMPHUIS, MARLOES VAN BUSSEL EN IDA BONTIUS WWW.CINOP.NL 2 WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE

Nadere informatie

TOPClass gedragsspecialist 10 06-2014

TOPClass gedragsspecialist 10 06-2014 TOPClass gedragsspecialist 10 06-2014 Opzet workshop Wie zijn wij, jullie? Informatie over TOPClass gedragsspecialist Voorbeeld programma, samenwerking Stelling Vragen Opvallende leerlingen Waarom TOPClass

Nadere informatie

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 TAAL EN REKENEN VAN BELANG toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 INHOUD Inleiding... 5 Hoofdstuk 1 Resultaten VMBO in de regio Den Haag... 7 1.1 Totaal overzicht van de afgenomen

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

Voorbeeld efficiënte inpassing lwoo en pro binnen passend onderwijs.

Voorbeeld efficiënte inpassing lwoo en pro binnen passend onderwijs. [Typ hier] Voorbeeld efficiënte inpassing lwoo en pro binnen passend onderwijs. 11 mei 2015 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Deze handreiking is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met:

Nadere informatie

Sectorwerkstuk. Zinvol LOB a. Grenservaring b. Reflectie c. Keuzevrijheid. Algemeen Verplicht? Plaats binnen LOB?

Sectorwerkstuk. Zinvol LOB a. Grenservaring b. Reflectie c. Keuzevrijheid. Algemeen Verplicht? Plaats binnen LOB? Sectorwerkstuk Algemeen Verplicht? Plaats binnen LOB? Doelen LOB a. Verkennen b. Oriënteren c. Verdiepen d. Knoop doorhakken Zinvol LOB a. Grenservaring b. Reflectie c. Keuzevrijheid Van globaal, virtueel

Nadere informatie

Henk Rombouts. Hogeschool Zuyd. Jan de Vries. NHTV internationaal hoger onderwijs Breda

Henk Rombouts. Hogeschool Zuyd. Jan de Vries. NHTV internationaal hoger onderwijs Breda Henk Rombouts Hogeschool Zuyd Jan de Vries NHTV internationaal hoger onderwijs Breda 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 1.5 Overgangs- of combinatietrajecten: - Ontwikkelen van verkorte

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RIJN IJSSEL. SECTOR CIOS, ZORG EN WELZIJN Opleiding Sociaal-cultureel werker

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RIJN IJSSEL. SECTOR CIOS, ZORG EN WELZIJN Opleiding Sociaal-cultureel werker RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RIJN IJSSEL SECTOR CIOS, ZORG EN WELZIJN Opleiding Sociaal-cultureel werker Plaats: BRIN: Onderzoeksnummer: Onderzoek uitgevoerd op: Conceptrapport verzonden op: Rapport

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Installeren (Eerste monteur elektrotechnische installaties)

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Installeren (Eerste monteur elektrotechnische installaties) ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ROC Tilburg te Tilburg Installeren (Eerste monteur elektrotechnische installaties) Juli 2014 3280511/7 BRIN: 25LZ Onderzoeksnummer: 276480 Onderzoek

Nadere informatie

Doelstellingennotitie Toptraject

Doelstellingennotitie Toptraject Doelstellingennotitie Toptraject Auteur: Stephan van der Voort (programmamanager) c.s.m.vandervoort@saxion.nl Inleiding Het Toptraject is ambitieus! We willen voor leerlingen van het vmbo (GL en TL) die

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Zorgcampus Rotterdam te Rotterdam

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Zorgcampus Rotterdam te Rotterdam KWALITEITSONDERZOEK MBO Zorgcampus Rotterdam te Rotterdam Verzorgende-IG Januari 2016 BRIN: 30NZ Onderzoeksnummer: 286193 Onderzoek uitgevoerd: 13-01-2016 Conceptrapport verzonden op: 23 februari 2016

Nadere informatie

Voorstel en voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Mailadres: Telefoonnummer: Naam/namen van de presentatoren: en

Voorstel en voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Mailadres: Telefoonnummer: Naam/namen van de presentatoren: en Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Jolanda Cuijpers Mailadres: jolanda.cuijpers@leijgraaf.nl Telefoonnummer: 0618184849 Naam/namen van de presentatoren: Marielle den

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Draaiboeken voor drie activiteiten op het snijvlak vmbo-mbo Nieuwsgierig hoe u samenwerking tussen vmbo en mbo

Nadere informatie

Samen verantwoordelijk voor studiesucces

Samen verantwoordelijk voor studiesucces BIJLAGE 1 De pilot samen verantwoordelijk voor studiesucces biedt de kans om gezamenlijk aan visieontwikkeling te doen. Op basis van een gedeelde visie en gezamenlijk beleid kan onderzocht worden waar

Nadere informatie

Verzilvering van ervaringscertificaten Een matrix met rollen, verantwoordelijkheden en hulpmiddelen. Kenniscentrum EVC, januari 2013

Verzilvering van ervaringscertificaten Een matrix met rollen, verantwoordelijkheden en hulpmiddelen. Kenniscentrum EVC, januari 2013 Verzilvering van ervaringscertificaten Een matrix met rollen, verantwoordelijkheden en hulpmiddelen Kenniscentrum EVC, januari 2013 1 Aanleiding Sociale partners in Zorg en Welzijn stelden in het voorjaar

Nadere informatie

De Netwerkschool. Sligte H., Heyma A., van Eck, E., van der Meijden, A. (2015)

De Netwerkschool. Sligte H., Heyma A., van Eck, E., van der Meijden, A. (2015) Sligte H., Heyma A., van Eck, E., van der Meijden, A. (2015) De Netwerkschool Onderzoek naar werkzame bestanddelen voor vernieuwing van het middelbaar beroepsonderwijs Kohnstamm Instituut SEO Economisch

Nadere informatie

Regeling toelating en begeleiding van 5 havo naar 5 vwo of 6 vwo.

Regeling toelating en begeleiding van 5 havo naar 5 vwo of 6 vwo. Regeling toelating en begeleiding van 5 havo naar 5 vwo of 6 vwo. Inleiding. Van toepassing is de Procedure toelating, schorsing en verwijdering van Het Erasmus (2006). Doelen en resultaten: Met de regeling

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Competentiegericht opleiden in de kinderopvang en peuterspeelzaalwerk in Gelderland

Competentiegericht opleiden in de kinderopvang en peuterspeelzaalwerk in Gelderland Competentiegericht opleiden in de kinderopvang en peuterspeelzaalwerk in Gelderland Afstemming tussen het werkveld en het beroepsonderwijs Nieuwsbrief Februari 2010 Deze nieuwsbrief is een eerste berichtgeving.

Nadere informatie

Regeling experimenten herontwerp kwalificatiestructuur mbo 2005-2006

Regeling experimenten herontwerp kwalificatiestructuur mbo 2005-2006 OCenW-Regelingen Bestemd voor: een insteling als bedoeld in artikel 1.1.1, onderdeel b en artikel 1.4.1 van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB); een instituut als bedoeld in artikel 12.3.8. van de

Nadere informatie

Projectmatig werken. Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden

Projectmatig werken. Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden Projectmatig werken Inleiding...2 Het maken van projecthandleidingen...3 Format Projecthandleiding...4 Procesverslag...5 Problemen bij samenwerking...7 Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden 1 Inleiding In deze

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw

Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw Januari 2015 Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw Sector: Schilderen en Onderhoud en Afbouw Vastgesteld door: Paritaire Commissie Onderhoud, Schilderen en Afbouw Savantis Vaststellingsdatum:

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext 1 Inleiding Dit onderwijsmodel is ontwikkeld op basis van de strategische doelstellingen van het

Nadere informatie

Onbeperkt leren. NTI-Eega Businesscase en Discussie

Onbeperkt leren. NTI-Eega Businesscase en Discussie Onbeperkt leren NTI-Eega Businesscase en Discussie Voorstellen Drs. Erik Steenwelle MM Directeur NTI Zakelijk NTI Zakelijk 071-7501040 06-33324391 erik.steenwelle@nti.nl Programma Ontwikkelingen in de

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD OER. OER opleiding Kapper Niveau 3

WIJZIGINGSBLAD OER. OER opleiding Kapper Niveau 3 WIJZIGINGSBLAD OER OER opleiding Kapper Niveau 3 Naam opleiding kapper Crebonummer 91182 Niveau 3 Leerweg BBL Cohort 2012-2014 Startmoment opleiding Februari 2013 Vaststellingsdatum wijziging 25-11-2013

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ROC A12 te Ede Ondernemer detailhandel definitief januari 2015 3280511/8 BRIN: 25PM Onderzoeksnummer: 279414 Onderzoek uitgevoerd in: oktober/november

Nadere informatie

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO 2015-2016 1 Inhoudsopgave 1 Het onderwijs verandert blz 3 2 Kiezen in VMBO-2 blz 4 3 De opleidingen binnen het Minkema College blz 5 Basis- en kaderberoepsgerichte leerweg

Nadere informatie

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Beroepenveldcommissies voor de bouwsector Samenvatting Rotterdam, April 2013 Karel Kans Ruud van der Aa Inhoudsopgave Aanleiding en doel onderzoek Uitkomsten van het onderzoek Wat weten de commissies te

Nadere informatie

Succesvol implementeren

Succesvol implementeren Succesvol implementeren Waarom begeleiding bij implementeren? Idealiter wordt een verandering op een school ingezet vanuit de onderwijsvisie. Deze veranderingen zijn veelal geformuleerd in het schoolplan

Nadere informatie

XSservice BV. Samenwerking Project Boris & PROFIJT

XSservice BV. Samenwerking Project Boris & PROFIJT XSservice BV Samenwerking Project Boris & PROFIJT Aan SBB Project Boris Van Olav van Doorn Margriet van de Ketterij, MSc Betreft Samenwerking Project Boris & PROFIJT Datum 11-03-2016 Inleiding PROFIJT

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

Opleidingsinitiatief. Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch

Opleidingsinitiatief. Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch Opleidingsinitiatief Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch Aanleiding Demografische ontwikkelingen Leeftijdsklasse 1950 2008 Tot 20 jaar 37% 24% 20-40 jaar 29% 26% 40-65 jaar 25% 35%

Nadere informatie

Uitstroommonitor praktijkonderwijs 2013-2014 Samenvatting van de monitor 2013-2014 en de volgmodules najaar 2014

Uitstroommonitor praktijkonderwijs 2013-2014 Samenvatting van de monitor 2013-2014 en de volgmodules najaar 2014 monitor praktijkonderwijs 2013-2014 Samenvatting van de monitor 2013-2014 en de volgmodules najaar 2014 Platform Praktijkonderwijs Rotterdam, 29 december 2014 1 Introductie In de periode 1 september 31

Nadere informatie

MBO HBO. Maritieme techniek. Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL

MBO HBO. Maritieme techniek. Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL MBO HBO Maritieme techniek Deeltijdopleidingen voor professionals WWW.STC-GROUP.NL DEELTIJD MBO- EN HBO-OPLEIDINGEN Nederlandse scheeps- en jachtwerven horen tot de absolute wereldtop. De voorsprong op

Nadere informatie

Overzicht doorstromen, diplomeren en vrijstellen van keuzedelen

Overzicht doorstromen, diplomeren en vrijstellen van keuzedelen Overzicht doorstromen, diplomeren en vrijstellen van keuzedelen Deel 1: Deel 2: Invloed van keuzedelen op cohorten gestart vóór 2016-2017 Doorstromen, diplomeren en vrijstellen van keuzedelen vanaf cohort

Nadere informatie

Mbo-hbo. doorstroomassessment. Voor een bewuste stap naar het hbo

Mbo-hbo. doorstroomassessment. Voor een bewuste stap naar het hbo Mbo-hbo doorstroomassessment Voor een bewuste stap naar het hbo www.hva.nl/decanen/mbo.htm Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Mbo-hbo doorstroomassessment Voor een bewuste stap naar het hbo Waarom een

Nadere informatie

1. Keuzedelen. 2. Uitrol van de Associate degree, omdat. 3. Regionale Associate Colleges. 4. Flexibilisering

1. Keuzedelen. 2. Uitrol van de Associate degree, omdat. 3. Regionale Associate Colleges. 4. Flexibilisering Hans Daale Leido 1. Keuzedelen 2. Uitrol van de Associate degree, omdat 3. Regionale Associate Colleges 4. Flexibilisering Keuzedelen vanaf 2016 Mogelijkheden voor keuzedelen gericht op het hbo Keuzedelen:

Nadere informatie

De verschillende soorten docentenstages Uitgangspunten Organisatie

De verschillende soorten docentenstages Uitgangspunten Organisatie Voorwoord In onze regio is het organiseren van een docentenstage nog geen gemeengoed. Scholen hebben hun ideeën hierover, gaan er verschillend mee om of zelfs geheel niet. Docentenstages echter zijn onontbeerlijk

Nadere informatie

Medezeggenschap verzilveren

Medezeggenschap verzilveren Steven van Slageren Medezeggenschap verzilveren 2 maart 2010 OR-ervaring niet meenemen in je loopbaan is een vorm van kapitaalsvernietiging Medezeggenschap verzilveren Stappenplan/spoorboekje/handleiding:

Nadere informatie

HET GELDERS ONDERWIJS MODEL

HET GELDERS ONDERWIJS MODEL HET GELDERS ONDERWIJS MODEL In dialoog over samen investeren in kwalificeren voor de toekomst! WZW, de werkgeversvereniging voor zorg- en welzijnsorganisaties in Gelderland, wil samen met al haar betrokken

Nadere informatie

voor het hoger beroepsonderwijs

voor het hoger beroepsonderwijs voor het hoger beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma dat

Nadere informatie

Nieuwsgierig Verbindend Inspirerend STRATEGISCHE KOERS 2 0 1 6-2 0 2 0

Nieuwsgierig Verbindend Inspirerend STRATEGISCHE KOERS 2 0 1 6-2 0 2 0 Nieuwsgierig Verbindend Inspirerend STRATEGISCHE KOERS 2 0 1 6-2 0 2 0 2 Met trots presenteren wij onze strategische koers voor de komende jaren In de achterliggende periode is door alle collega s van

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ NOORDERPOORT. Opleidingen Zakelijke Dienstverlening Team ZDL01

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ NOORDERPOORT. Opleidingen Zakelijke Dienstverlening Team ZDL01 RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ NOORDERPOORT Opleidingen Zakelijke Dienstverlening Team ZDL01 Plaats: BRIN: Onderzoeksnummer: Onderzoek uitgevoerd op: Conceptrapport verzonden op: Rapport vastgesteld

Nadere informatie

SERVICEDOCUMENT BEROEPSPRAKTIJKVORMING: WAT MAG VERWACHT WORDEN VAN DE BPV?

SERVICEDOCUMENT BEROEPSPRAKTIJKVORMING: WAT MAG VERWACHT WORDEN VAN DE BPV? SERVICEDOCUMENT BEROEPSPRAKTIJKVORMING: WAT MAG VERWACHT WORDEN VAN DE BPV? Inleiding Op grond van de Wet educatie en beroepsonderwijs (hierna: WEB) zijn er aan de beroepspraktijkvorming (bpv) vereisten

Nadere informatie

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA VOORWOORD Hoe leiden we elke student op tot de professional voor de wereld van morgen? Met de blik op 2025 daagt die vraag

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Toelatings- en vrijstellingsbeleid Hbo Bachelor Verpleegkunde

Toelatings- en vrijstellingsbeleid Hbo Bachelor Verpleegkunde Toelatings- en vrijstellingsbeleid Hbo Bachelor Verpleegkunde Toelating Hbo-ba Verpleegkunde vs.29.10.2015 Pagina 1 1. Toelatingsbeleid 1.1 Officiële toelatingseisen Als voorwaarde voor toelating tot de

Nadere informatie

Plan van Aanpak. en Edutrainers samen op weg. Versie: 151027 EXPEDITIE 2015-2016

Plan van Aanpak. <naam school> en Edutrainers samen op weg. Versie: 151027 EXPEDITIE 2015-2016 Plan van Aanpak en samen op weg Versie: 151027 EXPEDITIE 2015-2016 De Expeditie Er gaan 85 docenten samen op pad. Doel: De docenten en leerlingen ervaren dat de inzet van ICT een meerwaarde

Nadere informatie

Resultaten Monitor Ad-ronde 4B samenwerking mbo-hbo

Resultaten Monitor Ad-ronde 4B samenwerking mbo-hbo Resultaten Monitor Ad-ronde 4B samenwerking mbo-hbo Presentatie op de Dag van de Beroepskolom LEIDO Academy Amersfoort, 7 oktober 2016 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Bron

Nadere informatie

Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan

Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan Scholieren eisen tijd en begeleiding voor hun loopbaan Scholieren hebben behoefte aan LOB Uit het onderzoek blijkt dat scholieren behoefte hebben aan meer LOB. Dat begint in leerjaar één. In de laatste

Nadere informatie

Stromen door het onderwijs

Stromen door het onderwijs Stromen door het onderwijs Vanuit het derde leerjaar van het vo 2003/2004 Erik Fleur DUO/IP Juni 2013 1. Inleiding In schooljaar 2003/2004 zaten bijna 200 duizend leerlingen in het derde leerjaar van het

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ROC TOP te Amsterdam 22158 Financiële beroepen (Financiële beroepen) en 93200 Financiële beroepen (Financieel administratief medewerker) Januari,

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK. Wessel Gansfortcollege Heerdenpad Afdeling vwo

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK. Wessel Gansfortcollege Heerdenpad Afdeling vwo RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK Wessel Gansfortcollege Heerdenpad Afdeling vwo Plaats: Groningen BRIN-nummer: 14RP Arrangementsnummer: Onderzoek uitgevoerd op: 12 juni 2012 Conceptrapport

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. Albeda College te Rotterdam

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. Albeda College te Rotterdam ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO Albeda College te Rotterdam Horeca-ondernemer/-manager/Ondernemer horeca/bakkerij ICT-medewerker (Medewerker beheer ICT) Sociaal-cultureel werker Administrateur

Nadere informatie

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Aan de Gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 9105

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken

Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken Factsheet september 2009. Contactpersoon: Daphne Hijzen, onderzoeker en lid van de Kenniskring beroepsonderwijs

Nadere informatie

fr, Vere : Geachte mevrouw Bussemaker,

fr, Vere : Geachte mevrouw Bussemaker, t 0 4 fr, Vere : Hogeschoe1if Prinsessegracht 21 Postbus 123 2501 CC Den Haag t (070)31221 21 f(070)31221 00 Aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - Mevrouw dr. M. Bussemaker Postbus 16375

Nadere informatie

Leusden. Auteur: Stichting Sportkanjers Wim van t Westeinde Datum: 24-12-2012 Versie: Sportkanjerclub Leusden versie 1

Leusden. Auteur: Stichting Sportkanjers Wim van t Westeinde Datum: 24-12-2012 Versie: Sportkanjerclub Leusden versie 1 Leusden Auteur: Stichting Sportkanjers Wim van t Westeinde Datum: 24-12-2012 Versie: Sportkanjerclub Leusden versie 1 Algemene beschrijving Sportkanjerclub De Sportkanjerclub is een fantastische plek voor

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

DIRECTEUR BEDRIJFSVOERING MBO-COLLEGE ALMERE. ROC van Flevoland

DIRECTEUR BEDRIJFSVOERING MBO-COLLEGE ALMERE. ROC van Flevoland DIRECTEUR BEDRIJFSVOERING MBO-COLLEGE ALMERE ROC van Flevoland ROC van Flevoland Het Regionaal Opleidingen centrum van Flevoland behoort tot een van de ruim 40 ROC s van ons land. Inspelend op de veranderende

Nadere informatie

Joanne van Emmerik & Marianne Driessen 24 mei 2012 VAN MBO NAAR HBO?

Joanne van Emmerik & Marianne Driessen 24 mei 2012 VAN MBO NAAR HBO? Joanne van Emmerik & Marianne Driessen 24 mei 2012 KANSRIJKE DOORSTROOM VAN MBO NAAR HBO? Inhoud Achtergrond onderzoek Methode Versant Pro Speaking & Writing Resultaten Discussie De cijfers: instroom in

Nadere informatie

SERVICEDOCUMENT VRIJSTELLINGEN AVO

SERVICEDOCUMENT VRIJSTELLINGEN AVO SERVICEDOCUMENT VRIJSTELLINGEN AVO SERVICEDOCUMENT VRIJSTELLINGEN AVO Binnen de mbo-scholen van de Lentiz onderwijsgroep ontstaan vaak vragen over de voorwaarden waaraan vrijstellingen voor AVO-vakken

Nadere informatie

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Voorgesteld besluit: 1. t.b.v. voorbereiding opleiding CE Cultuurmanagement (start: studiejaar 2007-2008) 20.000,- beschikbaar stellen aan Hogeschool Drenthe. Genomen besluit

Nadere informatie