Op het snijvlak van ICT, politiek, bestuur en samenleving

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Op het snijvlak van ICT, politiek, bestuur en samenleving"

Transcriptie

1 Linkse & Rechtse ICT Op het snijvlak van ICT, politiek, bestuur en samenleving Een bundeling van vijf jaar opinies in AutomatiseringGids ZSOLT SZABO

2 Op het snijvlak van ICT, politiek, bestuur en samenleving Een bundeling van vijf jaar opinies in AutomatiseringGids Zsolt Szabo

3 Meer informatie over deze en andere uitgaven kunt u verkrijgen bij: BIM Media B.V. Postbus BG Den Haag tel.: (070) BIM Media B.V., Den Haag Academic Service is een imprint van BIM Media B.V. Vormgeving en zetwerk: az grafisch serviceburo, Den Haag Omslagontwerp: az grafisch serviceburo, Den Haag Druk- en bindwerk: Drukkerij Wilco, Amersfoort ISBN NUR 980 Alle rechten voorbehouden. Alle intellectuele eigendomsrechten, zoals auteurs- en databankrechten, ten aanzien van deze uitgave worden uitdrukkelijk voorbehouden. Deze rechten berusten bij BIM Media B.V. en de auteur. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet gestelde uitzonderingen, mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich te wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van een gedeelte van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uitgever. Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, kan voor de afwezigheid van eventuele (druk)fouten en onvolledigheden niet worden ingestaan en aanvaarden de auteur(s), redacteur(en) en uitgever deswege geen aansprakelijkheid voor de gevolgen van eventueel voorkomende fouten en onvolledigheden. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photo copying, recording or otherwise, without the publisher s prior consent. While every effort has been made to ensure the reliability of the information presented in this publication, BIM Media B.V. neither guarantees the accuracy of the data contained herein nor accepts responsibility for errors or omissions or their consequences.

4 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 7 Vooruitkijkende terugblik 9 Vol gas op data 11 Schippers aan het roer 15 Industrie 4.0: print uw eigen Dacia of Porsche 19 Zonder IT staat de wereld stil 23 Decentraliseren = moderniseren 25 E-commerce als exportproduct 27 Das Zwischennetzwerk 31 Wat doet een CIO eigenlijk? 33 Den Haag zonder Arre 35 Zonder ICT geen decentralisaties 39 Publieke omroepen in beweging 41 Toekomstvast beleid 43 Consument aan de bal 47 Slechte werkplekken 49 Dagopening efficiënter werken 53 Wegens verbouwing geopend! 55 IT-sector in beweging 57 Game changer voor onder de kerstboom 59 Breekijzer voor innovatie 63 Paradigmashift IT-branche 65 Laaghangend fruit 67 Nieuwe Economie 69 Samenhangend beleid 71 Verkiezingskoorts 73 Zoek de verschillen 77 Een veranderend speelveld 79 Implicaties Patriot Act verdienen debat 83 Chapeau voor de Europese Commissie 85 Virtueel levend 87 Hippe senatoren in de cloud 91 3

5 Inhoud Grensoverschrijdend EPD in aantocht 93 Vreemde bestemmingen 95 De eerste digitale wereldoorlog 97 Wild West 99 Geplande innovatie 103 Linkse en rechtse ICT 105 Verstandig beleid 107 Waar in Nederland ligt het nieuwe Eindhoven? 109 Invasie der tablets 113 Zet computers bij oud schroot 115 IT ers in den lande, verenigt u! 119 IT helpt de bouwsector 121 Stoppen met nadenken 125 Tweede Kamer gaat voor cloud computing 127 Het probleem van Tjeenk Willink : een jaar van politieke actie! 131 Digi Neelie 133 Digitaal inburgeren 135 Balkenende vergeet IT (niet)! 137 Eén dienstverleningsplatform voor de overheid 139 Ambtenaar Thorbecke had het zo gewild 145 4

6 Voorwoord Een paar jaar voor Zsolt Szabo in 2003 aantrad als Kamerlid, was ik minister van Grote Steden- en Immigratiebeleid, tevens belast met overheidsinformatiebeleid en coördinatie van het millenniumprobleem. Beiden zagen wij de kansen die digitalisering bood, en nog steeds biedt, voor zowel de overheidsdienstverlening als voor andere maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Ontwikkelingen die Zsolt Szabo ook in zijn columns in dit boek benoemt. Grote delen van de samenleving raakten in die tijd verbonden via internet. En steeds grotere delen van het economische proces werden afgehandeld via internet en . We wilden de oneindig lijkende mogelijkheden ontdekken en benutten, maar waren tegelijkertijd beducht voor de groeiende afhankelijkheid van ICT. We zagen de enorme impact van ICT, maar konden niet bevroeden dat jaren later internet en social media de wereld zo op zijn kop zouden zetten. De kracht van internettechnologie, twitter, facebook, google-glass, is groot in onze samenleving. Onder de impuls van het bijna magisch klinkende Powered by internet ontstaan nieuwe bewegingen en kansen. Er vindt een economische en sociale revolutie plaats die dwars door gevestigde grenzen, bedrijven, hiërarchieën en instituties heengaat. Internet en social media maken een einde aan gesloten bolwerken. Social media betekent communiceren, interactie, informatie delen in plaats van afschermen, open en transparant zijn. Niet alleen informatie zenden maar ook (inter)actief omgaan met de informatie die je ontvangt. Relaties worden omgedraaid. Niet langer over u en voor u. De klant en burger staan voortaan zelf aan het stuur. Dat is bij een bedrijf lastig, maar bij de overheid helemaal. 5

7 Voorwoord Een overheidsorganisatie die gekenmerkt wordt door bureaucratie en degelijkheid, moet opeens dynamischer, transparant en responsiever worden. Deze transitie kost tijd, zo blijkt ook in de praktijk. Toch liggen hier juist de kansen. De mogelijkheden van ICT, internet en social media kunnen de overheid dichter bij burgers en bedrijven brengen, 7x24. Ook het bedrijfsleven maakt snel de beweging naar meer openheid in communicatie en speelt in op de wensen van klanten die actief getoetst worden met behulp van co-creatie. Is het alleen maar rozengeur en maneschijn? Nee, ICT wordt ook misbruikt voor nare zaken en doelen: phishing, oplichting en terreur. Bestrijding van cybercrime is een nieuwe, gewichtige loot aan de stam van rampenpreventie en rampenbestrijding. Wat begon als een digitale revolutie, is inmiddels ook een sociaal-maatschappelijke en economische revolutie geworden. Dat wordt zeker ook duidelijk uit de columns van Zsolt Szabo. Ik wens u veel leesplezier. Roger van Boxtel 6

8 Inleiding ICT als de heilige graal om te komen tot Ja, tot wat eigenlijk? ICT wordt tot op heden nog steeds gezien als een complex onderwerp met lange doorlooptijden. Een voorbeeld: als Kamerlid was ondergetekende woordvoerder ICT en diende ik al in 2004 een motie in samen met het CDA, PvdA, D 66 en LPF om te komen tot één eid infrastructuur met één identiteitskaart vanuit de overheid om zo van alle overbodige pasjes af te zijn in de portefeuille van de burgers en van de daaraan gekoppelde administratieve rompslomp. Het kabinet Balkenende II zegde toe dat de motie in 2007 zou zijn geïmplementeerd. Nu, ruim 11 jaar later wordt er nog steeds, weliswaar in aangepaste vorm, gewerkt aan dit onderwerp. Tegelijkertijd constateer ik met veel plezier en voldoening dat de overheid in de afgelopen jaren een aantal bijzonder noodzakelijke bouwstenen heeft geïntroduceerd die in belangrijke mate bijdragen aan de digitalisering van de dienstverlening en bedrijfsvoering. Te denken valt hier aan de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur en afgeleide architecturen voor de verschillende bestuurslagen van de Nederlandse overheid en de achterliggende overheidsorganisaties, de I-strategie van de Rijks CIO, het creëren van de functie van CIO s op de departementen, een Visie op het Stelsel van Overheidsgegevens, de 7

9 Inleiding oprichting van het Nationaal Cyber Security Centrum en de instelling van de functie van Nationaal Commissaris Digitale Overheid. Een andere voor het debat belangrijke constatering is dat de aandacht in de media en in de Tweede Kamer voor ICT-projecten bij de overheid groeit. Dit geldt ook voor projecten die minder succesvol waren. Onder meer door factoren zoals veranderende wet- en regelgeving, beleidswijzingen, voortschrijdend inzicht en de snel veranderende technologie. Veel van deze onderwerpen worden zowel door de overheid als de markt inmiddels onderkend en er wordt op geanticipeerd. Dat laat onverlet dat er buiten de spotlichten van de publiciteit natuurlijk ook talloze ICT-projecten zeer succesvol zijn. Naast analyses van ICT sec binnen het overheidsdomein zijn er vanzelfsprekend andere ICT gerelateerde onderwerpen met een maatschappelijke relevantie waar aandacht aan is besteed in de columns zoals de opkomst van cloud computing, de gevolgen voor de detailhandel van de groei van het aantal internetwinkels, de crisis in de bouwsector als gevolg van thuiswerken, de Patriot Act, het EPD, de implicaties van 3D printing, de digitale agenda van de Europese Commissie, de NSA en een mogelijk Europees internet en de toekomst van de Publieke Omroepen in onze gedigitaliseerde samenleving. De opinies in deze bundel vormen een mooie staalkaart van het belang van informatisering (inzetten van middelen uit de ICT) voor onze maatschappij. ICT is hierbij nog steeds een middel maar digitalisering wordt in het debat meer en meer een doel. Zsolt Szabo is Vice President bij Capgemini en oud-kamerlid 8

10 Vooruitkijkende terugblik 7 november 2014 Sinds 2009 schrijf ik mijn opinies voor AutomatiseringGids lijkt wel een prehistorisch ICT-tijdperk: de cloud was nog gewoon een wolk, Samsung introduceerde de S9110 smartwatch, Facebook was met een opmars bezig en groeide van 150 naar 350 miljoen gebruikers (nu rond 1,3 miljard), het aantal pageviews van Hyves liep in de miljarden en steeg sterk, Nokia was de best verkopende smart phone-verkoper gevolgd door RIM met de Blackberry, de ipad bestond nog niet, Neelie Kroes werd benoemd tot Eurocommissaris voor de Digitale Agenda en de informatie strategie van het Rijk moest nog geschreven worden. In mijn artikelen heb ik meerdere malen gepoogd om de wolk te demystificeren en tevens heb ik in 2009 geopperd dat de overheid zou moeten streven naar een Gemeenschappelijk Dienstverlenings Platform (GDP) op basis van een vercloude overheidsinfrastructuur. Leuk om te zien dat er heden ten dage wordt gesproken over één Gemeenschappelijke Digitale Infrastructuur (GDI). Ja, er is veel gebeurd sinds 2009, maar hoe nu verder? Ik verwacht dat leveranciers van software die niet op cloud gebaseerd is, deze de komende jaren als SaaS gaan aanbieden. Men heeft geen keuze meer: alles wordt cloud. We leven in een samenleving waarbij we in alles wat we doen, zowel zakelijk als privé, meer en meer afhankelijk worden van het internet. Het behouden van een goed niveau van security en privacy blijft daarbij een grote uitdaging. Hoe dienen we om te gaan met zaken als de Europese richtlijn bescherming persoonsgegevens, waarmee een ondernemer die niet goed omgaat met persoonsgegevens risico loopt op een boete van tot wel 2 procent van zijn wereldwijde jaaromzet? Hoe moeten we omgaan met de Patriot Act, het meekijken op het internet door overheden en 9

11 Vooruitkijkende terugblik Safe Harbor? Moet een overheid of bedrijf zich van het internet afkoppelen? Onmogelijk. Organisaties moeten zich goed verdiepen in de complexe wet- en regelgeving die op ons afkomt en in de te nemen maatregelen, opdat men aan die voorschriften kan blijven voldoen. Dat betekent meer juridische bijstand en een proces van permanente risico-analyses optuigen. Hiermee kan in ieder geval worden aangetoond dat wanneer zaken fout gaan, men op zorgvuldige wijze heeft gehandeld. De belangrijkste aandachtspunten waarnaar gekeken zal moeten worden zijn de aanwezigheid van een cloudstrategie, toepasselijk recht, intellectueel recht, aanwezigheid van een escrow-bepaling, beveiligde verbindingen, de locatie van dataopslag, welke encryptiestandaarden worden gebruikt, of de Europese privacy wetgeving wordt gerespecteerd, relevante securitycertificaten en audits, notificatie rond data breaches, monitoren van netwerkverkeer op merkwaardige verzoeken, security by transparancy, etc. Ervoor uitkijken, maar nog belangrijker, vooruitkijken. 10

12 Vol gas op data 10 oktober 2014 In 1959 werd in het Groningse Slochteren een gigantisch gasveld aangeboord op de bietenakker van boer Kees Boon. De vondst leverde boer Kees jammer genoeg geen fortuin op. Volgens de overlevering hield hij slechts gulden over aan deze vondst vanwege een oude wet uit De Mijnwet, ingevoerd tijdens het regime van Lodewijk Napoleon, bepaalde dat een landeigenaar geen eigendomsrechten heeft op delfstoffen die op of onder zijn terrein worden gedolven. Arme boer Kees en familie hebben, met minimaal 2700 miljard kubieke meter gas in de grond, helaas dus nooit van de rijkdom mogen genieten. Anders hadden we vast en zeker onze eigen Groningse Rockefeller gehad. Nu, 55 jaar later, lijkt Groningen wederom een nieuwe vorm van bestaan aangeboord te hebben: de exploitatie van data. Daar waar tijdens Prinsjesdag IT-minnend Nederland in de stukken moest grasduinen naar IT-gerelateerde onderwerpen, kwam de minister van Economische Zaken Henk Kamp een aantal dagen later met het goede nieuws dat in de Eemshaven een mega datacenter uit de grond zal worden gestampt. Goed nieuws in een regio die wel een stimulans kan gebruiken. Saillant hierbij is dat in 1968, bij de plannenmakerij en ontwikkeling van de Eemshaven, de overslag van niet grijpbare grondstoffen zoals data als inkomstenbron hoogstwaarschijnlijk niet eens bestond. Ons gasverleden beperkt zich trouwens niet alleen tot Groningen. Er is meer gas te vinden in bijvoorbeeld Drenthe, Overijssel en Noord-Holland. Hetzelfde geldt voor datacenters. Ook die zijn over het gehele land verspreid met de bekendste clustering in Amsterdam en binnenkort ook in de Wieringermeer. Nederland verwordt dus van een gasrotonde tot een datarotonde. Uniek? Nee! In tegenstelling tot gas loopt heel Europa, gestuwd door de razendsnelle ontwikkelingen rond 11

13 Vol gas op data 12

14 Vol gas op data cloud computing, vol met datacenters, van Berlijn tot Dublin en van Londen tot Boedapest. Erg? Ook niet, zolang we maar slim onze eigen industrie hiervan kunnen laten profiteren. En daarvoor zijn er kansen genoeg in een wereld die pas aan het begin staat van een nieuwe economische revolutie, gedreven door het slim gebruikmaken van de beschikbare data in combinatie met praktische devices. Belangrijk hierbij is dat overheden in gezamenlijk overleg en waar ook ter wereld in de uitoefening van hun functie ruimte bieden voor innovatie. Ondernemers leiden onze welvaart en zo stilletjes aan lijkt ons land op IT-gebied een uitstekend klimaat te creëren voor IT-bedrijven. Datacenters, webdesign, gaming, chip productie, procesautomatisering, business intelligence, logistiek en infrastructuur, applicatierationalisatie; zo maar een aantal gebieden waar we het verschil kunnen maken zonder de gebruikelijke buzzwoorden in dit verband te gebruiken. Vol gas dus op data en al wat ermee samenhangt. 13

15 Het internet en de daarmee samenhangende producten en diensten voor de gezondheidszorg bieden tevens, wenselijk of niet, ongekende mogelijkheden voor burgers om zelf hun dossier ook buiten arts en ziekenhuis op te bouwen en te beheren.

16 Schippers aan het roer 12 september 2014 Op twee juli, aan het begin van het zomerreces, stuurden minister Schippers en staatsecretaris Van Rijn, beiden bewindspersoon op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, een brief over e-health en zorgverbetering aan de Kamer. De ambitie van het ministerie is om de mogelijkheden van e-health beter te benutten. Schippers en Van Rijn constateren in de brief dat er veel nieuwe technologieën zijn die nog vaak een brede toepassing ontberen en willen met de zorgpartijen aan de slag om bewezen toepassingen van e-health daadwerkelijk van de grond te krijgen. Achterliggende gedachte is dat de communicatie tussen patiënt en zorgverlener op afstand makkelijker wordt, waardoor de zorg beter rondom de patiënt kan worden georganiseerd. Prima brief met heldere doelen en precies op tijd! Belangrijk is hier wel de constatering dat steeds meer ontwikkelingen buiten het traditionele zorgspeelveld plaatsvinden en het feit dat de patiënt steeds mondiger wordt door effectief gebruik te maken van het internet en van beschikbare applicaties. Deze ontwikkelingen dienen dan ook een belangrijke plaats te krijgen in de periodieke e-health monitor. Het internet en de daarmee samenhangende producten en diensten voor de gezondheidszorg bieden tevens, wenselijk of niet, ongekende mogelijkheden voor burgers om zelf hun dossier ook buiten arts en ziekenhuis op te bouwen en te beheren. Applicaties op smartphones als een stethoscoop, sensoren in schoenen die via het internet aan artsen informatie doorgeven over de stabiliteit van hun patiënten, pleisters met een chip die het gebruik van medicijnen monitoren of de lenzen van Google die diabetes detecteren en suikerspiegels in het bloed bijhouden, het zijn allemaal kleine voorbeelden waaruit enorme bergen bruikbare data voortkomen die de medische wetenschap op zijn kop aan het zetten is. Op 15

17 Schippers aan het roer 16 binnenwerk def.indd :03

18 Schippers aan het roer zijn kop in de zin van: aan de ene kant worden burgers zelf in staat gesteld om hun gezondheid te managen en aan de andere kant stelt het daarmee de huidige wijze waarop ons gezondheidssysteem is geordend ter discussie. Steeds meer waardevolle medische gegevens zullen wereldwijd rondzwerven in de cloud en daar waar de medische wereld in het verleden de patiëntendata beheerde, zullen de betrokken instellingen in de toekomst in toenemende mate gebruik gaan maken van de informatie die op het internet beschikbaar komt, mede geïnitieerd door burgers en het bedrijfsleven. Een interessante uitdaging hierbij is op welke manier moet worden om gegaan met het vraagstuk rond privacy, maar ook hoe de informatie op het juiste moment op de juiste plek beschikbaar komt. 17

19 Op het snijvlak van ICT, politiek, bestuur en samenleving Zsolt Szabo (Amsterdam, 1961) trad na zijn Kamerlidmaatschap voor de VVD als Vice-President in dienst bij het mondiale IT- en consultancy concern Capgemini. Szabo is van huis uit politicoloog en is vanaf 1988 werkzaam in de ICT-branche. Daarnaast was hij kort voor zijn Kamerlidmaatschap, dat eind 2006 afliep, directeur bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Hier was hij verantwoordelijk voor het informatiebeleid binnen de openbare sector. In de Tweede Kamer was hij woordvoerder voor Defensie en Ontwikkelingssamenwerking en tevens woordvoerder ICT, gericht op de digitalisering van de overheidsdienstverlening aan burgers en bedrijven. Deze unieke combinatie van ervaring in de politiek, het openbaar bestuur en het bedrijfsleven, gekoppeld aan zijn positieve en optimistische visie op innovaties rond de inzet van ICT in zowel de publieke als private sector, geven een mooi inkijkje in de complexe verhouding tussen ICT, politiek, bestuur en samenleving. Opbouwend, soms kritisch, maar altijd met een knipoog. Linkse en rechtse ICT is de kop van een van de in dit essay gepubliceerde opinies. Bij de gemiddelde publicatie staan de koppen vaak los van de werkelijke tekst, maar bij Szabo vormen ze een eenheid met achterliggende teksten om zo de lezer te prikkelen dieper na te denken over de onderliggende boodschap

RESULTAATGERELATEERDE

RESULTAATGERELATEERDE erde OVER NO CURE NO PAY RESULTAATGERELATEERDE BELONING Resultaatgerelateerde beloning Over no cure no pay OVER NO CURE NO PAY RESULT AATGERELATEERDE BELONING RESULTAATGERELATEERDE BELONING 02 Resultaatgerelateerde

Nadere informatie

Belastingwetgeving 2015

Belastingwetgeving 2015 Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede

Nadere informatie

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Periodeafsluiting Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie

Bedrijfsadministratie Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

DE INVLOED VAN HET INTERNET OP DE NEDERLANDSE EXPORT HOE HOUDEN WIJ ONZE VOORSPRONG VAST?

DE INVLOED VAN HET INTERNET OP DE NEDERLANDSE EXPORT HOE HOUDEN WIJ ONZE VOORSPRONG VAST? DE INVLOED VAN HET INTERNET OP DE NEDERLANDSE EXPORT HOE HOUDEN WIJ ONZE VOORSPRONG VAST? COLOFON Voor lezingen en meer informatie over deze uitgave benadert u de auteur: Geert J. Nijkamp Apartado de Correos

Nadere informatie

12 merken, 13 ongelukken

12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

fiscale geschriften Goed koopmansgebruik Editie 2012 prof. dr. a.o. lubbers inkomstenbelasting

fiscale geschriften Goed koopmansgebruik Editie 2012 prof. dr. a.o. lubbers inkomstenbelasting 19 fiscale geschriften Goed koopmansgebruik Editie 2012 prof. dr. a.o. lubbers inkomstenbelasting Goed koopmansgebruik prof.dr. A.O. Lubbers Editie 2012 Sdu Uitgevers Den Haag, 2012 Meer informatie over

Nadere informatie

ARBOMANAGEMENT EN DUURZAAM WERKEN

ARBOMANAGEMENT EN DUURZAAM WERKEN ARBOMANAGEMENT EN DUURZAAM WERKEN 43 ARBO informatie Ongevallenonderzoek De eerste stap in het leren van ongevallen Auteurs: dr. W.J.T. van Alphen, Stichting Post Hoger Onderwijs Veiligheidskunde (PHOV)

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

2013 Sdu Uitgevers, Den Haag Academic Service is een imprint van Sdu Uitgevers bv. Artikelnummer 26583SH

2013 Sdu Uitgevers, Den Haag Academic Service is een imprint van Sdu Uitgevers bv. Artikelnummer 26583SH Studiehulp bij Meer informatie over deze en andere uitgaven kunt u verkrijgen bij: Sdu Klantenservice Postbus 20014 2500 EA Den Haag tel.: (070) 378 98 80 www.sdu.nl/service 2013 Sdu Uitgevers, Den Haag

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Yvonne van de Voort

Nadere informatie

Basisstudie in het boekhouden

Basisstudie in het boekhouden OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren

Nadere informatie

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING uitwerkingen Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie)

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Januari 2012 Hanzehogeschool Groningen Colofon Titel Co-makership rond Leven

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Zevende druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Zevende druk Noordhoff

Nadere informatie

Meten en. Scoren. Vergroot je impact als communicatieprofessional. Adwin Peeks en Eelke Alkema

Meten en. Scoren. Vergroot je impact als communicatieprofessional. Adwin Peeks en Eelke Alkema Scoren Meten en Vergroot je impact als communicatieprofessional Adwin Peeks en Eelke Alkema Meer informatie over deze en andere uitgaven kunt u verkrijgen bij: BIM Media B.V. Postbus 16262 2500 BG Den

Nadere informatie

Belg in de boardroom

Belg in de boardroom Belg in de boardroom Belgen weten meer, Nederlanders weten beter Gerd De Smyter BELG IN DE BOARDROOM De Belgische aanpak voor ambitieuze managers GERD DE SMYTER Meer informatie over deze en andere uitgaven

Nadere informatie

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Niveau 4 P Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de kostencalculatie Niveau 4 (P) Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

De Kern van Veranderen

De Kern van Veranderen De Kern van Veranderen #DKVV De kern van veranderen marco de witte en jan jonker Alle rechten voorbehouden: niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren UITWERKINGEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Achtste druk Noordhoff

Nadere informatie

FYSIEKE BELASTING EN PSA

FYSIEKE BELASTING EN PSA FYSIEKE BELASTING EN PSA 08 ARBO informatie Zittend en staand werken Richtlijnen voor een goede inrichting van de werkplek Arbo-Informatie De reeks Arbo-Informatie bestaat uit 60 thematische praktijkboeken.

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN Tweede druk Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas schaalrekenen PROJECT aardrijkskunde en wiskunde 1 vmo-t/havo naam klas Auteurs Femke Trap José Spaan Bonhoeffer College, Castricum 2006 EPN, Houten, The Netherlands. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet

Nadere informatie

Belastingrecht MBA 2014

Belastingrecht MBA 2014 Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 6 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten 1

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 1 Inleiding belastingrecht Bart Kosters Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012 WIJZIGINGSBLAD A2 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 Publicatiedatum : 1 april 2012 Ingangsdatum : 1 april 2012 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A2:2012/BMI 2002 Pagina 2/5 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2012

Belastingrecht voor het ho 2012 Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen opgaven Deel 9 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 7 Erfbelasting en schenkbelasting Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie

Basiskennis Boekhouden

Basiskennis Boekhouden Basiskennis Boekhouden Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Ed de Moor Willem Uittenbogaard Sieb Kemme eindredactie Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Eventuele op- en aanmerkingen

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010 WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :

Nadere informatie

Mark Huijben & Arno Geurtsen. Heeft iemand de overhead nog nodig? naar de overheadloze organisatie van de toekomst

Mark Huijben & Arno Geurtsen. Heeft iemand de overhead nog nodig? naar de overheadloze organisatie van de toekomst Mark Huijben & Arno Geurtsen Heeft iemand de overhead nog nodig? naar de overheadloze organisatie van de toekomst heeft iemand de overhead nog nodig? Naar de overheadloze organisatie van de toekomst Mark

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Dokters voor de rechter

Dokters voor de rechter Dokters voor de rechter Tien jaar tuchtuitspraken in Medisch Contact Paul Rijksen Reed Business, Amsterdam Medisch Contact, Utrecht Inleiding.indd 1 Reed Business, Amsterdam 2011 Medisch Contact, Utrecht

Nadere informatie

Fiscale en civiele gevolgen

Fiscale en civiele gevolgen Fiscale Praktijkreeks Echtscheiding Fiscale en civiele gevolgen drs. R.M. Kavelaars-Niekoop FM mr. A.N. Labohm tweede druk Fiscale Praktijkreeks Echtscheiding Fiscale en juridische gevolgen Tweede druk

Nadere informatie

Aan de slag met Scrum

Aan de slag met Scrum Aan de slag met Scrum Hendrik Jan van Randen + AANVULLEND MATERIAAL Aan de slag met Scrum Hendrik Jan van Randen Meer informatie over deze en andere uitgaven kunt u verkrijgen bij: BIM Media B.V. Postbus

Nadere informatie

Uitzonderingen Aanbestedingsrecht. klassieke overheden

Uitzonderingen Aanbestedingsrecht. klassieke overheden Uitzonderingen Aanbestedingsrecht klassieke overheden Uitzonderingen Aanbestedingsrecht klassieke overheden mr. drs. T.H.G. (Tim) Robbe uitzonderingen aanbestedingsrecht Berghauser Pont Publishing Postbus

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN Derde druk Basiskennis Calculatie Opgaven Basiskennis Calculatie Opgaven Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken

Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken 288 Analyse > De praktijk Ik heb geen enkel belang Kenmerken van een brugfiguur volgens Ilonka

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Arbo. Begrijpelijke werk- en veiligheidsinstructies. Informatie. r ic htlijn voor de arbocatalogus. Corrien Blom en Inge Leenders, BureauTaal

Arbo. Begrijpelijke werk- en veiligheidsinstructies. Informatie. r ic htlijn voor de arbocatalogus. Corrien Blom en Inge Leenders, BureauTaal r ic htlijn voor de arbocatalogus Arbo Informatie Begrijpelijke werk- en veiligheidsinstructies In de Arbowet staat dat werkgevers moeten zorgen voor goede werk- en veiligheidsinstructies. Dat hoort bij

Nadere informatie

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Verpleegkundig redeneren en CanMEDS-rollen in de eerste lijn Henk Rosendal Reed Business Education, Amsterdam Reed Business, Amsterdam 2015 Omslagontwerp

Nadere informatie

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn HOTEL HALLO Werkboek Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn, Amsterdam 2014, Uitgeverij Boom, Amsterdam, Kim Koelewijn Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde

Nadere informatie

Marketing voor ondernemers

Marketing voor ondernemers Marketing voor ondernemers Managers en ondernemers zien zich geconfronteerd met talrijke ontwikkelingen, die zich in een nog steeds versnellend tempo voltrekken. Door decentralisatie en afslanking van

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID bouwkundige brandveiligheid Versie : 1.0 Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/6 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/5 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005 i Woord vooraf Op basis van het aantal in omloop gebrachte varianten in fittersboekjes kan verondersteld worden, dat aan dergelijke boekjes een grote behoefte bestaat. Een aantal bij de VOMI, Branchevereniging

Nadere informatie

Microsoft Security Essentials downloaden

Microsoft Security Essentials downloaden Wegwijs in internet Thuis in Windows Vista Thuis in Windows 7 Microsoft Security Essentials downloaden Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Microsoft Security

Nadere informatie

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Colofon Titel Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet Auteur Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Uitgever InCT Postbus 33028 3005 EA Rotterdam www.inct.nl uitgever@inct.nl Vormgeving en

Nadere informatie

Leidraad inbrengwaarde

Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde drs. ing. F.H. de Bruijne RT ir. ing. T.A. te Winkel RT ISBN: 978-90-78066-47-7 NUR 820-823 2010, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Preadviezen voor de Vereniging voor Bouwrecht Nr. 38 Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet prof. mr. J.M.

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Windows 7 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Windows 7 van Hannie van Osnabrugge. 2010 Hannie van Osnabrugge Alle rechten

Nadere informatie

FYSIEKE BELASTING EN PSA

FYSIEKE BELASTING EN PSA FYSIEKE BELASTING EN PSA 29 ARBO informatie Fysieke belasting Richtlijnen om fysieke overbelasting tijdens het werk te voorkomen Arbo-Informatie De reeks Arbo-Informatie bestaat uit 60 thematische praktijkboeken.

Nadere informatie

Musculoskeletale aandoeningen in de sport

Musculoskeletale aandoeningen in de sport Musculoskeletale aandoeningen in de sport 9357_Schouderaandoeningen.indd 1 06-10-2008 10:14:17 9357_Schouderaandoeningen.indd 2 06-10-2008 10:14:18 Musculoskeletale aandoeningen in de sport De schouder

Nadere informatie

NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE

NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE Kleos Postbus 23 7400 GA Deventer T: 0570 67 35 55 F: 0172 46 69 98 E: software@kluwer.nl I: kleos.kluwer.nl/ Hoewel bij deze uitgave de uiterste zorg is

Nadere informatie

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Communiceren met ziel en zakelijkheid Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Copyright: Uitgeverij Boom Nelissen, Amsterdam & Silvia Blankestijn, 2012 Omslag: Bart van den Tooren, Bureau

Nadere informatie

De aansprakelijkheidsverzekering

De aansprakelijkheidsverzekering De aansprakelijkheidsverzekering Dit boek is het achtste deel van een boekenreeks van Uitgeverij Paris: de ACIS-serie. ACIS staat voor het UvA Amsterdam Centre for Insurance Studies. Dit multidisciplinaire

Nadere informatie

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

i n s t a p b o e k j e

i n s t a p b o e k j e jaargroep 4 naam: reken-wiskundemethode het basisonderwijs i n s t a p b o e k j e k l o k k i j k e n Les 1 Hele en halve uren 1 Hoe laat is het? Vul in. 2 Hoe laat is het? Teken de wijzers. 2 5 8 6 9

Nadere informatie

Kennismaken met Lean Jan Wijnand Hoek, Mariël Koopmans, Marc Nieuwland, Albert Trip

Kennismaken met Lean Jan Wijnand Hoek, Mariël Koopmans, Marc Nieuwland, Albert Trip Kennismaken met Lean Jan Wijnand Hoek, Mariël Koopmans, Marc Nieuwland, Albert Trip + ONLINE CASE + ONLINE VRAGEN Kennismaken met Lean Jan Wijnand Hoek Mariël Koopmans Marc Nieuwland Albert Trip Meer informatie

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

Onteigeningsrecht in de praktijk

Onteigeningsrecht in de praktijk Onteigeningsrecht in de praktijk Onteigeningsrecht in de praktijk Mr. J.A.M.A. Sluysmans Mr. J.J. van der Gouw Mr. W.J. Bosma ISBN: 978-90-78066-51-4 NUR 820-823 2011, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten

Nadere informatie

Arbeidsmiddelen en machineveiligheid

Arbeidsmiddelen en machineveiligheid Arbeidsmiddelen en machineveiligheid 11 ARBO informatie Machineveiligheid Afschermingen en beveiligingen ARBO-INFORMATIE De reeks Arbo-Informatie bestaat uit 60 thematische praktijkboeken. Elk deel biedt

Nadere informatie

Spelend leren, leren spelen

Spelend leren, leren spelen Spelend leren, leren spelen een werkboek voor kinderen en ouders Rudy Reenders, Wil Spijker & Nathalie van der Vlugt Spelend leren, een werkboek voor kinderen en ouders leren spelen Rudy Reenders, Wil

Nadere informatie

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Wegwijs in Windows 7 Wegwijs in internet Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Windows Live Mail downloaden

Nadere informatie

BiSL Scenario s. Vraagsturing en business informatiemanagement

BiSL Scenario s. Vraagsturing en business informatiemanagement BiSL Scenario s Vraagsturing en business informatiemanagement Meer informatie over deze en andere uitgaven vindt u op www.academicservice.nl. Auteur: Remko van der Pols Redactie: René Sieders Pauline van

Nadere informatie

Wielrennen en wetenschap

Wielrennen en wetenschap 6685_Wielrennen en wetenschap 06-07-2006 10:57 Pagina 3 Wielrennen en wetenschap dr. Tim Takken elsevier gezondheidszorg, maarssen 6685_Wielrennen en wetenschap 06-07-2006 13:47 Pagina 4 Elsevier gezondheidszorg,

Nadere informatie

Frank en Vrij. Thunnissen-bundel. onder redactie van. mr. J.F. de Groot / mr. H.M. Slaghekke

Frank en Vrij. Thunnissen-bundel. onder redactie van. mr. J.F. de Groot / mr. H.M. Slaghekke Frank en Vrij Frank en Vrij Thunnissen-bundel onder redactie van mr. J.F. de Groot / mr. H.M. Slaghekke ISBN 978-90-78066-26-2 NUR 820 Omslagontwerp en binnenwerk: Rob Kluitenberg 2009, Stichting Instituut

Nadere informatie

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Basisboek marketingcommunicatie Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Esther de Berg (red.) Elyn Doornenbal Werner Kleiss Gabriëlle Kuiper Rutger Mackenbach bussum 2011 1/8 Deze hoort bij Basisboek

Nadere informatie

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Vincie van Gils Klantencommunicatie Zo krijg je en houd je u tevreden klanten Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Spectrum maakt deel uit van Uitgeverij Unieboek Het Spectrum

Nadere informatie

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen m * * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden L E X I C O N van arbeidsrecht en arbeidsverhoudingen ** k EUR op ir EUROPESE STICHTING TOT VERBETERING VAN DE LEVENS- EN

Nadere informatie

Extra les: Verzekeringen

Extra les: Verzekeringen Zwart op wit Praktische schrijfvaardigheid voor volwassenen Extra les: Verzekeringen Dorothé Pietersma u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2009 Deze extra les over verzekeringen hoort bij Zwart op wit.

Nadere informatie

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips van de Haterd opmaak_def.indd 1 25-02-10 13:00 Werken

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie met Excel

Bedrijfsadministratie met Excel Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursus bedrijfsadministratie met behulp van digitale didactiek W.J. Broerse Derde druk Bedrijfsadministratie met Excel Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursis

Nadere informatie

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie Zelfstandig werken Ajodakt Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie 9 789074 080705 Informatieverwerking Groep 7 Antwoorden Auteur P. Nagtegaal ajodakt COLOFON Illustraties

Nadere informatie

OENOE WOENOE NOE WOENOE

OENOE WOENOE NOE WOENOE NOE WOENOE ENOE WOENOE OENOE WOENOE NOE WOENOE WOENOE WOE WOENOE WOENO WOENOE WO WOENOE IN WOENO DE OR Wel over eens, niet over eens Een luchtige inleiding in OR-land A. Maat Samensteller(s) en uitgever

Nadere informatie

Werkwoordspelling 2 Toelichting en Antwoorden

Werkwoordspelling 2 Toelichting en Antwoorden Werkwoordspelling 2 Toelichting en Antwoorden COLOFON Auteurs Frank Pollet Illustraties Liza-Beth Valkema Basisvormgeving LS Ontwerpers bno, Groningen Omslag illustratie Metamorfose ontwerpen BNO, Deventer

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd 1 Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren UITWERKINGEN Twaalfde druk Boekhouden geboekstaafd 1 Uitwerkingen Boekhouden geboekstaafd 1 Uitwerkingen Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren

Nadere informatie

Rapportagetechniek. Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen. Vierde druk

Rapportagetechniek. Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen. Vierde druk Rapportagetechniek Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen Vierde druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten rapportagetechniek boek.indb 1 23-03-11

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in de wereld van internet Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge Vijfde, herziene druk bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in de wereld van internet van Hannie van

Nadere informatie

De kracht van het piramideprincipe

De kracht van het piramideprincipe De kracht van het piramideprincipe De kracht van het piramideprincipe Gids voor helder denken en schrijven Tweede, gewijzigde editie Eline Janssen en Marita van Rijssen Meer informatie over deze en andere

Nadere informatie

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een Outlook.com-account aanmaken hoort bij

Nadere informatie

Gezond eten: Daar heb je een leven lang lol van!

Gezond eten: Daar heb je een leven lang lol van! Gezond eten: Daar heb je een leven lang lol van! Opgedragen aan Julia, Floris en Maurits. Gezond eten: Daar heb je een leven lang lol van! EEN VROLIJK BOEK VOOR KINDEREN WAARMEE ZIJ HUN OUDERS KUNNEN LEREN

Nadere informatie

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP 12/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP Pagina 1 van 10 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen De kunst van cultuurmarketing Discussievragen en stellingen Ruurd Mulder Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2013 Deze discussievragen en stellingen horen bij De kunst van cultuurmarketing

Nadere informatie

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine)

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 4 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 12 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie