Duurzaam bouwen. dynamiek en innovatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaam bouwen. dynamiek en innovatie"

Transcriptie

1 Duurzaam bouwen dynamiek en innovatie 1

2 Inhoudsopgave Doorbraak in energiebesparing en duurzame energie 3 Marktontwikkelingen in het duurzaam bouwen 4 Overheidsbeleid is een kritische succesfactor 5 Europese perspectieven 6 Hoe verder als het aardgas in Slochteren opraakt? 7 Grootste wereldspelers in zonne-energie 8 Nederlandse highlights in duurzaam (ver)bouwen 9 Innovaties in duurzaam bouwen 10 Sectoren in stress 12 Gevoelig voor fluctuaties in olieprijzen en USD/EUR koers 13 Hoe kijkt ABN AMRO naar financieringen? 14 Financiering duurzame projectontwikkeling 15 Samenwerking met de overheid 16 Wat is uw onderneming waard? 17 ABN AMRO partner van Dutch Green Building Council 18 Disclaimer De in deze publicatie neergelegde opvattingen zijn gebaseerd op door ABN AMRO betrouwbaar geachte gegevens en informatie, die op zorgvuldige wijze in onze analyses en prognoses zijn verwerkt. Noch ABN AMRO, noch functionarissen van de bank kunnen aansprakelijk worden gesteld voor in deze publicatie eventueel aanwezige onjuistheden. De weergegeven opvattingen en prognoses houden niet meer in dan onze eigen visie en kunnen zonder nadere aankondiging worden gewijzigd. ABN AMRO, september 2009 Deze publicatie is alleen bedoeld voor eigen gebruik. Het gebruik van tekstdelen en/of cijfers is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Verveelvoudiging en/of openbaarmaking van deze publicatie is niet toegestaan, behalve indien hiervoor schriftelijk toestemming is gekregen van ABN AMRO. 2

3 Doorbraak in energiebesparing en duurzame energie De Dutch Green Building Council (DGBC) is een gezamenlijk initiatief van ABN AMRO, Dura Vermeer, Redevco en SBR. Dit initiatief wordt inmiddels door meer dan 185 ondernemingen in de bouw gesteund. De DGBC is een onafhankelijke organisatie die een duurzaamheidslabel ontwikkelt voor Nederlandse gebouwen. Meer dan 20% van alle energie wordt in woningen en bedrijfsgebouwen gebruikt. Dat kan schoner en zuiniger. Feed-in tarieven Energie-efficiency Het EU-klimaataccoord biedt een gunstige rugwind voor duurzame energie. Duitsland behoort tot de koplopers in duurzame energie. Duitsland kwalificeert duurzame energie als Spitzentechnologie en zij ondersteunt dat met vaste feed-in tarieven. Door innovaties en hogere overheidsbijdragen komen meer mogelijkheden voor duurzaam bouwen binnen bereik. Dat is goed nieuws als we bedenken dat het 50 jaar geleden ontdekte aardgasveld bij Slochteren ooit uitgeput raakt. Duurzame energie levert een bijdrage aan de risicospreiding en leveringszekerheid van energiebronnen. Energiebesparing is altijd goed. Dat past perfect in overheidsmaatregelen om de recessie te dempen en werkgelegenheid te ondersteunen. Duurzaam bouwen levert een bijdrage aan duurzame economische groei, in combinatie met minder energieverbruik en minder milieuvervuiling. In de ICT-sector, bouw en tuinbouw kunnen nog grote slagen worden gemaakt. De ICT-sector gebruikt circa 7% van de electriciteit. Data-centers zijn grote energieverbruikers. Dat biedt kansen voor innovatieve ondernemers. ABN AMRO ondersteunt u graag bij het repliceren van best practices in duurzaam bouwen, energie-besparing en duurzame energie. Daarbij richten wij ons op: Sparringpartner Projecten Export Starters MBO s Sparringpartner voor ondernemers: wij kijken naar energiebesparing gedurende de levensduur van een gebouw en dat is gunstig voor cash flow analyses. Warmte-kracht-installaties, warmte-koude-opslag, warmtepompen, zonnepanelen, zonnecollectoren, zonneboilers, HRe-ketels en andere onderdelen van duurzaam bouwen kunnen in aanmerking komen voor speciale financieringen zoals milieu-leases van Amstel Lease en groene leningen van ABN AMRO Bank. Dat maakt aantrekkelijke rentetarieven mogelijk. Renterisicio s kunnen worden beperkt met behulp van rentederivaten zoals forward starting renteswaps. CAR-verzekeringen zijn een goede binnenkomer om constructie-risico s te beperken. Exportransacties voor Nederlandse toeleveranciers van projecten in het buitenland, waaronder de London Olympics 2012, duurzame architectuur in Parijs en offshore windparken op de Noordzee. Dat leent zich voor nieuwe combinaties van financieringen, bankgaranties en LC s, waarbij ook afdekken van valutarisico s en verzekeringen bij ABN AMRO mogelijk zijn. High tech starters met innovatieve borgstellingskredieten in samenwerking met onze Techno Desks nabij de TU s in Delft, Eindhoven en Enschede en in Amsterdam. Management buy-outs en herstructureringen. Wij onderzoeken ook mogelijkheden van nieuwe overheidsregelingen voor financieringen zoals Garanties Ondernemingsfinanciering. ABN AMRO ondersteunt u graag bij het in kaart brengen van de financiële mogelijkheden van duurzaam bouwen voor uw onderneming. Door sectorkennis te combineren met expertise van bancaire oplossingen, willen wij voor onze relaties meer mogelijk maken in duurzaam bouwen. 3

4 Marktontwikkelingen in het duurzaam bouwen Slechts 4% van de bestaande woningen is zuinig met energie G 19% A++ <0,05 A+ <0,7 A <1,05 A 4% Doelstelling 2020: 100% B 9% 7 miljoen woningen waarvan slechts: 42% vloerisolatie 56% gevelisolatie B <1,15 C <1,30 C 14% F 18% D <1,45 E <1,6 F <1,75 G 1,75> E 14% D 22% Bron: Anke van Hal, FD, 30 juni 2008 Met behulp van de EPN, Energie Prestatie Normering, kan de mate van energiezuinigheid van een woning of bedrijfsgebouw worden aangegeven Slechts 4% van de bestaande woningen voldoen aan de EPN klasse A, dus energiezuinig Dat betekent dat bij 96% van de woningvoorraad zich leent voor het repliceren van best practices in duurzaam bouwen. De terugverdientijd van deze investeringen is haalbaar Lange bouwkolom staat innovatie in de weg Bouworganisatievormen nu en in de toekomst 100% 80% 60% 40% 20% Anders; 5% Anders; 9% PPS; 2% PPS; 4% D&C; 15% D&C; 23% Bouwteam; 21% Bouwteam; 28% Traditioneel; 57% Traditioneel; 36% 0% 2007 In de toekomst Bron: EIB Opdrachtgevers spelen een belangrijk rol. Zij gunnen projecten nu nog te veel op bouwprijs en kijken nog te weinig naar energiebesparing gedurende de levensduur van het gebouw Naast de bouwprijs moet ook naar de exploitatielasten worden gekeken, incl energielasten Door nieuwe samenwerkings-vormen zoals Design & Construct komen nieuwe mogelijkheden voor een integrale benadering binnen bereik 4

5 Overheidsbeleid is een kritische succesfactor Global trends in investeringen in duurzame energie $ 117.8bn $ 104.2bn Wind Zon $ 68.8bn Biofuels $ 35.1bn Andere duurzame energie $ 15.5bn Biomassa & vuilnis Low carbon technologies E Bron: New Energy Finance Duurzame energie heeft wereldwijd een sterke groei laten zien. Wind- en zonne-energie zijn de koplopers Sinds Q stagneert de groei door de kredietcrisis en lagere olieprijzen Duitsland behoort tot de koplopers in duurzame energie. Duitsland kwalificeert duurzame energie als Spitzentechnologie en hanteert vaste feed-in tarieven Het EU-klimaatakkoord biedt een gunstige rugwind. Naar voorbeeld van Duitsland hebben andere EU-landen feed-in tarieven ingevoerd Duitse feed-in tarieven voor zonne-energie De feed-in tarieven in Duitsland zijn simpel, robuust (20 jaar), vast en voorspelbaar Het betreft teruglever- vergoedingen die buiten de overheidsbegroting om gaan, onafhankelijk van de politiek Degressieve feed-in tarieven bieden betere waarborgen voor decentrale opwekking Dit heeft het fundament gelegd voor innovaties en een snelle groei van de Duitse solar business EEG novelle year fixed feed-in tariff (EUR ct/kwh) Façade bonus 5 ct/kwh < 30 kwp kwp > 100 kwp Roof > 1MWp Field installations Year of installation (formal net-coupling) Bron: EEG aktuell.de, VROM, Peter J. Segaar/Polder N.V. 5

6 Europese perspectieven Targets EU klimaatpakket EU klimaatakkoord 10% biofuel 20% energiebesparing 20% duurzame energie: wind, zon, etc. 20% reductie CO 2 - emissies Emissierechten Veiling CO 2 -emissierechten voor elektriciteitscentrale vanaf 2013 Overgangsfase voor energie-intensieve industrie (bv staal) Luchtvaart, scheepvaart en transport aparte afspraken Min 20% van veilingopbrengsten inzetten ten gunste van duurzame energie Mededingingspolitiek De Europese Unie verruimt regelgeving voor overheidssteun ten behoeve van duurzame energie. Dit geldt ook voor overheidssteun ten behoeve van CCS-projecten (afvang en opslag van CO 2 ) Het EU klimaatakkoord biedt een gunstige rugwind voor energiebesparing en duurzame energie. Er ontstaat een one-level playing field in de EU-zone. In navolging op Duitsland hanteren Spanje, Frankrijk, Spanje, België en sommige andere EU-landen vaste feed-in tarieven die een gegarandeerde omzetbijdrage per kwh voor duurzame energie mogelijk maken. Dat is beter nieuws voor Nederlandse toeleveranciers en exporteurs. Global warming is gunstig voor zonne-energie 2025 Zonnestraling In kwh/m 2 per jaar Noordelijke grens van het gebied waar zonne-energie kostendekkend is Bron: De Volkskrant-rvdm Zuid Europese landen zoals Spanje en Italië lenen zich nu het beste voor zonne-energie In Nederland kan zonne-energie in 2020 kostendekkender zijn als productiekosten van zonnecellen blijven dalen De verschuiving noordwaarts gaat sneller bij hogere olieprijzen Voor zonne-energie is een gouden toekomst weggelegd als klimaat-veranderingen doorgaan. Het rendement gaat omhoog bij meer zonnestraling. Zonne-energie is een onuitputtelijke energiebron 6

7 Hoe verder als het aardgas in Slochteren opraakt? De Nederlandse gaswinning zullen de komende decennia afnemen Afnemende gaswinning Productieprofiel Nederlandse gasvelden 75 Verwachte productie uit Groningen veld Vewacht aanbod uit nog niet ontwikkelde vindplaatsen Verwacht aanbod uit ontwikkelde vindplaatsen Volume (mld m3 Geq) Jaar Bron: Energierapport 2008 Ministerie van Economische Zaken De Nederlandse elektriciteitsvoorziening is gebaseerd op aardgas (ruim 60%) dat merendeels afkomstig is uit Slochteren. Het gasveld in Slochteren dat dit jaar haar 50-jarig jubileum viert, raakt op termijn uitgeput. Duurzame energie en energiebesparingen verbeteren de leveringszekerheid en risicospreiding in onze energievoorziening. Referenties: 28 computercenters De ICT sector in Nederland is toe aan verduurzaming De ICT-sector is grootverbruiker van elektriciteit; ca 7,5% van het totale verbruik In 2020 verdubbeling van het verbruik; vergelijkbaar met 5 miljoen huishoudens CO 2 -emissies van de ICT-sector zijn groter dan de luchtvaartsector Green Data Center initiatieven VS Google de Datacenters lopen op 100% gerecycled water. In 2010 zal het gerecyclede water 80% van de totale water consumptie in de datacenters voorzien Microsoft de datacenters verbruiken 30 tot 50% minder energie dan de traditionele datacenters Azië Hitachi (Yokohama) het project zal het energie verbruik van Hitachi s faciliteiten met 50% per jaar doen afnemen Europa EvoSwitch (Nederland/ Haarlem) het datacenter heeft een PUE (Power Usage Effectiveness) van 1,6, met als doel een PUE van 1,2 EDS Wynyard facility (UK/ Billingham) Wynyard kan de cooling kosten aanzienlijk verlagen. Op een gemiddelde van USD cent per kwh, zal het systeem ongeveer USD1.4 mln per hal besparen Australië Victoria University/IBM (Melbourne) de universiteit bespaart hiermee ruim AUS $300,000 aan energie kosten en meer dan 230 ton aan CO 2 emissies per jaar 7

8 Grootste wereldspelers in zonneenergie Q-Cells Q-Cells (Duitsland) is in 1999 opgericht. Zij is de grootste zonnecellen PV producent ter wereld, op basis van silicium Omzet EUR 1251 mln. Nettowinst EUR 190,6 mln. EBITDA EUR 250,8 mln. Sinds 2005 beursnotering Internationalisatie: export vormt meer dan 70% van haar omzet. Zij heeft productiefaciliteiten in Maleisië opgestart Snelle groei in de afgelopen jaren. Sinds Q Bron: Q-Cells factbook stagnatie in haar groei door de kredietcrisis en recessie. Herstructureringen en desinvesteringen zijn ingezet Q-Cells verkoopt aandelen Renewable Energy Com (FD 03/04/2009) Q-Cells maakte woensdag bekend dat ze haar aandelen in de Noorse Renewable Energy Corp voor een bedrag van EUR530 miljoen heeft verkocht. Q-Cells heeft 17.2% aandeel, gelijk aan EUR85 miljoen, in REC. Hiermee sluit het Duitse bedrijf aan bij een groeiende groep bedrijven, actief in duurzame energie, die aandelen verkopen in de tijd dat winst maken een moeilijke opgave blijkt te zijn. Ook gaat Q-Cells door met saneren en door de verkoop van aandelen verwacht het bedrijf een daling van EUR20 miljoen aan rente betalingen in First Solar First Solar (USA) is in 1999 opgericht. Zij is koploper in dunne-film technologie voor zonne-energie Omzet USD mln. Nettowinst USD 348 mln. EBITDA USD 463 mln. Sinds 2007 beursnotering (NASDAQ) Internationalisatie: ook productiefaciliteiten in Duitsland en sinds kort in Maleisië Snelle groei in de afgelopen jaren. Sinds Q stagnatie in haar groei door de kredietcrisis en recessie Mijlpaal bereikt in efficiencyverbeteringen van haar productiekosten: doorbraak van USD 1 per watt grens First Solar loopt in op Q-Cells en is kandidaat voor 1e plaats door concurrentievoordeel in dunne-film technologie First Solar passeert USD 1/Watt mijlpaal In Q heeft First Solar een mijlpaal voor de sector wereldwijd bereikt. Zij is erin geslaagd de productiekosten van zonnecellen omlaag te brengen onder de USD 1 per Watt grens. Haar innovaties in dunne film technologie en continue efficiencyverbeteringen werpen vruchten af. Deze doorbraak is goed nieuws voor de concurrentiepositie van zonne-energie ten opzichte van fossiele brandstoffen 8

9 Nederlandse highlights in duurzaam (ver)bouwen Stad van de zon, Heerhugowaard Stad van de Zon is de nieuwe duurzame wijk in de Heerhugowaard. Dat is een koploper in energiezuinig en CO 2 -neutraal bouwen. Innovaties in duurzaam bouwen worden hier in praktijk gebracht met steun van SenterNovem, provincie Noord-Holland en gemeente Heerhugowaard. Wereld Natuur Fonds Het Wereld Natuur Fonds zetelt sinds 2006 in een nieuw kantoorpand aan de Driebergseweg in Zeist. Het gebouw is met steun van veel partijen gerenoveerd en zo nieuw leven in geblazen. Dit nieuwe gebouw is niet zomaar een gebouw. Het is een gebouw-plus, waar goed over is nagedacht. Het symboliseert waar het Wereld Natuur Fonds voor staat. Door samenwerking bouwen aan een toekomst waarin de mens leeft in harmonie met de natuur. Het nieuwe kantoorpand van het Wereld Natuur Fonds is een gerenoveerd gebouw, herrezen uit de nog goed bruikbare basis van een oud laboratorium. Het is een gebouw dat goed per openbaar vervoer bereikbaar is. Een plek waar je in de natuur vóór de natuur werkt. Een gebouw dat ook ruimte biedt aan allerlei dieren. The Bank The Bank betreft één van de oude hoofdkantoren van ABN AMRO. Het prestigieuze project is gelegen in het hart van Amsterdam aan het Rembrandtplein. Het pand is aangekocht en wordt herontwikkeld door de Kroonenberg Groep en ondergaat nu mede dankzij de Midreth Groep een drastische metamorfose met behoud van unieke historische kenmerken. Er is gekozen voor een duurzame aanpak waarbij onder andere vooruitstrevende oplossingen zijn gekozen met betrekking tot isolatie, verlichting en energiegebruik. Dit monumentale icoon uit de jaren 20 wordt nu toonbeeld van duurzame bouw in centrum Amsterdam. ABN AMRO Hoofdkantoor Het ABN AMRO hoofdkantoor, aan de Zuidas in Amsterdam, behoort met een hoogte van 105 m en 24 verdiepingen tot de 10 hoogste gebouwen van de hoofdstad. Het gebouw werd in 1999 opgeleverd en in gebruik genomen. Zonnepanelen Koeling door water uit de Nieuwe Meer Op het gebied van verlichting toepassen van aanwezigheidsdetectie, daglichtregelingen, toepassen van hoogfrequente armaturen en LED-verlichting waar mogelijk 9

10 Innovaties in duurzaam bouwen Plugwise Plugwise biedt systeem van intelligente pluggen waarmee u het energieverbruik kunt meten en de apparaten automatisch kunt schakelen waardoor er slim en fors bespaard kan worden op (sluipverbruik van) energiekosten en CO 2 uitstoot. De intelligente plug meet het energieverbruik van het aangesloten apparaat en onthoudt de gegevens totdat deze worden opgevraagd door de software. Via een draadloos netwerk (Zigbee 2.4 GHz Dynamic MESH) verzenden de pluggen de informatie naar de USB-stick in de PC. Plugwise en AMRO hebben samen activiteiten ontwikkeld om energiebesparing in het onderwijs mogelijk te maken. Energydaken en energypalen Het energiegebruik van gebouwen kan fors omlaag worden gebracht met warmtepompen, energiewinning uit daken en warmte-koude-opslag in de bodem. R&R Systems heeft door innovaties nieuwe mogelijkheden voor energiebesparing binnen bereik gebracht. Een energydak maakt het mogelijk om duurzame energie te winnen via het dakoppervlak met behulp van warmtewisselaars. Energyheipalen maakt het mogelijk om warmte-koude-opslag in heipalen te integreren. Door nieuwe combinaties van warmtepompen, energydaken, energypalen, zonnepanelen en vloerverwarming kunnen zeer energiezuinige gebouwen worden gemaakt. De terugverdientijd van deze investeringen is acceptabel. Keurmerk klantgericht bouwen 2009 Bouw- en handelsmaatschappij Adriaan van Erk in Bergambacht ontving een onderscheiding voor Beste Klantgerichte Bouwer Deze prijs is toegekend door de Stichting Klantgericht Bouwen. Projectontwikkelaars en bouwbedrijven kunnen in aanmerking komen van het keurmerk van Stichting Klantgericht Bouwen als zij voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen. Het keurmerk wordt jaarlijks getoetst. Daarbij wordt gebruik gemaakt van controles van de VEH (Vereniging Eigen Huis) bij oplevering van woningen tbv kopers. De VEH brengt daarbij oplevergebreken in kaart. Het keurmerk is een stimulans voor kwaliteitsverbetering en terug dringen van oplevergebreken. De ervaring leert dat het keurmerk uitnodigt tot betere samenwerking in bouwteams en communicatie met huizenkopers. 10

11 Internationaal Parijs 2030 De Franse president Nicolas Sarkozy heeft 10 architectenbureaus uit de wereld uitgenodigd om een toekomstvisie te schetsen voor Parijs in MVRDV uit Rotterdam behoort tot deze top-10 en heeft een voorstel uitgewerkt dat Parijs tot de duurzaamste steden in de wereld maakt: Parijs Plus Petit. Frankrijk maakt een inhaalslag in duurzame energie. Naar Duits voorbeeld zijn in 2007 feed-in tarieven ingevoerd. Zonne-energie komt nu sterk op. ABN AMRO ondersteunt exporttransacties met werkkapitaal en bankgaranties. London Olympics 2012 De organisatie heeft hoge ambities gesteld voor CO 2 -reductie en staat open voor innovaties. Een 45-tal innovatieve Nederland suppliers hebben state-of-the-art oplossingen voor de UK bouw industrie gepresenteerd. RyalHaskoning heeft een opdracht gekregen voor een ontwerp- en milieustudie voor de Weymouth and Portland National Sailing Academy. ABN AMRO ondersteunt exporttransacties met werkkapitaal, bankgaranties en afdekken van valutarisico s. Voor meer informatie kunt u terecht bij de Nederlandse ambassade in Londen en NBCC (Netherlands British Chamber of Commerce). 11

12 Sectoren in stress Vraaguitval en financieringsrisico in de energiesector zijn laag Agrifood Detailhandel Cons. goederen Automotive Financieriengsrisico Laag Hoog Recreatie Services Media Transport Groothandel Bouw & vastgoed Industriële productie Kapitaal goederen Energie Laag Vraaguitval Hoog ABN AMRO heeft een rapport over de gevolgen van de kredietcrisis voor een 13-tal sectoren geschreven Energie steekt gunstig af. Utilities zijn solide partners. Laag risico op vraaguitval, sterk eigen vermogen Ontwikkelaars van wind- en zonne-energie projecten zijn kwetsbaar als zij geen exit of solide partner hebben Kwetsbaar zijn ondernemingen met een hoge leverage en zware financieringslasten door M&A Bij duurzame energie is de praktijk weerbarstiger. Duurzame energie is duurder dan kolen en olie. De terugverdientijd van investeringen in duurzame energie loopt op door lagere olieprijzen. Het risico op uitstel van investeringen zal toenemen, tenzij de EU en Nederlandse overheid aanvullende maatregelen nemen. De huidige SDE-regeling heeft een tijdelijk karakter, géén structureel karakter zoals de Duitse feed-in tarieven Het oormerken van milieubelastingen CO 2 -heffingen op kolencentrales voor een revolverend fonds voor investeringen in energiebesparing en duurzame energie maakt een structurele impuls vóór zonne-energie mogelijk 12

13 Gevoelig voor fluctuaties in olieprijzen en USD/EUR koers Valuta ontwikkelingen 0,85 0,80 0,75 0,70 0,65 0,60 1/6/ /6/ /7/2008 3/8/ /8/ /9/2008 5/10/ /10/ /11/2008 7/12/ /12/ /1/2009 8/2/2009 1/3/ /3/ /4/2009 3/5/ /5/ /6/2009 5/7/ /7/ /8/2009 6/9/2009 Bron: OANDA Corporation Koersfluctuatie bij USD/EUR oefenen invloed uit op duurzame-energie. De USD is nog steeds de sleutelvaluta in de internationale oliemarkt. Saoedi-Arabië en andere golfstaten hebben hun valuta aan de USD gekoppeld. Saudi Aramco is de swing producer en wereldmarktleider met de grootste oliereserves en laagste winningskosten. en olieprijs hebben impact op duurzame energie $140 $120 $100 $80 $60 $40 $20 $0 May 1987 May 1988 May 1989 May 1990 May 1991 May 1992 May 1993 May 1994 May 1995 May 1996 May 1997 May 1998 May 1999 May 2000 May 2001 May 2002 May 2003 May 2004 May 2005 May 2006 May 2007 May 2008 Bron: Energy Information Administration en Bureau of Labor Statistics De terugverdientijd van investeringen in duurzame energie loopt op door lagere olieprijzen. Hoge olieprijzen vormen een zegen voor duurzame energie. Lage olieprijzen hebben een ongunstig effect. Beurskoersen van ondernemingen in duurzame reageren zeer sterk op fluctuaties in olieprijzen. 13

14 Hoe kijkt ABN AMRO naar financieringen Key drivers achter de cash flow bij duurzame energie Cashflow Fluctuaties olie en gasprijs Valuta ontwikkeling Faillissement afnemers Investeringsbedrag Investering Expiratie contracten Kinderziektes productie Vertragingvergunning procedures Looptijd Expiratie contracten Expiratie vergunningen Kostenoverschrijdingen Rente fluctuaties Naast ondernemerschap, inbreng van eigen vermogen, cash flow en zekerheden kijken wij naar het project, technologie (bewezen?), partners, contracten, vergunningen en overheidsbijdragen. Wij gaan dieper in op de key drivers achter de cash flow De terugverdientijd van investeringen in duurzame energie wordt in sterke mate beïnvloed door de olieprijzen en de USD/EUR. De gevoeligheid van de cash flow prognoses voor fluctuaties in olieprijzen en USD/EUR kunt u nachecken met behulp van scenarioanalyses Projecten Langlopende contracten met solide partners vergroten de slagingskansen van projecten. De looptijd van de financiering stemmen wij af op de looptijd van contracten en vergunningen. Renterisico s kunnen tijdens het voortraject al in de tang worden gehouden met behulp van rentederivaten zoals forward starting renteswaps. CARverzekeringen zijn een goede binnenkomer om constructie-risico s te beperken Export Vooruit- en termijnbetalingen geeft u meer greep op de risico s van export-transacties en liquiditeitspositie van uw onderneming. Wij ondersteunen exporttransacties door middel van nieuwe combinaties van financieringen, bankgaranties en LC s, maar ook afdekken van valutarisico s en landenrisico s is mogelijk Incubators Launching customers zijn een kritische succesfactor. Innovatieve starters kunnen in aanmerking komen voor I-BSK s, innovatieve borgstellingskredieten. ABN AMRO beschikt over Techno Desks verspreid over het land, waaronder nabij de Technische Universiteiten in Delft, Eindhoven en Enschede 14

15 Financiering duurzame projectontwikkeling ABN AMRO ondersteunt van harte de best practices in duurzaam bouwen, energiebesparing en duurzame energie. Daarbij richten wij onze focus als sparringpartner voor ondernemers op financieel-strategische aspecten. Dat omvat speciale financieringen, advanced treasury management en construction-all-risk verzekeringen. Ondernemers met sprankelende projecten nodigen wij gaarne uit met ons te sparren over de financiële haalbaarheid van hun project. Speciale financieringen Amstel Lease Groenbank Warmte-kracht-installaties Warmte-koude- opslag Warmtepompen Zonnepanelen, zonnecollectoren Duurzame woningbouw (maatlat) Duurzame utiliteitsbouw (maatlat) Groenlening Duurzaam (ver)bouwen met een groenlening Woningcorporaties die duurzaam bouwen of renoveren kunnen daarvoor een goedkope lening krijgen bij de Groenbank van ABN AMRO. De bank maakt hierbij gebruik van de Regeling Groenprojecten. Met deze regelen wil de overheid het milieu en de natuur ondersteunen, door groenprojecten financieel aantrekkelijker te maken Met de Groenbank stimuleert ABN AMRO dus de totstandkoming van projecten die goed zijn voor natuur of milieu, maar die extra financiële steun kunnen gebruiken. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om duurzaam (ver)bouwen en het opwekken van duurzame energie. De rente van een groenlening is ongeveer 1% lager dan de marktrente. De lening kan worden gecombineerd met een borging bij het WSW. De afgelopen jaren hebben verschillende woningcorporaties gebruik gemaakt van deze mogelijkheid van ABN AMRO. Milieuleases Milieuleases maken duurzame investeringen aantrekkelijk Investeringen in duurzame energie apparatuur kunnen zich lenen voor leasing. Amstel Lease heeft daarvoor speciale milieuleases ontwikkeld. Milieuleases geven u de mogelijkheid fiscale voordelen te benutten (EIA of MIA en Vamil). Combinaties met voordelen van SDE en Groen zijn mogelijk. Het gaat bij milieuleases alleen om operational lease. U wordt de lessee, maakt gebruik van de apparatuur voor een bepaalde periode tegen een vaste vergoeding. Voordelen van lease zijn: behoud van liquiditeit, mogelijkheid tot 100% financiering, geen risico op restwaardeverlies, vaste maandelijkse kosten en benutten van fiscale regelingen. Sale and leaseback constructies zijn mogelijk. Milieuleases brengen fiscale voordelen ook binnen bereik van Public Sector, dat niet vennootschapsplichting is. 15

16 Samenwerking met de overheid SDE (Stimulering Duurzame Energie): Fiscale regelingen: Regeling Groen Projecten: Door de overheid gegarandeerde leningen: Risicodragend vermogen: Overheidsregelingen in Nederland Subsidieregeling van EZ voor duurzame energie. De SDE is de opvolger van de MEP. De hoogte van de exploitatiesubsidie is afhankelijk van de technologie en de elektriciteitsprijs. De exploitatiesubsidie stijgt als de elektriciteitsprijs daalt, en omgekeerd. De looptijd van de exploitatiesubsidie is maximaal 12 a 15 jaar. Het gaat om een voorschot met nacalculatie EIA (Energie Investerings Aftrek): max 44% van de investering, mits sprake is van specifieke investeringen die voldoen aan de energielijst van EZ. Het EIA-voordeel bedraagt 11% Vamil (willekeurige afschrijving milieu investeringen): dat maakt vervroegde afschrijvingen mogelijk, mits de investering voldoet een de vamil-lijst. Dit levert liquiditeitsvoordelen op Leasebesluit: bv warmte-koude-installaties, warmte-koude-opslag, warmtepompen, zonnepanelen, zonne- collectoren en zonneboilers zijn leasebaar. Door milieu-leases kunnen de fiscale voordelen ook binnen bereik komen van Public Sector dat niet vennootschapsplichtig is. Combinaties van EIA en Vamil zijn mogelijk Speciale regeling van VROM voor groene investeringen in combinatie met groen beleggen, mits zij op de groene lijst staan en een groenverklaring hebben gekregen. Groen beleggen levert een fiscaal voordeel op voor burgers. Dat maakt een rentekorting van ongeveer 1% mogelijk voor financiering door ABN AMRO Groenbank. Zonne-energie, warmtepompen en duurzaam bouwen (volgens maatlat) staan op de groene lijst. Combinaties met leases zijn mogelijk. Bij woningcorporaties kan een groene lening worden gecombineerd met borging van het WSW Staatgegarandeerde leningen (borgstelingskrediet): max 90% staatsgarantie voor leningen tot EUR 1,5 mln voor startende ondernemers. Deze kan worden ingezet voor bedrijven vanaf starter t/m 250 medewekers. Geschikt voor incubators in high tech en duurzame bouw Groeifaciliteit: max 50% staatsgarantie voor achtergestelde leningen tot EUR 25 mln met een looptijd van max 6 jaar loopt. Geschikt voor snelle groeiers in duurzaam bouwen Garantie ondernemingsfinanciering: nieuwe regeling, max 50% staatsgarantie voor financieringen vanaf EUR 1,5 mln tot EUR 150 mln met een looptijd van max 8 jaar. Ook geschikt voor grote ondernemingen Achtergestelde leningen van regionale ontwikkelingsmaatschappijen: bv LIOF, BOM, NOM en Oost NV. Dat maakt versterking van het risicodragend vermogen van ondernemingen mogelijk Combinaties van verschillende faciliteiten zijn mogelijk. Nationale Hypotheek Garantie (NHG) De NHG is met ingang van 1 januari 2009 aangepast voor energiebesparing. Dat maakt NHG-garanties voor investeringen in energiebesparing tot een bedrag van 6500 euro mogelijk, bij voorbeeld zonnepanelen. Woning-hypotheken met NHG-garanties bieden gunstiger condities. Extra bijlenen voor energiebesparing is mogelijk als de waarde van uw woning toeneemt of voldoende overwaarde bij uw woninghypotheek beschikbaar is. Sommige gemeenten zijn bereid aan huiseigenaren een financiële bijdrage te verstrekken voor energiebesparing. Samen met u is ABN AMRO gaarne bereid de mogelijkheden van energiebesparing bij uw woninghypotheek te bespreken. 16

17 Wat is uw onderneming waard? Kwetsbare ondernemingen Ondernemingen die actief zijn in M&A s met hoge leverage en zware financieringslasten zijn kwetsbaar door de kredietcrisis en recessie. De vraag naar financiële herstructureringen, desinvesteringen of management buy-outs neemt toe. Wij gaan daarbij altijd dieper in op de cash flow prognose om de haalbaarheid van de financiering in kaart te brengen. Timing De markt bepaalt uiteindelijk wat uw onderneming waard is. Prijzen die voor ondernemingen worden betaald, kunnen sterk variëren afhankelijk van marktomstandigheden, de dynamiek en levenscyclus van de sector waarin uw onderneming opereert, het groeipotentieel, concurrentie en synergie. Timing is een kritische succesfactor om een goede prijs te kunnen realiseren Waardebepaling De waardebepaling van uw onderneming geeft een indicatie voor de prijsvorming. De waardering wordt als discussiestuk in prijsonderhandelingen. Bij de waardebepaling zijn verschillende methoden mogelijk, waaronder discounted cash flow methode. Aan elke methode kleven sterke en zwakke punten. Een combinatie geeft inzicht in de bandbreedte van de prijsvorming DCF methode en multiples De discounted cash flow methode is favoriet en daaruit zijn vele varianten ontwikkeld. Peer group analyses, analyses van vergelijkbare ondernemingen in uw sector met een beursnotering, geven inzicht in hoe bepaalde kengetallen zoals EBITDA zich verhouden tot de beurskoers. Ook geven analyses van recente M&A transacties in uw sector inzicht in multiples zoals de overnameprijzen ten opzichte van EBITDA Koersgevoeligheid Sectorspecifieke aspecten spelen een grote rol. Beurskoersen van ondernemingen in zonne-energie zijn gevoelig voor: fluctuaties in olie- en gasprijzen wijzigingen in wet- en regelgeving of overheidsbijdragen Beurs koers historische data Q-Cells en First Solar Bron: Q-Cells Investor Relations Volume Beurs Bron: NasdaQ.com Volume Beurs

18 ABN AMRO partner van Dutch Green Building Council Huisbank Financieringen Treasury Verzekeringen Amstel Lease ABN AMRO Groenbank Duurzaam ondernemen is een logisch en essentieel onderdeel van onze activiteiten. ABN AMRO wil als verantwoordelijke bank onze klanten ondersteunen voor de transitie naar een duurzamere en schonere economie met kennis van zaken over en bancaire diensten voor ondermeer nieuwe energie, schone technologie en duurzaam vastgoed Projectfinanciering, milieu-leases of Groenbank. Amstel Lease, dochter van ABN AMRO, heeft een groot aantal milieu-leases voor duurzaam bouwen gedaan Samen met u kan onze Regio Treasury Desk de gevoeligheid van uw project voor rente- en valutarisico s in kaart brengen en hoe u daarmee kan omgaan CAR verzekeringen zijn een goede binnenkomer om constructie-risico s te beperken. Referenties zijn beschikbaar Zonnepanelen, zonnecollectoren en zonneboilers, warmte-kracht-installaties, warmte-koude-opslag en warmtepompen kunnen in aanmerking komen voor milieu-leases. Onze voorkeur gaat uit naar projecten vanaf EUR 1 mln Zonnepanelen, warmtepompen en duurzaam bouwen (volgens de maatlat) kunnen in aanmerking komen voor groene leningen. De rente van een groene lening is lager dan de marktrente. Willem Rol Sector Banker Clean Tech +31 (20) Postbus EA Amsterdam Willem Beekman Financial Engineer +31 (30) Postbus GD Utrecht Erik Steinmaier Sector Banker Bouw & Vastgoed +31 (20) Postbus EA Amsterdam Astrid van Arum Sector Manager Woningcorporaties Daalsesingel 71, 3511SW Utrecht Bron: FD 06/02/

19 19

20 ABN AMRO Sector Advisory Postbus 283 (HQ5032) 1000EA Amsterdam 20

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

De financiering van geothermie in de glastuinbouw

De financiering van geothermie in de glastuinbouw De financiering van geothermie in de glastuinbouw Rabobank en Geothermie Anneke Postma Sectormanager Tuinbouw, Rabobank Nederland Inhoud presentatie Deel 1: Deel 2: Deel 3: Deel 4: Deel 5: Deel 6: Rabobank

Nadere informatie

Dutch Hall. Kansen voor een nieuwe standaard in duurzame hallenbouw

Dutch Hall. Kansen voor een nieuwe standaard in duurzame hallenbouw Dutch Hall Kansen voor een nieuwe standaard in duurzame hallenbouw Waarde Prijs Kostprijs-plus denken Winst/risico Aannemer Lifecycle-denken Restwaarde Exploitatiekosten Bouwkosten Initiële investering

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014 Frans van Wieren duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Financiering Esco s Terugverdientijd Vormen van financiering Esco

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

Decentrale duurzame energie opwekking

Decentrale duurzame energie opwekking Decentrale duurzame energie opwekking Fiscaliteit in vogelvlucht Seminar Hier Opgewekt, 14 november 2012 2 1 Inhoud Selectie recente fiscale ontwikkelingen Fiscale stimuleringsmaatregelen Energiebelasting

Nadere informatie

Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF)

Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) Overview Regeerakkoord: versterkte samenhang tussen buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking Ondersteuning van Nederlands MKB dat wil

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Waarom kiest u voor Olasol?

Waarom kiest u voor Olasol? Waarom kiest u voor Olasol? Olasol is een jonge onderneming in een dynamische markt. Sinds 2010 zijn we actief en onderscheiden we ons door betrouwbaar advies, een transparante werkwijze en kwalitatief

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF)

Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) Overview Initiatief van het ministerie van Buitenlandse Zaken Gestart op 1 juli 2014, Combineert handel en hulp Overheid stelt voorwaarden Revolverend

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Zonne-energie in Nederland. Presentatie Landbouwers Gemeente Zijpe 28-09-2011

Zonne-energie in Nederland. Presentatie Landbouwers Gemeente Zijpe 28-09-2011 Zonne-energie in Nederland Presentatie Landbouwers Gemeente Zijpe 28-09-2011 Informatie Horizon Opgericht 2009 Veel ervaring in (duurzame) energie ca. 60 jaar Grootaandeelhouder HVC Groep in Alkmaar In

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H Presentatie EVEN VOORSTELLEN WAT DOET INNAX LINK NAAR HET ENDIS CONCEPT ENERGIE MANAGEMENT DUURZAME ENERGIE VOORZIENING Even voorstellen PHILIP BLAAUW

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen. Bertus Postma

Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen. Bertus Postma Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen Bertus Postma 1 Onderwerpen Berenschot Algemene ontwikkelingen stimuleringsregelingen Relatie met projectfasering Regionale regelingen Geothermie:

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

Financiering Duurzaamheid en Monumenten. Maarten Maresch (IBPM)

Financiering Duurzaamheid en Monumenten. Maarten Maresch (IBPM) Financiering Duurzaamheid en Monumenten Maarten Maresch (IBPM) Opbouw presentatie Europese subsidiemogelijkheden energie Nederlandse subsidie mogelijkheden energie Fiscale ondersteuning Financieringsondersteuning

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst?

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst? Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Sjoerd Bootsma LTO Noord Advies Zonne-energie Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling elektriciteitsprijs Aandeel groene stroom

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

ing. Jolanda Tetteroo 16 april 2012

ing. Jolanda Tetteroo 16 april 2012 Zonnige kansen voor ondernemers in Rheden ing. Jolanda Tetteroo 16 april 2012 Hoe werkt een zonnepaneel? 2 Wat gebeurt er met opgewekte stroom? Deel van de opgewekte stroom wordt direct verbruikt (zelflevering).

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Groen beleggen. Groene financiering van milieuvriendelijke projecten. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving

Groen beleggen. Groene financiering van milieuvriendelijke projecten. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Groen beleggen Groene financiering van milieuvriendelijke projecten >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Groene financiering in het kort Voor wie Bedrijven, instellingen en natuurlijke personen die

Nadere informatie

Zonnige en zuinige toekomst? Roodeschool, 20 maart 2013

Zonnige en zuinige toekomst? Roodeschool, 20 maart 2013 Zonnige en zuinige toekomst? Roodeschool, 20 maart 2013 Programma 20.00 uur Opening bijeenkomst 20.05 uur Toelichting op het Programma (Gerard van Drooge) 20.10 uur Energiebesparing (Johannes Zijlstra)

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Financiële regelingen, fiscale voordelen en adviesdiensten voor de ondernemer Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Als ondernemer wilt u vooruit. Voor sommigen van u

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Zonnecellen 2.0 Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Innovatiereis 0-energieomgeving De toekomst van zonne-energie Oktober 2013 3 Inhoud Commerciële haalbaarheid Zonne-cellen 2.0 Smart grid Rexel Nederland

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS ZONSTATION GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS Amsterdam staat aan de vooravond van een energietransitie. Van vieze

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

De zon als energiebron voor bedrijven

De zon als energiebron voor bedrijven De zon als energiebron voor bedrijven Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV (Engels: Photo Voltaic) genoemd. De panelen worden aangesloten op één of meerdere stroomomvormers (inverters)

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Subsidieregeling Asbest eraf, zonnepanelen erop

Subsidieregeling Asbest eraf, zonnepanelen erop Subsidieregeling Asbest eraf, zonnepanelen erop Regeling In tien provincies is vanaf 1 juli 2013 de stimuleringsregeling Asbest eraf, zonnepanelen erop opengesteld en kunnen agrarische ondernemers een

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Nieuwsbrief Energie april 2013

Nieuwsbrief Energie april 2013 b6agina 1 van 6 Nieuwsbrief Energie april 2013 Inhoud Nieuws Duurzame energieveiling van start Nieuwe visie ontwikkeling biogas Algen en zeewier: hoe duurzaam is de productie? Kwaliteitsborging helpt bij

Nadere informatie

Eindexamen vwo m&o 2012 - I

Eindexamen vwo m&o 2012 - I Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Projectontwikkelaar Bouwfonds ontwikkelt, bouwt en verkoopt het appartementencomplex

Nadere informatie

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Remko Ybema Lezing Den Bosch 12 oktober 2010 www.ecn.nl Inhoud Noodzaak van duurzame energie Een duurzame energievoorziening in 2050 Doelen van het

Nadere informatie

ABN AMRO Duurzame Ontwikkeling Hoe financieren we de energie transitie

ABN AMRO Duurzame Ontwikkeling Hoe financieren we de energie transitie ABN AMRO Duurzame Ontwikkeling Hoe financieren we de energie transitie Wie? Opleiding: Technische Bedrijfskunde (werktuigbouw), Universiteit Twente Werk: ABN AMRO Export financiering Banco Real (AA Brazilie)

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs 29 september 2009 1 Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs Selina Roskam programma adviseurs Energiebesparing in de gebouwde omgeving 29 september 2009 Dubbele winst voor

Nadere informatie

Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement

Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement Vaillant aurostep zonneboiler De winst van aurostep Weet u dat 8 minuten zon volstaan om alle mensen op de wereld één jaar van energie te voorzien? De zon levert

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

MEI Westerkwartier 4 april 2011

MEI Westerkwartier 4 april 2011 Duurzame Energie veranderingen in de markt van Photo Voltaische systemen (PV) MEI Westerkwartier 4 april 2011 Frans Debets Duurzame energie 4 redenen om het te ontwikkelen 1. Klimaatbeleid, CO2 reductie

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - januari 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - januari 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - januari 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Ondernemingsfinanciering

Ondernemingsfinanciering Een beknopt overzicht van de financieringsmogelijkheden die de overheid u kan bieden. Ondernemingsfinanciering Introductie Als ondernemer moet u snel en eenvoudig kunnen zien hoe de overheid kan helpen

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Haalbaarheid van Zon-PV. 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering

Haalbaarheid van Zon-PV. 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering Haalbaarheid van Zon-PV 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering Agenda Zon-PV Algemeen Business case Giesbers Business case Flynth Investeren door Green Spread Over Green Spread Zonnepanelen

Nadere informatie

Een solide belegging AAA-borgstelling

Een solide belegging AAA-borgstelling Een solide belegging AAA-borgstelling Onze bijdrage aan de samenleving Het WSW stelt als onafhankelijk instituut woningcorporaties in staat optimale financiering te verkrijgen voor vastgoed in de publieke

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Visie ABN AMRO op woningcorporaties

Visie ABN AMRO op woningcorporaties Visie ABN AMRO op woningcorporaties 1december 2011 Astrid van Arum, Sectorspecialist Woningcorporaties De nieuwe bank: het beste van twee werelden LOGO KLANT binnen dit kader Op 1 juli 2010 zijn Fortis

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

19.45 uur Welkom, dhr. F. Witjes, wethouder Milieuzorg gemeente Overbetuwe

19.45 uur Welkom, dhr. F. Witjes, wethouder Milieuzorg gemeente Overbetuwe Programma 19.45 uur Welkom, dhr. F. Witjes, wethouder Milieuzorg gemeente 20.00 uur Plan voor collectieve aanschaf, dhr. H. Bruggeman, Zonnecollectief 20.30 uur Techniek en randvoorwaarden voor plaatsing

Nadere informatie

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 Er is de komende jaren een fundamentele verandering van onze energievoorziening nodig om het hoofd te bieden aan de mondiale uitdagingen op energiegebied: de

Nadere informatie

Toekomstige vermarktingsmodellen: Van leasing tot ESCO

Toekomstige vermarktingsmodellen: Van leasing tot ESCO Toekomstige vermarktingsmodellen: Van leasing tot ESCO Joris Haems Algemeen Directeur Upgrade Energy Inhoud 1 2 3 4 5 6 Introductie: Energie als schaars goed Uw gebouw als energieproducent Opportuniteit

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Wat moet de CV installateur met PV PV heeft de toekomst. Door: Richard Ogink

Wat moet de CV installateur met PV PV heeft de toekomst. Door: Richard Ogink Wat moet de CV installateur met PV PV heeft de toekomst Door: Richard Ogink Wat moet de CV installateur met PV Indeling presentatie 1. Zon als duurzame energiebron 2. Wetgeving 3. PV in de praktijk 4.

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

KANSEN VOOR ENERGIE COÖPERATIES, VASTGOED ONDERNEMERS EN PARTICULIEREN

KANSEN VOOR ENERGIE COÖPERATIES, VASTGOED ONDERNEMERS EN PARTICULIEREN KANSEN VOOR ENERGIE COÖPERATIES, VASTGOED ONDERNEMERS EN PARTICULIEREN Ing. Robert Hemmen MBA, directeur De Groene Reus Coöperatie u.a. De Groene Reus Projecten b.v. 1 Wat streven wij na? Missie Wij streven

Nadere informatie

Duurzame accommodaties. Jaap Veld

Duurzame accommodaties. Jaap Veld Duurzame accommodaties Jaap Veld Zelziuz Zelziuz Advies Zon Thuis Zon Bedrijf Zon Agri Zon Thuis voor huurders Zonnestroom van Wp naar kwh Vermogen zonnestroominstallatie gespecificeerd in Watt peak (Wp)

Nadere informatie

Hernieuwbare energie in Nederland

Hernieuwbare energie in Nederland Hernieuwbare energie in Nederland Nieuwe business modellen Amsterdam, 25 juni 2015 Rapport over hernieuwbare energie in Nederland Accenture en Climex onderzoeken kansen binnen het veranderende energielandschap

Nadere informatie

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement Via het Meewind-fonds Regionaal Duurzaam 1 kunt u beleggen in duurzame energie in de regio. Daarmee levert u een bijdrage aan de overgang naar duurzame

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Energiek Alphen aan den Rijn AGENDA 1. Opening 2. Wie en wat is Energiek Alphen aan den Rijn 3. Gemeente

Nadere informatie

Overheidsregelingen. bij zakelijke kredietverlening. Borgstellingskrediet. De Europese Investeringsbank (EIB)

Overheidsregelingen. bij zakelijke kredietverlening. Borgstellingskrediet. De Europese Investeringsbank (EIB) Overheidsregelingen bij zakelijke kredietverlening De Europese en Nederlandse overheden helpen ondernemers op verschillende manieren om zo economische groei en innovatie te stimuleren. Enkele subsidies

Nadere informatie

Recepten voor succesvol financieren

Recepten voor succesvol financieren Recepten voor succesvol financieren Masterclass Bio Based Economy Utrecht, 15 feb 2013 Annemieke Busch Rol MKB financiering bij AgNL Wegwijzer voor de MKB 'er binnen AgNL op financieringsgebied. Borgstellingskrediet,

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Harderwijk in de zon

Harderwijk in de zon Harderwijk in de zon Informatieavond zonne-energie Veluwe Duurzaam samen met Gemeente Harderwijk 17 juni 2014 ir. A.D. Hekstra Handicom Solar solar@handicom.nl 0341-412629 Vanavond Zonnestraling -> warmte

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

HOUD UW ENERGIEREKENING ONDER CONTROLE.

HOUD UW ENERGIEREKENING ONDER CONTROLE. HOUD UW ENERGIEREKENING ONDER CONTROLE. DE JUISTE TIJD VOOR NIEUWE ENERGIE. Goed voor het milieu en uw portemonnee WAAROM NU INVESTEREN IN ZONNE-ENERGIE GOED VOOR UW PORTEMONNEE Het dak van uw huis kan

Nadere informatie