De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt troostwijk TAXATIES

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt 2009. troostwijk TAXATIES"

Transcriptie

1 De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt 2009

2 Voorwoord Dit is de tweede uitgave van het onderzoek naar de Nederlandse bedrijfsruimtemarkt dat is uitgevoerd door Troostwijk Research. Met het rapport wordt een zo compleet mogelijk overzicht gegeven van de ontwikkelingen op de Nederlandse markt voor bedrijfsruimte. In tegenstelling tot de meeste andere marktrapporten biedt het onderzoek van Troostwijk Research een volledige landelijke dekking. Bovendien is het rapport niet beperkt gebleven tot logistiek vastgoed maar zijn ook andere typen bedrijfsruimten onderzocht. Ten behoeve van deze editie is een onder zoek toegevoegd naar de nieuwbouw van grootschalige logistieke centra in Nederland. Ook is aandacht besteed aan een nog onderbelicht segment van de vastgoedmarkt, namelijk datacenters. Troostwijk Research voert permanent onderzoek uit naar de ontwikkelingen op de diverse vastgoedmarkten in Nederland. Diverse gegevens zoals huurtransacties, beleggingen, projecten, aanbod, prijsontwikkeling en uitgifte bedrijventerrein worden op basis van zowel interne als externe bronnen verzameld en verwerkt in onze researchdatabase. De markt rapportages, referenties en andere onderzoeken en analyses van Troostwijk zijn gebaseerd op gegevens uit deze researchdatabase, eventueel aangevuld met gegevens van derden, in combinatie met eigen markt kennis van Troostwijk Taxaties. Uw reacties, aanvullingen of eventuele suggesties ter verbetering van onze rapportages horen wij graag. Troostwijk Research; drs. Jeroen den Ouden, Sybe Nijboer en drs.ing. Maarten Boef

3 De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt 2009

4 Van crisis naar actie De bedrijfsruimtemarkt ging in 2009 door een diep dal. De roep om herbezinning is sterker dan ooit. De vraag zal gesteld worden hoe de bedrijfsruimtemarkt de komende jaren moet gaan inspelen op de veranderde markt. Welke acties moeten centraal staan om te blijven groeien? Voor de komende jaren zal een juiste afstemming tussen behoefte, planning en ontwikkeling van bedrijfsruimte een cruciale succesfactor worden voor duurzame econo mische ontwikkeling. De juiste ruimte, op de juiste tijd, op de juiste plaats met de juiste ondersteuning is het spel van de bedrijfsruimtemarkt. Het is een verzameling van vastgoed waar alles samenkomt wat betreft het organiseren, plannen, besturen en uitvoeren van de stroom aan goederen, opslag van grondstoffen tot aan de levering van het eindproduct aan de afnemer. Kortom deze markt is een goede graadmeter voor de stand van de Nederlandse economie. Om deze markt goed te kunnen beheren is het van groot belang om de informatie goed te begrijpen. Waar, wanneer en hoe beweegt deze markt zich en wat moet er geleverd worden? De bedrijfsruimtemarkt staat of valt met een goede organisatie van het tijdig matchen van vraag en aanbod. Vandaar dit onderzoek dat nu voor het tweede achtereen volgende jaar is verricht. Ook dit jaar hebben we een praktische benadering gezocht en alle data uit de markt verzameld en onderzocht. Hierdoor denken wij dat er een realistisch beeld is neergezet van de huidige situatie op de bedrijfsruimtemarkt is een somber jaar geweest voor de vastgoedsector in het algemeen en voor de bedrijfsruimtemarkt in het bijzonder. Het aantal faillissementen is vorig jaar fors gestegen en dit heeft geleid tot een verdere toename van de leegstand in de bedrijfsruimtemarkt. Een voorzichtig herstel tekent zich echter aan. Als gevolg van een aantrekkende wereldhandel, productie en producentenvertrouwen is de verwachting dat de bedrijfsruimtemarkt als eerste weer zal herstellen. Wij denken dan ook dat er een verdere uitbreiding zal plaatsvinden van nieuw vastgoed met een duurzaam karakter en goede ligging en locatie. Belangrijke begrippen voor de toekomst zijn leefkwaliteit en duurzaamheid. Het ondernemerschap van Nederland zal ervoor zorgen dat we sterker uit deze situatie zullen komen. In de transport en industriële sector zal meer dan de helft van de ondernemers zich oriënteren op een andere aanpak. Het komt nu aan op goed ondernemerschap, durf, daadkracht en initiatief. Om succesvol deze veranderingen door te komen zal het belangrijk zijn om naast de korte termijn de lange termijn visie niet uit het oog te verliezen. Op de bedrijfsruimtemarkt zal het kaf van het koren worden gescheiden. Bedrijfsverplaatsingen zorgen voor een verdere toename van de leegstand van bedrijfs ruimten die wat betreft ligging, locatie en duurzaamheid niet meer aansluiten op de veranderende wensen van het bedrijfsleven. De bedrijfsruimtemarkt zal in courant en niet courant worden herverdeeld. Een gedeelte wordt nog tegen bodemprijzen in de markt aangeboden, maar verliezen zullen genomen moeten worden met afwaarderingen en verkopen. Er zal een saneringsslag moeten plaatsvinden aan de onderkant van de markt middels het herontwikkelen van de bestaande voorraad om deze weer levensvatbaar te maken. Het courante vastgoed met een goede locatie, ligging en duurzame en/of nieuwe panden zal in de markt gewild blijven en haar waarde behouden. In dit rapport wordt verder ingegaan op de ontwik kelingen die op dit moment een rol spelen. Wij proberen u een helder beeld voor de korte en lange termijn te geven zodat u uw toekomstige investeringen/ beslissingen in deze sector juist kunt inschatten. Troostwijk wil graag meedenken en wil u hier waar mogelijk graag bij ondersteunen door het leveren van toegevoegde waarde. De onderzoeksreeks levert een belangrijke bijdrage aan het transparanter en professioneler maken van de vastgoedbranche en ik wil daarom ook dit jaar de onderzoekers bedanken voor 4

5 de tijd die aan het onderzoek is besteed. Gezamenlijk willen wij het jaarlijks onderzoek continueren om een compleet beeld te geven van de vastgoedmarkt. Ik wens u dan ook wederom veel leesplezier en zie uw eventuele reactie met belangstelling tegemoet. Marcel de Boer Directeur Troostwijk Taxaties Maart

6 Economische ontwikkelingen De Nederlandse economie maakte in 2009 een zwaar jaar door. In totaal kromp de economie met 4%. Het dieptepunt van de recessie werd bereikt in het tweede kwartaal van Daarna was, na vier kwartalen van krimp, in het derde en vierde kwartaal weer sprake van economische groei. Dit lichte herstel van de economie werd vrijwel volledig veroorzaakt door een toename van de export. Figuur 1: Ontwikkeling Bruto Binnenlands Product en werkloosheid 8,0% 6,0% 4,0% 2,0% 0,0-2,0% -4,0% -6,0% * 2011* Groei BBP Werkloosheid Bron: CBS/CPB. * voorlopig cijfer CPB Vooral de industrie, de transportsector, de bouw en de consumptie van duurzame goederen zijn hard geraakt in Ondernemers in de industrie behaalden in de eerste negen maanden van 2009 circa 20 tot 30% minder omzet dan een jaar eerder. In het laatste kwartaal werd de teruggang steeds kleiner en in december was pas voor het eerst weer sprake van een hogere omzet. De daling van de bouwproductie loopt nog wel verder op. Volgens het Conjunctuurbericht van Transport en Logistiek Nederland (TLN) was 2009 een zeer slecht jaar voor de sector. De omzet, winst, vrachtprijzen en bezettingsgraad daalden scherp. Hoewel de laatste maanden van 2009 een stijging lieten zien, zijn de indicatoren volgens TLN nog wel onder de maat. Verslechtering arbeidsmarkt en recordaantal faillissementen Door de recessie liep de werkloosheid, na jaren van daling, in 2009 op tot 5,3%. De werkloosheid bevindt zich daarmee weer op het niveau van begin Ook het aantal faillissementen nam fors toe. Door het CBS werd in 2009 zelfs een recordaantal faillissementen geregistreerd. Er gingen in totaal circa bedrijven failliet. Dat is een stijging van 82% ten opzichte van 2008 (3.800 bedrijven). Vooral in de eerste helft van 2009 liep het aantal faillissementen snel op. In de industrie lag het aantal faillissementen zelfs 121% hoger dan in Ook in de transportsector kwamen veel bedrijven in de problemen. Volgens TLN gingen in de transportsector 75% meer bedrijven failliet in 2009 dan een jaar ervoor. De uitvoer van goederen en diensten lag in 2009 ruim 8% lager dan een jaar eerder al trad er wel een licht herstel op in het laatste halfjaar. In de laatste twee maanden is de uitvoer bijna terug op een niveau van een jaar eerder. De invoer van goederen en diensten kromp in 2009 met bijna 9%. Het CPB verwacht dat de export in 2010 zal toenemen met circa 8%. In 2011 vlakt deze groei naar verwachting weer af. Ook de wederuitvoer, een belangrijke component van de Nederlandse economie, vertoonde een lichte verbetering in het laatste halfjaar. Figuur 2: Ontwikkeling import/export t.o.v. dezelfde periode vorig jaar. 10% 5% 0% -5% -10% -15% Bron CBS Uitvoer Invoer 6

7 Bedrijfsruimtemarkt De bedrijfsruimtemarkt kreeg in 2009 forse klappen. Het aanbod liep op tot recordhoogte en de opname viel ver terug. Huurders grepen de situatie aan om met verhuurders te heronderhandelen over de huurcondities. De huurprijzen kwamen daarbij onder neerwaartse druk te staan. In 2009 werd nog wel een aanzienlijke hoeveelheid nieuwe logistieke bedrijfsruimte opgeleverd maar dit betreft projecten die nog in 2008 zijn geïnitieerd. Nieuwe projecten kwamen in 2009 nauwelijks van de grond. Ook de beleggingsmarkt werd in 2009 hard getroffen door de financiële en economische crisis. Door de toegenomen risico s en strengere eisen bij de financiering bleven veel beleggers aan de zijlijn in Met name het aantal omvangrijke transacties nam sterk af. Door de toegenomen onzekerheid zijn de aanvangsrendementen verder opgelopen. Figuur 3: Aanbod en opname bedrijfsruimte in m 2 (vanaf 500 m 2 ), Aanbod per ultimo Opname 7

8 Opname De opname van bedrijfsruimte is in 2009 fors gedaald. In totaal werd vorig jaar bijna 2,2 miljoen m 2 bedrijfsruimte verhuurd of verkocht aan een nieuwe gebruiker. Dat is 23% minder dan in 2008 en ongeveer 33% minder dan in de topjaren 2006 en Vooral in het eerste halfjaar bleef het opnameniveau sterk achter. Kwartaal op kwartaal liet de opname in 2009, gelijk het economisch herstel, wel een stijgende lijn zien. Figuur 4: Opname bedrijfsruimte 2009 in m 2 (vanaf 500 m 2 ) per kwartaal Q1 Q2 Q3 Q Opvallend is dat wanneer naar de opname naar grootteklasse wordt gekeken, de afname van de opname toeneemt met het metrage. In de grootteklasse tussen de m 2 en m 2 kwam de opname zelfs 45% lager uit dan in In de grootteklasse boven de m 2 kwam de op name slechts 13% lager uit maar dit komt grotendeels door een aantal zeer grootschalige transacties. Zo lag het aantal transacties groter dan m 2 wel 33% lager dan in het voorgaande jaar. Het aandeel van de huursector laat al een aantal jaren op rij een stijgende lijn zien. In 2006 had nog 38% van alle bedrijfsruimtetransacties betrekking op koop voor eigen gebruik en 62% op huur. In 2008 lag deze verhouding op 27% koop en 73% huur en in 2009 heeft deze trend zich verder doorgezet. Nog maar 22% van de opname in 2009 had betrekking op koop voor eigen gebruik. Door de verslechterde economische vooruitzichten en de minder gunstige financieringsmogelijkheden is het voor veel bedrijven blijkbaar aantrekkelijker gebleken om het bedrijfspand te huren in plaats van te kopen. Ook het aantal transacties kwam in 2009 lager uit dan in het jaar daarvoor. In totaal werden 906 transacties geregistreerd, circa 20% minder dan de transacties in Het gemiddelde metrage per transactie daalde mee van circa m 2 in 2008 naar circa m 2 in Tabel 1: Opname bedrijfsruimte naar grootteklasse De logistieke sector was net als in voorgaande jaren ook in 2009 de grootste afnemer van bedrijfsruimte. Het opname volume lag met m 2 wel veel lager dan in 2008 toen de deelsector transport en opslag goed was voor een totale opname van circa m 2. Hetzelfde geldt voor de overige sectoren. Relatief gezien hebben zich daarbij weinig verschuivingen voorgedaan tussen Grootteklasse Verschil m 2 Aantal m 2 Aantal m 2 m m % m % m % m % > m % Totaal % 8

9 de verschillende sectoren. De sector groothandel en detailhandel nam in 2009 circa m 2 bedrijfsruimte af en de sector bouw en industrie circa m 2. Figuur 5: Opname bedrijfsruimte 2009 naar type gebruiker 9% 15% 29% 23% Transport en opslag Groothandel en detailhandel Bouw en industrie Overig/onbekend Diensten 24% Op regionaal niveau laat de opname van bedrijfsruimte een sterk wisselend beeld zien. Zo kwam het opnameniveau in de regio Arnhem-Nijmegen/Rivierenland zelfs 32% hoger uit dan in Belangrijkste reden hiervoor is echter een aantal incidentele zeer grootschalige transacties. Het aantal transacties nam namelijk wel met een derde af. Dat geldt niet voor de regio s Haag landen en de regio Den Bosch. In deze gebieden nam zowel het opnameniveau als het aantal transacties toe. Ook in de regio Haarlemmermeer en Utrecht werden iets meer transacties geregistreerd maar hier kwam het opnameniveau wel uit onder dat van De sterkste daling van de opname vond plaats in Limburg, Zeeland, Flevoland, Groningen/Drenthe, Friesland en de regio Zwolle/Deventer. In deze regio s daalde de opname met meer dan 40%. Ook in de regio Eindhoven, vorig jaar nog een van de koplopers, zakte het opnameniveau in vergelijking met vorig jaar ver terug (-57%). Tabel 2: Opname bedrijfsruimte (vanaf 500 m 2 ) naar regio Regio Opname 2008 Opname 2009 Verschil Groot-Rijnmond % West-Brabant % Utrecht % Arnhem-Nijmegen/Rivierenland % Twente/Achterhoek % Regio Den Bosch % Regio Tilburg % Regio Eindhoven % Overig Noord-Holland* % Regio Amsterdam % Haaglanden % Overig Zuid-Holland** % Haarlemmermeer % Zuid-Limburg % Noord- en Midden-Limburg % Flevoland % Veluwe % Groningen/Drenthe % Friesland % Zeeland % Regio Zwolle/Deventer % Totaal % * Provincie Noord-Holland exclusief de regio Amsterdam en de gemeente Haarlemmermeer ** Provincie Zuid-Holland exclusief de regio s Groot-Rijnmond en Haaglanden 9

10 De logistieke sector was in 2009 het sterkst vertegenwoordigd in de regio Groot-Rijnmond. Hier werd bijna m 2 logistieke bedrijfsruimte opgenomen. Vooral de verhuur van diverse bedrijfsruimten aan Henry Bath en Handelsveem in Rotterdam stuwden het opnamecijfer. In West-Brabant kwam de opname van logistieke ruimte in 2009 uit op circa m 2. Dit is iets meer dan in het voorgaande jaar, al lag het aantal transacties wel lager. De opname werd dan ook in sterke mate bepaald door twee grootschalige transacties in Oosterhout (Hi-Logistics en Lidl). Ook in Tilburg kwam de opname van in totaal bijna m 2 op naam van enkele grootschalige transacties (Rhenus Contract Logistics en Kuehne + Nagel). Tabel 3: Grootste bedrijfsruimtetransacties 2009 Plaats Huurder/koper m 2 Bemmel Van Dalen Oosterhout NB. Hi-Logistics Tilburg Rhenus Contract Logistics Oosterhout NB. Lidl Maasvlakte Rotterdam Henry Bath Heusden VMG Versteeg Metaal Lichtenvoorde Lesli De Lier Henk de Jong Verpakkingen Amsterdam Ter Haak Logistics Almere Geodis

11 Aanbod In 2009 steeg het aanbodniveau van bedrijfsruimte in Nederland naar recordhoogte. Begin 2010 werd in totaal circa 10,1 miljoen m 2 bedrijfsruimte (vanaf 500 m 2 ) aangeboden. Dat is circa 32% meer dan een jaar eerder. Daarmee is de stijgende lijn in het aanbod die sinds 2008 is ingezet in 2009 versterkt. In de jaren ervoor was juist sprake van een dalende trend. Het aanbod van logistieke bedrijfsruimte liet de sterkste stijging zien (+50%). De stijging van het aanbod bedrijfsruimte was het grootst in de categorie tot m 2. In deze categorie steeg het aanbod zelfs met 54%. Circa 43% van het totale aanbod, in totaal 4,4 miljoen m 2, is grootschalig (vanaf m 2 ). Ruim de helft van het aanbod in deze categorie betreft logistieke bedrijfsruimte. Het aanbod van panden voor industrieel gebruik is beperkt. Veelal is de aangeboden bedrijfsruimte echter zowel voor logistieke als voor productiedoeleinden of een combinatie daarvan te gebruiken of daartoe geschikt te maken. Het totale aanbod is verdeeld over circa objecten. Het gemiddelde aanbodmetrage bedraagt circa m 2 en is daarmee ten opzichte van vorig jaar nauwelijks veranderd. De ontwikkeling van het aanbod vertoont per regio grote verschillen. In meer dan de helft van de regio s was sprake van een bovengemiddelde stijging van het aanbod (>32%). De grootste aanbodstijgingen zijn geregistreerd in de regio s Tilburg (+87%), Noord- en Midden-Limburg (+55%) en Groot-Rijnmond (+48%). Alleen in de regio Zuid- Limburg was sprake van een daling van het aanbod (-7%). In de regio s Haarlemmermeer, Zeeland en Friesland nam het aanbod licht toe (<15%). Naar gemeente is het meeste aanbod te vinden in Amsterdam ( m 2, +21%), Rotterdam ( m 2, +47%), Haarlemmermeer ( m 2, +10%), Tilburg ( m 2, +160%) en Roosendaal ( m 2, +48%). Ook in de gemeenten Venlo ( m 2, +148%), Amersfoort ( , +126%) en Eindhoven ( m 2, +88%) steeg het aanbod fors. Tegenover bovengenoemde aanbodstijgingen waren er ook gemeenten met een hoog aanbodniveau waar in 2009 sprake was van een daling van het aanbod. Zo nam het aanbod in de gemeenten Nieuwegein, Oss en Wijchen met respectievelijk 27%, 24% en 15% af. Tabel 4: Aanbod bedrijfsruimte per (vanaf 500 m 2 ) naar grootteklasse Bronnen: Grootteklasse Realnext, Funda Aantal in Business, m 2 diverse Aandeel makelaars m 2 bewerking door Troostwijk Research m % m % m % m % > m % Totaal Het grootste aaneengesloten aanbod betreft het Prologis park Tilburg DCIII, een distributiecentrum, gelegen op bedrijventerrein Vossenberg in Tilburg. Het object omvat een drietal units met een totaal metrage van circa m 2. Het pand is voor verhuur beschikbaar gekomen door de keuze van een printerfabrikant voor een andere logistieke dienstverlener. Deze ontwikkeling in combinatie met de toevoeging van een tweetal grootschalige logistieke bedrijfsruimten verklaart grotendeels de forse stijging in de gemeente Tilburg. Hieronder valt tevens het door Somerset Real Estate ontwikkelde distributiecentrum, DC Posthorn, gelegen op bedrijventerrein Kraaiven te Tilburg. Ook werd aan het aanbod toegevoegd het in 2009 opgeleverde distributiecentrum Dyna DC Breda/ Distripark Emer. Het complex op bedrijventerrein Emer- Noord in Breda biedt m 2 hoogwaardige bedrijfsen kantoorruimten. Aanvankelijk was Brand Loyalty 11

12 in beeld als eindgebruiker voor dit object, dit was ook de grootste transactie van Deze transactie is uiteindelijk echter niet doorgegaan. Het zijn vooral bestaande bedrijfsruimten die worden aangeboden. Slechts circa 2% van het aanbod ( m 2 ) heeft betrekking op bedrijfsruimte die per begin 2010 nog in aanbouw was. Dit betreft onder meer een aantal bedrijfscomplexen die door ontwikkelaars op risico worden gerealiseerd. Vorig jaar was dit nog circa 6% ( m 2 ). Door de verslechterde situatie op de bedrijfsruimtemarkt en specifiek de ontwikkelingen in de logistieke sector wordt er nu nauwelijks nog door projectontwikkelaars op risico gerealiseerd. Tabel 5: Aanbod bedrijfsruimte (vanaf 500 m 2 ) naar regio Regio Aanbod Aanbod Verschil West-Brabant % Twente/Achterhoek % Overig Noord-Holland* % Arnhem/Nijmegen/ Rivierenland % Regio Eindhoven % Utrecht % Regio Amsterdam % Groot-Rijnmond % Groningen/Drenthe % Overig Zuid-Holland** % Noord- en Midden-Limburg % Zuid-Limburg % Regio Den Bosch % Flevoland % Friesland % Regio Tilburg % Haarlemmermeer % Regio Zwolle/Deventer % Veluwe % Haaglanden % Zeeland % Totalen % * Provincie Noord-Holland exclusief de regio Amsterdam en de gemeente Haarlemmermeer ** Provincie Zuid-Holland exclusief de regio s Groot- Rijnmond en Haaglanden 12

13 Huurprijzen De verminderde vraag naar bedrijfsruimte in combinatie met het toegenomen aanbod heeft een drukkend effect gehad op de huurprijzen. De gemiddeld gerealiseerde huurprijs kwam in 2009 met circa 48 per m 2 iets lager uit dan in het voorgaande jaar toen gemiddeld een huurprijs van 49 per m 2 werd gerealiseerd. Daarbij zijn in toenemende mate incentives verstrekt door verhuurders, zoals huurvrije perioden of tegemoetkomingen in de verhuiskosten. Door gebruikers van bedrijfsruimte is de huidige marktsituatie aangegrepen om te heronderhandelen over het huurcontract om daarmee een lagere huurprijs of een verbetering van andere huurcondities af te dwingen. De huurprijzen voor minder courante bedrijfspanden op minder gunstige locaties stonden het meeste onder druk. De huurprijzen voor nieuwe logistieke centra bleven redelijk op peil met prijzen van circa 50 tot 65 per m 2. In de regio Haarlemmermeer liggen die huurprijzen nog iets hoger. Per regio zijn in 2009 gemiddeld genomen lichte dalingen en soms stijgingen van de gerealiseerde huurprijzen te zien geweest. In sommige regio s zijn de afwijkingen groter, al komt dit veelal omdat het gemiddelde tot stand is gekomen met een geringer aantal transacties. Deze huurprijzen betreffen de vierkante meterprijzen voor bedrijfsruimten. Hierbij zijn de huurprijzen voor het aandeel kantoorruimte voor zover mogelijk niet meegerekend. Worden die namelijk wel meegerekend dan komen de gemiddeld gerealiseerde huurprijzen uiteraard hoger uit. Ook is de variatie en daarmee de jaarlijkse schommelingen dan veel groter. Ook voor bedrijfsunits worden veelal hogere huurprijzen gerealiseerd. Dit betreft echter hoofdzakelijk ruimten kleiner dan de ondergrens van 500 m 2 en deze zijn bij de opnamecijfers dus niet meegerekend. Tabel 6: Gemiddeld gerealiseerde huurprijzen in per m 2 Huurprijs Huurprijs Verschil Haarlemmermeer % Regio Amsterdam % Haaglanden % Groot-Rijnmond % Regio Eindhoven % Regio Utrecht % Veluwe % Drenthe % Arnhem-Nijmegen/ Rivierenland % West-Brabant % Regio Den Bosch % Regio Zwolle/Deventer % Groningen % Overig Noord-Holland* % Flevoland % Overig Zuid-Holland** % Zuid-Limburg % Twente % Regio Tilburg % Achterhoek % Noord- en Midden-Limburg % Friesland % Zeeland n.a. n.a. - Totaal Nederland % * Provincie Noord-Holland exclusief de regio Amsterdam en de gemeente Haarlemmermeer ** Provincie Zuid-Holland exclusief de regio s Groot- Rijnmond en Haaglanden 13

14 Nieuwbouw De planvoorraad voor nieuwe bedrijfsruimte bedroeg per 1 januari 2010 circa 2 miljoen m 2. Dat is 10% minder dan een jaar eerder toen circa 2,2 miljoen m 2 bedrijfsruimte voor de verhuur of verkoop werd aangeboden. Een gedeelte van de planvoorraad is in de loop van 2009 in aanbouw genomen en een aantal projecten zijn geschrapt. Er zijn in 2009 slechts een beperkt aantal nieuwe projecten geïnitieerd. Ruim 40% van de nieuwbouwprojecten betreft logistieke bedrijfsruimte. Vorig jaar was dat nog ruim de helft. Het aandeel bedrijfsunits bleef gelijk op ruim een kwart van de planvoorraad. Figuur 6: Projecten bedrijfsruimte in verhuur (per ) naar type object in m 2 33% 41% Logistiek Units Overig/onbekend accent sterk op bedrijfsverzamelgebouwen die in units kunnen worden verkocht of verhuurd. Tabel 7: Projecten bedrijfsruimte naar provincie en type in m 2 Provincie Logistiek Units Overig Totaal Noord-Brabant Noord-Holland Gelderland Zuid-Holland Overijssel Flevoland Utrecht Limburg Friesland Zeeland Drenthe Groningen Totaal % Verreweg het grootste deel van de nieuw te realiseren bedrijfsruimte in verhuur staat gepland in de provincie Noord-Brabant. In totaal gaat het om ruim m 2 bedrijfsruimte, circa 33% van de totale planvoorraad. Het betreft vooral logistieke ruimte, in totaal circa m 2. Dit metrage is ongeveer gelijk verdeeld over de regio s Eindhoven, West-Brabant (vooral Moerdijk, Bergen op Zoom en Oosterhout) en de regio Tilburg (Tilburg en Waalwijk). In de provincie Noord-Holland zijn de meeste projecten te vinden in de regio s Amsterdam, Haarlemmermeer en de Zaanstreek. In Zuid-Holland staat het grootste gedeelte van de nieuw te realiseren bedrijfsruimte gepland in de regio s Leiden/Bollenstreek en Rijnland. De planvoorraad in Groot-Rijnmond en Haaglanden is relatief beperkt. In Gelderland ligt het zwaartepunt in de regio Arnhem-Nijmegen, gevolgd door Rivierenland. In Noordoost Nederland ligt het Nieuwbouw logistieke centra Ondanks de economische teruggang is de bouw van grootschalige nieuwe logistieke centra in 2009 gewoon doorgegaan. Het merendeel van deze projecten is echter al in 2008 geïnitieerd. In 2009 zijn in totaal 36 logistieke centra (groter dan m 2 ) opgeleverd met een gezamen lijk vloeroppervlak van circa m 2. Het betreft uitsluitend objecten die voor de markt zijn gerealiseerd. Logistieke centra die in eigen beheer van eindgebruikers worden gebouwd zijn hier buiten beschouwing gelaten. Per 1 januari 2010 waren nog 6 logistieke centra in aanbouw met een gezamenlijk vloeroppervlak van circa m 2. De in totaal circa m 2 die in 2009 is opgeleverd of in aanbouw is genomen is te vinden op een beperkt aantal locaties. De meeste nieuwe logistieke centra zijn of worden gerealiseerd in West-Brabant ( m 2 ). Dit betreft diverse logistieke centra, verspreid over de plaatsen Roosendaal, Bergen op Zoom, Breda, Moerdijk 14

15 Tabel 8: Nieuwbouw logistieke centra naar status Regio Opgeleverd In aanbouw Onverhuurde Concrete 2009 per nieuwbouw plannen West-Brabant Groot-Rijnmond Zuid-Limburg Regio Amsterdam Regio Tilburg Noord- en Midden-Limburg Arnhem-Nijmegen/Rivierenland Haarlemmermeer Flevoland Regio Eindhoven Utrecht Totaal en Oosterhout. In de regio Tilburg is nog eens circa m 2 nieuwbouw gerealiseerd of in aanbouw. Buiten Noord-Brabant is de meeste nieuwbouw gerealiseerd in de regio Groot-Rijnmond (circa m 2 ), vooral in Rotterdam maar ook in Bleiswijk. In Noord- Holland zijn de nieuwe logistieke centra vooral geconcentreerd in de regio Amsterdam ( m 2 ) en de gemeente Haarlemmermeer ( m 2 ). In Limburg zijn vooral Sittard-Geleen ( m 2 ) en Venlo ( m 2 ) in trek voor de vestiging van logistiek. De afname van de vraag naar bedrijfsruimte heeft zich ook doen voelen bij de verhuur van deze nieuwe logistieke centra. Per 1 januari 2010 was van de m 2 die in 2009 werd opgeleverd nog circa m 2 onver huurd (35%). Van de in 2007 en 2008 opgeleverde nieuwbouw was per 1 januari 2010 ook nog circa m 2 zonder gebruiker. De circa m 2 die per 1 januari 2010 nog in aanbouw was is overigens wel al geheel verhuurd. De in totaal nog ruim m 2 onverhuurde meters in nieuwe logistieke centra bevinden zich sterk verspreid over de verschillende logistieke hotspots in Nederland. Vooral in de regio s West-Brabant, Haarlemmermeer en Venlo lijkt momenteel sprake van overcapaciteit. Ontwikkelaars geven aan dat de verhuur momenteel zeer moeizaam verloopt. Diverse logistieke dienstverleners hebben 2009 niet overleefd of kampen nog met overcapaciteit. Door het opdrogen van de ontwikkelingspijplijn, een aantrekkende wereldhandel en de consolidatie- en concentratietendens in de logistieke sector zal naar verwachting een groot deel van de nieuwbouw die momenteel nog wordt aangeboden in 2010 wel door de markt worden opgenomen. De oplevering van nieuwe logistieke centra zal naar verwachting in 2010 fors lager uitkomen dan in voorgaande jaren. Afhankelijk van de mate en duurzaamheid van het economisch herstel zou vanaf 2011 weer een opleving kunnen plaatsvinden bij de realisatie van nieuwe logistieke centra. De huidige planvoorraad lijkt toereikend om aan de toekomstige vraag te kunnen voldoen. Zo werd per 1 januari 2010 circa m 2 logistieke ruimte voor verhuur aangeboden en is in ieder geval circa m 2 nog in de planning bij ontwikkelaars maar (nog) niet in de verhuur. De totale planvoorraad van circa m 2 is vooral te vinden in de plaatsen Eindhoven ( m 2 ), Waalwijk ( m 2 ), Venlo ( m 2 ), Amsterdam ( m 2 ), Moerdijk ( m 2 ), Bergen op Zoom ( m 2 ), Utrecht ( m 2 ), Tilburg ( m 2 ), Oosterhout ( m 2 ), Lelystad ( m 2 ), Zaltbommel ( m 2 ), Tiel ( m 2 ), Wijchen ( m 2 ) en Born ( m 2 ). Opvallend in deze opsomming is het ontbreken van concrete plannen in Rotterdam en Almere. In Rotterdam is de ruimte voor nieuwe ontwikkelingen zeer beperkt, al zal de Tweede Maasvlakte op termijn hier uitkomst bieden. In Almere kunnen wel nieuwe, grote logistieke centra gerealiseerd worden op bedrijventerrein Stichtse Kant. 15

16 DHG realiseert momenteel een grootschalig distributiecentrum op bedrijventerrein Atlaspark in Amsterdam. Het distributiecentrum omvat een zestal distributieloodsen met een totale oppervlakte van circa m 2. Inmiddels is circa 70% verhuurd. 16

17 Beleggingsmarkt In 2009 werd circa 575 miljoen in bedrijfsruimten geïnvesteerd door beleggers. Dit is een halvering ten opzichte van 2008 toen er nog ruim 1,1 miljard werd geïnvesteerd door beleggers. Met name het eerste kwartaal van 2009 kende een dramatisch laag beleggingsvolume. Na een lichte opleving in het tweede kwartaal zakten de beleggingen opnieuw weg in kwartaal drie en vier. Grafiek 7: Beleggingsvolume per kwartaal ( ) in mln I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV De terugval in het beleggingsvolume kan voor een deel worden toegeschreven aan de afname van activiteiten van buitenlandse beleggers. In 2006 en 2007 zorgden buitenlandse beleggers nog voor circa 50% van de totale beleggingen in bedrijfsruimten. In 2009 was dit nog geen kwart. In 2006 en 2007 werden nog grote portefeuilles aangekocht door partijen als GPT Halverton en Heitman International. Dit soort omvangrijke aankopen viel weg in 2008 en In 2008 ging de voorkeur van buitenlandse beleggers voornamelijk uit naar langjarig verhuurde moderne logistieke objecten. Door de toegenomen onzekerheid over de wereldhandel in 2009 nam de interesse in deze markt ook af. Grafiek 8: Aandeel buitenlandse beleggers in % van totale beleggingsvolume ( ) 100% 80% 60% 40% 20% 0% Buitenlandse beleggers Nederlandse beleggers Logistiek gerelateerd vastgoed heeft een belangrijk aandeel in het totale beleggingsvolume. In 2009 betrof bijna 60% van de beleggingen in de bedrijfsruimtemarkt logistiek vastgoed. In totaal werd circa 330 miljoen in logistiek vastgoed geïnvesteerd. Dit is wel 37% minder dan in 2008 toen er nog circa 525 miljoen in logistiek vastgoed werd geïnvesteerd. Hiermee doet dit segment het minder slecht dan de overige bedrijfsruimten, waar de beleggingen met 60% afnamen ten opzichte van De vijf grootste single-asset transacties in 2009 betroffen allen logistiek vastgoed. Wat opvalt is dat er slechts één buitenlandse belegger als koper bij staat. Vorig jaar werden nog drie van de vijf grootste transacties door buitenlandse partijen gedaan. Deka Immobilien zorgde net als in 2008 voor de grootste transactie met de aankoop van het nieuwe logistieke centrum van Syncreon Netherlands in Waalwijk. De grootste transactie van het jaar kwam voor rekening van een particuliere beleggingsgroep die een bedrijfsruimte portefeuille met 7 panden kocht voor circa 82 miljoen. De portefeuille was onderdeel van een grotere portefeuille bestaande uit kantoor- en bedrijfsruimte. De tweede grootste portefeuille werd gekocht door Curzon Capital voor 67 miljoen. Het betrof hier drie 17

18 Tabel 9: De 5 grootste single-asset transacties in 2009 Plaats Straat Koper m 2 Koopsom Waalwijk Van Hilststraat 23 Deka Immobilien Tiel Het Eek 3 Metalelektro Breda Hekven 6 Bredalog Born Heirweg 2 Neddex Veenendaal Arsenaal 2 ProDelta logistieke panden van ProLogis. ING Real Estate nam aan het eind van 2009 de derde grootste transactie voor zijn rekening door de aankoop van twee logistieke panden van Goodman voor 42,1 miljoen. Regio s waar zich logistieke hotspots bevinden zijn normaal gesproken ook de regio s waar de meeste investeringen plaatsvinden. In voorgaande jaren waren dit de regio s West-Brabant, Groot-Rijnmond, Haarlemmermeer, regio Amsterdam en regio Eindhoven. Andere belangrijke locaties voor beleggers waren Noord- Limburg (Venlo) en Arnhem/Nijmegen. In 2009 vond er een forse verschuiving plaats in de vijf belangrijkste regio s voor beleggers. Alleen de nummer één bleef ongewijzigd ten opzichte van Tabel 10: Belangrijkste regio s in 2009 Regio Beleggingsvolume West-Brabant Regio Tilburg Haarlemmermeer Rivierenland Regio Utrecht jaar, dat juist voor deze regio s een zeer slecht jaar was. In de gemeente Haarlemmermeer lag het beleggingsvolume circa negen keer hoger dan in 2008 en in Rivierenland vervijfvoudigde het beleggingsvolume. Ook de regio Tilburg zag een flinke stijging met bijna 50% ten opzichte van Van de vijf belangrijkste regio s in 2009 zag alleen West-Brabant de beleggingen afnemen (-13%). De meeste regio s in Nederland zagen het beleggingsvolume echter met meer dan 50% afnemen. Groot- Rijnmond en de regio Amsterdam die vorig jaar nog tot de vijf belangrijkste regio s voor beleggers behoorden zagen de beleggingen met circa de 80% afnemen tot respectievelijk circa 21 miljoen en 32 miljoen. Door de toegenomen risico s in 2009 stonden de aanvangsrendementen onder aanzienlijke opwaartse druk. De laagste aanvangsrendementen worden gerealiseerd in die regio s waar logistiek een belangrijke rol speelt. Dit is het segment binnen de bedrijfsruimtemarkt met de laagste aanvangsrendementen. Echter ook in dit segment zijn de aanvangsrendementen aanzienlijk opgelopen in Gemiddeld lagen de aanvangsrendementen voor logistiek vastgoed tussen de 7,5% en 9,0% in 2009 (2008: 7,0% - 8,5%). De regio s West-Brabant, Tilburg, Haarlemmermeer en Rivierenland (met o.a. Tiel en Culemborg) zijn allen belangrijke regio s voor logistieke bedrijven. Logistiek speelt een minder belangrijke rol in de regio Utrecht, echter het beleggingsvolume hier nam ook toe door de aankoop van een logistiek pand in Veenendaal. Haarlemmermeer en Rivierenland zagen het beleggings - volume fors toenemen ten opzichte van het voorgaande Grafiek 9: Ontwikkeling gemiddelde bruto aanvangsrendementen ( ) 9,5% 9,0% 8,5% 8,0% 7,5% 7,0% 6,5% 6,0% Logistiek Bedrijfsunits Overig 18

19 Met het aantrekken van de wereldhandel aan het eind van 2009 lijken de aanvangsrendementen voor met name langjarig verhuurde moderne logistieke ruimten zich te stabiliseren. De interesse voor dit soort panden blijft aanwezig bij zowel Nederlandse als buitenlandse beleggers. In andere segmenten blijft sprake van opwaartse druk op de aanvangsrendementen, vooral bij minder courante bedrijfspanden op verouderde locaties. Tabel 11: Bandbreedte gerealiseerde bruto aanvangsrendementen naar regio en locatie in 2009 Regio Goede locaties Overige locaties Haarlemmermeer 7,80-9,00 8,75-10,50 Regio Amsterdam 7,80-9,00 8,75-10,50 Noord-Brabant 7,80-9,00 8,75-11,00 Groot-Rijnmond 7,80-9,00 8,75-11,00 Gelderland 7,80-9,00 8,75-11,00 Haaglanden 7,90-9,25 8,75-11,00 Limburg 7,90-9,25 8,75-10,50 Flevoland 8,00-9,25 8,75-11,00 Utrecht 8,00-9,25 8,75-11,70 Overijssel 8,00-9,25 9,00-11,75 Overig Noord-Holland* 8,00-9,50 9,25-11,20 Overig Zuid-Holland** 8,00-9,50 9,25-11,00 Zeeland 8,25-10,00 9,50-11,75 Drenthe/Friesland/Groningen 8,25-10,00 9,50-11,75 * Provincie Noord-Holland exclusief de regio Amsterdam en de gemeente Haarlemmermeer ** Provincie Zuid-Holland exclusief de regio s Groot-Rijnmond en Haaglanden 19

20 Datacenters Een specifiek segment van de vastgoedmarkt dat nog weinig is belicht betreft datacenters. Tot op heden zijn er slechts enkele grote particuliere beleggers die beleggen in datacenters. De vraag van vastgoedbeleggers naar meer verscheidenheid wordt echter steeds groter. Het onderliggende vastgoed wordt daarbij steeds specifieker, complexer en is continue aan veranderende gebruikerseisen onderhevig. Nederland telt op dit moment circa m 2 aan datavloer, waarvan circa m 2 datacenter oppervlakte binnen bedrijven en m 2 datavloer die commercieel wordt geëxploiteerd. Van deze datacenters bevinden de meeste zich in de regio s Amsterdam, Rotterdam en Groningen. Naar verwachting zal Nederland in 2011 datacenters tekort komen doordat steeds meer bedrijven outsourcen. Specifieke eisen Er zijn twee typen datacenters: carrierneutrale datacenters (datahotels) en single tenant/user datacenters. Datacenters kunnen gevestigd zijn in een bedrijfsobject maar ook zijn ondergebracht in traditionele kantoorpanden of zelfs in voor ma lige industriële objecten. Vier belangrijke com ponenten van een datacenter zijn: white space, ondersteunende infrastructuur, IT-uitrusting en beheer. Met de term white space wordt de bruik bare oppervlakte van het datacenter aangeduid (datavloer). Onder ondersteunende infrastructuur vallen de installatietechnische zaken zoals: energievoorziening, airconditioning, geavanceerd brandblussysteem etc. De IT-uitrusting behelst de racks, bekabeling, opslag en managementsystemen. Voor datacenters liggen de totale bouwkosten en de investeringskosten aanzien lijk hoger dan voor reguliere bedrijfsruimte. Ook het aandeel van technische installaties, beveiligingsinstallaties in de totale bouwkosten is aanmerkelijk groter. Toch worden de meeste datacente nieuw gebouwd. Het blijkt moeilijk en kostbaar om bestaande panden zo te herontwikkelen dat deze kunnen voldoen aan de toenemende eisen van gebruikers. Moderne datacenters moeten aan allerlei eisen voldoen. Veruit de belangrijkste eis die aan een datacenter gesteld wordt, is de stroomvoorziening en de energie-efficiëntie van een datacenter. De alsmaar toenemende behoefte aan meer capaciteit in datacenters en het tekort aan beschikbare energie versterkt daarom de roep om energiezuinige datacenters. Bij bedrijfsruimte speelt het draagvermogen van de vloer en de vrije hoogte een belangrijke rol. Bij datacenters komen daar nog een aantal andere zaken bij. Zo worden er specifieke eisen gesteld aan het draagvermogen van de vloerconstructie en dient de vloer soms zwevend te zijn aangebracht waardoor de lucht kan circuleren onder de vloer om koeling van de ruimte beter mogelijk te maken. Daarnaast worden door gebruikers eisen gesteld aan de mate van redundantie (de mate van back-up voorzieningen): het reduceren van het risico van uitval. Datacenters worden ingedeeld in zogenaamde Tier 20

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte Maart 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte Maart 213 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2013

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2013 De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2013 ndicatoren bedrijfsruimtemarkt (niet-logistiek) medio 2013 vs medio 2012 Opname Aanbod Huurprijzen Beleggingsvol. 1H 2013 735.000 m² 9.751.000

Nadere informatie

Nieuwbouw logistiek 2014

Nieuwbouw logistiek 2014 Nieuwbouw logistiek 2014 Nieuwbouw logistieke ruimte gedaald in 2014 De oplevering van nieuwe logistieke ruimte in Nederland heeft in 2014 een forse daling laten zien. In totaal werd circa 475.000 m² nieuwe

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Maart 214 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.A. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Maart 215 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.A. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt 2011

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt 2011 Indicatoren bedrijfsruimtemarkt Opname Aanbod Huurprijzen Beleggingsvolume 2.700.000 m² 11.600.000 m² 47 per m² 625 mln. 2010 2.400.000 m² 11.400.000 m² 47 per m² 480 mln. Economie en bedrijfsruimtemarkt

Nadere informatie

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuid-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuid-Nederland (*1. m²) 42.2 2.15 5.518 Overig Nederland Het totale oppervlak aan kantoormeters in en

Nadere informatie

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt 2012

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt 2012 ndicatoren bedrijfsruimtemarkt ultimo vs 2011 Opname Aanbod Huurprijzen Beleggingsvol. 2.500.000 m² 12.200.000 m² 45 per m² 350 mln. -10% -3% -50% +5,5% 2011 2.800.000 m² 11.500.000 m² 46,5 per m² 702

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van bedrijfsruimte September 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 2015

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 2015 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van 3. Prijzen van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Klaartje Asselbergs Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein

Nadere informatie

De Nederlandse Logistieke Vastgoedmarkt 2013

De Nederlandse Logistieke Vastgoedmarkt 2013 ndicatoren bedrijfsruimtemarkt Opname Aanbod Huurprijzen Beleggingsvol. 707.000 m² 2.627.000 m² 44 per m² 437 mln. -39% +5% 2012 1.165.000 m² 2.504.000 m² 45 per m² 182 mln. Economie en logistiek stond

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2014

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2014 De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2014 De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2014 ndicatoren bedrijfsruimtemarkt (niet-logistiek) medio 2014 vs medio 2013 Opname

Nadere informatie

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2015

De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2015 De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2015 De Nederlandse bedrijfsruimtemarkt niet-logistiek medio 2015 ndicatoren bedrijfsruimtemarkt (niet-logistiek) medio 2015 vs medio 2014 Opname

Nadere informatie

De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013

De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013 De Nederlandse Kantorenmarkt medio 2013 Economische indicatoren (in %) 2010 2011 2012 2013* 2014* Economische groei 1,7 1,0-1,2-1,25 0,75 Werkloosheid 5,5 5,4 6,4 8,5 9,25 nflatie 1,3 2,3 2,5 2,8 2,0 *

Nadere informatie

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Huurprijs van bedrijfsruimte

Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Huurprijs van bedrijfsruimte Maart 211 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse markt voor Bedrijfsruimte 3. Huurprijs van 4. Vooruitzichten Colofon Samenstelling Drs I.L. de Kruif Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Midden-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Midden-Nederland (*1. m²) 42.674 95 6.46 Overig Nederland In de regio Midden-Nederland ligt circa 14%

Nadere informatie

De Nederlandse Logistieke Vastgoedmarkt 2014

De Nederlandse Logistieke Vastgoedmarkt 2014 De Nederlandse Logistieke Vastgoedmarkt ndicatoren logistieke bedrijfsruimtemarkt Opname Aanbod Huurprijzen Beleggingsvol. 1.154.000 m² 2.591.000 m² 45 per m² 715 mln. 43% 2013 808.000 m² 2.626.000 m²

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2010 40% minder opname kantoorruimte De negatieve economische ontwikkelingen in Nederland in 2009 hebben bijgedragen aan een terugval in de opname van kantoorruimte

Nadere informatie

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE

NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE September 211 STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE MARKT VOOR BEDRIJFSRUIMTE Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van 3. Prijzen van 4. Beleggingen in D Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron gegevens NVM Data & Research,

Nadere informatie

De Nederlandse Kantorenmarkt 2011

De Nederlandse Kantorenmarkt 2011 De Nederlandse Kantorenmarkt 2011 Economische indicatoren (in %) 2008 2009 2010 2011* 2012** Economische groei 1,8-3,5 1,7 1,2-0,75 Werkloosheid 3,8 4,8 5,4 5,4 6,75 Inflatie 2,5 1,2 1,3 2,3 2,25 * betreft

Nadere informatie

Marktrapport bedrijfsruimte en kantoorruimte Almere 2015

Marktrapport bedrijfsruimte en kantoorruimte Almere 2015 Marktrapport bedrijfsruimte en kantoorruimte Almere 2015 [1] Inhoud Voorwoord Roger Bakker 3 Bedrijfsruimtemarkt Almere 4 Kantorenmarkt Almere 9 Tot slot 15 Begrippenlijst 16 Over Van Westrhenen Bedrijfshuisvesting

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

Kantorenmarkt Rotterdam

Kantorenmarkt Rotterdam Kantorenmarkt Rotterdam 1 e halfjaar 2015 Kantorenmarkt Rotterdam De gemeente Rotterdam telt circa 625.000 inwoners en 314.120 banen, verdeeld over 25.220 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad

Nadere informatie

Nederlandse winkelmarkt

Nederlandse winkelmarkt April 213 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse winkelmarkt 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.Raven Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein Vormgeving

Nadere informatie

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Kantorenmarkt Amsterdam

Kantorenmarkt Amsterdam Kantorenmarkt Amsterdam 2014 Kantorenmarkt Amsterdam De gemeente Amsterdam telt circa 810.000 inwoners en 554.730 banen, verdeeld over 112.800 vestigingen (bron: Lisa). De kantorenvoorraad heeft een omvang

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

Presentatie. Nederlandse Vereniging Bouw Kostendeskundigen. Zeist. 26 mei 2011

Presentatie. Nederlandse Vereniging Bouw Kostendeskundigen. Zeist. 26 mei 2011 Presentatie Nederlandse Vereniging Bouw Kostendeskundigen Zeist 26 mei 2011 1930 1970 Veilingen, taxaties & schaderegeling 1990 1997 Specialisatie & Focus 1970 1980 Expansie 1997-2007 Diversificatie 1980

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010 Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp Lichte stijging opnameniveau De totale opname van kantoorruimte in de regio Amsterdam in bedraagt 268.317 m², hetgeen een lichte

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De Nederlandse kantorenmarkt werd in 2012. Maart 2013. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Maart 213 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noord-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noord-Nederland (*1. m²) 46.787 643 973 1.222 Drenthe Friesland Groningen Overig Nederland De drie noordelijke

Nadere informatie

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Oost-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Oost-Nederland (*1. m²) 43.8 4.136 2.481 Overig Nederland In de oostelijke provincies is ruim 13% van

Nadere informatie

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013 Persbericht Woningmarktcijfers.nl, Heerlen 21-01-2014 Nederlandse woningmarkt stabiel in tweede halfjaar 2013 De gemiddelde koopsom van de door het Kadaster geregistreerde woningtransacties kwam in december

Nadere informatie

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Managementsamenvatting 2011 Het Vastgoedrapport Groningen-Assen 2011 stelt zich ten doel om een belangrijke informatiebron te zijn voor de hele regionale vastgoedsector.

Nadere informatie

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 9 Beleggersmarkt 2011 9.1 Veranderend investeringsgedrag: vastgoed met weinig risico Klik hier direct door naar regionale ontwikkelingen > Veranderend investeringsgedrag:

Nadere informatie

Opgeleverde nieuwbouw kantoorruimte in m² (x 1.000)

Opgeleverde nieuwbouw kantoorruimte in m² (x 1.000) Nieuwbouw kantoren 2014 Nieuwbouw kantoren verder gedaald in 2014 De oplevering van nieuwe kantoorruimte in Nederland heeft in 2014 een forse daling laten zien. In totaal werd circa 245.000 m² nieuwe kantoorruimte

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

INVESTMENT SNAPSHOT. Nederland Januari 2012. Cushman & Wakefield Research Publicatie

INVESTMENT SNAPSHOT. Nederland Januari 2012. Cushman & Wakefield Research Publicatie INVESTMENT SNAPSHOT Nederland Januari 2012 DE BELEGGINGSMARKT IN 2011 ALGEMEEN Het jaar 2011 begon met een positieve stemming op zowel de gebruikers als de beleggingsmarkt. Ondanks dat de beleggingsniveaus

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

De Nederlandse kantorenmarkt is in 2011. Maart 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De Nederlandse kantorenmarkt is in 2011. Maart 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Maart 212 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Nederlandse winkelmarkt

Nederlandse winkelmarkt September 212 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse winkelmarkt 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.Raven Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein

Nadere informatie

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio 2015. www.dtz.nl

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio 2015. www.dtz.nl Factsheets Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt medio 215 www.dtz.nl 1 Factsheet kantorenmarkt medio 215 Kantoorbanen 2.236.85 214 t.o.v. 213,9% Aanbod 8.36 m 2,6% Voorraad 49.533. m 2,1% Opname 497. m 2 1

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 212 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT Aanbod van kantoren 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren D Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Monitor Bedrijvenaanbod Amerstreek 2013. Aanbod bedrijfs-, kantooren winkelruimte

Monitor Bedrijvenaanbod Amerstreek 2013. Aanbod bedrijfs-, kantooren winkelruimte Monitor Bedrijvenaanbod Amerstreek Aanbod bedrijfs-, kantooren winkelruimte Monitor Bedrijvenaanbod Amerstreek Aanbod bedrijfs-, kantoor- en winkelruimte Mede door de prima ligging en gunstige regionale

Nadere informatie

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland

Factsheet. Nieuwbouw kantoorruimte Nederland Factsheet Nieuwbouw kantoorruimte Nederland 2013 1 Nieuwbouw kantoren neemt verder af De bouw van nieuwe kantoren in Nederland is in 2013 sterk afgenomen. De matige economische ontwikkeling en vooruitzichten,

Nadere informatie

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Augustus 211 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

downloadbaar document, behorende bij bijlage I

downloadbaar document, behorende bij bijlage I Monitor Uitvoeringsstrategie Plabeka Voortgangsrapportage 2009-2010 downloadbaar document, behorende bij bijlage I Definities monitor B.V. en verschillen met andere bronnen Om een foute interpretatie van

Nadere informatie

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Kantorenmarkt uit balans De situatie op de Nederlandse kantorenmarkt is zeer ongunstig. Het aanbod van kantoorruimte ligt structureel op een zeer hoog niveau

Nadere informatie

LANDELIJKE MARKTONTWIKKELINGEN BEDRIJFSRUIMTEMARKT

LANDELIJKE MARKTONTWIKKELINGEN BEDRIJFSRUIMTEMARKT LANDELIJKE MARKTONTWIKKELINGEN BEDRIJFSRUIMTEMARKT Verdeling voorraad bedrijventerrein in Nederland per regio (in netto ha) Opname bedrijfsruimtemarkt in Nederland in m² (*1.) 2.386 1.83 14.422 Noord-Nederland

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 juli 2004.

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 juli 2004. Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 juli 2004. 1 In deze notitie wordt een beeld geschetst van de ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt over de periode vanaf 1 januari tot 1 juli 2004.

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

NEDERLANDSE WINKELMARKT

NEDERLANDSE WINKELMARKT April 214 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE WINKELMARKT 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein Vormgeving

Nadere informatie

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012 Amsterdam Zuidoost Daling opnameniveau 2011 Aanbod en leegstand Huurprijzen verder onder druk Beleggingsmarkt; Afname transactievolume Toekomstverwachting Deelgebieden Regio Amsterdam Onze jaarlijkse kantorenvisie

Nadere informatie

Memo. Algemeen. jm.van.geet@mvgm.nl. Marktontwikkelingen rapportage

Memo. Algemeen. jm.van.geet@mvgm.nl. Marktontwikkelingen rapportage Aan Memo Behandeld door MVGM Vastgoedtaxaties / +31(0)33 464 02 97 E-mail jm.van.geet@mvgm.nl Datum Kwartaal 3 van 2011 Stationsplein 121 Postbus 442 3800 AK Amersfoort T +31(0)33 464 02 97 F +31(0)33

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 216 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND

BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND juli 211 BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND, en LANDELIJKE MARKT ONTWIKKELINGEN Na de enorme daling van de wereldhandel in 29 was er vorig jaar een sterk herstel te zien. Vooral de export heeft hiervan

Nadere informatie

Leegstand van bedrijfsruimten in Noord-Holland

Leegstand van bedrijfsruimten in Noord-Holland Leegstand van bedrijfsruimten in Noord-Holland Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Leegstand bedrijfsruimten 3 3 Typering leegstand 6 Bijlage 1 Contactpersonen 9 Uitgevoerd in opdracht van: Provincie Noord-Holland

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 214 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Kantorenmonitor Holland Rijnland

Kantorenmonitor Holland Rijnland Kantorenmonitor Holland Rijnland Inhoud Voorwoord 4 Inleiding 4 Kantorenvoorraad in Holland Rijnland 7 Bestaande kantorenvoorraad 7 Kantoren 8 Kantorenstand 9 Ontwikkelingen in 21, 211 en 212 12 Kantorenvoorraad

Nadere informatie

Vastgoed wankelt. Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau. _ Bedrijfsruimten _ Kantoren _ Winkels. Winkels

Vastgoed wankelt. Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau. _ Bedrijfsruimten _ Kantoren _ Winkels. Winkels Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Vastgoed wankelt De ingezette trend van dalende beleggingsvolumes zet zich in 2009 voort. Gebruikersmarkten krijgen door de recessie te maken met een afnemende

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

De markt voor kantoren in ons land is in de. Augustus 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren

De markt voor kantoren in ons land is in de. Augustus 2012. Inhoud 1. Opname van kantoren. 2. Aanbod van kantoren. 3. Huurprijzen van kantoren Augustus 212 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren Stand van zaken Nederlandse kantorenmarkt 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012 11 e meting: eerste kwartaal 2012 Gemeente Hoorn mei 2012 Colofon Uitgave : &O Research BV van Dedemstraat 6C 1624 NN Hoorn Tel. (0229) 282555 www.ioresearch.nl Datum : Mei 2012 Opdrachtgever : gemeente

Nadere informatie

MARKTSCAN. 1. Gerichte markinformatie. 2. Markt op macroniveau

MARKTSCAN. 1. Gerichte markinformatie. 2. Markt op macroniveau MARKTSCAN 1. Gerichte markinformatie Het bieden van de flexibiliteit in het bestemmingsplan voor Eeneind West is geen doel op zich. Het moet de vertaling zijn van het gewenste ruimtegebruik van de bedrijven

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Woningmarkt krabbelt langzaam op in vierde kwartaal

Woningmarkt krabbelt langzaam op in vierde kwartaal Aantal woningverkopen bijna 5 procent hoger Woningmarkt krabbelt langzaam op in vierde kwartaal Voor 2010 prognose: geen prijsstijging Dure segment blijft moeizaam Nieuwegein, 14 januari In het vierde

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Woningtransacties per maand, Nederland 2013-2015

Woningtransacties per maand, Nederland 2013-2015 Uitstekend eerste halfjaar 2015 Nederlandse woningmarkt De Nederlandse woningmarkt heeft een prima eerste half jaar achter de rug. In de eerste 6 maanden van 2015 werden door het Kadaster 75.249 woningtransacties

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

NEDERLANDSE WINKELMARKT

NEDERLANDSE WINKELMARKT Maart 215 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE WINKELMARKT 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G. Raven Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein Vormgeving

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT Kantorenmarkt Weert Tot 2020 zeer beperkte behoefte aan nieuwe kantoorruimte in Weert, er is al meer dan voldoende aanbod van kantoorruimte, toevoegen van

Nadere informatie

NEDERLANDSE KANTORENMARKT

NEDERLANDSE KANTORENMARKT Maart 215 Inhoud 1. Opname van kantoren 2. Aanbod van kantoren STAND VAN ZAKEN NEDERLANDSE KANTORENMARKT 3. Huurprijzen van kantoren 4. Beleggingen in kantoren Colofon Samenstelling Drs. R. L. Bak Bron

Nadere informatie

BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND

BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND Flevoland, Noord-Holland en Utrecht LANDELIJKE MARKT ONTwIKKELINGEN De bedrijfsruimtemarkt liet in 211 een tweedelig beeld zien. In de eerste zes maanden van het

Nadere informatie

Woningtransacties per kwartaal Nederland

Woningtransacties per kwartaal Nederland Woningtransacties op niveau 2008, koopsom slechts 10% onder topjaar De Nederlandse woningmarkt draait op volle toeren. In de eerste negen maanden van 2015 zijn door het Kadaster 125.859 woningtransacties

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt Analyse Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt DO Research 1 Structureel aanbod op de kantorenmarkt Het aanbod van kantoorruimte in Nederland loopt nog altijd op. In totaal wordt momenteel

Nadere informatie

BIJLAGE. Samenvatting trends kantorenmarkt 2012

BIJLAGE. Samenvatting trends kantorenmarkt 2012 BIJLAGE Samenvatting trends kantorenmarkt 2012 Opname en aanbod redelijk stabiel De opname van kantoren in 2011 is redelijk vergelijkbaar met de twee jaren daarvoor. In totaal werd 1,25 miljoen m² opgenomen;

Nadere informatie