You are your brain naar een probleemstelling in verband met de esthetische visie op de problematiek van de verhouding tussen geest en lichaam.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "You are your brain naar een probleemstelling in verband met de esthetische visie op de problematiek van de verhouding tussen geest en lichaam."

Transcriptie

1 You are your brain naar een probleemstelling in verband met de esthetische visie op de problematiek van de verhouding tussen geest en lichaam. Ik kan niet geloven dat een mens na zeventig, tachtig jaar tot een hoopje as kan worden herleid Toon Hermans 1. Inleiding: dr. Laureys in HUMO Onlangs behandelde ik in de klas een interview met neuroloog dr.laureys uit Luik. Hij onderzoekt de mogelijke sporen van bewustzijn bij mensen die zich in een vegetatieve coma bevinden. Zijn ontdekkingen zijn op zijn minst gezegd interessant. Volgens dr. Laureys voelen deze patiënten wel degelijk dingen aan. Wat zij voelen is tot op heden niet identificeerbaar, maar dat zij voelen lijkt wel vast te staan. Midden in het interview doet dr. Laureys een interessante uitspraak die menig filosoof kopzorgen bezorgd: you are your brain. Deze stelling bewijst zich volgens de befaamde neuroloog elke dag. Het lijkt zelfs een evidentie wanneer wij eerlijk kijken naar onszelf of eerlijk verwoorden wat we ervaren. Wanneer we s ochtends wakker worden met een snijdende hoofdpijn, kunnen we niet meer helder denken. Bij extrapolatie lijkt het zo dat de toestand waarin ons lichaam zich bevindt, bepalend is voor wat en hoe we kunnen denken. Getuigenissen van mensen die in hun omgeving te maken hebben gehad met hersenletsels, laten evenmin weinig ruimte voor discussie. De minste verandering die zich in de hersenen voltrekt, kan gevolgen hebben die niet meer te overzien zijn. Hersenschade kan grote stukken van ons geheugen doen verdwijnen en, wat mijns inziens schrikwekkend is, onze persoonlijkheid veranderen. Wie we zijn, wat we willen bereiken, waarvan we houden, waaraan we belang hechten, etc., het lijkt allemaal afhankelijk en onherroepelijk gedetermineerd te zijn door onze hersenen. You are your brain, een waarheid waaraan niet meer kan worden getwijfeld. Enkel de naïviteit van een kind kan een mens nog doen geloven in het apart en onafhankelijk bestaan van een ziel en lichaam. Nietzsche laat Zarathustra in de vierde redevoering Van de lijfverachters het volgende zeggen: Lijf ben ik en ziel, - zo spreekt het kind. En waarom zou men niet gelijk de kinderen spreken? Maar de ontwaakte, de wetende zegt: Lijf ben ik geheel en al, en niets buiten dat; en ziel is slechts een woord voor een iets aan het lijf (Nietzsche, s.d.:41) Hoewel dr. Laureys erg overtuigend overkomt, lijken er toch nog enkele filosofische problemen aan de aandacht te ontsnappen. Een van de belangrijkste kwaliteiten van een filosoof bestaat er in een scherpe probleemstelling te kunnen formuleren. Laat mij onmiddellijk toegeven dat deze tekst geen verdere ambitie heeft dan dat. Het antwoord op de probleemstelling is (door mij) onvoldoende onderzocht. Het is een aanzet tot een onderzoek 1

2 waar ik me hopelijk in de nabije toekomst tijdens een grondigere studie van Nietzsche kan aan wijden. Vandaag enkel een poging tot een scherpere probleemstelling. 2. Probleemstelling: de mogelijkheid om te leven In essentie komt mijn vraag op het volgende neer: is het mogelijk om in het dagelijkse leven te staan vanuit het standpunt van dr. Laureys? Anders gezegd, kan men een kwaliteitsvol leven uitbouwen vanuit you are your brain? Hebben we geen nood om een ik of een zelf te zijn dat niet reduceerbaar is tot een biologisch gegeven? Nog anders: is het mogelijk om vanuit de wetenschap dat onze biologische constitutie wel degelijk bepalend is voor met mentale, een zelfbeeld te koesteren dat het biologische overstijgt. Zo worden onze dromen, onze verlangens, onze pijn en vreugde, als het ware gedragen door een biologische realiteit, zonder er tot gereduceerd te kunnen worden. Een emotie ontstaat vanuit een chemisch gebeuren, maar is steeds meer dan een chemische gebeuren. De liefde tot onze kinderen is een chemische gebeuren, maar overstijgt dit de facto. Ook in de religie heeft you are your brain verregaande consequenties. Zowel in het christendom, de islam en in sommige strekkingen van het jodendom staat de gedachte centraal dat iets is dat de biologische dood kan overleven. Hoe christenen ook zoeken naar verbloemingen en hoe mysterieus ze het ook mogen formuleren, er komt een moment waarop kleur moet bekend worden. Geloven in de verrijzenis van Jezus betekent geloven dat de dood geen definitief eindpunt is. Het is geloven dat wie we zijn en wat we betekenen de dood kan overstijgen (ik schrijf niet: een eeuwigheidswaarde heeft. Er is een subtiel maar erg belangrijk verschil tussen geloven in de verrijzenis en geloven in het eeuwig leven. In het eerstgenoemde geloof ik wel, in het laatstgenoemde hoegenaamd niet). 3. Een aanzet tot antwoord vanuit de esthetica Zoals gezegd schrijf ik hier enkel een aanzet tot antwoord. Ik vermoed dat een aantal noties belangrijk zijn om op bovenstaande vragen adequaat te antwoorden: contradicties in de wetenschap, paradoxen in het leven, het zogenaamde grote verstand van Zarathustra en de esthetica, zowel bij Nietzsche als bij Kant. Sleutelteksten zijn de vierde redevoering van Zarathustra Van de lijfverachters en de tekst The body, the self, and the ego van Volker Gerhardt uit A Companion to Nietzsche. Ik doe in wat volgt een poging om deze eerste aanzet tot een antwoord te formuleren. Iedereen die ooit een cursus elementaire wiskunde heeft gevolgd weet het: contradicties kunnen nooit tegelijk waar zijn. Indien men in een wetenschappelijke redenering tot een contradictie komt dan is er wel degelijk iets aan de hand. Als we het probleem voor handen in een wiskundige redenering vervatten krijgen we volgende situatie: 2

3 You are your brain No brain No you ik = hersenen geen hersenen geen ik Vele hedendaagse wetenschappers beschouwen bovenstaande kinderlijk eenvoudige redenering als een evidentie en elke afwijking als een vorm van naïviteit. Zo ook Zarathustra, wanneer hij in zijn vierde redevoering zegt: Maar de ontwaakte, de wetende zegt: Lijf ben ik geheel en al, en niets buiten dat; en ziel is slechts een woord voor een iets aan het lijf (Nietzsche, s.d.:41). Zaak gesloten, ware het niet dat Zarathustra quasi onmiddellijk het volgende toevoegt: Het lijf is een groot verstand, een veelheid van zin, een oorlog en een vrede, een kudde en een herder (s.d.:42). En even verder klinkt het: Wat de zin voelt, wat de geest inziet, dat heeft nooit zijn einde in zichzelf. Maar zin en geest trachten u diets te maken, dat zij aller dingen einde zijn: zo ijdel zijn zij. Met andere woorden: eerst geeft Zarathustra aan dat het eigen is aan de volwassene te geloven in de stelling van dr. Laureys, met andere woorden te geloven in een reductionisme van geest en lichaam, meer nog, te geloven in een volkomen identiteit van geest en lichaam. Quasi onmiddellijk weerlegt Zarathustra deze evidentie, die vandaag als onbetwijfelbare waarheid lijkt te gelden. Op welke manier is deze weerlegging mogelijk? Volker Gerhardt wijst in dit opzicht naar het grote verstand waarover Zarathustra spreekt. Deze notie blijft echter dode letter zonder de esthetica. Blijkt nu dat de esthetica, net zoals bij de problematiek van het lijden, ook in deze kwestie voor Nietzsche een doorslaggevende rol speelt. Gerhardt wijst erop dat ook Kant in zijn magnum opus over de rede, gebruik maakt van de esthetica. De esthetische ervaring is blijkbaar ook bij Kant onlosmakelijk verbonden met de werking van de rede. Gerhardt schrijft: Kant refers to a power of imagination which keeps the powers of the soul purposively in motion and functions as a kind of game [ ] that keeps it going. Thus an aesthetic experience always coincides with an animation of the powers of cognition (Gerhardt, 2009:278). Het is de esthetische ervaring die cruciaal is voor het antwoord op de door mij gestelde problematiek. Zoals gezegd dient de lezer enige voorzichtigheid in acht te nemen. Ik spreek hier als iemand die een gefascineerd is door een bepaalde problematiek en die probeert deze fascinatie onder woorden te brengen. Het is onverstandig wat volgt te beschouwen als de woorden van een expert. Ik denk dat het wenselijk is om uit te gaan van een soort onderbouw en een bovenbouw. De onderbouw beschouw ik als de hedendaagse wetenschappelijke inzichten inzake de werking van de hersenen en de relaties tot de persoonlijkheid. De term onderbouw wil zeker niet verwijzen naar een minachting tegenover de bovenbouw. In tegendeel, zonder de onderbouw kan er van de bovenbouw geen sprake zijn. Met andere woorden: de inzichten van de hedendaagse neurologie zijn cruciaal en het 3

4 zou erg onverstandig zijn zonder kennis van zaken te twijfelen aan de standpunten van gerenommeerde wetenschappers. De bovenbouw is echter noodzakelijk om met de bevindingen van deze wetenschappers te kunnen leven. Het cement waaruit deze bovenbouw is opgetrokken benoem ik met de term esthetica. Het is in deze bovenbouw dat zich mijns inziens het door Zarathustra vernoemde grote verstand bevindt. De esthetica is de leer van het schone, in de Griekse traditie niet per toeval gelijk gesteld aan het ware. Wanneer we onszelf beschouwen vanuit het standpunt van de esthetica dan kunnen we de schoonheid en de zin van wie we zijn en waarvoor we staan onderkennen zonder de hete adem van de wetenschappelijke inzichten te voelen. De foto s van de geboorte van ons kindje vertellen veel meer dan een biologisch en evolutionair gegeven. Ze vertellen over het kiezen voor elkaar, over het durven geloven in de toekomst. Ze vertellen over ons optimisme tegenover de pessimistische beelden uit het journaal. De foto s bevestigen ons geloof in de hedendaagse samenleving die naast heel wat verschrikkelijke dingen, onnoemelijk veel zaken bevat die het leven waard maken om te leven. Zo ook vertelt het diploma in de kast veel meer dan wat er op staat. Een diploma filosofie behalen, betekent letterlijk een vriend te zijn van de wijsheid. Het betekent gefascineerd te zijn door wat anderen in een ver verleden ervan dachten. Het verwijst naar vastberadenheid en doorzettingsvermogen, naar niet opgeven en opnieuw beginnen. Het onlangs uitgesproken vonnis in een pijnlijke assisenzaak verwijst naar de mogelijkheid om de dader te abstraheren van zijn daden. Dit vonnis bewijst het typisch menselijke vermogen tot cultuur: het signaal geven dat het vertoonde gedrag niet kan, maar dat deel van de dader dat menselijk is, nieuwe kansen geven (wat niet altijd mogelijk is. Ik wil hier geen polemiek starten). Het ervaren van de schoonheid van een berglandschap ligt verder (in het Engels zou ik beyond gebruiken) dan de louter visuele perceptie van een geografisch gegeven. Met andere woorden: het zelf wordt geconstitueerd vanuit de esthetische ervaring van een biologische realiteit. Het vormt geen entiteit op zich die zich tegenover ons lichaam positioneert. Eerder gaat het over een bepaald perspectief op wie of wat een mens is. Gerhardt introduceert een erg interessante analogie (Gerhardt, 2009: 289). Volgens hem is wordt het lichaam bij Nietzsche begrepen als een groot kunstenaar. De niet-reduceerbaarheid van de kunstwerken tot de kunstenaar staat naar analogie met de niet-reduceerbaarheid van wie we zijn (i.e. ons grote verstand 1 ) tot ons lichaam. Kunstwerken overstijgen de kunstenaar bijvoorbeeld doordat mensen er een eigen specifieke, niet onder woorden te brengen voeling mee kunnen ontwikkelen. Ze kunnen een troost en aanmoediging zijn in het leven van een concrete mens. Zo valt de mens niet samen met zijn lichaam, omdat hij door zichzelf en door anderen niet als een lichaam maar als een persoon wordt aanzien of hoe de esthetische ervaring ons kan redden van een smakeloos reductionisme. 1 Misschien is er een vergelijking mogelijk met de term lijf bij Husserl? 4

5 Bovenbouw: esthetica: voorbij (beyond) de wetenschappelijke bevindingen Paradoxen: schijnbare tegenstellingen die wel tegelijk waar kunnen zijn omdat we er de facto naar leven. Ik:- bepaald door biologische constitutie - val niet samen met mijn lichaam Nietzsche Kunstenaar Ik als lichaam : : Kunstwerk Ik als grote verstand Onderbouw: neurologische bevindingen Contradicties: kunnen niet samen waar zijn: You are your brain No brain No you Figuur1: poging tot antwoord op probleemstelling ik = hersenen geen hersenen geen ik Besluit: een herneming van de vraag In deze tekst onderneem ik een poging om een probleemstelling te formuleren. Hedendaagse neurowetenschappers (ik wil niet veralgemenen) beschouwen de gedachte dat de mens samenvalt met de hersenen als een niet te betwijfelen evidentie. Meer nog, twijfelen aan dit gegeven getuigt van een vorm van kinderlijke naïviteit. Wanneer ik het onderwerp ter sprake breng valt op dat deze opinie niet alleen onder neurowetenschappers te vinden is. Vele gewone mensen beschouwen deze gedachte eveneens als een evidentie. Doen ze dat werkelijk? Zijn ze werkelijk in staat om met de hand op het hart te beweren dat ze in elke situatie van hun leven deze stelling daadwerkelijk geloven. Met andere woorden: zijn ze in staat om zichzelf op elk moment van hun leven te overtuigen van het feit dat ze als mens onherroepelijk reduceerbaar zijn tot zijn lichaam. Geloven ze daadwerkelijk dat de liefde die ze voelen tegenover anderen, de dromen die ze koesteren, het verdriet dat ze meedragen, de genietingen die ze ondergaan, etc. volledig reduceerbaar zijn tot een fysiologische realiteit? Ik durf te beweren dat dit onmogelijk is. Een basispsychologisch gedachte is dat een mens een bepaalde zin aan zijn bestaan wenst te geven. Dat deze mens relaties wil aangaan en levensprojecten wil realiseren. Concreter gezegd: we willen verliefd worden, we willen op reis gaan om te genieten van de zon, we willen met smaak dineren in een restaurant. Meer nog, wanneer we ons in zulke situatie bevinden, lijkt het me 5

6 ondenkbaar te zijn dat mensen zich op dat moment realiseren dat ze een biologische entiteit zijn waarin zich fysiologische processen voltrekken die resulteren in de genotervaring van bijvoorbeeld het dineren. Kan men in alle ernst beweren dat een passionele kus met een geliefde ervaren wordt als een biologisch gegeven, los van dat unieke en specifieke wat de geliefden samenbrengt? Om dit nogmaals te verduidelijken wil ik even stilstaan bij een vraag die men tegenkomt in de werken van de Schotse filosoof David Hume. De kwestie die hem in verschillende werken bezighoudt is die van het scepticisme. Het scepticisme mag men niet zomaar gelijk stellen aan de twijfel, hoewel dit erg vaak wordt gedaan. Oorspronkelijk vraagt de sceptische school een uitstel van oordeel (epoche). Ik geef toe dat het oordeel vaak wordt uitgesteld omwille van een specifieke twijfel, maar toch is er een nuanceverschil. Het uitstel van oordeel kan geschieden in kwesties waarin de menselijke rede onmachtig blijkt. Zo is het werkelijk onmogelijk om het bestaan van God te bevestigen of te ontkennen. Er blijft altijd een mogelijkheid om God te ontkennen of om de notie God zo in te vullen dat ze aan de kritiek ontsnapt. Zelfs de middeleeuwers hadden dit ingezien, waardoor de zogenaamde godsbewijzen (die helemaal geen godsbewijzen zijn maar eerder pogingen om het geloof via de rede te duiden) steevast eindigen op het zinnetje: en dit noemen we God (zie bijvoorbeeld het mooie godsbewijs van Anselmus van Canterbury uit de 11 de eeuw). Maar keren we terug naar de initiële probleemstelling. De kwestie draait rond de vraag of het mogelijk is om op elk moment en onder alle omstandigheden daadwerkelijk te geloven dat we volledig samenvallen met onze hersenen. Met andere woorden: is het mogelijk om altijd en overal sceptisch te staan tegenover de gedachte dat de mens niet reduceerbaar is tot een biologische entiteit? Ik meen dat deze vraagstelling in zekere zin vergelijkbaar is met de vraag die Hume zich stelt inzake een volkomen scepticisme. In de eerste Enquiry (An Enquiry concerning Human Understanding 1748) meent Hume dat dit soort scepticisme onmiddellijk van zijn sokkel gestoten wordt door het gewone leven. Het dagdagelijkse leven van opstaan, koffie drinken, naar het werk gaan, thuis komen, koken, etc. zou dan een antidotum zijn tegenover een volslagen scepticisme. Uiteraard is hiervoor geen bewijs te geven, vooral omdat zijn redenering naast rationele argumenten eveneens steunt op irrationele gevoelens, maar het lijkt me eerder een vorm van volhardende domheid om Hume hierin niet te volgen. Ik citeer hem om het punt nogmaals te verduidelijken: De grote vernietiger van het pyrrhonisme, van de extreme beginselen van het scepticisme is de daad, het werk en de bezigheid van het dagelijks leven. Die beginselen kunnen bloeien en zegevieren aan de universiteiten, waar het inderdaad moeilijk, zo niet onmogelijk is om ze te weerleggen. Maar zodra zij de beschutte omgeving verlaten en door de aanwezigheid van echte objecten, die onze hartstochten en gevoelens raken, tegenover de sterkere beginselen van onze natuur worden gesteld, verdwijnen zij als rook en doen de meest overtuigde 6

7 scepticus voelen dat hij in dezelfde omstandigheden verkeert als andere stervelingen (Hume, 2002:197). Indien we Humes strategie toepassen op de probleemstelling van deze tekst is de stelling you are your brain onder alle omstandigheden geloofwaardig dan meen ik dat we tot eenzelfde resultaat zullen komen. Het is onmenselijk, in alle betekenissen van het woord, om op deze wijze in het leven te staan. Of de wijze waarop we onszelf dan wel ervaren daadwerkelijk kan worden omschreven vanuit een esthetische visie en of deze visie effectief te koppelen is aan het denken van Nietzsche, zal mij hopelijk in de toekomst duidelijk kunnen worden. Bibliografie Antonissen, Jan, 2011 Stille levens, Humo, 20 december 2011 nr. 3720/51, p Gerhardt, Volker 2009 The Body, the self, and the ego, in: A companion to Nietzsche, edited by Keith, Ansell Pearson, Oxford: Blackwell Publishing Ltd, p Hume, David, 2002 Het menselijk inzicht, ingeleid en vertaald door Dr. J. Kuin, Amsterdam : Boom, tweede herziene druk (eerste druk 1978), 213p. (oorspronkelijke uitgave: An Enquiry concerning Human Understanding, s.l., 1777) Nietzsche, Friedrich Aldus sprak Zarathoestra. Een boek voor allen en niemand, vertaling door P.Endt en H. Marsman, Amsterdam: Wereldbibliotheek, vijftiende druk (eerste druk s.d.), s.d., 252p. (oorspronkelijke uitgave: Also Sprach Zarathustra) 7

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 Een initiatief van het Nederlands Bijbelgenootschap om de Bijbel op een

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Kerstmorgen 2015, als gelezen is uit Jesaja 60: 1 5a en Johannes 1: 1 14

Kerstmorgen 2015, als gelezen is uit Jesaja 60: 1 5a en Johannes 1: 1 14 Kerstmorgen 2015, als gelezen is uit Jesaja 60: 1 5a en Johannes 1: 1 14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin

Nadere informatie

Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers

Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers 1. Jezus wordt ter dood veroordeeld 1. Jezus wordt ter dood veroordeeld 2.Jezus neemt het

Nadere informatie

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl Utrecht, 16-6-2006 1. Is het waar, dat recente vondsten in de wetenschap Godsgeloof verzwakken?

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het Geloven Geloven is vertrouwen GGeloven is ten diepste je vertrouwen hechten aan iets of iemand, de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het geloven in God zegt de Bijbel: Het geloof is de vaste

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1.

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1. Uitvaart voorbede Voorganger: Genadige en barmhartige God. U ziet ons hier bijeen in ons verdriet rond het sterven van N. Hij / zij was één van ons, wij zullen hem / haar missen. Geef ons de kracht samen

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Wonderen, Werk & Geld

Wonderen, Werk & Geld Wonderen, Werk & Geld Marianne WilliaMson UitGeverij de Zaak oorspronkelijke titel: the law of divine Compensation, On Work, Money and Miracles Copyright 2012 Marianne Williamson Published by arrangement

Nadere informatie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie Geloven en redeneren Religie en filosofie Historisch overzicht Pantheïsme en polytheïsme De spiltijd Het oosten Boeddhisme Confucianisme Taoïsme Het westen Jodendom, christendom, islam Filosofie Het begin

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik weet niet of het u is opgevallen, maar het trof mij dat de lezingen van vandaag vol tegenstellingen zitten: het begint al bij Jesaja 41: mensen zijn

Nadere informatie

Cursus Spirituele en Mediamieke Ontwikkeling 2

Cursus Spirituele en Mediamieke Ontwikkeling 2 NIEUWSBRIEF 14 februari 2015 1 Lieve mensen, Iedere dag is een dag van de liefde, om degenen om je heen te vertellen hoeveel je van ze houdt, het leven in je hart te koesteren en te genieten van de grote

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Kunt u mij een (voor u) belangrijk verhaal over Jezus vertellen? Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Zijn twee belangrijkste geboden: Heb je God lief

Nadere informatie

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest Basiscursus Christelijk geloof Module 1 Les 1: Les 2: Les 3: Les 4: Les 5: Les 6: Les 7: Les 8: God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus:

Nadere informatie

Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012. Emanuel Rutten

Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012. Emanuel Rutten 1 Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012 Emanuel Rutten Goedemiddag. Laat ik beginnen met studievereniging Icarus en mijn promotor Rene van Woudenberg te bedanken

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Motieven 1: Een wereld

Motieven 1: Een wereld Motieven 1: Een wereld Doelstellingen: Doel eerste subthema Een wereld om vrij te zijn De catechisanten leren inzien dat vrijheid in Bijbelse zin bij het leven van mensen hoort en ze vormen een mening

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

Gebedsstrategieën en gebedspunten tegen Alcoholisme en Dood en Hel DRUGS & ALCOHOL

Gebedsstrategieën en gebedspunten tegen Alcoholisme en Dood en Hel DRUGS & ALCOHOL Gebedsstrategieën en gebedspunten tegen Alcoholisme en Dood en Hel DRUGS & ALCOHOL Wanneer dit gezaaid is in de familie zal dit ook een open deur zijn voor Dood en Hel en Magere Hein. Wij moeten in onze

Nadere informatie

Waarom zijn we hier op aarde?

Waarom zijn we hier op aarde? Waarom zijn we hier op aarde? Wat is de zin van ons tijdelijk bestaan op aarde? Wat is het doel van dit leven? Velen verzinnen zelf een antwoord. Maar heb je iets aan verzinsels?? Godsdiensten beweren

Nadere informatie

Geloven in hoop en perspectief. Nu mij dit is overkomen

Geloven in hoop en perspectief. Nu mij dit is overkomen Lijden en geloof Nu mij dit is overkomen Geloven in hoop en perspectief GVoor gelovigen is het zoeken naar de zin van het lijden rechtstreeks Als we rondom ons kijken, zien we enerzijds de pijn die mensen

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Pijn Inleiding tot de filosofische benadering http://www.phil.uu.nl/~rob/

Pijn Inleiding tot de filosofische benadering http://www.phil.uu.nl/~rob/ Pijn Inleiding tot de filosofische benadering http://www.phil.uu.nl/~rob/ Rob van Gerwen Subfaculteit Filosofie Universiteit Utrecht www.phil.uu.nl/~rob/2007/guest.shtml Periode 4, 2007 C1 Pijn en het

Nadere informatie

Leven vanuit de toekomst

Leven vanuit de toekomst Leven vanuit de toekomst Preek over Zondag 22 (ds. Jos Douma) Lieve mensen, Zitten wij niet heel vaak vast aan ons verleden? Aan wat er is gebeurd? Aan wat we hebben meegemaakt? Aan onze herinneringen?

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik hoop voor u dat u ooit eens flink verliefd bent geweest. Niet zo n beetje van: die of die vind ik best aardig. Misschien wordt dat nog wel eens wat

Nadere informatie

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente,

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente, Lieve Gemeente, Waar woont God? Waar is God thuis? Die vraag hebben we hier wel eens besproken n.a.v. ons mooie kerkgebouw. Een mooi huis van God is hier gebouwd. Maar zoals de eerste predikant van deze

Nadere informatie

Zondag 16 december, 3 e advent dienst met HA ds. A.J.Wouda. Filippenzen 4: 4-9. Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Zondag 16 december, 3 e advent dienst met HA ds. A.J.Wouda. Filippenzen 4: 4-9. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Zondag 16 december, 3 e advent dienst met HA ds. A.J.Wouda Filippenzen 4: 4-9 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Een paar verzen uit een brief van Paulus aan de gemeente in Filippi, een klein havenstadje

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Als het echt, niet meer anders kan, dan komt het Onverbiddelijke Echte scheiden.

Als het echt, niet meer anders kan, dan komt het Onverbiddelijke Echte scheiden. Echtscheiding. Als het echt, niet meer anders kan, dan komt het Onverbiddelijke Echte scheiden. Niet het leukste om aan te beginnen...soms doe je er goed aan en kan het niet anders, anderen hebben al eens

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik had bedacht dat ik voor vandaag maar eens een ouderwetse preek in 3 punten ga houden. Het eerste punt gaat over het kijken naar de ander. De tweede

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is bijzonder om te ontdekken, hoe veel overeenkomsten er zijn, tussen het verhaal van de opstanding zoals Matteüs dat vertelt, en het boek Daniël,

Nadere informatie

Gemeente van Onze Heer Jezus Christus,

Gemeente van Onze Heer Jezus Christus, Gemeente van Onze Heer Jezus Christus, In het slot van Romeinen 8 vat Paulus samen waar het hem om te doen is. In zijn brief is hij de afgelopen drie hoofdstukken geprobeerd de gemeente te steunen. Hij

Nadere informatie

Waarom zou ik geloven?

Waarom zou ik geloven? Waarom zou ik geloven? Een uitnodiging om na te denken over je geloof Philip Nunn - De Bron Deel #1: 1 nov 2015 Deel #2: 22 nov 2015 Mijn doel met de 2 toespraken Ik probeer je te laten zien dat het christelijke

Nadere informatie

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee?

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? vaak wordt gezegd: God zorgt voor ons als een Vader dat is waar maar het is meer Johannes legt het uit in vers

Nadere informatie

Avondwake. Mientje van Dijk - van Halteren. Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld

Avondwake. Mientje van Dijk - van Halteren. Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld Avondwake Mientje van Dijk - van Halteren Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld 1 2 Begroeting Tijdens begroeting steken zusjes van Mientje kaarsen aan: Nel, Joke, Corry, Marjan en

Nadere informatie

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel?

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? J.G. Fijnvandraat Sr. Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? - 1. Heeft de Bijbel nog gezag? Deze vraag is een beetje misleidend. De kwestie waar het om gaat is niet of de Bijbel

Nadere informatie

De leerlingen van Jezus zijn in afwachting. Ze voelen het.. er staat iets volkomen nieuws te gebeuren. Het is immers Jezus die spreekt over zijn vertrek bij hen. Voorgoed of is er nog wel een toekomst

Nadere informatie

Module 3. Aanleren. Tekstboek een nieuwe geest in 28 dagen Doe het zelf mindset transformatie voor de moedige mens _ en wereldverbeteraar.

Module 3. Aanleren. Tekstboek een nieuwe geest in 28 dagen Doe het zelf mindset transformatie voor de moedige mens _ en wereldverbeteraar. Module 3. Aanleren. Dag 18. Je nieuwe geest neurologisch. Zoals je gisteren al las gaan we de komende 11 dagen de energie van je nieuwe geest opbouwen. Gisteren ben je hiermee begonnen door de emotionele

Nadere informatie

1. Heer, leven volgens uw wil is een moeilijke opdracht. Heer, ontferm U over ons.

1. Heer, leven volgens uw wil is een moeilijke opdracht. Heer, ontferm U over ons. Beste familieleden. Jullie kunnen de onderstaande teksten gebruiken om een eigen inbreng in de uitvaart te doen. Bespreek steeds vooraf met de voorganger (v/m) welke teksten jullie hebben gekozen of aangepast

Nadere informatie

20120826 Rom. 12:1-2 cultuur van leren - in de serie over cultuur :)

20120826 Rom. 12:1-2 cultuur van leren - in de serie over cultuur :) 20120826 Rom. 12:1-2 Rom. 12:1 Ik roep jullie er [daarom] toe op, broeders, door de ontfermingen van God, om jullie lichamen aan God te wijden als een levend offer, heilig en voor God welgevallig: dat

Nadere informatie

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis?

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? In deze avond zijn we hier samengekomen, om met elkaar kerstmis te vieren. En we stellen ons de vraag: is er iets met Kerstmis? In deze avond zoeken we een

Nadere informatie

Deze veertig dagen staan we nadrukkelijk stil bij de vraag wie Jezus is. Welke beelden wij van Jezus hebben.

Deze veertig dagen staan we nadrukkelijk stil bij de vraag wie Jezus is. Welke beelden wij van Jezus hebben. 21-02-2016 Lucas 9: 28-36 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Wie ben jij? Wie bent u? Als we iemand voor het eerst ontmoeten op een feestje, of misschien ook wel na de kerkdienst onder de koffie, wordt

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen van God,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen van God, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen van God, We zijn vandaag bij elkaar om onze doden te herdenken. Vier namen zullen worden genoemd, vier mensen uit onze gemeente, die in het afgelopen

Nadere informatie

Spirituele Volwassenheid CHE Salon Marinet Ritz. Spirituele Volwassenheid - over de weg van menselijke rijping en volledig mens zijn

Spirituele Volwassenheid CHE Salon Marinet Ritz. Spirituele Volwassenheid - over de weg van menselijke rijping en volledig mens zijn Spirituele Volwassenheid CHE Salon Marinet Ritz Stuk uit inleidende verhaal op CHE Website Verslag en impressie Helmer in overleg met Marinet Spirituele Volwassenheid - over de weg van menselijke rijping

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE voor het doopsel van meerdere kinderen In dit boekje vind je een 15-tal voorbeelden van belofte-formules die je als ouders kan uitspreken tijdens de doopviering van je kind.

Nadere informatie

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn Spiritualiteit? [Ralf Grossert] M1 Iets voor mensen die graag zweverig doen? Of moet je met je beide benen op de grond staan om spiritueel te kunnen zijn? En welke spiritualiteit past bij mij? Er is zoveel

Nadere informatie

HC zd. 3 nr. 32. dia 1

HC zd. 3 nr. 32. dia 1 HC zd. 3 nr. 32 deze zondag verzet zich tegen fatalisme als grondtrek van veel menselijk denken fatalisme wil zeggen dat het gaat zoals de goden besloten hebben jij kunt daar niets aan veranderen dia 1

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

De andere trooster. Het evangelie naar Johannes 14:15-31 19-01-2016

De andere trooster. Het evangelie naar Johannes 14:15-31 19-01-2016 De andere trooster Het evangelie naar Johannes 14:15-31 19-01-2016 Wie is Parakletos? Wist u dat op verzoek van Jezus een belangrijke gast bij u thuis woont? Niet alleen op uw adres, maar zelfs diep in

Nadere informatie

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus Les 5 God: Zoon Doelstelling: de catechisant kan in 1 minuut aan een ander uitleggen wie Jezus voor hem/haar is, weet welke afwijkende meningen er in de loop der tijd geweest is m.b.t. de Here Jezus en

Nadere informatie

De drie-engelenboodschap, ACTUEEL!

De drie-engelenboodschap, ACTUEEL! De drie-engelenboodschap, ACTUEEL! Missie De missie van de Kerk van de Zevende-dags Adventisten is de verkondiging van het eeuwig evangelie zoals verwoord in de drieengelenboodschap van Openbaring 14:6-12.

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4 Deel 1, Hoofdstuk 3 Dat de Natuur de oorzaak is. Rikus Koops 15 juni 2012 Versie 1.0 In de vorige toelichting heb ik de organisatie van de Natuur

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten.

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Wat is dat voor uitspraak op een dag als vandaag? We herdenken vandaag onze geliefde doden. Mensen

Nadere informatie

Wanneer we Gods woord over heling begrijpen en er naar handelen, brengt het een manifestatie van heling voort.

Wanneer we Gods woord over heling begrijpen en er naar handelen, brengt het een manifestatie van heling voort. NAZORG Na het gebed Geef de zieke richting in wat er verwacht mag worden. De genezing kan eerder een graduele genezing zijn dan alles ineens. Dit kan dagen, weken, zelfs maanden duren. Wat ze zouden moeten

Nadere informatie

Met Samuel op stap. Kris Van Strydonck, PAG Hechtel

Met Samuel op stap. Kris Van Strydonck, PAG Hechtel Met Samuel op stap Kris Van Strydonck, PAG Hechtel In Hechtel heeft men vanuit de PAG het initiatief genomen om spiritualiteits- of gespreksavonden te organiseren voor de leerkrachten. Met de Samuel als

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Deel 1, Hoofdstuk 1 - Dat er iets buiten ons bestaat. Rikus Koops 8 juni 2012 Versie 1.1 In de inleidende toelichting nummer 0 heb ik gesproken

Nadere informatie

Eindexamen havo filosofie 2012 - I

Eindexamen havo filosofie 2012 - I Opgave 2 Emoties op de beursvloer 8 maximumscore 2 een weergave van het verband volgens Aristoteles tussen verdiensten, ambities en aanzien bij een fier mens: door hoge ambitie en hoge verdiensten verdient

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Oasemoment "Onze Vader" Emmaüsparochie - donderdag 17 oktober 2013

Oasemoment Onze Vader Emmaüsparochie - donderdag 17 oktober 2013 Oasemoment "Onze Vader" Emmaüsparochie - donderdag 17 oktober 2013 Muziek Inleiding en evangelietekst In het hoofdstuk 6 van zijn evangelie laat de apostel Mattheüs Jezus aan het woord over hoe we horen

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Zondag 2 november 2014 * Gedachtenis van de overledenen Kogerkerk * Preek Spreuken 9. 1 18 / Matteüs 25, 1-13 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Vandaag een prachtige en poëtische tekst

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God

Kingdom Faith Cursus. ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God Kingdom Faith Cursus KF03 ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

IK GELOOF - Bijlage: Stellingen

IK GELOOF - Bijlage: Stellingen IK GELOOF - Bijlage: Stellingen 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Geloven kan ook zonder naar de eucharis e te gaan. Geloven vraagt vandaag heel veel moed. Geloven is lie ebben. Geloven is ook bijgelovig zijn. Geloven

Nadere informatie

Misschien zit u hier wel met de grote vraag: wat is Kerst eigenlijk?

Misschien zit u hier wel met de grote vraag: wat is Kerst eigenlijk? 25 december 2015 1 e Kerstdag Sixtuskerk te Sexbierum Ds. A.J. (Anneke) Wouda Teksten: Hebr. 1:1-6 en Lucas 2: 15-21 Geliefden van God, gemeente van Christus, Kerstochtend 2015 U zit midden in een kerstviering,

Nadere informatie

Door vrijer te kunnen ademen, durf ik concrete stappen. in het leven zetten! Het verhaal van de 26-jarige Salvatore uit

Door vrijer te kunnen ademen, durf ik concrete stappen. in het leven zetten! Het verhaal van de 26-jarige Salvatore uit Door vrijer te kunnen ademen, durf ik concrete stappen in het leven zetten! Het verhaal van de 26-jarige Salvatore uit Schaarbeek is wonderbaarlijk. Deze jongeman werd met een zware handicap geboren. Door

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Het mooie van de vreugde des Heeren. Wie naar de HEER opzien, stralen van vreugde!

Het mooie van de vreugde des Heeren. Wie naar de HEER opzien, stralen van vreugde! Het mooie van de vreugde des Heeren Wie naar de HEER opzien, stralen van vreugde! Definitie Vreugde of blijdschap is een posi

Nadere informatie

De Bijbel open 2012 37 (22-09)

De Bijbel open 2012 37 (22-09) 1 De Bijbel open 2012 37 (22-09) Onlangs kreeg ik een vraag over twee genezingen in de bijbel. De ene gaat over de verlamde man in Lukas 5 die door het dak van een huis tot Jezus wordt gebracht en door

Nadere informatie

U kunt zich voorstellen dat plotseling wakker worden in Frankrijk iets minder grote problemen veroorzaakt voor het

U kunt zich voorstellen dat plotseling wakker worden in Frankrijk iets minder grote problemen veroorzaakt voor het Afasie Inleiding Als gevolg van een hersenbeschadiging kan een patiënt te maken krijgen met communicatieproblemen. Deze beperken hem/haar in het uitwisselen van gedachten, wensen en gevoelens. Op de afdeling

Nadere informatie

Ontmoetingskerk Laren NH - 24 november 2013 Psalm 103

Ontmoetingskerk Laren NH - 24 november 2013 Psalm 103 Ontmoetingskerk Laren NH - 24 november 2013 Psalm 103 Het is hard, maar waar: vroeg of laat word je vergeten. Het menselijk leven lijkt op een bloem op het veld, zegt de psalm die we lazen. Je komt op,

Nadere informatie

THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE

THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE TEKST 1 In een bijbels perspectief verschijnt de mens als faiblesse et promesse. Mensen zijn tezelfdertijd eindig onvolkomen en oneindig beloftevol. Beperkt, kwetsbaar,

Nadere informatie

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Hoofdstuk 5: Hoe Je De Kans Op Success Verruïneerd De Vijf Dodelijke Misvattingen Eén van de manieren om je kansen op succes gegarandeerd te verruïneren

Nadere informatie

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13)

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13) (nav 1 Koningen 19: 12, 13) Na het vuur klonk het gefluister van een zachte bries. En daar klonk een stem die sprak. t is nergens om mij heen echt stil terwijl ik liever anders wil heel het leven draait

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

Liederen voor zondag 5 oktober 2014

Liederen voor zondag 5 oktober 2014 Liederen voor zondag 5 oktober 204 Lied 224 God wijst mij een weg als ik zelf geen uitkomst zie. Langs wegen die geen mens bedenkt maakt Hij mij zijn wil bekend. Hij geeft elke dag nieuwe liefde, nieuwe

Nadere informatie

Vlinder circus Waar wonderen uitkomen

Vlinder circus Waar wonderen uitkomen Vlinder circus Waar wonderen uitkomen Leugen en waarheid Gedachten over de film Een man heeft in zijn leven allen maar minachting en afwijzing meegemaakt. Hij is zo anders als al de mensen om hem heen.

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Geloof tegenover gevoelens

Geloof tegenover gevoelens Kenneth Hagins Geloofsles nr. 7 Geloof tegenover gevoelens Centrale waarheid: Een formule voor geloof is: 1) Zoek in Gods Woord naar een belofte die betrekking heeft op wat u nodig heeft, 2) Geloof Gods

Nadere informatie

a. Deze Schrifttekst vertelt hoe bij Jezus doopsel de hemel openging en de Geest

a. Deze Schrifttekst vertelt hoe bij Jezus doopsel de hemel openging en de Geest Homiletische suggesties bij het doopsel van kinderen Inleiding Dit document biedt enige homiletische suggesties aan die gebruikt kunnen worden in een doopviering. Elke suggestie tracht aan de hand van

Nadere informatie

Volgens mij is Jezus op deze manier de weg. Daarover gaat de preek.

Volgens mij is Jezus op deze manier de weg. Daarover gaat de preek. Lezen: Johannes 13:1-14:6 Tekst: Johannes 14:6 Jongens en meisjes, Jezus zegt: ik ben de weg. En ik heb na zitten denken. Als Jezus een weg is, wat voor weg is hij dan? Ik heb vier plaatjes van wegen.

Nadere informatie

Eucharistie met ziekenzalving

Eucharistie met ziekenzalving Intredelied: Eucharistie met ziekenzalving Vrede voor jou, hierheen gekomen, zoekend met ons om mens te zijn. Jij maar alleen, jij met je vrienden, jij met je last, verborgen pijn: vrede, genade, God om

Nadere informatie