COLOFON d'jqc~bs~tqf4g jaargang 13 - maart 2001 verschijnt viermaal per jaar ISSN O Nederlands Genootschap van Sint Jacob

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "COLOFON d'jqc~bs~tqf4g jaargang 13 - maart 2001 verschijnt viermaal per jaar ISSN 0923-1 1458 O Nederlands Genootschap van Sint Jacob"

Transcriptie

1

2 BNESTUUR mw. K. van den Berg, voorzitter F. Brons, bestuurssecretaris J. Hoffman, penningmeester Hl. Schutte, 2' penningmeester mw. H. Pouderoyen, lid J. van der Meulen, lid mw. M. Blokland, lid mw. T. van der Maat, iid LEDENSERVICE (uitsluitend schriftelijk) Biestellen van artikelen Piostbus LB Utrecht BIESTUURSSECRETARIAAT p/a Heuvelweg XN Soest SECRETARIAAT BINNENLAND Insturen van compostela's p/a Fazantenkamp DG Maarssenbroek 8. (0346) SECRETARIAAT INTERNATIONAAL p,/a Hagelweg HC Venray (0478) LEDENADMINISTRATIE pja Margriet NC Hardenberg (0523) COLOFON d'jqc~bs~tqf4g jaargang 13 - maart 2001 verschijnt viermaal per jaar ISSN O Nederlands Genootschap van Sint Jacob Meningen en feiten, zoals die door auteurs worden weergegeven, vallen buiten verantwoordelijkheid van redactie en uitgever. REDACTIE Herman van den Brink ]eroen Gooskens Sjef van Hulten (voorzitter; eindredactie) Stephan van Meulebrouck (bureau- en eindredactie) ]os Mijland Herman Stokmans ]osé Wienk REDACTIEADRES Judith Boon Safarigeel CN Zoetermeer DRUK & GRAFISCHE VERZORGING Koopmans' drukkerij, Hoorn Ruud Conens (logo) AANWIJZINGEN VOOR INSTUREN KOPIJ Bijdragen voor de/acobsstaf dienen bij voorkeur in Word op diskette voorzien van een uitdraai gezonden te worden naar het redactieadres. Sluitingsdatum nr. 50: 9 april Gelieve op A4 formaat met één brede marge te werken. Indien illustraties worden aangeleverd deze voorzien van onderschriften en voorkeurplaats in de marge aangeven met een met de foto corresponderend nummer. De redactie behoudt zich het recht voor bijdragen in te korten of te weigeren.

3 2 Santiago (nog) niet gehaald jos Mijland 9 Jacobusboeken Toon van Miert, Herman van den Brink, josé Wienk, Herman Stokmans, jeroen Cooskens 17 Uit de pelgrimskeuken Stephan van Meulebrouck 18 De virtuele pelgrim Ed Boon 23 Een nieuwe route: Camino de Alicante, deel 2. Toledo-Santiago josé Wienk 28 Heiligen onderweg: de weg naar de hemel Herman van den Brink 29 Via de la Plata jeroen Cooskens 32 Genootschap van Sint Jacob Afbeelding omslag: Monument voor omgekomen pelgrim bij El Acebo. (foto: Stephan van Meulebrouck)

4 SANTIAGO (NOG) NIET GEHAALD ]os MIJLAND Naar aanleiding van onze oproep in de vorigelacobsstaf om uw verhalen over niet voltooide pelgrimstochten zijn er heel wat reacties binnengekomen. Uit deze reacties werd een selectie gemaakt. In drie situaties werden gesprekken gevoerd. De weerslag daarvan vindt u hieronder terug. Tevens staat een aantal schriftelijke reacties - in gecomprimeerde vorm - afgedrukt. De teleurstelling over het vroegtijdig afbreken van de tocht was in de meeste gevallen uiteraard groot. Maar niemand bleek zo gedesillusioneerd dat hij er niet over wilde praten of dat Santiago voorgoed uit zijn leven moest verdwijnen. Integendeel, er bleek ook veel vertrouwen in een eventuele nieuwe poging. Sommige mensen die reageerden hebben weer heel concrete plannen, anderen zullen op termijn zeker nog eens naar Santiago pelgrimeren. Wij danken alle pelgrims die hebben willen reageren en zo een hart onder de riem steken van degenen die het (nog) niet gehaald hebben. Uit het verslag van Michde GESPREK MET LARISSA OLKHOWSKY Mevrouw Larissa Olkhowsky uit Gouda maakte samen met haar dochter Michele tussen 23 juli en 4 september 1999 de tocht naar Santiago de Compostela. Voor Michele zou het de laatste tocht worden. Zij was al lang ziek als gevolg van borstkanker maar wilde toch een reis naar Santiago maken. Ze had daarover gehoord en het idee had zich in haar vastgezet. Hoe dat te doen? Ook Larissa was zwaar ziek geweest, maar wilde toch graag de wens van haar dochter vervullen nu het misschien nog mogelijk was. Met de trein gingen ze naar Parijs om de pelgrimspaspoorten te halen. Eén van de wensen van Michele was het brengen van een bezoek aan de Sacré Coeur. Op weg naar de kerk zagen zij een zwaar gewonde duif. Deze moest worden gedood om haar uit haar lijden te verlossen. Er werd aan een stoere Fransman gevraagd om dit

5 werk af te maken. Toen ging de duif naar de hemel. Michele wilde haar reis in tekeningen vastleggen. Tekeningen die erg tot de verbeelding spreken en waarvan er enkele bij dit artikel zijn afgedrukt. 'Mijn gouden boekje', zo noemde Michele haar tekenboek. In een van de tekeningen zien we bijvoorbeeld het verhaal van de gewonde duif terug. Vanuit Parijs nam men de trein naar Montelimar en vandaar ging het per bus naar de Ardèche. Daar haalden Larissa en Michele de ezel Pierrot op die de bagage zou dragen omdat Michèle dat niet meer kon. Ze zijn er drie weken gebleven om aan de ezel te wennen en de ezel aan hen te laten wennen. Pierrot moest leren in een aangepast tempo te lopen, bagage te dragen en een beetje te luisteren. Want ze gingen niet met twee personen maar met z'n drieën op reis en even wennen aan elkaar is dan heel verstandig. Op 15 augustus begon de grote tocht met als startplaats Le Puy-en-Velay. Daar kregen ze veel bekijks, vooral dankzij de ezel. Die leverde ook problemen op omdat ook voor hem een goede overnachtingsplaats gevonden moest worden. Men had met elkaar en met Pierrot een afspraak gemaakt: 'moe is moe'. Als één van de reizigers zei of liet blijken dat het genoeg voor vandaag was, ging men onmiddellijk een goede rustplaats zoeken. De tocht ging aanvankelijk boven verwachting goed, maar na tweehonderd kilometer, in Aspalion bij Rodez, bleek verder gaan echt onmogelijk. Michele moest op 31 augustus acuut in het ziekenhuis van Rodez worden opgenomen waar ze allerhartelijkst werd verzorgd. De zorg gold niet alleen de ernstig zieke; ook haar moeder werd door één van de verpleegsters liefdevol opgevangen. Vele malen kon zij met het thuisfront bellen om een aantal praktische zaken te kunnen regelen. Na enkele dagen gingen moeder en dochter met de ambulance naar huis. Pierrot ging weer terug naar zijn baas in de Ardeche. Enkele weken na de thuiskomst is Michele op 4 oktober op 32-jarige leeftijd overleden, nadat zij door haar eigen moeder werd verzorgd. Blij was zij dat haar laatste wens voor een gedeelte in vervulling kon gaan. Dit jaar, in april, gaat Larissa de tocht hervatten. Ze begint waar de vorige tocht moest worden beëindigd: in Espalion. Zij zal zeker de zorgzame verpleegster uit Rodez gaan bezoeken die zo behulpzaam was geweest in die moeilijke dagen. De pelgrimspas van Michele zal opnieuw worden gebruikt omdat de zus van Michele, Marion, de laatste 100 kilometer met haar moeder mee gaat lopen en de compostela voor Michele gaat behalen. Wij wensen Larissa en haar dochter Marion een voorspoedige reis en behouden thuiskomst. Niet alleen Jacobus maar ook Michèle zullen zeker extra waakzaam zijn. NB Als lezers willen reageren op dit interview mogen ze rechtstreeks contact opnemen met Larissa Olkhovsky, Vierde Kade 59, 2806 SB Gouda.

6 Monument voor omgekomen pelgrim, tussen Melide en Santa Irene (foto: Stephan van Meulebrouck) UIT HET VERSLAG VAN LIESBETH VAN DER PLUYM EN MERIJN VAN DE HOOGENHOFF UIT STRIJEN Liesbeth van der Pluym stuurde ons een verslag van haar pelgrimstocht van Saint-]ean-Pied-de-Port naar Santiago. Samen met haar maatje Merijn van de Hoogenhoff liep ze tot León. Onderweg hadden ze het zwaar te verduren, niet alleen vanwege het slechte weer maar ook als gevolg van het missen van stempels en vooral vanwege de moeite om goede slaapplaatsen te kunnen vinden. Na een bezoek aan de kathedraal van León besloten ze te stoppen. Het ging echt niet meer. De voeten wilden niet meer. Verder gaan leek onmogelijk. Toch eindigt het verslag niet in een mineurstemming maar met de opmerking: 'Nu heb ik ongeveer 500 km afgelegd en de volgende keer hoef ik dus nog maar iets meer dan 200 km. Nu eerst alles verwerken en mijn voeten laten genezen en dan weer plannen maken voor het restant'. INTERVIEW MET ANNET TEUNISSEN IN OSS: 'DE WEG ISIE ALTIJD EEN STAPjE ~ O R ' U hebt haar al leren kennen van de omslag van de laatstelacobsstaf. Twee voeten. Misschien waren het wel haar eigen voeten die in juli 1997 een voettocht maakten van Pieterburen naar Zuid-Limburg. Dat ging goed, dat ging zelfs heel prima. Aanvankelijk had ze wel veel te veel bagage: al die tekenspullen, de tent. De overtollige spullen werden naar huis gestuurd. het was een mooie oefening voor een verdere tocht, misschien zelfs wel tot Santiago in Spanje. Totdat zij een jaar later tijdens de tocht over het pelgrimspad van Den Bosch naar Visé bij Cadier en Keer werd aangereden waarmee een einde kwam aan een prachtige droom: 'Wandelen en schilderen en vrij zijn, nadat je vele jaren hard hebt gewerkt in een groot gezin en een drukke baan. Als kleuterleidster, als beeldend kunstenares lessen gevend altijd bezig, steeds nieuwe ideeën tot realiteit brengen. Wandelen in een rustig tempo, veel tijd vindend om te kunnen schilderen en tekenen en zo zichzelf vooral in spirituele zin beter leren kennen. Wandelen naar Santiago: wandelen door een boek over de kunstgeschiedenis. Kunst, elke dag opnieuw in allerlei gedaanten, uit verschillende tijdperken.

7 Dat moet fantastisch zijn...' Dat was de bedoeling. Al die mooie plannen verdwenen ineens met een klap: whiplash. Zwemmen, wandelen, fietsen, werken, het kon allemaal beetje bij beetje. Veel rusten en dat elke dag, tussen het werk door waar een matras lag om dat mogelijk te maken. Vandaag afwachten hoe het morgen zal zijn. En dan nog maar niet praten over de verzekeringskwesties. Tijdens ons gesprek in het atelier in Oss blijken we elkaar goed aan te voelen. Onze leefwerelden raken elkaar hoewel we totaal anders zijn en heel ander werk doen. Ze laat enthousiast haar werk zien, dat op een ijskoude zolder is opgeslagen. Eén van haar schilderijen is die van een oude deur bij de Jacobskapel in Nijmegen, die in een roestige scharnier hangt. Ik vertel haar dat het Latijnse woord voor scharnier cardo is. Hetzelfde woord kan worden gebruikt voor keerpunt. Dan neemt het gesprek een wending. Annet blijkt over veel dingen te hebben nagedacht. Tijdens haar eenzame wandeltocht vanuit Pieterburen, die zij vooral als een innerlijke tocht ervaart, is ze zich van veel dingen, die ze al in zich heeft, bewust geworden. Tenslotte vertelt zij dat er een voor haar onbegrijpelijke uitdrukking door het hoofd speelt. Na wat doorvragen komt het begrip positurn of 'gesetteld zijn' op tafel. Is dat toeval of moest dat zo zijn? Nu alles ogenschijnlijk op een rij stond gebeurde dat ongeluk ergens in de buurt van de Belgische grens. Een ongeluk dat je verplicht je te herbezinnen op je verdere leven. Op mijn vraag of ze ooit nog naar Santiago gaat antwoordt ze: ' Dat sluit ik niet uit. Ik moet eerst weer gezond zijn. Mijn tocht was mij een stapje voor. Iemand of iets heeft een stokje gestoken voor mijn plannen. Toch ben ik niet teleurgesteld.' Als ik vertrek is er wel grote schrik, teleurstelling en verontwaardiging. Eén van haar grotere werken die aan de muur hing, blijkt te zijn verdwenen. De conciërge heeft niets gemerkt. Het moet zijn gebeurd tijdens of vlak vóór de Kerstdagen. Wie doet nou zoiets? 'Ik kan tentoongestelde werken die in vrij toegankelijke ruimtes hangen niet eens verzekeren. Het enige wat ik heb is een foto.' W (foto:stephan Meulebirouck)

8 UIT HET FIETSVERSLAG VAN TEUN DE GROOT Teun de Groot fietste in juni 1998 alleen van Nederland naar Spanje. Dat was de bedoeling. Niet alleen slecht weer, maar vooral ook pech met de fiets sloopte haar. Ondanks veel helpende handen moest ze uiteindelijk stoppen. Maar dat stoppen was een verhaal apart. Onderstaand een citaat uit haar verslag: 'Het thuisfront sprak me telefonisch moed in. Mijn oude schoolvriendin, die in de Dordogne woonde, zou me komen ophalen als het echt niet meer ging. Zestig kilometer voor Tours brak een spaak en met de spaak ook de weerstand. Ik belde mijn vriendin die mij bij de kathedraal van Tours zou ophalen. In de auto van mijn vriendin dacht ik dat er een eind zou komen aan de schrik, niet wetend wat voor een verschrikkelijke tragedie wachtte. Bij thuiskomst troffen we de echtgenoot van mijn vriendin dood aan. Hij had van de afwezigheid van zijn vrouw gebruik gemaakt om zich van het leven te beroven. Zonder dat te weten bleek dat ik een andere opdracht had. De tegenslagen waren er niet voor niets geweest: ik was niet op weg gegaan naar Santiago maar om mijn vriendin bij te staan in die eerste moeilijke uren. Mijn pelgrimstocht eindigde in een oorverdovende dissonant. In het afgelopen jaar 2000 fietste ik vanaf Tours naar Santiago. Nu louter zon, voorspoed en vreugde. Het was alsof het "mocht", alsof Jacobus zei: "Toe maar, je hebt je taak volbracht, nu ben jij aan de beurt". Met trots en dankbaarheid laat ik "mijn bewijs van goed gedrag", mijn compostela zien.' GESPREK MET HANNEKE TIDDENS Hanneke woont met haar gezin in een weids landschap onder de rook van Roermond. Vanuit het keukenraam zie je de spoorbrug over de Maas. Niet raar dat je dan wel eens van verre reizen droomt. Ook zij ging op pad naar Santiago. Eindelijk er eens echt uit, na 25 jaar hard werken in een druk gezin. De kinderen studeren en zijn het huis uit, dus dat geeft wat rust en ruimte om iets voor jezelf te doen. Lekker uitwaaien samen met een paar vriendinnen. Echtgenoot Pirn had er weinig moeite mee dat Hanneke nu eindelijk iets ging doen voor haarzelf, helemaal voor haarzelf. Via Mechelen in België wilde zij langs de bekende route, zoals die beschreven staat in de driedelige serie met een routebeschrijving van Haarlem naar Santiago, gaan fietsen. Samen met Hetty en Irma die een paar dorpen verder wonen. Met drie personen. 'Neen, om mij hoef je je geen zorgen te maken', zei haar man. Hij moest alleen bij een routinecontrole bloed laten prikken. Als je, zoals Pirn, directeur van bent een groot internationaal bedrijf en veel onderweg bent, is het goed je nu en dan eens te laten nakijken door een arts. Pirn en Hanneke namen op 6 juli 2000 afscheid bij een kapelleke zoals er zoveel in Limburg zijn. Misschien dat Pirn bij dat afscheid ook een druppeltje van de niet voor hem bestemde pelgrimszegen kreeg. Hij zou

9 het meer dan de pelgrims nodig hebben. Het fietsen ging prima en elke dag hadden ze veel plezier met elkaar. Ze genoten van de aandacht als totaal vreemden bon courage wensten. 'Drie dames op een fiets, waar vind je zoiets?' zo zagen ze de Fransen denken. Nu en dan werd er eens naar huis gebeld. Na enkele dagen begon Pirn anders dan was afgesproken toch elke dag te bellen: 'Fijn te weten waar jullie zijn en hoe het met jullie gaat. Met mij gaat het goed.' Weken later, op 25 juli - men realiseerde zich niet dat het de feestdag van Sint- Jacobus was - bevonden ze zich in de buurt van Arcachon. Pim moest voor zaken in de buurt zijn en ze maakten een afspraak ergens in een café op de markt. Pirn vroeg of Hanneke even een straatje omliep. Niet gek na een afwezigheid van bijna drie weken. Toen vertelde Pim dat bij de bloedtest op 6 juli 'iets' ontdekt was. Het bleekt leukemie te zijn. Pirn had inmiddels enkele onderzoeken gehad, maar had daarover niets laten weten want hij wilde Hanneke en haar vriendinnen niet onnodig ongerust maken. Ze hadden immers zolang naar deze reis uitgezien. Hanneke zou immers bij het minste gerucht van onraad onmiddellijk naar Roermond terugkeren. Dit kopje koffie betekende het einde van de reis. Iedereen was volledig overstuur en er restte niets anders dan een plan te maken om zo gauw mogelijk naar huis te gaan. Hetty en Irma besloten de tocht wel af te maken en zijn daarin dan ook geslaagd! Toen begon er voor Hanneke en Pim een lange tijd van zorg en kuren. Hoe zouden de testen uitvallen? De werkzaamheden werden tot een minimum beperkt. Pirn kreeg nare bijverschijnselen als gevolg van medicijnen en chemokuren. Toch ging het goed, verrassend goed zelfs, hij kreeg goede uitslagen en hoopvolle vooruitzichten. Nog steeds heeft hilj wel aangepaste werktijden, maar Pim is er weer regelmatig bij. In de afgelopen kerstvakantie ging hij naar het bedrijf om zijn mensen te begroeten die daar moeten doorwerken. Toen scheen ook de zon weer. De Kerstdagen hebben ze met veel plezier en intensiteit doorgebracht met het gezin, zich realiserend dat het allemaal heel anders had kunnen zijn. Nog plannen om naar Santiago te gaan? 'We gaan in 2001 terug, zelfs de vertrekdatum staat al vast: J5 juli. Wat ik ondanks alle zorgen en verdriet toch heb geleerd is het?inden van rust en evenwicht, juist in de maanden dat we dat zo hard nodig hebben. we zijn er i nog niet, maar we gaan de goede richting in.' Hanneke en Pim: bon courage.

10 UIT HET VERSLAG DE MESETA VAN THEO BUNNIK UIT NUMEGEN Twee broers, Theo en Wil1 Bunnik uit Nijmegen, fietsten in het najaar van 2000 vanaf de Frans-Spaanse grens naar Santiago. Als je hun verslag leest vraag je je af waarom ze hebben gereageerd op de oproep om verhalen over het thema 'Santiago (nog) niet gehaald'. Het gaat aanvankelijk heel goed, totdat ze in de buurt van Frómista zijn. Ik citeer: 'Toen kwam de man met de hamer: van het ene moment op het andere, zonder enig voorteken, werd ik misselijk, kreeg hoofdpijn en alle consumpties van die dag was ik in een mum van tijd kwijt. Een geweldige moeheid kwam over me. Na een half uur meende ik weer door te kunnen. Na zeven kilometer was het weer hetzelfde. Dit plaatsje heet Revenga de Campos. Vrij vertaald: "de wraak van de plaats". Waar had ik deze wraak aan te danken? Will regelde vervoer. Mijn fiets werd gestald en ik ging per auto terug naar Frómista, dit dank zij spontane hulp van twee dames. In Frómista herhaalde het feest zich weer en met koud water en goede woorden trachtten de omstanders mij weer op de been te krijgen. Dit bleek vergeefse moeite. Een Duits sprekende pelgrim wees mij waar de dokter woonde. Iedereen was met mij begaan. Will was inmiddels ook gearriveerd en regelde een hotel. Ik lag snel in bed...' Dit betekende het eind van een pelgrimstocht. Theo Bunnik eindigt zijn verslag met een hartelijke dankbetuiging aan zijn jongere broer. NB Annet Teunissen exposeert van 13 februari 2001 tot 27 maart 2001 in het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen onder de titel 'Bomen over het Pieterpad'. U bent van harte welkom. (foto: Stephon van Meulebrouck)

11 In dejacobsstaf 48 heeft Herman van den Brink Santiago de Compostela van Ulrich Wegner besproken. Ik zou daar graag wat aan toe willen voegen. Het is inderdaad een prachtig uitgegeven boekwerk. Vooral wie van plaatjes kijken houdt - en wie houdt daar niet van - komt aan zijn trekken: schitterende illustraties, bijna allemaal in kleur. Niet alle afbeeldingen hebben met Santiago te maken, maar dat doet er niet toe. Voor Herman van den Brink was de afbeelding 'Een pelgrim wordt ontluisd' nieuw. In het inhoudelijk veel interessantere Pelgrims door de eeuwen heen. Santiago de Compostela in woord en beeld (Utrecht 1985) van Jan van Herwaarden stond zij al (p. 144a). Jammer is dat Wegner bij de prent van de zich wassende pelgrims (p. 68) -terecht door Van den Brink een 'heerlijk' plaatje genoemd - niet verwijst naar de mogelijkheid dat het de sacrale wassing in de Lavacolla betreft en niet verwijst naar het waarom van de naam Lavamentula die de schrijver van de Codex Calixtinus gebruikt. Op p. 244 komt hij er wel op terug maar vermeldt alleen: '... waarbij ook delen van het lichaam die men anders oversloeg grondig werden gereinigd.' Ik wil ook altijd zo graag weten in welke plaats ik de beelden van Jacobus of andere afbeeldingen kan vinden. De aanduidingen van de vindplaats ontbreken vaak (bijvoorbeeld op p. 7 en 21). Maar goed, het blijft een schitterend boek. Het volgende zal wel met beroepsdeformatie te maken hebben: ik vind de zinsbouw in de vertaling niet sterk en de woordkeus niet altijd even gelukkig. Drie fouten in het stukje over Theodemir (p. 104) is toch vreselijk. Ik heb me geërgerd aan o.a. spelfouten in sommige plaatsnamen: Clavis (p. 24) i.p.v. Clavijo, Cerebro (p. 31) i.p.v. Cebreiro, Covarrubisa (p. 128) i.p.v. Covarrubias, Cirauqi (p. 194) dat Cirauqui moet zijn. Dit plaatsje ligt wel erg goed bij de auteur: twee nagenoeg dezelfde foto's in de eerste 25 bladzijden en nog een maar dan vanuit het omgekeerde perspectief op p De laatste prent staat overigens in het register niet als zodanig aangegeven. Had nou niemand het woord abscis, dat o.a. gebruikt wordt op p. 186,187, 189, 195,209, kunnen vervangen door absis? Voor de lezer die voor het eerst kennis maakt met Sint-Jacobus en Santiago de Compostela geeft het boek fantastische informatie; voor iemand die zich er al langer mee bezighoudt, bevat het weinig nieuws. De vele herhalingen gaan snel storen. Je vraagt je af waarom de auteur niet langer heeft stilgestaan bij de Codex Calixtinus; dat is toch het basisboek voor de kennis van onze passie? De weg naar Santiago is een weg van verhalen. Daarom zou het voor een 'nieuweling' boeiend zijn geweest kennis te maken met de geschiedenis van Felicia, de martelares van de Camino, en haar broer Guillermo. Hun wederwaardigheden worden ieder jaar uitgebeeld in Obanos, vlakbij Puente la Reina. Wegner

12 vermeldt niet meer dan dat er een mysteriespel wordt opgevoerd. Volgens mij is het overigens geen mysteriespel: er wordt zeker geen geloofsmysterie ten tonele gebracht. Heel vreemd is het dat de schrijver - of is het door de vertaalster verkeerd vertaald - Calixtus aartsbisschop van Wenen laat zijn (p. 177). Hij bekleedde dat ambt toch als Guy van Bourgondië in Vienne en dat ligt in het Franse departement Isere aan de Rhône. Concluderend: Wegners boek is een prachtig kijkboek, is voor niet-ingewijden inhoudelijk interessant, biedt gevorderden bijna geen nieuwe informatie en bevat te veel taal- en spelfouten en herhalingen. Er zijn betere overzichtsboeken over Santiago verschenen. Dat van jan van Herwaarden uit 1985 is er een van. HERMAN VAN DEN BRINK David M. Gitlitz en Linda Kay Davidson, The pilgrimage road to Santiago. The complete cultural handbook (New York: St. Martin's Griffin, 2000) 440 blz., ISBN , paperback f 64,95. Importeur: BV Van Ditmar Boekenimport, Amsterdam. In dit nummer, met als thema 'wandelen/fietsen', past het hier te bespreken boek bij uitstek. In het decembernummer oordeelde ik buitengemeen gunstig over het boek van Wegner, de bovenstaande aanvulling doet daaraan niet af. Ik schreef: 'Het bijzondere van dit boek is namelijk de volledigheid die niet heeft geleid tot een te grote omvang of tot een onleesbare feitenbrij'. Vol lof was ik ook over de rijkdom aan goedgekozen illustraties. Op deze punten vormt het voorliggende boek het tegendeel: een zee aan feiten en geen afbeeldingen. Dit betekent evenwel niet dat het minder waardevol is. Is het boek van Wegner vooral om thuis te lezen, het werk van Gitlitz en Davidson is er om onderweg te raadplegen. Onderweg, dat wil zeggen voor het Spaanse gedeelte van de pelgrimsweg. Tot Puente la Reina worden drie routes beschreven (blz. 3-83): de westelijke over Roncesvalles, die over Somport/Canfranc en de meest oostelijke, over Sallent. Dan volgt een beschrijving van de gemeenschappelijke weg tot Santiago de Compostela (blz ). Het zijn veel en dichtbedrukte bladzijden: een overdaad aan gegevens. Maar toch - en dit is het knappe van het werk - verdrinkt men er niet in. De opzet is namelijk uiterst systematisch. Er zijn twee typen van hoofdstukken. De hoofdstukken over de route geven voor elke dagetappe de plaatsen waarlangs men gaat, met een korte toelichting; soms worden ook alternatieven aangereikt. De auteurs weten waarover zij schrijven: zij maakten de tocht vijfmaal met hun studenten. Dan zijn er afzonderlijke hoofdstukken

13 over de pleisterplaatsen, op wandelafstand van elkaar gelegen, met historische gegevens, een beschrijving van de monumenten en veelal een plattegrond. Uitweidingen zijn in kadertjes geplaatst; met het symbool van een auto zijn bijvoorbeeld 'uitstapjes' aangegeven naar nabij gelegen cultureel belangrijke plaatsen. Deze hoofdstukken zijn het uitvoerigst. Om enkele voorbeelden te geven: Pamplona (blz ), Burgos ( ), León ( ), Astorga ( ); natuurlijk spant Santiago de kroon: Er is verder nog een waardevolle 'toegift' ( ). Zo een kunsthistorische woordenlijst, met verhelderende tekeningen ( ). Ook de toelichting in de naamlijst van kunstenaars ( ) en van heiligen ( ) en de time-line ( ) vormen een handig naslagwerk. De index is gedetailleerd: , met in totaal bijna duizend trefwoorden! En ter controle: Cirauqui is door Gitlitz en Davidson goed gespeld; én zij gaan in op het spel te Obanos: 'written by canónigo Don Santos Beguiristáin and performed since 1965 on the Sunday following Corpus Christi' (zie bovenstaande reactie door Toon van Miert). De conclusie? De auteurs zijn niet bescheiden: de ondertitel luidt 'het complete culturele handboek'. Toch is daarmee niet te veel gezegd. Zelfs het begrip 'cultureel' is nog te eng: geologie, flora, fauna, alles komt ter sprake. En de zeggingskracht is groot: geen overtollige woordenbrij. Zo luidt een van de slotzinnen (368): 'lf you can manage it, walk home. Remember that everything looks different when viewed from west to east'. Kortom: een onmisbaar boek, de prijs meer dan waard. La Ruta de la Plata o pie y en bicicleta. Monumentos Castronomia Refugios Etapas. (Madrid: Ediciones El Pais Aguilar, 2000) 193 blz., ISBN , ringband 17,43. Een nieuwe Spaanse gids die er zeer aantrekkelijk uitziet, in handzaam formaat (23 bij 15 cm), gewicht inclusief ringband 400 gram. De eerste 30 bladzijden staan in het teken van de geschiedenis van deze route, het gebruik van deze guia en allerlei praktische tips. Achterin is van alle etappes een duidelijk overzicht opgenomen, gevolgd door een index van zowel alle plaatsen waar men door of langs komt, als van de monumenten. Voor fietsers wordt in verband met de onverharde paden en wegen een mountainbike aangeraden. Waar de route voor hen te moeilijk zou zijn is een alternatief aangegeven in de kleur groen. De route is voorzien van gele pijlen. Deze guia heeft Mérida als startplaats en sluit in Astorga aan bij de Camino francés om na 28 etappes en 492 km in Santiago te eindigen. Iedere etappe bestaat uit drie delen. Ten eerste een

14 globaal overzicht van de etappe met de bijzonderheden, de geschatte looptijd in uren, de afstand en de zwaarte ervan aangegeven in 1,2 of 3 schoenen. Dan volgt een kaart met de route in rode kleur ingetekend, waarbij in een brede kantlijn afstanden en diverse mogelijkheden in symbolen (betekenis op achterflap) staan aangegeven, zodat in een oogopslag te zien is wat je kunt verwachten. Tenslotte is er de routebeschrijving zelf, ingedeeld in blokjes waarin de bijzonderheden van elk plaatsje, praktische gegevens omtrent eten, winkels, mogelijkheden tot overnachten en belangrijke telefoonnummers staan aangegeven. Voor fietsers staan bovendien eventuele fietswinkels enlof reparatiewerkplaatsen vermeld. Openingstijden van musea worden wel vermeld, die van kerken helaas (nog) niet. Bezienswaardigheden worden aangegeven door een blauwe driehoek met oog, gevaarlijke punten door een rode driehoek met een uitroepteken in een wit rondje. Al lopend of fietsend loop je zo niet de kans iets over het hoofd te zien! De 6 belangrijkste steden (Mérida, Cáceres, Salamanca, Zamora, Astorga en Santiago) worden uitvoerig beschreven. Dit alles gelardeerd met aardige foto's. Bij enkele plaatsen wordt geen aandacht besteed aan de aanwezige Santiagokerken, wat jammer is. Dit is het geval bijvoorbeeld bij Cáceres, Salamanca en Zamora (in deze laatste stad is bij het Oficina de Turismo een folder te krijgen met alle openingstijden van de kerken). In de monumentenindex staan deze kerken wel vermeld, het is dus zaak ook dáár te kijken of er eventueel een Santiagokerk in één van de etappeplaatsen staat aangegeven. Het is jammer dat de routebeschrijving niet in Sevilla begint. Nu mis je, in deze overigens schitterende gids, diverse hoogtepunten zoals Sevilla zelf, de Romeinse opgraving Itálica, niet ver van Sevilla, Zafra en diverse andere interessante plaatsjes met bijzondere kerken. Het zou mij echter niets verwonderen als deze guía een echt 'hebbedingetje' wordt! Wolfgang W. Meyer, jakobswege. Wurttemberg - Baden - Franken - Schweiz (Tubingen: Silberburg-Verlag, 2000) 180 blz., ISBN , paperback DM In dit boekje worden pelgrimswegen beschreven van Rothenburg ob der Tauber. over Ulm naar de Bodensee (in 16 etappen); van Winnenden bij Stuttgart naar Schaffhausen (in 9 etappen); de Schwabenweg van Konstanz naar Einsiedeln in Zwitserland (in 5 etappen, vanaf het drielandenpunt Thurgau - Sankt Gallen - Zurich wordt de weg jakobsweg genoemd, gemarkeerd door bruine naambordjes met witte rand) en nog anderejakobswege in Zuid-Duitsland. Al deze wegen

15 leiden uiteindelijk naar Santiago de Compostela. In het begin van dit boekje komen we enkele hoofdstukken tegen over de legendevorming en het ontstaan van de]akobuscultus, over de wegen die de pelgrims bewandel(d)en naar Jakobus, over de Jakobsschelp als pelgrimsteken, de rechtshulp en de verzorging van de pelgrims enz. Hierna volgen eindelijk zeven routebeschrijvingen (boven kort aangegeven). Niet alleen door Wolfgang W. Meyer, maar ook door enkele andere auteurs, waarvan ik persoonlijk Frau Gerhilde Fleischer ken, omdat ik vele malen met haar in groepsverband heb gewandeld in Zuid-Duitsland. Het boekje is verlucht met duidelijke kleurenfoto's en etappekaartjes, bestaande uit details van de topografische kaart 1 : van het Landesvermessungsamt Baden-Wurttemberg (internet: In kleine gele kaderblokken wordt beknopt aangegeven hoeveel kilometers de diverse etappen lang zijn, welke kaarten gebruikt moeten/ kunnen worden (meestal 1 :50 OOO), hoeveel tijd men onderweg is (dit is natuurlijk betrekkelijk), waar men kan overnachten en de noodzakelijke adressen van de diverse Verkehrsvereine met telefoonnummers. Het is een fleurig boekje geworden met in grijze kaderblokjes aardige anekdoten en andere zaken. Mijn advies is: volg ook eens de Duitse en Zwitserse jakobswege. Het zal nieuwe perspectieven openen voor de Santiagogangers die wij zijn! Shirley MacLaine, Voettocht naar Santiago de Compostela (Amsterdam: Forum, 2000) 240 blz., ISBN , paperback f 36,50. José Antonio Garcia-Monge en Juan Antonio Torres Prieto, Camino de Santiago. Viaje al interior de uno mismo (Bilbao: Desclée de Brouwer, 1999) 149 blz., ISBN X, paperback (prijs onbekend). Lezen lijkt wel leven: wie in boeken over Santiago duikt, maakt hetzelfde mee als wie erheen wandelt. Ongekende hoogtepunten wisselen af met onverwachte tegenvallers, verrassingen houden de spanning er voortdurend in. Als wandelaar sla je een zichtbaar veelbelopen pad in dat rijke einders belooft, maar het loopt uit op een mistige mesthoop; dan weer leidt een op het oog miezerig paadje je naar een oase van groen en bloemen. Voor de lezer gaat het niet anders; een veelbesproken boek als dat van Shirley MacLaine blijkt zonde van de tijd omdat deze dame meer met zichzelf bezig is dan met het geheim van de camino, terwijl twee onbekende Spaanse auteurs samen voor een spiritueel juweeltje zorgen. Ik begin kort met de teleurstelling. MacLaine toont zich als schrijfster op en top

16 Amerikaanse: assertiviteit zit haar als gegoten, van enige zelfrelativering is geen sprake. De aardbol draait om haar persoontje, een van de belangrijkste problemen van de tocht lijkt wel hoe de persmuskieten van zich af te slaan die haar bij voorkeur tot onder de douche van de refugio's achtervolgen. Dat moet dan wel allegorisch bedoeld zijn, want in werkelijkheid geeft de schrijfster zich nauwelijks bloot; als lezer bekruipt je allengs het gevoel dat de tocht dient als kapstok om wereldwijsheden aan op te hangen, een mooie aanleiding om middels het citeren van bekende denkers en dichters eigen diepgang te insinueren. Dit alles wordt dan gegoten in een modieus kleed van een eigentijdse mythe met seksualiteit als thema om tot lezen te verleiden (of tot kopen?). Helaas, helaas, het boek kan op geen bladzijde meeslepen of overtuigen. Wat in de ondertitel 'de spirituele reis van een bijzondere vrouw' heet, blijkt gaandeweg een gekunstelde poging om de veelgelezen en veelgeprezen Coelho en diens weg naar het zwaard te imiteren. Die poging is tot mislukken gedoemd omdat Shirley MacLaine zowel naar vorm als naar inhoud allure mist. Haar schrijven is geen poëzie en haar denken heeft geen diepgang, erger nog: het mist de overtuigingskracht van een authentieke zoektocht. Als penitentie zou ze beter nog maar eens in alle anonimiteit naar Santiago kunnen wandelen; wellicht lukt het haar dan zich te bevrijden van de pretentieuze eigenwaan die haar teistert, en leert ze het geluk kennen zich klein en gelukkig te voelen bij het grote geheim van de camino. Dat moet mooiere parabels en een pakkender boek kunnen opleveren. Dat brengt me bij het tweede boekje, dat in zijn eenvoud overtuigt maar in zijn Spaanse versie voor velen helaas onleesbaar zal blijven. Daarom ligt het in mijn bedoeling om deze korte bespreking in volgende nummers te laten volgen door een paar uitgebreidere citaten. Twee schrijvers heeft het boekje, die elkaar wonderwel aanvullen: in het eerste deel is het José Antonio die de wandelaar gidst op de ontdekkingsreis naar het eigen zelf; want wat baat het de mens op reis te gaan als hij niet ook innerlijk op zoek gaat? Als gids maakt hij gebruik van wetenschappelijke kennis (geschiedenis en psychologie), van westerse en oosterse wijsheid, van gezond verstand vooral. Elke zin van hem is een oproep om wakker te worden, om de tocht naar Santiago niet domweg als een toeristisch uitje, een sportieve prestatie of een kunstreis te beleven, maar om er een echte camino van te maken: een zoektocht in de diepte, die het lichaam traint en de geest bevrijdt en het leven doet stromen. 'Camino' in deze zin is prototypisch voor het menselijk bestaan; want wat is de mens anders dan homo viator, altijd onderweg voorbij de horizon van het hier en nu naar een wenkende toekomst? In alle tijden en alle culturen blijft de mens een voorbijganger die weigert zich op te sluiten in overzichtelijke zekerheden, aangestoken als hij is door een onstilbare honger naar transcendentie.

17 Dit voortdurende voorbijgaan wordt in de Santiago-traditie door het begrip 'camino' verbeeld en onderstreept; het geheim dat de camino in zich bergt en gaandeweg voor de wandelaar ontvouwt in zijn etappes, in zijn landschappen, in zijn stenen en in zijn monumenten. Het volgende citaat (hoewel geen citaat in strikte zin; het is een eigen compositie van zinnen die op verschillende plekken in het boek staan te lezen) ter illustratie: 'Niet de wandelaar maakt de camino, maar de camino maakt de wandelaar. De camino is de grote leermeester van het leven. Het ritme van de camino legt zijn stempel op je voeten en op je hart. Stap voor stap zoek je verder en dieper, stap voor stap groeit je verlangen en je liefde. ]e wordt één met de natuur om je heen, in het spoor van generaties die je zijn voorgegaan over dezelfde weg. Laat de camino je vormen, laat het leven je zijn geheim ontvouwen: dat je niet alleen op weg bent naar een bepaalde plek, maar dat je deel uitmaakt van het grote geheel van de schepping. Die ervaring stelt je in staat in vrede naar de horizon van je eigen bestaan te kijken en met geduld verder te gaan in het leven.' De tweede schrijver is juan Antonio, dezelfde naar wie ik twee jaar geleden in een boekbespreking heb verwezen onder de naam fra 1uan. Monnik in Silos is hij, kenner van de Camino francés van de Pyreneeën naar Santiago, maar bovenal kenner en beoefenaar van de innerlijke zoektocht naar het andere, naar de ander, naar de Ander. In een geestelijke geografie onderscheidt hij aan de hand van de landschappen vier fasen in de tocht: het gebergte van de Pyreneeën als symbool van het oorspronkelijke paradijs en het eerste enthousiasme, de afdaling naar de vallei van de Ebro als symbool van loslaten en nederigheid, de monotone Castiliaanse hoogvlakte als symbool van beproeving en uithoudingsvermogen, en dan de vreugdevolle opgang langs de Monte Irago en O Cebreiro naar het wenkende doel, de Pórtico de la Gloria, eindpunt dat geen eindpunt is (want zoals Augustinus zegt: 'wat anders kan ons einddoel zijn dan het koninkrijk dat geen einde kent?'). Fra Juan beschrijft in korte hoofdstukken de romaanse heiligdommen (het hemelse Ieruzalem) en de gotische tempels (wonderen van licht), de kloosters en heilige plaatsen, de rijkdom van Gods schepping onderweg als hulpmiddelen op zoek naar Hem, die aan alles vooraf gaat en alles te boven gaat. Hij gebruikt teksten van Petrus de Eerbiedwaardige en van pseudo-dionysius, van Benedictus en Bernardus en vooral ook van de grote Godzoeker Augustinus, om de innerlijke zoektocht naar Hem te beschrijven en te inspireren. Geen vrome praatjes voor de vaak, geen goedkope poging om waarheden te verkondigen; maar naar bijbels voorbeeld en met gebruik van de unieke taal der psalmen zijn het schitterende teksten om bij de geheimen van het leven stil te staan en het hart te raken. Wie de smaak ervan kan waarderen, zal genieten van gedach-

18 ten die hem te denken geven en van beelden die hem afstemmen op de eeuwigheid. Ze helpen de lezer loslaten wat betrekkelijk is en zoeken wat echt van waarde is; en dat is precies wat veel pelgrims toch als diepste kern van hun pelgrimstocht ervaren. Daarom is dit simpele boekje op onze tocht door het leven een welkom viaticum, een krachtige godenspijs, een verfrissende toverdrank. OVERIGE ONTVANGEN BOEKEN Hugo Barbas, Reisverslag Santiago de Compostella (z.p. [Amersfoort], z.j.) 156 blz., paperback. Bundeling verslagen die tijdens voettocht naar huis werden gestuurd. Met kaartjes en 6 kleurenfoto's. Wim van Velzel, Ontmoetingen onderweg. Fietsend naar Santiago de Compostella (z.p. [Amersfoort], z.j.) 72 blz.. In eigen beheer uitgegeven verslag van fietstocht, ondernomen in 1999, van Utrecht naar Santiago. Met hoogtegrafiek en afstandstabel. Bestellen: bij de auteur, Ibisstraat 29, 3815 TL Amersfoort, tel Alle genoemde werken zullen worden opgenomen in de bibliotheek van het Genootschap. OPROEP De redactie ontvangt regelmatig in eigen beheer uitgegeven pelgrimsverslagen. Soms willen lezers van dit blad deze boekjes bestellen, hetgeen via de reguliere boekhandel dan niet mogelijk blijkt aangezien het geen 'officiële' uitgaven betreft. De redactie verzoekt daarom eenieder, die zijn of haar verslag inzendt, te vermelden of en zo ja hoe het betreffende werk besteld kan worden.

19 UIT DE PELGRIMSKEUKEN STEPHAN VAN MEULEBROUCK 'TAPAS' IN PARIJS Dat tapas een onmisbaar element uitmaken van de Spaanse gastronomie mag zo onderhand wel genoegzaam bekend zijn. Ook buiten Spanje zien we steeds meer barretjes en restaurants waar de Spaanse hapjes op het menu staan. Groot was mijn verbazing toen ik merkte dat er aan de via Turonensis, in hartje Parijs, ook een levendige tapascultuur bestaat, geheel buiten de Spaanse traditie om: die van de joodse kemia. Onder die naam worden de hapjes verstaan die geserveerd worden in de cafés in de wijk St.-Paul. Ik werd er geïntroduceerd door een vriend. 'De bar staat vol met schaaltjes met allerhande lekkernijen', zo vertelde hij me. 'En op zaterdagavond, aan het einde van de sabbat, is het helemaal feest. Als je dan in een paar cafés iets hebt gedronken, hoef je niet meer te eten! Want overal worden je de heerlijkste gerechten aangeboden. Zonder dat je daarvoor hoeft te betalen.' Dat klonk bekend! Herinneringen aan de barrio humedo, de uitgaanswijk van León, kwamen weer bij me boven. Zeker toen we binnenstapten in de eerste kroeg: blauw van de rook, kaal tl-licht, formica tafelbladen, veel leren jasjes en de grond voor de bar bezaaid met prikkertjes, servetjes en peuken. Misschien is er dan toch een link met Spanje! Ik werd door mijn vriend voorgesteld aan een aantal van de stamgasten. Groot was de verbazing toen ik ze vertelde dat het Nederlands vele woorden van jiddische herkomst kent: jatten, bajes, de mazzel. Geamuseerd hoorden ze het allemaal aan. En het werd een gezellige avond! Het ene na het andere glas werd ingeschonken en we deden ons tegoed aan artisjokken, zonnebloempitten en sprot. De sfeer was luidruchtig doch gemoedelijk. Eén oud mannetje was wel bijzonder vrolijk. 'Sinds de oorlog is voor hem het leven één grote bonus', vertrouwde mijn vriend me toe... Die wetenschap stemde me ook een beetje droef. Misschien zaten hier nog meer overlevenden van de holocaust. Het drong nu trouwens ook pas tot me door dat de bezoekers overwegend ouderen waren. De Frans-joodse jeugd amuseert zich tegenwoordig liever in trendy discotheken. De traditie van het joodse kroegleven in Parijs sterft uit; met de dood van de laatste café-bezoeker in St.-Paul zal ook dit deel van de joodse cultuur verdwenen zijn. Profiteer er daarom van nu het nog kan. Mocht Parijs op uw weg naar Compostela liggen, stap dan eens binnen in café Chez Raymond of Chezjeannot. En neem alvast een voorproefje op de Spaanse tapas. Mazzeltov!

20 DE VIRTUELE PELGRIM Ruim een jaar bestaat de website al. Reden genoeg om eens te gaan evalueren. Het moge duidelijk zijn dat de site goed bezocht wordt en veel stof tot nadenken geeft. Dat blijkt al uit de bijna 5000 bezoekers in 1 jaar tijd. Ruim 256 reacties van uiteenlopende aard heeft het opgeleverd. Men vraagt meestal naar algemene informatie over pelgrimeren, routebeschrijvingen, advies over de aanschaf van schoenen en fietsen, alternatieve routes en noem maar op. Ook bereikt ons regelmatig het verzoek om homepages en reisverslagen te lezen en te linken. In de eerste weken van januari 2001 hebben 36 mensen verzocht om toezending van een informatiepakket. Dit is 15% meer dan in januari Je zou hier uit kunnen concluderen dat de website populairder geworden is bij niet-leden en dat we goed te vinden zijn. Al deze informatie heeft geleid tot een evaluatie, door de werkgroep Internet, op 14 december jongstleden. Uit dit overleg zijn de volgende aanpassingen c.q. verbeteringen naar voren gekomen. ALGEMEEN Het bestuur heeft besloten dat de website als zodanig statisch blijft van opzet, en de destijds geformuleerde basisdoelstelling (het geven van informatie aan niet-leden over het Genootschap en over pelgrimeren naar Santiago de Compostela) gehandhaafd blijft. De look - and - fee1 wordt verbeterd op de volgende punten: Nog rustiger aanblik, met name op het beginscherm Verbetering leesbaarheid Vraagstelling verduidelijken In één oogopslag kunnen zien wat men wil Juiste formulering doelstelling website De 3 kernzaken van het Genootschap krijgen meer aandacht - Santiago de Compostela - Pelgrimeren en -Jacobus Het belangrijkste is dat men eerst lid moet worden alvorens men gedetailleerde informatie krijgt Irrelevante vraagstellingen minimaliseren. HISTORISCHE ACHTERGRONDEN Deze pagina wordt uitgebreid met meer achtergronden en een eigen inbreng vanuit het Genootschap in de vorm van een destijds gepubliceerd voorwoord

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Le tour du Mont Ventoux 2014

Le tour du Mont Ventoux 2014 Le tour du Mont Ventoux 2014 Geen berg zo hoog of... deel 2 waar gaan we heen? 16 december 2013 Fietstocht Mont Ventoux, Pagina 1 Waar ben ik aan begonnen...? Nou, om eerlijk te zijn weet ik dat wel. Maar

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

DEELNEMERS. Dinsdag 11 februari 2014. Van : Cáceres (500 m) Naar : Casar de Cáceres (300 m) Afstand : 21 km Stijgen : 400 m Dalen : 500 m Duur : 5 uur

DEELNEMERS. Dinsdag 11 februari 2014. Van : Cáceres (500 m) Naar : Casar de Cáceres (300 m) Afstand : 21 km Stijgen : 400 m Dalen : 500 m Duur : 5 uur VOORSTELLING TOCHT Het is de bedoeling dat ik een pelgrimstocht onderneem naar Santiago de Compostela, vertrekkend aan de Waddenzee (in het noorden van Nederland) tot de Atlantische oceaan in Spanje, via

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Santiago de Compostela. 30 september - 6 oktober 2015 Organisatie Limburgse Bedevaarten

Santiago de Compostela. 30 september - 6 oktober 2015 Organisatie Limburgse Bedevaarten Santiago de Compostela 30 september - 6 oktober 2015 Organisatie Limburgse Bedevaarten Op pelgrimage naar Santiago Wij volgen tijdens deze reis per lokale bus een deel van de route van deze Camino Francés

Nadere informatie

LES 11. Respect tonen of een lesje leren? Sabbat

LES 11. Respect tonen of een lesje leren? Sabbat LES Respect tonen of een lesje leren? Heb je ooit het gevoel dat je niet respectvol of eerlijk werd behandeld? Behandel jij anderen altijd op die manier? Omdat we allemaal Gods kinderen zijn, moeten we

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin Luciano en Hans Christiaan en Richard Jena en Arianne Bianca en Gerrit Danielle en Jan Jules en Martin Het was vroeg.6 uur verzamelen op station Utrecht Centraal. Vandaar gingen we via Rotterdam naar Brussel.

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

Marcus 1:12,13 35-38. Jesaja 30:15-18. Gemeente van onze Here Jezus Christus

Marcus 1:12,13 35-38. Jesaja 30:15-18. Gemeente van onze Here Jezus Christus Marcus 1:12,13 35-38 Jesaja 30:15-18 Gemeente van onze Here Jezus Christus Het gebedsleven van Jezus is voor ons een wat onbekend terrein. Dat moet het ook wel een beetje blijven. Hoe Hij met zijn Hemelse

Nadere informatie

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt?

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? Beste kinderen, Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? In mijn vrije tijd ben ik natuurgids. Met mijn verrekijker en vergrootglas trek ik naar allerlei plekjes om de natuur

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

KINDEREN VAN HET LICHT

KINDEREN VAN HET LICHT KINDEREN VAN HET LICHT Verteller: Het gebeurde in een donkere nacht, heel lang geleden, dat er herders in het veld waren, die de wacht hielden over hun schapen. Zij stonden net wat met elkaar te praten,

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN KINDERBIJBELS VOOR GEZINNEN MET JONGE KINDEREN

INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN KINDERBIJBELS VOOR GEZINNEN MET JONGE KINDEREN INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN KINDERBIJBELS VOOR GEZINNEN MET JONGE KINDEREN OVER KINDERBIJBELS OM TE BEGINNEN Als je een kinder- of jeugdbijbel aan wilt schaffen dan is het heel belangrijk dat je eerst

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

Prediker 2:24-25 - Hoe word ik gelukkig?

Prediker 2:24-25 - Hoe word ik gelukkig? Prediker 2:24-25 - Hoe word ik gelukkig? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Het pellen van de schors van de kurkeik moet zorgvuldig gebeuren, anders loopt men het risico dat de onderliggende weefsels beschadigd worden en de

Het pellen van de schors van de kurkeik moet zorgvuldig gebeuren, anders loopt men het risico dat de onderliggende weefsels beschadigd worden en de Het pellen van de schors van de kurkeik moet zorgvuldig gebeuren, anders loopt men het risico dat de onderliggende weefsels beschadigd worden en de boom sterft. Het brandhout van de kurkeik wordt ook steeds

Nadere informatie

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en ben zinnens om daar een hotelkamer te nemen met airco

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Scandinavië en Baltische staten

Scandinavië en Baltische staten Scandinavië en Baltische staten 1 / 19 2 / 19 3 / 19 4 / 19 5 / 19 6 / 19 7 / 19 8 / 19 9 / 19 10 / 19 11 / 19 12 / 19 13 / 19 14 / 19 15 / 19 16 / 19 Hele gezellig avond gehad en na nog een lekker ontbijtje

Nadere informatie

En de heere God bouwde de rib die Hij uit Adam genomen had tot een vrouw Genesis 2:22

En de heere God bouwde de rib die Hij uit Adam genomen had tot een vrouw Genesis 2:22 donderdag 1 januari Nieuwjaarsdag En de heere God bouwde de rib die Hij uit Adam genomen had tot een vrouw Genesis 2:22 Gebouwd door God Vandaag slaan we de eerste bladzijde op van een nieuw jaar. Een

Nadere informatie

Jouw avontuur met de Bijbel

Jouw avontuur met de Bijbel Nieske Selles-ten Brinke Jouw avontuur met de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Uitgeverij Jes! is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

VOORSTELLING TOCHT. Perigueux. Les Trois Frères. St-Foy-La-Grande Bergerac. St-Ferme. La Réole. Bazas. Le Billon. Roquefort.

VOORSTELLING TOCHT. Perigueux. Les Trois Frères. St-Foy-La-Grande Bergerac. St-Ferme. La Réole. Bazas. Le Billon. Roquefort. VOORSTELLING TOCHT Het is de bedoeling dat ik een pelgrimstocht onderneem naar Santiago de Compostela, vertrekkend aan de Waddenzee (in het noorden van Nederland) tot de Atlantische oceaan in Spanje, via

Nadere informatie

Lukas 2,8-20 - De hemel gaat open - hoe reageer je?

Lukas 2,8-20 - De hemel gaat open - hoe reageer je? Lukas 2,8-20 - De hemel gaat open - hoe reageer je? Eerste kerstdag Liturgie Voorzang: LB 138,1.3.4 (Komt allen tezamen) Voorzang: EL 103,1.2.4 (In Bethlehems stal) Voorzang: drie verzen (Heerlijk klonk

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 Een initiatief van het Nederlands Bijbelgenootschap om de Bijbel op een

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

Organist: Gerrit Spijkerboer, Korianderhof 56, 0546-577636, spiekerboer@hotmail.com VOORBEREIDING

Organist: Gerrit Spijkerboer, Korianderhof 56, 0546-577636, spiekerboer@hotmail.com VOORBEREIDING 27 maart 2016 (1 ste Paasdienst) Lucas 23:56-24:12 De opstanding van Jezus Thema: Liefde is vertel het maar Organist: Gerrit Spijkerboer, Korianderhof 56, 0546-577636, spiekerboer@hotmail.com Welkom door

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

HC zd. 6 nr. 32. dia 1

HC zd. 6 nr. 32. dia 1 HC zd. 6 nr. 32 wie Jezus wil kennen moet de verhalen over hem lezen beschreven door Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes terecht worden ze evangelisten genoemd ze beschrijven het evangelie ze vertellen

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen Lieve gemeente, Afgelopen donderdag was het Hemelvaartsdag. Een feest waar we ons als vrijzinnigen niet zo heel veel bij voor kunnen stellen. Wat moeten we van dit verhaal nog geloven en wat heeft het

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Presentatie Tranzo Zorgsalon 29 november 2012 Christine Kliphuis

Presentatie Tranzo Zorgsalon 29 november 2012 Christine Kliphuis Presentatie Tranzo Zorgsalon 29 november 2012 Christine Kliphuis Geachte dames en heren, Zelfredzaamheid is een mooi en positief begrip. Immers, elk kind wil dingen zelf leren doen, jezelf kunnen redden

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, Echt gelukkig! Dat is het thema waar we vanochtend over na gaan denken. En misschien denkt u wel: Wat heeft dat thema nu met deze tekst te maken, Die gaat toch over

Nadere informatie

Beaugency, 18 mei 2007

Beaugency, 18 mei 2007 Beaugency, 18 mei 2007 30 kilometer, totaal 303 kilometer Negenentwintig kilometer vanaf de kathedraal, zegt mijn routebeschrijving. Daar zie ik wel tegenop, vooral omdat de route helemaal de GR3 volgt.

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Eerste druk, februari 2011 2011 Elisabeth Nymus

Eerste druk, februari 2011 2011 Elisabeth Nymus Seksueel misbruik Eerste druk, februari 2011 2011 Elisabeth Nymus isbn: 978-90-484-1685-1 nur: 248 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

HARTELIJK WELKOM. Malteüs 9:35-38

HARTELIJK WELKOM. Malteüs 9:35-38 1 januari HARTELIJK WELKOM Malteüs 9:35-38 Hartelijk welkom in het nieuwe jaar. Nog maar nauwelijks bekomen van het oude jaar. Wat is er verschrikkelijk veel gebeurd. Mooie en waardeloze dingen. In je

Nadere informatie

De muziekreis naar Valkenburg.

De muziekreis naar Valkenburg. De muziekreis naar Valkenburg. 24 maart 2014 Vandaag gaan we met het Buitenhof naar Valkenburg voor de muziekreis. De begeleiders Marij en Henk gaan al vroeg op pad om iedereen op te halen. Marij haalt

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Mindfulness voor je kids. oefeningen

Mindfulness voor je kids. oefeningen Mindfulness voor je kids oefeningen David Dewulf Mindfulness voor je kids oefeningen Wil je meer weten over Mindfulness voor je kids? Ontvang de nieuwsbrief van I AM met maandelijks nieuwe tips. Mail

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO D 2004

Examenopgaven VBO-MAVO D 2004 Examenopgaven VBO-MAVO D 2004 tijdvak 1 woensdag 2 juni 9.00 11.00 uur NEDERLANDS SCHRIJFVAARDIGHEID D FUNCTIONEEL SCHRIJVEN Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 4 opdrachten.

Nadere informatie

zomer Vakantie zomer

zomer Vakantie zomer NieuwsBrief nr.3, 2011 Naar Binnen Beste lezer, Het is weer tijd voor de zomer. In het midden van Nederland is afgelopen week de zomervakantie begonnen. De kinderen hebben zes weken geen school. Zes weken

Nadere informatie

Deze veertig dagen staan we nadrukkelijk stil bij de vraag wie Jezus is. Welke beelden wij van Jezus hebben.

Deze veertig dagen staan we nadrukkelijk stil bij de vraag wie Jezus is. Welke beelden wij van Jezus hebben. 21-02-2016 Lucas 9: 28-36 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Wie ben jij? Wie bent u? Als we iemand voor het eerst ontmoeten op een feestje, of misschien ook wel na de kerkdienst onder de koffie, wordt

Nadere informatie

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente,

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente, Lieve Gemeente, Waar woont God? Waar is God thuis? Die vraag hebben we hier wel eens besproken n.a.v. ons mooie kerkgebouw. Een mooi huis van God is hier gebouwd. Maar zoals de eerste predikant van deze

Nadere informatie

Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem?

Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem? Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem? Gezinsdienst Liturgie Welkom Voorzang: - Gez 38 Zoek eerst het koninkrijk van God - EL 462 Maak een vrolijk geluid voor de Heer - Opw 462 Aan uw voeten

Nadere informatie

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand.

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend.

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Eerste druk, 2014 2014 Johanna de Vos isbn: 9789048432172 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

Inleiding. De hongerigen spijzen. De dors gen laven. De naakten kleden. De vreemdelingen herbergen. De gevangenen verlossen / bezoeken

Inleiding. De hongerigen spijzen. De dors gen laven. De naakten kleden. De vreemdelingen herbergen. De gevangenen verlossen / bezoeken De 7 werken van barmhartigheid wandelboekje 2 19 Gebruik de bankjes rechts van je om even uit te blazen. Zoek samen met je begeleider en je medewandelaars uit of je bij iedere stopplaats het juiste werk

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Bij u schuil ik, u bent mijn schild,

Bij u schuil ik, u bent mijn schild, Bij u schuil ik, u bent mijn schild, in uw woord stel ik mijn hoop. Psalm 119:114 inleiding Laten we eerlijk zijn: het is niet zo eenvoudig om regelmatig uit de Bijbel te lezen en te bidden. Onze volle

Nadere informatie

ontdek de kracht van het geven

ontdek de kracht van het geven ontdek de kracht van het geven Berghummerstraat 15 7591 GX Denekamp T 053 53 75 777 F 053-53 75 760 E gerardusmajella@zorggroepsintmaarten.nl ontdek de kracht van het geven 02 Welkom. Ontdek de kracht

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander.

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. HHKalender DEF_2 ct.indd 1 Romantiek in een liefdesbrief 01-06-15 21:37 ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf een liefdesbrief aan je geliefde. Verwerk

Nadere informatie

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker Kapstok Proces van Geestelijke Groei Dick Slikker 1 Inhoud 1 Komt het weer goed tussen mens en God? 5 2 In Sync met God 11 3 Uitdaging van de Leerschool 17 4 Onze waarom vragen als God het net anders doet

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks De kerker met de vijf sloten Crista Hendriks Schrijver: Crista Hendriks Coverontwerp: Pluis Tekst & Ontwerp ISBN: 9789402126112 Crista Hendriks 2014-2 - Voor Oscar... zonder jou zou dit verhaal er nooit

Nadere informatie

De Road Runners naar Luxemburg.

De Road Runners naar Luxemburg. De Road Runners naar Luxemburg. Donderdag 13 mei was het weer zo ver de Road Runners { zo noemen zich tegenwoordig } en aan hang { supporters } 11 personen, zijn we naar Luxemburg geweest, het is een combinatie

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

LEVEN MET LEF Bijbelstudie 6: Een vrouw voor Izak: Op zoek naar de ware Jacob(a)

LEVEN MET LEF Bijbelstudie 6: Een vrouw voor Izak: Op zoek naar de ware Jacob(a) LEVEN MET LEF Bijbelstudie 6: Een vrouw voor Izak: Op zoek naar de ware Jacob(a) Bijbelstudie 6 Leven met lef Een vrouw voor Izak: op zoek naar de ware Jacob(a) Hervormde Gemeente van Enter Contact: Ds.

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Les 33. Zwangerschap

Les 33. Zwangerschap http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 33. Zwangerschap Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over zwanger zijn. Zeggen dat u zwanger bent of dat u zich niet lekker voelt. Woorden die hetzelfde

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God?

1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God? 1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool Kerstfeest 2015 Ds. W.E. den Hertogschool Lichtjes, lichtjes overal Kerstfeest is het nu Jezus is geboren Zeggen zij aan U Groep 1/2 Welkom Kim & Jake Openingsgebed Gebed door groep 6 (1) Lieve Here God,

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

Lucy heeft een ballon

Lucy heeft een ballon Caro Kindercoach & begeleiding Maasdijk 16 4283 GA Giessen 0620380336 info@carokindercoach.nl www.carokindercoach.nl heeft een ballon Handleiding Doelgroep: Kinderen van 3 tot 6 jaar. Doel van het lezen

Nadere informatie

Latijn: iets voor jou?

Latijn: iets voor jou? : n j i t a L r o o v s iet jou? De Romeinen en wij Waar komen onze letters vandaan? Hoe komen we aan de namen van de maanden? De antwoorden op vele van deze vragen vind je vaak in het verleden bij de

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou 22 BOVENBOUW De Tuin der Lusten TEKST EVELIEN NIJEBOER BEELD JEROEN BOSCH Uren kan je kijken naar dit schilderij van Jeroen Bosch. Niet alleen omdat er zoveel op staat, maar ook omdat al die taferelen

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Glimlachmomentjes #1 China Light Vuurwerk Feestdagen vrij

Glimlachmomentjes #1 China Light Vuurwerk Feestdagen vrij Glimlachmomentjes #1 In het nieuwe jaar horen er ook weer mooie geluk-momentjes, het wordt nu even weer in een nieuw jasje gestoken. Het blijft fijn om te kijken naar de mooie dingen in het leven. Juist

Nadere informatie