Kwetsbaar en toch weerbaar. Materiaal voor 13 weken geloofsopbouw. Najaar Jaargang 13 Nummer 3 Prijs e 2,25

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kwetsbaar en toch weerbaar. Materiaal voor 13 weken geloofsopbouw. Najaar 2009. Jaargang 13 Nummer 3 Prijs e 2,25"

Transcriptie

1 Geestelijke vorming, vernieuwing & missionaire gemeenteopbouw Jaargang 13 Nummer 3 Prijs e 2,25 Materiaal voor 13 weken geloofsopbouw 3 Najaar 2009 Kwetsbaar en toch weerbaar

2 Van de redactie Suggesties voor gespreksgroepen op basis van vier ontmoetingen Persoonlijke weerbaarheid Het is moeilijk om kwetsbaar en weerbaar te zijn, om onszelf te durven zijn en eigen standpunten in te nemen. Weerbaarheid vraagt om een innerlijk houvast waarbij we ons waardevol weten voor God en anderen en onze verantwoordelijkheid aanvaarden. Lees en bespreek zo mogelijk met anderen de eerste vier artikelen (pag. 4 tot 24). Relaties Weerbaarheid in relaties houdt in dat we leren leven met grenzen en onszelf niet laten overvragen. Maar dit mag niet ten koste gaan van de bereidheid om er te zijn voor de ander. Om gericht te zijn op het belang van anderen. Zie artikel 5-7 (pag. 24 tot 40) Gemeente-zijn In het verband van de kerkelijke gemeente is het goed leren omgaan met elkaars verschillen en mogelijkheden van het grootste belang. De Bijbel spreekt over de balans tussen waarheid en liefde, vrijheid en verantwoordelijkheid, van leer en leven, zie de artikelen 8-10 (pag. 40 tot 58) Weerbaarheid in de samenleving De laatste drie artikelen haken in op vragen over een realistische levenshouding, over volharding, waakzaamheid en trouw aan bijbelse uitgangspunten (pag. 58 tot 76). Kwetsbaar en toch weerbaar Bij het woord kwetsbaarheid is te denken aan het bereikbaar en toegankelijk zijn voor mensen, waarbij we in onze houding en ons spreken bruggen willen slaan naar de ander. Tegelijkertijd is weerbaarheid nodig om grenzen aan te durven geven, eigen overtuigingen te ontwikkelen en tot doordachte keuzes te komen. Het heeft alles te maken met een nederige en vrijmoedige levenshouding. Vanuit het besef dat we ondanks eigen beperkingen geworteld mogen zijn als een boom geplant aan water (Jeremia 17:7,8). Jezus was kwetsbaar in zijn mens-zijn, Hij wilde één van ons zijn, maar ook weerbaar als Zoon van God. Hij wist wie Hij was en waarom Hij leefde. P.S. In het laatste artikel (pag. 76) wordt het belang van kleine groepen benadrukt waarbij deelnemers ontdekken hoe ze persoonlijk en samen Jezus kunnen leren vertegenwoordigen: Kwetsbaar, integer, weerbaar en moedig. Daarbij wordt ook geschikt materiaal genoemd. Inhoudsopgave Kwetsbaar en toch weerbaar Drs. Wil Doornenbal Als Jezus je aanraakt, ga je vanzelf rechtop lopen Toon Geluk Het belang van waken Ds. Tim Vreugdenhil God laat alles meewerken ten goede Greg Ogden Wat heb je in huis? Tjitske Lemstra Ontplooiing in dienst van de ander Henri Nouwen Elkaar opscherpen in liefde Anne Pals Herders gezocht! Drs. Yme Horjus Leer mij lezen en Leer mij leven Hans Maat Kiezen doe je met je hart Mr. drs. Timon Ramaker Een realistische levenshouding Marleen Ramaker Geloven: Hoe houd je het vol? Ds. Taeke Veenstra Een christen is geen deurmat Gerard Feller Verder in dit nummer: De kring is een werkplaats waar het geloof kan groeien en concreet wordt Roger Dragstra Voor elke dag 90-dagen-dagboek Beschikbaar zijn voor Gods verlangen GROEI werkt samen met Uitgeverij Ark Media (onderdeel van Stichting Ark Mission, de organisatie die zich inzet voor bijbelverspreiding (www.arkmission.nl). Eerder in GROEI verschenen bijbeloverdenkingen voor elke dag nu gebundeld tot 365 dagen kalender. Niet jaargebonden. Om neer te zetten met ringband aan bovenzijde (11 x 15 cm), d9,95. In de boekhandel verkrijgbaar of via IZB-boekhandel of Johannes Multimedia Bijzonder geschikt als cadeau! 2 3

3 Geloof en mens-zijn Drs. Wil Doornenbal Kwetsbaar en toch weerbaar We hebben in ons land verschillende kleine stadjes zoals Goes, Hoorn, Enkhuizen of Deventer. Zo n stad had vroeger eigen rechten, die het verdedigde. Het had daarom poorten die overdag meestal openstonden zodat mensen binnen konden komen maar die s nachts en bij gevaar werden gesloten. De steden bouwden ter verdediging ook een wal of een muur, die ongewenste gasten buiten moest houden. We kunnen ons leven en ons hart zien als een stad met wallen en poorten. Hoe kunnen we de poorten van onze stad openhouden, dus kwetsbaar zijn, en toch ook weerbaar zijn? Poorten gaan niet op een automatische klok open of dicht; dat moeten we zelf doen. Hoe doe je dat? Hoe kun je blijven kiezen voor een open, kwetsbare levenshouding en toch ook weerbaar zijn? Met deze paradox van zowel weerbaar als ook kwetsbaar zijn begeven we ons wat de Bijbel betreft op vertrouwd terrein. Daar vinden we deze schijnbare tegenstelling constant terug, bijvoorbeeld in Openbaring 5:1-6. Ik (Johannes) zag een sterke engel, die luid riep: Wie is waardig om de zegels te verbreken en de boekrol der geschiedenis open te maken? Maar er was niemand in de hemel of op de aarde of onder de aarde die de rol mocht openmaken en lezen. Ik vond het zo erg, dat ik begon te huilen. Maar één van de ouderlingen zei tegen mij: U hoeft niet te huilen, want de leeuw uit de stam Juda heeft de overwinning behaald. Daarom mag Hij de zeven zegels verbreken en de rol open maken. Toen zag ik in het midden van de troon een Lam staan, en het leek wel of hij geslacht was. Lam en leeuw Christus de weerbare leeuw uit Judas stam blijkt kwetsbaar, zacht en open te kunnen zijn als een lam. Christus als lam blijkt de weerbare kracht van een leeuw te bezitten. Wat een troostrijke combinatie! Bij een lam ben je namelijk veilig met je eigen beperkingen. Voor een lam hoef je niet bang te zijn, want het haalt niet agressief naar je uit. Aan de andere kant ben je bij de kracht van een leeuw veilig voor mogelijke gevaren van buiten; je hoeft niet bang te zijn voor het kwaad, dat je omgeeft. Jezus Christus koos in zijn leven op aarde welke kant Hij van zichzelf naar voren bracht. Toen gewapende soldaten bijvoorbeeld naar Getsemané kwamen om Hem gevangen te nemen, koos Hij eerst voor weerbaarheid. Hij toonde zijn kracht en zijn geestelijke overmacht van de Leeuw, We zullen steeds opnieuw moeten overwegen of we voor iets of iemand de poorten willen openen of sluiten, of we kwetsbaar willen zijn of dat we ons gaan verweren. waardoor de soldaten op de grond vielen. Daarna koos Hij voor de kwetsbaarheid van het Lam: Hij liet zich binden en liet zich wegvoeren. Hij was geen weerloos slachtoffer, maar koos bewust (Johannes 18:1-12). Allebei nodig Als we alleen maar kwetsbaar zijn, hebben we niets om ons te verweren. Mensen 4 5

4 Geloof en mens-zijn krijgen dan vaak medelijden met ons en vinden ons een zielenpiet. Of ze maken misbruik van onze zwakheid. Wanneer de poorten van ons leven steeds openstaan, kan het bovendien innerlijk overvol worden aan mensen, noden en meningen. We vinden geen ruimte meer voor onszelf, De positieve bijdrage van kwetsbaarheid is dat we meer stilstaan bij wat we nu echt in het leven de moeite waard vinden. voor onze eigen meningen en verlangens. Maar als we alleen maar kiezen voor weerbaarheid, kan het betekenen dat ons kwetsbare ik nooit meer tevoorschijn kan komen. We worden dan een vreemde voor onze partner, voor vrienden, collega s en zelfs onze kinderen. Niemand die ons echt meer kent. En misschien worden we nog wel het meest een vreemde voor onszelf. Zoals bij alles in het leven gaat het ook hier om het zoeken van een balans en daar zullen we steeds aan moeten werken... Evenwicht in ons leven is geen lot dat passief over ons heen komt, maar we zullen steeds opnieuw moeten overwegen of we voor iets of iemand de poorten willen openen of sluiten, of we kwetsbaar willen zijn of dat we ons gaan verweren. Wat is kwetsbaarheid? We noemen iets kwetsbaar als we zorgvuldig met iets of iemand om moeten gaan om het niet te beschadigen. En die kwetsbaarheid is niet uit te bannen. Denk maar aan bezittingen die veel voor ons betekenen zoals die nieuwe ipod, of het schaaltje dat we van oma hebben geërfd: ze kunnen zomaar beschadigd raken. Ook onze gezondheid is kwetsbaar; van de ene op de andere dag kunnen we patiënt zijn. Maar ook onze zelfwaardering kan beschadigd worden. En kwetsbare relaties vragen om verzorging en aandacht. Onze baan kan op de tocht komen te staan, er is geen garantie dat het welzijn van onze kinderen geen gevaar loopt. Maar ook in het geloofsleven kunnen we opeens moeite en twijfel ervaren. Zo roept de man uit Marcus 9:24 tegen Jezus: Ik geloof! Kom mijn ongeloof te hulp. Door de geschiedenis heen probeert de mens aan die kwetsbaarheid te ontkomen. Hij maakt standbeelden van zichzelf en richt monumenten op. In de Griekse mythologie treedt Achilles op: de beroemdste der dappere helden uit de Trojaanse Oorlog. Zijn moeder had hem helemaal ondergedompeld in de wateren van de Styx om hem onkwetsbaar te maken. Maar ze moest de baby om het niet te laten verdrinken bij zijn hiel vasthouden; dat bleef dan ook het plekje waar hij dus wel kwetsbaar was. Juist daar werd Achilles als volwassene dan ook dodelijk door een pijl getroffen. We spreken nu nog over de achilleshiel als we het hebben over iemands kwetsbare plek. Onze cultuur accepteert het kwetsbaar zijn niet. We moeten jong, mooi en sterk zijn. Kwetsbaarheid is bijna een schande. Toch kan kwetsbaarheid positieve effecten op onszelf hebben. Positief en negatief De positieve bijdrage van kwetsbaarheid is dat we meer stilstaan bij wat we nu echt in het leven de moeite waard vinden. We beseffen meer wat klatergoud is en wat wij echt belangrijk vinden. Daar waar de dood bijvoorbeeld naderbij komt, komen soms ook mensen dichter bij elkaar. Het besef groeit dan dat het leven eindig is. In contact met anderen roept onze kwetsbaarheid soms het beste bij anderen op, zoals solidariteit en bereidheid om te helpen. Als we bang zijn voor kwetsbaarheid kan dat ons in negatieve zin verharden. We bouwen dan een muur zonder poort tussen onszelf en de mensen om ons heen. We laten onszelf niet meer zien; en als noodzakelijk gevolg verstenen we vanbinnen. We worden bitter en leven zonder echt contact met onszelf en met anderen. Dat wat het kwetsbare leven ons nog zou kunnen bieden, ontvangen we niet meer. Wie niet kwetsbaar is en wil zijn, heeft geen ziel; hij wordt niet echt mens. Manipulatie Onze kwetsbaarheid kan bij de ander ook negatieve krachten oproepen, zoals de behoefte om ons te domineren of te manipuleren. Manipulatie kunnen we vergelijken met het werk van een poppenspeler in een marionettentheater. De poppen zijn met touwtjes aan hem verbonden en door aan de touwtjes te trekken bepaalt hij wat ze doen. Ze dansen, buitelen en lopen wanneer hij dat wil. En zolang hij wil. Zo kunnen mensen zijn als de poppenspeler: die bepalen dan hoe wij ons moeten voelen en ons moeten gedragen. En soms zijn wij de poppenspeler voor een ander, dan kan een ander aan ons touwtje vastzitten. Wanneer we ons in onze kwetsbaarheid laten manipuleren, geven we onze emoties en gedrag in de handen van een ander, de poppenspeler. Dit houdt in dat de ander ons geen recht tot kiezen toekent. We mogen wel kiezen... als we maar kiezen wat de ander al voor ons gekozen heeft. De poppenspeler kan ons bijvoorbeeld door tranen, zwijgen, nukkigheid, of door zwaarmoedigheid dwingen zijn kant op te gaan. Je mag wel je eigen leven leiden, als je maar precies de mens wordt die de poppenspeler in gedachten heeft. Wat zijn de touwtjes waarmee een ander ons naar zijn poppen kan laten dansen? Soms kan het betekenen, dat iemand je een schuldgevoel aanpraat. Bijvoorbeeld: Als jij mij niet helpt dan Dit kan ondersteund worden met zuchten of tranen. Of: Heb je dat niet voor God of voor de kerk over? Is het je te veel om? Ook kan een appel gedaan worden op onze schaamte. Zo hoort het. Wat moet men wel niet denken als jij...? Een christenman hoort toch sterk te zijn, dus moet jij... Het zijn echter de zelfgekozen normen van de poppenspeler. Men kan ons ook manipuleren door te wijzen op ons gevoel van onvermogen. Toen en toen koos je voor die studie of die baan en dat is ook niet goed afgelopen. Dus luister nou maar naar mij... Maar met het bang maken voor ons eigen vermogen om te kiezen maakt men ons afhankelijk van de touwtjes van de poppenspeler. Weerbaar zijn blijft dan ook belangrijk. Ontwikkelen van weerbaarheid Wij hadden vroeger koloniën, die waren van ons. We haalden de bodemschatten uit de grond en vervoerden die naar het westen. De kolonie was immers van ons? Om te kunnen kiezen voor zowel kwetsbaarheid als weerbaarheid is het van groot belang om onszelf niet tot een soort Als je open blijft naar de ander toe kun je je ook afvragen hoe je naar de ander kunt oversteken. Mogen mensen je raken met hun verdriet en zorg? kolonie van een ander te laten maken. Goede vragen aan onszelf zijn dan ook: Van wie ben ik; wiens kolonie ben ik? Van de kinderen? Bepalen zij hoe ik mijn tijd moeten indelen? Van mijn ouders? Heersen zij in wezen over mijn tijd en keuzen? Van mijn partner? Of van mijn gemeente? Je zult het waarschijnlijk met mij eens zijn, dat we allereerst onvervreemdbaar het eigendom van God zijn. Niemand mag 6 7

5 Boeksignalement zomaar bezit van ons nemen. We behoren God toe en we zijn uniek voor Hem en anderen. Concreet betekent het dat we zelf de verantwoordelijkheid hebben om te leren van onze successen en mislukkingen en dat we steeds zelf onze keuzes maken. Wanneer iemand ons bijvoorbeeld steeds met onterechte kritiek of jaloerse gevoelens aanvalt, kies er dan met weerbaarheid voor om die invloed innerlijk niet toe te laten. Openheid en kwetsbaarheid Ga eerlijk met je eigen gevoelens om. Probeer te registreren wat goed voelt voor jou en wat niet, en loop daar niet van weg. Het betekent dat we voortdurend het gesprek met onszelf nodig hebben over ons verdriet, onze teleurstellingen en onze verlangens. Anders verstenen en verstarren we innerlijk. Beoefen ook open handen naar God toe zodat Hij met die gevoelens aan het werk kan. Beoefen daarnaast ook openheid naar anderen. Er zijn mensen die zich voorgoed pantseren nadat ze teleurgesteld zijn. Ze gaan geen intieme relaties meer aan, en ze willen zich niet meer binden. Als je open blijft naar de ander toe kun je je ook afvragen hoe je naar de ander kunt oversteken. Mogen mensen je raken met hun verdriet en zorg? Onze broosheid als mensen is iets gezamenlijks. Als we door de kwetsbaarheid van een ander zelf niet meer mens worden, is er iets niet goed. Solidariteit houdt in een wederkerige erkenning van onze kwetsbaarheid. De ander is niet zielig, ook wij zijn het niet. Het betekent vertrouwen op de kracht die in de ander schuilgaat, en deze door liefde tevoorschijn laten komen. We mogen het Lam en de Leeuw blijven navolgen voor onszelf en voor ons contact met anderen en zo het leven leiden dat Hij voor ons bestemd heeft. Om over na te denken / gespreksvragen: 1. Lees 1 Korintiërs 16:13 en 2 Korintiërs 12:9 en 10. Welke tegenstelling komt hierin naar voren? 2. Wat leren we over gezonde weerbaarheid in de geschiedenis van Matteüs 15:21-28? 3. Hoe ervaren we de balans tussen kwetsbaarheid en weerbaarheid in ons eigen leven? GROEI JAARGANG 2009 NR. 3 Info De geciteerde bijbelgedeelten in dit artikel komen uit de NBG vertaling Drs. Wil Doornenbal studeerde klinische en sociale psychologie en is auteur van verschillende boeken, waaronder Leven met jezelf en anderen?, Geloven zoals je bent, Samen verder en het boek voor jongeren: Wat wil jij - wat wil ik? In haar meest recente boek Komt het door mij? schrijft ze over hoe om te gaan met terecht en onterecht schuldgevoel. Alle boeken zijn uitgaven van Boekencentrum Zoetermeer. Citaat Verpakt spreken doen we vaak uit onzekerheid. We hopen daardoor niet gekwetst te worden als de ander ons afwijst. Of we zijn bang dat we door onverbloemd te spreken de ander voor het blok zetten. Het kan dus voortkomen uit onzekerheid over onszelf of bezorgdheid voor de ander. Maar op beide terreinen draagt het verhullend praten weinig bij aan de goede communicatie. Wil Doornenbal Uit: Omgaan met jezelf en anderen, Boekencentrum Zoetermeer De lotus en het kruis De schrijver Ravi Zacharias werd in 1946 in India geboren en emigreerde later naar Canada. Hij studeerde theologie en wordt gezien als een autoriteit op het gebied van de wereldgodsdiensten, sekten en filosofie. Hij doceerde o.a. aan de universiteiten van Oxford en Cambridge. Voor dit boek koos hij voor een originele uitwerking van veel gesprekken die hij had met boeddhistische monniken en leraars, waarbij hij veel waarde hechtte aan een goed gesprek ondanks verschillende visies. In het verhaal staat een lijdende vrouw centraal die in haar nood geen uitweg meer zag. Wat zou Jezus tegen deze vrouw gezegd kunnen hebben? Hoe had Hij een boodschap van hoop kunnen geven? Waarin onderscheidt zich zijn boodschap met die van Boeddha? Het is een fictief verhaal, maar op een respectvolle manier komen wezenlijke verschillen aan de orde en het unieke van Jezus leven en boodschap. Gideon Hoornaar 91 pag. 11,25 ISBN Christenen verkennen andere godsdiensten in West-Europa Dit studieboek werd geschreven door Pieter Boersema, Jaap Hansum, Evert van de Poll en Pieter Siebema, verbonden aan de vakgroep Godsdienstwetenschap en missiologie van de Evangelische Theologische Faculteit in Leuven (België). De auteurs willen de lezer stimuleren oog te hebben voor mensen om ons heen met een andere religie. Om hun religieuze gedrag beter te begrijpen door er als het ware van binnenuit naar te kijken. Citaat: religieus gedrag kan alleen begrepen worden als we het culturele waardesysteem erachter begrijpen. Het kan inhouden dat hoewel we het niet met iemands zienswijze eens zijn het inzicht in de denkwijze van de ander groeit en respect binnen de relatie versterkt wordt. Het boek bespreekt godsdiensten in Europa (het jodendom; de islam; het hindoeïsme en het boeddhisme) vanuit christelijk perspectief. Citaat: We schrijven in de eerste plaats voor christenen die meer willen weten over andere godsdiensten, al sluiten we lezers met een niet-christelijke achtergrond beslist niet uit. De auteurs schrijven vanuit een evangelische en reformatorische achtergrond en hopen dat het boek een aanzet is om op een eerlijke manier met de ander in gesprek te gaan. Boekencentrum Zoetermeer 283 pag. 23,50 ISBN Man en vrouw in bijbels perspectief Er verscheen een derde druk van dit grondig opgezette boek over Gods bedoeling voor de mens bestaande uit man en vrouw. De ondertitel is: een bijbels-theologische verkenning van de man-vrouwverhouding met het oog op de gemeente. Het is een uitgave vanwege de Gereformeerde Bond in de PKN, samengesteld door een studiecommissie onder leiding van ds. C. den Boer. Allereerst wordt aandacht gegeven aan de vraag hoe betrouwbaar de Bijbel is en welk gezag Gods Woord in ons denken en leven heeft. Daarna wordt de man-vrouwrelatie in het Oude en Nieuwe Testament belicht en de concrete betekenis van Jezus komst, boodschap en omgang met mannen en vrouwen. Ook krijgt de betekenis van man en vrouw aandacht in het verband van huwelijk, gezin en de gemeente. De auteur was predikant en daarnaast ook docent Nieuwe Testament bij o.a. Theologische Universiteit Gereformeerde Bond en Christelijke Hogeschool Ede. Het boek doet recht aan veelgestelde vragen en het doordenken van de bijbelse boodschap. Kok Kampen 217 pag. 23,50 ISBN

6 Geloof en identiteit Toon Geluk Als Jezus je aanraakt, ga je vanzelf rechtop lopen Het was tijdens een vakantie op Kreta dat ik in een prachtig klooster een oude vrouw zag. Zij viel op doordat ze erg krom was. Ze liep sterk voorovergebogen voetje voor voetje door het klooster. Het was een wonder dat ze niet vooroverviel. Toen ze op een stoel was gaan zitten om uit te rusten, heb ik stiekem een foto van haar gemaakt. Er ging van alles door me heen. Ik maakte mijn eigen verhaal bij deze vrouw. Dit was een vrouw die een zwaar leven achter de rug had. Dit was een weduwe die door haar kinderen verlaten was en bedelend door het leven ging. Of nee, dit was een vrouw die een zware hernia nooit te boven was gekomen. Hoe dan ook, voor mij was dit de vrouw die Jezus ontmoet in Lucas 13: Ik wil naar deze geschiedenis kijken aan de hand van vier kernwoorden: machteloosheid, nederigheid, onaantastbaarheid, ontvankelijkheid. Allereerst iets over machteloosheid. Machteloosheid Ik kan me voorstellen dat deze vrouw zich bijzonder machteloos voelde. Niet in staat tot enige arbeid, niet in staat haar medemens aan te kijken. Het enige wat ze zag waren de stenen vlak voor haar voeten. Ze zal een stok nodig gehad hebben. Om staande te blijven. Machteloos zich op te richten. Wij lopen soms ook krom omdat we ons machteloos voelen. Misschien niet letterlijk, dan toch wel geestelijk. Ten opzichte van mijzelf kan ik me zo volstrekt machteloos voelen: mijn fouten, mijn angsten, mijn voornemens (die ik niet kan volbrengen), mijn gevoelens. Ik weet niet hoe het jullie vergaat in het leven, ik heb me dikwijls machteloos gevoeld in mezelf. Een strenge God, een strenge kerk, een streng thuismilieu, een strenge school. Dat hakt erin. Vaak zat ik alleen met mijn angsten, mijn frustraties, mijn onhandigheid. Niet alleen ten opzichte van mezelf, ook ten opzichte van anderen kan ik me zo machteloos voelen. Een schoolherinnering: ik werd op het plein heel vaak gevloerd door Niek, het zoontje van de dominee. Hij zat op judo en zag in mij een leuk oefenobject. Als ik dan weer eens onder lag en hij zijn knieën op mijn bovenarmen zette, riep hij steevast een We lopen soms ook krom omdat we ons machteloos voelen. Misschien niet letterlijk, dan toch wel geestelijk. woord dat zijn vader elke zondag gebruikte: genade? En pas als ik hem nasprak genade, mocht ik weer gaan staan. Als ik het journaal zie, met alle ellende die dan op me afkomt, kan ik me ook zo machteloos voelen: zoveel vreselijke dingen overal. En nergens kan ik echt wezenlijk iets aan doen. Op het dak van het Paleis op de Dam staat Atlas, die de hele wereld op zijn rug draagt. Ook hij is er krom van gaan lopen. Ik houd mezelf dan maar voor dat we niet meer kunnen doen dan onze arm kan rijken

7 Geloof en identiteit En hoe machteloos kun je je voelen tegenover God. Hoe kun je soms David nazeggen: Ik ken mijn wandaden, ik ben mij steeds van mijn zonden bewust, tegen U, tegen U alleen heb ik gezondigd, ik heb gedaan wat slecht is in uw ogen. Of Petrus: Heer, ga uit van mij, ik ben een zondig mens! Nederigheid Nederigheid is een christelijke houding, maar wat houdt nederigheid precies in? Sommigen noemen zelfvernedering als ze het woord nederigheid horen. Jezelf minder achten, de minste zijn. Ruimte maken voor een ander. Of zelfverloochening. Je wilt iets heel graag, maar je ziet ervan af omdat een ander er recht op zou hebben. Of omdat je jezelf niet wilt opdringen. Omdat je een ander voor wilt laten gaan. Gevoed door de tekst uit Lucas 14:11: Want wie zichzelf verhoogt zal vernederd worden, en wie zichzelf vernedert zal verhoogd worden. Een te krampachtige wil om nederig te zijn kan leiden tot een vorm van zelfvernietiging. Het kan een christelijke houding zijn. Met nadruk op kan. Want als je hier de theologie en de psychologie door elkaar haalt, gebeuren er ongelukken. Je kunt je zo laten inpakken door de wens klein en nederig te blijven, dat je erin omkomt. Als je altijd een ander laat voorgaan, als je altijd de eigen wensen opzijzet, als je altijd je gevoelens negeert, dan kan dat leiden tot depressiviteit. Uiteindelijk kan het leiden tot zelfontwaarding: je bent niets meer waard in je eigen ogen. Systematisch genegeerde behoeften doen je jezelf voorbijlopen. Je weet ten slotte niet eens meer wat je zelf van iets vindt, wat je wel of niet belangrijk vindt, wat je waard bent. Een te krampachtige wil om nederig te zijn kan leiden tot een vorm van zelfvernietiging. Met zelfdoding als ultiem gevolg. Wie op deze wijze krom loopt, is in de ban van de duivel, zeg ik hier Jezus na. Bezeten door een geest die haar ziek maakte, staat er in Lucas, al achttien jaar door Satan geboeid. Zó krom zijn betekent geboeid zijn. Zo kun je geboeid zijn door eigen waanideeën, door vertekeningen van de werkelijkheid. Maar wat is nederigheid dan wel? Nederigheid komt van humilitas = humus = aarde. Nederigheid is het besef dat je aards bent, van beneden. Het is de relativering van een te verheven ego. Soms heb je wat gepresteerd in het leven, je krijgt er waardering voor, er klinkt applaus. Dan zou je haast vergeten dat je gewoon van de aarde bent, dat je met beide benen op de grond behoort te staan. Nederigheid is niet jezelf minachten, jezelf de grond in praten. Nederigheid en moed hebben alles met elkaar te maken: de moed om jezelf te accepteren, voluit te beseffen dat je gewoon mens bent, uit de aarde genomen. Dat houdt je met twee voeten op de grond. Het is de beslissing dat ik mezelf aanvaard, met mijn sterke en mijn zwakke kanten. Je bent sterk als je jezelf toestaat ook zwak te zijn. Sommigen spélen nederigheid. Omdat die houding applaus oplevert. Omdat ze daarmee aandacht krijgen. Ze weten geen andere manier. Op het plein voor de Nôtre Dame in Parijs zagen we een gekromde vrouw lopen. Het leek een echt oud vrouwtje, bij nader inzien was het misleiding: het bleek een jonge dame die op die manier de toeristen geld aftroggelde. Zo kun je door namaaknederigheid de aandacht van anderen trekken Er is een stroming in de psychologie die zegt dat niet je gevoel je houding bepaalt, maar dat je gevoel voortkomt uit je houding. Als je krom gaat lopen, ga je je ook depressief voelen. Wie zich depressief voelt, moet zich dus afvragen hoe hij loopt. En eerlijk is eerlijk: als ik met de handen op de rug wandel met mijn blik naar beneden, ben ik me niet bewust van mijn omgeving. En ga ik me ook steeds minder prettig voelen. Vanuit die houding kan ik geen energie halen. Die haal ik uit een opgerichte houding, blik omhoog, handen omhoog. Als zij zich somber voelde of als ik wat negatief was, citeerde mijn moeder een oud kerklied van Jodocus van Lodenstein: t Oog omhoog, het hart naar boven, hier beneden is het niet! t Ware leven, lieven, loven is maar, waar men Jezus ziet. Onaantastbaarheid En dan zo n prachtige wending in het verhaal. Toen Jezus haar zag, riep Hij haar bij zich en zei tegen haar: U bent verlost van uw ziekte, en Hij legde haar de handen op. Meteen ging ze rechtop staan en loofde God. Het zal je maar gebeuren: achttien jaar ziek geweest. Al die jaren de hemel niet meer gezien. Dat is ernstig. In Noord- Korea weten ze dat ook. Zelfs de ongelovigen weten dat christenen niet zonder de hemel kunnen. Een boek dat over de strafkampen gaat heeft als titel: Zij mochten de hemel niet zien. Citaat: Op last van Kim Sung Il mochten de christenen in de gevangenis nooit hun hoofd oprichten en naar de hemel kijken. De blauwe lucht was voor hun ogen verboden terrein enkel omdat ze in de hemel geloofden... Jezus legde haar de handen op. Hoe vaak lees je dat niet in de Bijbel. Jezus legt de dochter van Jaïrus de handen op, de jongeling te Naïn, Lazarus. Als Jezus je aanraakt, ga je vanzelf rechtop lopen. Je kunt niet anders meer. Jezus vernieuwt telkens weer je leven. Als je je aan laat raken! Wie krom loopt van ellende en niemand meer heeft die hem of haar aanraakt, die geen liefde ervaart van anderen, komt er alleen niet meer uit. Die heeft Jezus nodig. Die heeft onvoorwaardelijke liefde nodig. Genezende handen. Pas dan krijg je echt gevoel van eigenwaarde. Als je bevestigd wordt in je bestaan, als je gezien wordt, als je contact hebt met de Heiland. Als je weet waarin je gevoel ten diepste gegrond is, als je behalve het besef dat je aards bent, ook het besef hebt dat je hemels bent. Geadopteerd, als zoon of dochter aanvaard. Puur omdat Jezus je heeft aangeraakt. En gezegd heeft: Je bent verlost! Je bent van mij! Nederigheid en moed hebben alles met elkaar te maken: de moed om jezelf te accepteren, voluit te beseffen dat je gewoon mens bent, uit de aarde genomen. Op dat moment word je onaantastbaar in je eigen waarde. Omdat je waarde door Jezus bepaald is. Mensen hebben dan weinig tot geen invloed meer op je. Ontvankelijkheid Thuis zijn bij mezelf. Dat geeft zelfvertrouwen. Dat ik mezelf goed voel, onafhankelijk van anderen. Dat kan als ik mezelf recht in de ogen kan kijken. Als ik niets te verbergen heb. Als het mijn wens is een transparant leven te leiden voor Gods ogen. Ontvankelijk is een mooi woord: het is de houding van ontvangen. Een houding van openheid en eerlijkheid. Van kwetsbaarheid ook. Want als ik me openstel en bereid ben tot ontvangen, kan ik makkelijk gekwetst worden. Openheid vraagt vertrouwen. Als ik thuis ben bij mezelf, als ik mezelf in de ogen durf te kijken, doe ik ook mijn best anderen in de ogen te kijken. Dat valt niet mee als je nog rondloopt met gekwetste en beschadigde gevoelens. Iemand heeft je iets aangedaan, iets vreselijks aangedaan. Of je koestert 12 13

8 zelf nog wrok jegens iemand. Dan heb je een opdracht uit te voeren. Ten eerste in de relatie met God, ten tweede in de relatie met die ander. Hoe vaak hoor ik niet mensen zeggen: hij moet maar eerst naar mij toe komen. Hij is de dader, zij is de schuldige. Mensen die een leven lang wachten tot de ander komt. In de Bergrede lees ik dat Jezus zegt: als je je gave bij het altaar brengt en je realiseert je dat je broeder iets heeft tegen jou, laat je gave bij het altaar liggen en verzoen je eerst met je broeder. Jij bent degene die actie onderneemt. Jij spreekt als eerste de wens tot verzoening en vergeving uit. En dat vraagt nogal wat. Want het kan heel diep zitten. Misschien is er Als ik thuis ben bij mezelf, als ik mezelf in de ogen durf te kijken, doe ik ook mijn best anderen in de ogen te kijken. heling nodig waarbij deskundigen een rol spelen. Waar eerst psychologische schade moet worden hersteld. Toch blijft de opdracht tot vergeving staan. gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren Wie op deze manier in het leven staat, aanvankelijk met een kromme houding, veroorzaakt door de last van het leven, kan fier rechtop gaan staan. Het is immers Jezus die je aanraakt, je leven heelt. Het is Jezus die je in de ogen kijkt, die je de moed en de kracht geeft om onaantastbaar in het leven te staan, om te vergeven en vergeving te ontvangen. t Oog omhoog, het hart naar boven! Om over na te denken / gesprekvragen: 1. Wat sprak u het meest aan in dit artikel? 2. Wat zegt Kolossenzen 3:9 en 10 over vernieuwing, groei en houvast? Info De bijbelgedeelten in dit artikel worden geciteerd uit de NBG vertaling Toon Geluk werkt als zelfstandig adviseur in het onderwijs (interim-management, training, coaching en mediation). Hij is getrouwd met Corrie en samen leiden ze met enige regelmaat huwelijkscursussen en -seminars. Citaten Jezus keek niet minachtend neer op de verbitterden, de machtelozen en afgeschrevenen, met wie Hij te maken kreeg. Hij vereenzelvigde zich met hen, Hij liet zich ter wille van hen minachten zonder bitter te worden, opdat verbitterde mensen zichzelf konden gaan accepteren en hun zelfrespect behielden. Hij mat hen niet met vreemde maatstaven maar erkende hen in hun eigen aard, en riep zó hun gaven tevoorschijn. Daarmee is ons geen patentoplossing gegeven, maar wel een richtsnoer voor onze houding. Walter Trobisch Uit: Ik wilde dat ik kon vliegen, Kok Kampen Niet mijn eigen persoonlijkheid moet centraal staan, maar God. De blik moet naar buiten en op Hem gericht zijn. Door Zijn ogen moet ik naar mijzelf kijken. Thomas a Kempis Een hamer verbrijzelt glas, maar smeedt staal Rond mijn veertigste had ik een burnout. Ik was er slecht aan toe en mijn huisarts bereidde me erop voor dat ik voor langere tijd mijn werk moest neerleggen. Ik was moe en depressief en voelde me bovendien gebruikt en misbruikt. In deze periode zat ik gedachteloos wat te bladeren in een nieuwsbrief, die ik had gekregen. Ik las niet, want ik kon niets opnemen, ik staarde slechts naar het papier. Tot ik getroffen werd door deze regel: Een hamer verbrijzelt glas, maar smeedt staal! Deze woorden lieten met niet meer los en als ik terugzie op deze donkere periode uit mijn leven, weet ik dat deze regel het begin is geweest van mijn genezing. Wat wil ik zijn, onder de klappen, moeilijkheden en tegenslagen van het leven, glas, of staal? Laat ik me erdoor kapotmaken of smeden? Een mens kan kiezen! Ik heb toen gekozen, op mijn knieën, stamelend biddend om hulp en sterkte. Tot verbazing van mijn huisarts en vele anderen kon ik een half jaar later weer aan het werk! Mijn begeleidend arts wist niets van deze levensregel, maar speelde er onbewust op in. Toen ik hem vertelde hoe ik door onbegrip, pesterijen en tegenwerking in deze toestand was geraakt, merkte hij op: Natuurlijk, mensen proberen je gek te maken, maar jij laat je gek maken! Aan die mensen en omstandigheden kun je weinig veranderen, maar jij kunt veranderen! Dat is een kwestie van kiezen. Die Accent keuze wordt bewuster en gemakkelijker als we gaan zien hoe het leven in elkaar zit. De hamer van tegenslag en moeilijkheden kan niemand van ons ontlopen, maar iedereen kan kiezen wat hij onder de klappen van het leven wil zijn, glas of staal. Denk maar aan mensen die over u roddelen of kritiek op u hebben. Hun woorden kunnen zijn als een hamer en hun blikken kunnen u als mokerslagen treffen. Je kunt je dan aan gruzelementen laten slaan, je kunt je echter ook door diezelfde critici laten smeden tot een sterker mens! Volwassen worden en vooruitkomen in het leven, is een kwestie van voortdurend kiezen. Voor een christen is dat kiezen met Gods hulp, vertrouwend op de kracht van de Geest, die in ons woont. Zo kan de Heer ons helpen om iedere moeilijkheid om te zetten in een door God gegeven mogelijkheid. Dick Langhenkel Uit: Eyeopeners, Boekencentrum Zoetermeer GROEI- JAARGANG 2009 NR

9 Geloof en praktijk Ds. Tim Vreugdenhil Aan de ingang van Getsemané blijven acht leerlingen achter. Drie anderen mogen mee. De vertrouwelingen: Petrus, Johannes en Jakobus. Meestal bidt Jezus alleen. Nu niet. Nu heeft Hij menselijk gezelschap nodig, vrienden die Hij deelgenoot kan maken van zijn gevoelens. En tegelijk is dat driemanschap ook een soort nachtwacht. Er hangt immers dreiging in de lucht. Het belang van waken De drie musketiers of bodyguards. Ongetwijfeld geen stoere mensen aan wie je verder niet zoveel kunt zien. De drie leerlingen moeten behoorlijk verwilderd zijn geweest. Hun Jezus, altijd meester van elke situatie, van anderen en van zichzelf, is nu in dodelijke paniek en weet niet meer waar Hij het zoeken moet. Misschien dat het zelfs een opluchting voor hen is als Jezus vervolgens toch de eenzaamheid verkiest. Maar niet dan nadat Hij hen een opdracht geeft: Blijf hier waken. Eén uur later gebeurt wat Jezus kortgeleden nog als gelijkenis verteld had: Laat de Heer jullie niet slapend aantreffen als Hij plotseling komt. In het leger is zoiets een doodzonde: slapen terwijl je opgedragen is op wacht te staan. Jezus spreekt Petrus aan (overigens weer bij zijn oude naam Simon, met andere woorden: laat dat rots maar even weg...). Petrus, de man die ruim een uur geleden uitriep dat hij als het moest met Jezus wilde sterven. Die Petrus is niet in staat om één uur met Jezus te waken. Je hoort de gekwetstheid tweeduizend jaar later nog altijd in Jezus stem: Simon, slaap je? Kon je niet één uur waken? Dat herhaalt zich, en het is alsof de evangelist Marcus het stupide van de situatie wil benadrukken door een nietszeggende reden voor het feit dat ze opnieuw in slaap gevallen zijn: Want hun ogen vielen steeds dicht. Dat hebben de discipelen maar niet tegen Jezus gezegd: Ze wisten niet wat ze Hem moesten antwoorden. Waakzaam Wat is er nu zo pijnlijk aan dit verhaal? Heeft het iets met falende vriendschap te maken? Zeker. Ligt het probleem in het negeren van een opdracht van Jezus om wakker te blijven? Ook dat. Maar er is nog een dieper probleem. Deze mannen zijn nu zo n drie jaar dag en vaak ook nacht in het gezelschap van Jezus. Zij hebben uit ervaring kunnen vaststellen dat Jezus zeer waarschijnlijk de meest alerte, de meest wakkere mens is die de wereld ooit heeft gezien. De voorbeelden liggen in de evangeliën voor het oprapen. Jezus is in letterlijke zin het meest wakker: als de leerlingen gaan slapen, gaat Hij vaak nog bidden. Maar ook figuurlijk is Jezus altijd Jezus is altijd en overal waakzaam. Vaak is een gedachte nog niet eens uitgesproken of Jezus weet er al van. en overal waakzaam. Vaak is een gedachte nog niet eens uitgesproken of Jezus weet er al van. Vaak is een probleem nog niet eens door anderen gesignaleerd of Jezus ziet het al aankomen. Vaak is een mens nog amper opgemerkt of Jezus heeft haar of hem al gezien. Bovendien blijkt Jezus een meester in het aanwijzen van de vele manieren waarop mensen zich in slaap laten sussen. Hoe meer je meeloopt met Jezus, hoe meer je 16 17

10 Geloof en praktijk het doorkrijgt en hoe gênanter het soms wordt. Vaak blijk ik mijn ogen te sluiten voor de noden van een ander ( dat had ik niet gezien! ). Ik droom dat ik best een goed mens ben en ben totaal niet alert op de zwakke plekken in mijn eigen karakter ( hè? Ben ik dat? ). Ik doe mijn ogen dicht voor patronen in mijn levensstijl die ongezond zijn ( je kunt niet overal op Starend naar het scherm (van televisie of internet) hebben wij ondertussen nauwelijks meer door wat er nu echt om ons heen gebeurt. letten ). Sterker nog: ik ben me nauwelijks bewust van de twee belangrijkste dingen in deze wereld: van de aanwezigheid van God ( God? Die zie ik eigenlijk niet zo ) en van de realiteit van het kwaad ( ach, dat valt toch ook wel mee ). Probeer het eens: één uur alert te zijn op al die dingen! Het is vermoedelijk te veel gevraagd. Kun je niet één uur waken? Grote kans dat ook ik - net als Petrus - niet goed weet wat ik daarop zeggen moet. Zelfs al zou je al die dingen willen zien, zegt Jezus, dan gaat je dat nog niet lukken. Je kunt het niet. Zelfs als je geest gewillig is (dat is al heel wat!), dan nog is je lichaam zwak. Zelfs voor wie het zou willen, is het doen nog een probleem. Een wakker mens Het antwoord op de startvraag ( waarop moet ik alert zijn? ) is in de Bijbel dus geen simpele moraal, zo van: wees een wakker mens, doe je best, hou je ogen open, je kunt het! Wat wij in de Bijbel lezen, is: je kunt het nu juist niet. Nog geen uur! Scherp gezegd: de alertheid van bet gemiddelde dier is stukken groter dan die van de gemiddelde mens. Geen schepsel is gemakkelijker in slaap te sussen dan uitgerekend ik. Onze wereld, onze cultuur gaat slapend ten onder, zoals Herman van Veen ooit treffend zong hoe een medium als de televisie ons gezamenlijk in slaap sust: starend naar het scherm (van televisie of internet) hebben wij ondertussen nauwelijks meer door wat er nu echt om ons heen gebeurt. Als Jezus naar onze cultuur kijkt, zegt hij hetzelfde als toen: Liggen jullie daar nog steeds te slapen en te rusten? Keer op keer gaat Jezus gelijkenis letterlijk op en treft hij mensen - juist vaak ook zijn eigen volgelingen - slapend aan. Christenen zijn dus niet mensen die wakker zijn, in tegenstelling tot de rest. Christenen laten zich wel storen door die vraag van Jezus, als het moet elk uur opnieuw: slaap je nog? En net als in het liedje over vader Jakob is er maar één middel om van een slaper een waker te worden: als alle klokken luiden. Vier van die klokken stel ik je ten slotte kort voor, beter gezegd: ik laat ze horen. Het zijn de klokken die het christelijk geloof aan een slapende wereld te bieden heeft. Klok 1: Het kruis Bijzonder aan het Getsemané-verhaal is dat Jezus, als Hij zijn leerlingen tot driemaal toe slapend aantreft, deze mensen niet verwenst, laat staan vervloekt. Hij zegt na de derde maal: Kom, het is zover. Voor wat? Voor straf? Sancties? Nee. Voor het ogenblik waarop de Mensenzoon wordt uitgeleverd aan zondaars. Dat is: de Man die altijd wakker is, Hij die sluimert noch slaapt, Israëls God, wordt in handen van de slapers gesteld (zondaars zijn mensen die niet opletten wat ze aan het doen zijn). Deze uitlevering loopt binnen een etmaal uit op het kruis. Rond het kruis is er niemand die waakt en bidt, Jezus durft het niemand meer te vragen, er is ook niemand meer om het aan te vragen. Jezus doet het aan het kruis alleen. Daar drinkt Hij de beker. De beker met de slaapdrank die de hele wereld in zijn ban houdt. Hij bidt ondertussen: Vader, vergeef het de mensen, want ze weten niet wat ze doen, ze slapen! Zelfs daar en dan blijft Jezus wakker. Totdat Hij roept: het is volbracht. Dat betekent: de waakzaamheid die Ik heb opgebracht, hoeft niemand anders meer op te brengen. Niet één uur, niet één minuut. Wel vraagt Jezus vanaf nu: alert te zijn op het kruis. Je ogen ervoor te openen dat God op Golgota moest waken omdat jij zo vaak ligt te slapen. Zelfs bij het kruis kun je in slaap vallen, en het overkomt veel christenen en niet-christenen. Maar nergens roept de stem van Jezus je krachtiger wakker dan juist daar. Klok 2: De opstanding Aan het einde zegt Jezus: liggen jullie hier nu nog steeds te slapen? En dan volgt er een kort commando, dat je letterlijk moet nemen: Sta op! Door Jezus opstanding krijgen die woorden een diepe betekenis. De doodsslaap van de hele wereld en van alle mensen is doorbroken. Het is geen lot meer (zoals het was tussen paradijs en Getsemané). Het is nu een keuze: wil je blijven liggen? Je kunt ook opstaan! In het Nieuwe Testament is slaap vaak identiek aan dood. Ontwaak uit uw slaap, sta op uit de dood, en Christus zal over u stralen (Efeziërs 5:14). En daar achteraan legt Paulus uit wat hij met die woorden bedoelt: Let dus goed op welke weg u bewandelt, gedraag u niet als dwazen maar als verstandige (wakkere) mensen. Gebruik uw dagen goed, want we leven in een slechte tijd. Alleen het geloof dat Jezus wakker is, kan mij echt wakker maken. Hoe meer ik geloof dat Jezus is opgestaan, hoe meer ikzelf ook uit mijn slaap kan opstaan. Nog anders gezegd: er bestaat een evangelische alertheid (wees waakzaam!) en de kracht om dat te doen, komt van de opgestane Jezus zelf (geloof in de opstanding!). Klok 3: Gebed Bidden is een praktische manier om wakker te blijven: zolang je bidt, slaap je in ieder geval niet. Gebed is een manier om deel te krijgen aan Gods alertheid. Om te zoeken naar God: wat wil Hij? Met mijn leven, met de wereld? Wie op wacht staat, kan zelf met zijn kijker de horizon afspeuren en soms moet dat. Maar de kern van het christelijk geloof is dat de Commander-in-Chief, God zelf, jou inzicht wil geven in zijn plannen. De kern van het Evangelie is uiteindelijk niet: wees alert op allerlei gevaren. Maar: wees vooral alert op God. Klok 4: Moeilijke omstandigheden in je leven Grote christelijke denkers hebben altijd gezegd: de vreugde van het eeuwige leven is dat daar geen pijn meer zal zijn. In dit aardse leven is er veel zinloze pijn. Maar sommige (lang niet alle!) pijn gebruikt God als signaal: om mij wakker te houden. Tal van psalmen getuigen van die route: hoe pijn om het bestaan mensen bedroeft, verwart, verlamt. Maar ook hoe pijn je uiteindelijk kan brengen bij Hem die nooit slaapt, die er altijd voor je is, bij God. Zelfs Jezus, staat er in Hebreeën 5, heeft alleen door lijden gehoorzaamheid geleerd. Pijn om wat me overkomt, om mensen of dingen die ik mis: het kan een manier zijn waarop God mij gehoorzaamheid wil leren. In de letterlijke zin: dat je hoort naar God, ziet op God, verlangt naar God. Om over na te denken / gespreksvragen: 1. Wat maakt het beeld van de dodelijk bedroefde Jezus in Getsemané bij je los? 2. Bespreek de vier klokken uit het slot. Hoe zou je ze alle vier geregeld kunnen luiden? GROEI JAARGANG 2009 NR.3 Info Dit artikel komt uit Overstag (van Wijnen Franeker, ISBN , 150 pag., 14,95) en is met toestemming van de uitgever overgenomen. Tim Vreugdenhil (1975) is theoloog en predikant van Stadshartkerk Amstelveen

11 Omgaan met moeite Greg Ogden God laat alles meewerken ten goede God verwerkt onze omwegen in zijn wegenkaart De toetssteen van het geloof is het vermogen om God te vertrouwen wanneer het leven op zijn zwaarst is. Maar wat is de basis voor dat vertrouwen? De belofte waarop alle beloften van God gegrond zijn, is: En wij weten dat voor wie God liefhebben, voor wie volgens zijn voornemen geroepen zijn, alles bijdraagt aan het goede (Romeinen 8:28). Dit vers is zo bekend dat de diepgang ervan ons maar al te gemakkelijk ontgaat, net als de hoop die erin doorklinkt ons gemakkelijk ontgaat doordat er in de christelijke wereld zo luchthartig, haast clichématig mee wordt omgesprongen. We vuren het af op het probleem van een ander, als een arts die geen zin heeft in een telefoontje na werktijd: Slik dat vers en bel me morgenochtend. Paulus schrijft dit niet om de diepte van het verdriet waarmee wij geconfronteerd worden, te bagatelliseren. Hij zegt dat alles wat ons in deze wereld overkomt, gezien kan worden vanuit het standpunt van onze goede God, die deze wereld regeert met soevereine macht en dus alles volgens zijn goedgunstigheid laat verlopen. Voor iedereen Er zijn twee voorwaarden waaraan voldaan moet worden, wil deze belofte van toepassing zijn op iemands leven. De eerste voorwaarde springt eruit in de Griekse zinbouw van dit vers. In verschillende Nederlandse vertalingen is voor hen die God liefhebben achter God doet alle dingen meewerken ten goede geplakt. Maar in het Grieks gaan de woorden voor hen die God liefhebben vooraf aan de belofte dat alles bijdraagt aan het goede. Het is duidelijk dat we om onder Gods bescherming te staan, blijk moeten geven van liefde voor God. God liefhebben is Hem gehoorzamen. Sommige vertalingen zeggen: Wij weten dat God in alles meewerkt ten goede, met andere woorden: door onze bereidwillige en ongedwongen onderwerping aan Gods plan stuurt God alles zoals Hij wil ( ) Als iemand God liefheeft en God vertrouwt en God aanvaardt, wanneer iemand voelt, weet en ervan overtuigd is dat God een volmaakt wijze en volmaakt liefhebbende Vader is, dan kan hij nederig alles aanvaarden wat God op zijn weg brengt. Zonder vertrouwen dat God in zijn genade het goede zal voortbrengen uit iedere situatie, zullen we worstelen met Gods plannen en doelstellingen en eindigen in verbittering. Onze liefde voor God is onze verklaring Wij kijken in ons leven naar de onderkant van het weefwerk. Wat wij van de onderkant zien is een warboel van losse draden en willekeurige patronen. tegenover God dat wij ons coöperatief zullen opstellen in zijn allesomvattende wil. Geroepen zijn is de oproep ontvangen hebben, geluisterd hebben en ingegaan zijn op Jezus opdracht om Hem na te volgen. Het is onszelf onderwerpen aan de opvoeding van Jezus Christus, die ons wil omvormen naar zijn beeld. We kunnen geen aanspraak maken op Gods belofte dat alles zal bijdragen aan het goede tenzij we zijn ingegaan op zijn oproep en 20 21

12 Omgaan met moeite ons leven hebben toevertrouwd aan een God die goed is. Als God de kruisiging van zijn Zoon kan laten bijdragen aan het goede, dan kan Hij elke verschrikking die zijn kinderen overkomt omkeren in het goede. Niet alles is goed De belofte is dat God op zijn soevereine wijze zelfs uit dat wat kwaad is, het goede voortbrengt. Laten we eens een aantal consequenties van deze waarheid bekijken. - God verwerkt onze omwegen in zijn wegenkaart. Onze doodlopende wegen worden zijn doorgaande routes. Niets wordt verspild in Gods koninkrijk. Een van de kenmerken van Perzische tapijten is dat ze vol met fouten zitten, maar wanneer de tapijtwever een fout ontdekt, vindt hij een creatieve oplossing om die fout te verweven in het patroon, zodat er een harmonieus geheel ontstaat. - Met de tijd verandert ons perspectief. Door de tijd heen verandert de betekenis van gebeurtenissen in ons leven. Veel van wat er in deze wereld gebeurt, zal onbegrijpelijk of zelfs onafgerond blijven totdat Christus in zijn koninkrijk komt en het kwaad goed maakt en het recht laat zegevieren. Het perspectief van de tijd is nodig om de gebeurtenissen in ons leven in het bredere kader van Gods bedoelingen te gaan zien. - Het leven is niet willekeurig en grillig. Wanneer je naar bepaalde gebeurtenissen in het leven kijkt, vraag je je af of er een plan is. Larry Crabb heeft geschreven: Niemand zal tot de conclusie komen dat God goed is, door het leven te bestuderen. Jerry Sittser schrijft: Een van de moeilijkste aspecten van mijn verlieservaring (hij verloor tijdens een ongeluk veroorzaakt door een dronken automobilist drie generaties vrouwen uit zijn familie: zijn moeder, zijn vrouw en zijn vierjarige dochter) was dit gevoel van pure willekeur. De gebeurtenis lag volkomen buiten mijn controle, een ongeluk noemen we dat. ( ) Ik begon met cynisme naar de absurditeit van het leven te kijken. Ik dacht: misschien is er echt geen God en heeft het leven echt geen zin. Ik werd gekweld door mijn onvermogen om ook maar enige zin in deze tragedie te ontdekken. Een tragedie is veel beter te verdragen wanneer we er een of ander hoger doel aan kunnen toekennen. ( ) In Romeinen 8 stapt Paulus uit de groeven van de tijd (vers 28) op de fundering van Gods eeuwige voornemen (vers 29 en 30). Weefwerk Wij kijken in ons leven naar de onderkant van het weefwerk. Wat wij van de onderkant zien is een warboel van losse draden en willekeurige patronen. Paulus gaat van de onderkant van het weefgetouw naar de kruk waarop de wever zit. Hij doet een stapje achteruit, naar een hemels perspectief, door zich te concentreren op Gods kijk op de eeuwigheid. Hij beschrijft een keten met vijf onverbrekelijke schakels, vanaf Gods plan van voor alle tijden, tot zijn afsluitend handelen in de eeuwige heerlijkheid. God laat alles bijdragen aan het goede omdat Hij, voordat wij geschapen werden, al een doel met ons heeft en bezig is om dat doel te bereiken. Tegelijk verwerkt Hij daarin onze vrije wil. Wie Hij al van tevoren heeft uitgekozen, heeft Hij er ook van tevoren toe bestemd om het evenbeeld te worden van zijn Zoon, die de eerstgeborene moest zijn van talloze broeders en zusters. Wie Hij hiertoe heeft bestemd, heeft Hij ook geroepen; en wie Hij heeft geroepen, heeft Hij ook vrijgesproken; en wie Hij heeft vrijgesproken, heeft Hij nu al laten delen in zijn luister (Romeinen 8:29-30). De geschiedenis vertelt Als we niet kunnen constateren dat Gods goedheid zal overwinnen door te kijken naar de gebeurtenissen in het leven, waar moeten we dan naar kijken? Het historische bewijs dat God in alles het goede uitwerkt, is het kruis. Als we erbij waren geweest op de dag van Jezus dood, hadden we dan iets anders gezien dan een daad van zinloos geweld? Als wij volgelingen van Jezus geweest waren, zouden we dan niet in wanhoop vertrokken zijn en gezegd hebben: Wat had dit voor zin? Waarom moest Hij sterven? Op zijn best hadden we geconcludeerd dat het kruis had gediend om het kwaad te ontmaskeren dat schuilt in het menselijk hart. Maar dat kwaad had getriomfeerd. Welke conclusie hadden we anders kunnen trekken? Toch geldt, om Jozef te citeren in Genesis 50:20: Jullie hadden kwaad tegen mij in de zin, maar God heeft dat ten goede gekeerd. Jozef was door zijn broers voor dood achtergelaten, en toch was hij door God gered om Farao s rechterhand te worden en zo de belangen van Gods uitverkoren volk te behartigen. Het kruis, dat bedoeld was ten kwade, was naar het plan en de voorkennis van God het redmiddel voor een verloren mensheid. Als God de kruisiging van zijn Zoon kan laten bijdragen aan het goede, dan kan Hij elke verschrikking die zijn kinderen overkomt omkeren in het goede. De gevolgen van het kruis J.J. Packer verduidelijkt in God leren kennen (Novapres Apeldoorn) wat de gevolgen van het kruis zijn. Als gelovigen vinden we in het kruis van Christus de verzekering dat wij, als individuen, geliefde van God zijn; de Zoon van God ( ) heeft mij lief en heeft zich voor mij prijsgegeven. Nu we dit weten, kunnen we de belofte dat alles bijdraagt aan het goede voor hen die God liefhebben en die volgens zijn voornemen geroepen zijn, op onszelf toepassen. Niet sommige dingen, maar alles draagt bij! Stuk voor stuk alles wat ons overkomt, brengt Gods liefde voor ons tot uitdrukking, en overkomt ons om Gods plannen met ons te bevorderen. Dus wat ons betreft is God liefde heilige, almachtige liefde op elk moment en in elke omstandigheid van het leven van elke dag. Zelfs wanneer wij het waarom en het waartoe van Gods handelen niet zien, weten we dat er liefde in en achter zit; en dus kunnen we altijd blij zijn, zelfs wanneer de zaken menselijk gesproken fout lopen. Om over na te denken / gespreksvragen: 1. God leren liefhebben ondanks vragen, twijfels en strijd Wat vraagt dit van ons? 2. In hoeverre zijn wij geoefend om het tijdelijke in het licht van het eeuwige te plaatsen? 3. Denk na over de betekenis van het kruis. Waarom kan de gedachte ons helpen dat God het niet-goede en onrechtvaardige van het kruis ten goede heeft gekeerd? Waaruit blijkt dat de Eeuwige alles overziet wanneer we denken aan het Oude en Nieuwe Testament? 4. God wil alles mee laten werken ten goede wanneer we Hem liefhebben Welke uitdaging ligt hierin? En hoe kunnen we elkaar hierin aansporen op een eerlijke, en toch pastorale manier? GROEI JAARGANG NR. 3 Info De Amerikaan Greg Ogden is predikant van de Presbyterian Church in Oak Brook (Illinois). Hij schreef een discipelschapprogramma dat resulteerde in het boek Van harte leerling van Jezus (Medema Vaassen, ISBN , 263 pag., 19,95). Dit fragment uit het boek is met toestemming van de uitgever van overgenomen

13 Weerbaarheid Tjitske Lemstra Leren leven met grenzen Wat heb je in huis? Laat ik nu ik me aan het schrijven zet van een artikel over grenzen maar beginnen met mijn eigen grenzen aan te geven. De tijd die ik voor dit artikel heb, is beperkt. Bovendien, ik ben geen psycholoog en heb ook niet doorgeleerd voor maatschappelijk werkende. Was dat wel het geval geweest, dan zou ik vanuit die discipline iets kunnen zeggen over dit onderwerp. Ik moet het doen met wat ik in huis heb: dat wat ik in de loop der jaren heb geleerd door eigen ervaringen, door wat ik van anderen, soms wijze mensen, leerde én door het bestuderen en doorgeven van Gods Woord. Ik zal ook met het schrijven van een artikel met mijn grenzen moeten leven. Grenzen zijn merkwaardige dingen. Je ziet ze niet, maar we hebben er, vaak zonder dat we ons dat bewust zijn, mee te maken. Daarbij kan het gaan over grenzen van allerlei aard: ons lichaam (gezondheid, conditie), onze psyche en emoties, onze tijd en relaties, onze portemonnee, ons huis, onze mogelijkheden, talenten en onze beperkingen. Door een vraag, een (on)uitgesproken verwachting of wanneer mensen een beroep op ons doen, kunnen we ons plotseling bewust worden van onze grenzen. Zoals dat ging bij Marije. De verantwoordelijkheid voor het aangeven van eigen grenzen ligt bij onszelf. Kun jij tussen de middag onze jongste misschien opvangen? Jij bent tóch thuis! De vraag werd nonchalant gesteld, het leek wel alsof Floortje ervan uitging dat het antwoord ja zou zijn. Mijn werktijden zijn veranderd, en nu lukt het me niet meer om tussen de middag thuis te komen. Marije voelde haar hart bonzen. Kors opvangen? Elke dag? Tussen de middag was toch al spitsuur met haar eigen clubje. Aan de an

14 Weerbaarheid dere kant: ze wilde Floortje graag een plezier doen. Daarvoor was je tenslotte buren. Bovendien gingen ze naar dezelfde kerk, dat gaf nog een extra band. En verplichting. Maar als ze eraan dacht er elke middag nog een druktemaker bij te hebben, kreeg ze het al benauwd. Ik wil het er vanavond even met Frits over hebben, was alles wat ze zo gauw kon bedenken. Om te weten wanneer je ja en wanneer je nee zegt, is het nodig te weten wie je bent en wat je kunt. Hoe zal dit aflopen? Er zijn verschillende scenario s denkbaar: Marije laat haar man de kastanjes uit het vuur halen. Hij beslist voor haar en zij vertelt Floor: Jammer, maar Frits vindt het geen goed idee en heeft het liever niet. Ook jammer voor Marije. Ze kruipt weg achter haar man en ontloopt daarmee haar eigen verantwoordelijkheid. Daardoor groeit ze niet door deze ervaring. Marije zegt ja. Om de lieve vrede. Omdat ze geen nee durft te zeggen. Omdat ze aardig gevonden wil worden. Omdat ze niet wil dat Floor denkt dat zij niets voor een ander overheeft. Omdat je nu eenmaal moeilijk kunt weigeren als je iets wordt gevraagd. Of omdat de Bijbel ons immers leert dat we elkaar moeten dienen. Marije zegt: Floor, ik heb erover nagedacht, maar eerlijk gezegd vind ik dat uurtje tussen de middag met onze eigen jongens al behoorlijk intensief. Ik zie het echt niet zitten om Kors er ook nog bij te hebben. Ik hoop dat je een andere oplossing vindt. Verantwoordelijk Het is fascinerend om op de eerste bladzijden van de Bijbel in geuren en kleuren te lezen hoe God al het geschapene heeft bedacht en tot leven heeft gewekt. Het heeft me vaak getroffen hoe er bij herhaling wordt verteld wellicht omdat we het zo moeilijk kunnen geloven dat God de mens schiep naar zijn beeld en gelijkenis. Met de opdracht om het beheer te voeren over alles wat God heeft gemaakt. Beide, zowel naar Gods evenbeeld geschapen als beheer voeren verwijzen er m.i. naar dat God ons als verantwoordelijke mensen heeft geschapen. (Het was niet zijn bedoeling dat wij ons achter elkaar verschuilen en de verantwoordelijkheid op elkaar schuiven, zoals onze oermoeder en oervader dat deden na de zondeval). Let wel, God schiep ons als mens, met een menselijke maat : het is zijn bedoeling niet dat wij als een tweede Atlas de hele wereld op onze nek nemen en alles voor iedereen denken te moeten zijn. Als mens zijn we begrensd. Regie De verantwoordelijkheid voor het aangeven van eigen grenzen ligt bij onszelf. Dat is soms (vaak) niet gemakkelijk. Wie wil leren verstandige grenzen te stellen en te respecteren, moet bereid zijn verantwoordelijkheid te dragen voor eigen gevoelens, gedachten, verlangens, gedrag en beperkingen. Dr. Henry Cloud en dr. John Townsend, klinisch psychologen en auteurs van Grenzen, menen dat het wellicht een van onze grootste uitdagingen is te weten wanneer we ja en wanneer we nee moeten zeggen op de verschillende terreinen van ons leven. Want wie altijd ja zegt, laat zich overvragen en komt geheid in de problemen al te goed is buurmans gek en zal bovendien niet toe komen aan eigen opdrachten en verwachtingen. We moeten de regie van ons doen en laten in eigen handen nemen/houden. Zelfkennis Om te weten wanneer je ja en wanneer je nee zegt met andere woorden gezonde grenzen stelt is het nodig te weten wie je bent en wat je kunt. En, om het in geestelijk perspectief te plaatsen, daarvoor moet je een idee hebben waarvoor je hier op aarde bent. Met welke mogelijkheden en talenten ben je door je Schepper gezegend en welke beperkingen moet je accepteren en in acht nemen. Wie dat wil ontdekken kan zichzelf eens een aantal vragen stellen, zoals: Wat doe ik graag, waar ben ik goed in en wat geeft me energie? En let eens op de complimentjes die je (soms) krijgt. Wuif ze niet weg uit bescheidenheid of misplaatste nederigheid, maar beschouw ze liever als een indicatie en bevestiging van je mogelijkheden en talenten. En naar alle waarschijnlijkheid liggen de taken die stress opleveren en slapeloze nachten, eerder op het terrein van iemands beperkingen dan op dat van de mogelijkheden. Een mens leert door vallen en opstaan. Wie wijs is, zal acht slaan op ervaringen van stress en onbehagen en accepteren dat hij in dat geval mogelijk eigen grenzen heeft laten overschrijden. Wat heb je in huis? Paulus geeft de Korintiërs een aantal heldere aanwijzingen als hij hen oproept hun geloofsgenoten te hulp te komen met een collecte. Dan is natuurlijk de eerste vraag: hoeveel wordt er van ieder van ons verwacht? Paulus zegt in 2 Korintiërs 8:12: Als u bereid bent mee te doen, wordt niet verwacht dat u geeft van wat u niet heeft, maar van wat u heeft. God vraagt niet van ons dat wij geven wat we niet hebben. Het gaat om de bereidheid en vervolgens om een inschatting of we het gevraagde in huis hebben. Zo niet, dan hoeven we het ook niet te geven. Beter gezegd: dan kunnen we het niet geven omdat we het niet hebben. Maar wie het beetje dat hij wel heeft, geeft, ontdekt dat dit beetje soms op wonderlijke manier vermenigvuldigd wordt. Denk maar aan de vijf broodjes en twee vissen die een jongen uit handen gaf en waarmee duizenden mensen werden gevoed. Vertel me eens, wat hebt u nog in huis? vroeg Elisa aan die straatarme weduwe die hem haar nood klaagde. Alleen nog een kruikje olie. Maar ze was bereid dat kleine beetje olie uit te schenken tot alle kannen en kruiken die ze bij de buren had kunnen bemachtigen, waren gevuld. En ze haar schulden kon voldoen en er genoeg over was voor haar en haar kinderen (2 Koningen 4:1-8). Drijfveren Je hoort mensen nogal eens zeggen dat ze zoeken naar een leven in balans. Eerlijk gezegd betwijfel ik of dat een juist streven is voor een volgeling van Jezus. Als ik aan zijn leven denk, heb ik het idee Wie het beetje dat hij wel heeft, geeft, ontdekt dat dit beetje soms op wonderlijke manier vermenigvuldigd wordt. dat de balans soms ver te zoeken is. Jezus is soms zo begaan met de mensen dat Hij niet aan eten en rusten toekomt. Er is zelfs een moment dat zijn moeder en broers Hem opzoeken omdat ze denken dat Hij over de rooie is (Marcus 3:20-21). Maar op andere momenten laat Jezus de nood de nood en vertrekt Hij met zijn discipelen naar een rustige plaats voor een korte adempauze. Hij laat zijn discipelen in Sichar de boodschappen doen omdat Hij moe is, maar even later is Hij tot hun verbazing in een diepgaand gesprek verwikkeld met een Samaritaanse vrouw. Als ze hun verbazing daarover uitspreken, onthult Hij hun zijn diepste drijfveer: Mijn voedsel is: de wil doen van Hem die mij gezonden heeft en zijn werk voltooien (Johannes 4:34). Jezus hart was onverdeeld, zijn motivatie was duidelijk: Hij was er niet op uit om het de mensen naar de zin te maken, maar om de wil van zijn Vader te doen en zijn werk te voltooien. Met een kleine variatie op de 26 27

15 Boeksignalement uitspraak van de auteurs van Grenzen: een van de grootste uitdagingen van ons leven is wellicht om zó afgestemd te zijn op onze Hemelse Vader, dat wij ontdekken wanneer we ja en wanneer we nee moeten zeggen. Bijbelleessuggestie: Lees eens over Jezus leven, bijvoorbeeld de eerste drie hoofdstukken van Marcus. Om over na te denken / gespreksvragen: 1. Lees Lucas 10: Jezus valt met twaalf hongerige vrienden het gastvrije huis van Marta binnen. Daar gebeurt iets heel bijzonders. Maria, de zuster van Marta, gedraagt zich als feministe avant la lettre. Zij handelt in strijd met wat haar is geleerd en voldoet geenszins aan wat haar omgeving van haar verwacht. In plaats van haar zuster te helpen, gaat zij aan de voeten van Jezus zitten op een plaats die aan mannen was voorbehouden. En als Marta, inwendig kokend omdat haar zuster haar al het werk laat doen, Jezus opdraagt tegen Maria te zeggen dat zij haar zuster moet helpen, doet Jezus niet wat Marta vraagt. Integendeel, Hij prijst Maria, die heeft gekozen, het beste deel dat niet zal worden weggenomen. In wie van de twee vrouwen herken je je het meest? 2. Nee zeggen is vaak moeilijk. Hoe zou dat komen? 3. Lees 2 Korintiërs 9:6 en 7. Welke principes reikt Paulus hier aan? GROEI JAARGANG 2009 NR. 3 Info Tjitske Lemstra-van der Kooi is moeder van vier volwassen zoons, en grootmoeder van zeven kleinkinderen. Zij is de pensioengerechtigde leeftijd gepasseerd en als redacteur verbonden aan Quinta, een lifestylemagazine voor 55+ ers over Geloven, Genieten, Geven. In het kader van dit artikel beveelt ze de volgende boeken aan: Grenzen, wanneer zeg ik ja, wanneer zeg ik nee, hoe bepaal ik mijn eigen grenzen, Dr. Henry Cloud, Dr. John Townsend, Koinonia Uitgeverij Hoogblokland. Kon ik maar alles tegelijk, Hoe ga je om met je perfectionisme, zelfverloochening en prestatiedruk? Ellen Banks Elwell & Joan Bartel Stough, Kok Kampen. Citaat Mensen met gezonde grenzen kunnen ja zeggen tegen het goede en nee tegen het verkeerde. Ze voelen zich net zo vrij om tegen iemand van wie zij houden nee te zeggen als ja. Er kan geen sprake zijn van liefde als er geen vrijheid is. Wie ja zegt op de vragen van een ander uit angst om de ander te kwetsen, of het contact te verliezen, kan niet liefhebben. Dr. John Townsend Uit: Tussen vlucht en verlangen, Coconut Almere Het mysterie van het lijden In dit beknopte maar bijzonder krachtig en helder geschreven boek gaat Rudi Hakvoort, universitair hoofddocent aan de TU Delft, aan de hand van verschillende bijbelpassages in op de vraag waar God is wanneer het leven moeilijk is. Het is echt een aanrader, omdat de auteur recht doet aan vragen en deze vanuit de Schrift op een concrete manier belicht. De verrassing over Gods Woord wordt erdoor vergroot. Ook wordt je als lezer erbij bepaald dat Christus de weg door het lijden heen aanwijst en zelfs is voorgegaan. Hij kon ondanks de kwellende waaromvraag waarmee Hijzelf worstelde, zijn Vader blijven vertrouwen. Door de toegankelijke manier van schrijven is dit boek ook een aanrader voor mensen die niet veel van het christelijk geloof weten maar wel op zoek zijn naar antwoorden. Voorhoeve Kampen 96 pag. 12,50 ISBN Genade ervaren Ds. Jos Douma, schrijver van o.a. Jezus ontdekken, Jezus aanbidden en Jezus uitstralen, schreef dit boek over genade naar aanleiding van een prekenserie die hij in de Fonteinkerk in Haarlem gehouden heeft en waarop veel mensen reageerden. Hij herschreef zijn preken tot een persoonlijk leesboek. Volgens de auteur wordt het woord genade vaak door gelovigen gebruikt, maar wat is het precies en is deze genade ook te ervaren? Aan de zes hoofdstukken gaat een inleidend hoofdstuk vooraf en ter afronding volgen enkele gespreksvragen zodat de inhoud ook in kleine groepen besproken kan worden. De thema s zijn: Je hebt niet meer dan mijn genade nodig (over gebrokenheid); Je leeft niet meer onder de wet maar onder de genade (over wettisch en evangelisch leven); De vergevende, genezende en bevrijdende kracht van genade ervaren; Wij ontvangen zelfs genade op genade. De inhoud van het boek is ook als een bezinningstraject binnen het verband van de gemeente te gebruiken. Kok Kampen 103 pag. 13,50 ISBN Eerste hulp bij Bijbellezen De titel van dit boek doet recht aan de inhoud ervan, samengesteld door Christopher D. Hudson, Carol Smith en Valerie Weidemann. Het is heel toegankelijk en helder geschreven met veel informatie over veelgestelde vragen over de Bijbel. De beste raad is om gewoon maar met het boek te beginnen en je te laten verrassen. De inhoud is ondergebracht in zes delen: De Bijbel begrijpen (het overzicht, het verhaal en de tijdbalk van de Bijbel); Hoe je Bijbel kunt lezen (met aandacht hoe je de inhoud kunt bestuderen en wat het betekent voor ons leven); De bijbelse cultuur; Bijbels en vertalingen; Waar je het kunt vinden (bijvoorbeeld Jezus gelijkenissen, zijn wonderen) en ten slotte een helder overzicht van de verschillende Bijbelboeken. Voorhoeve Kampen 288 pag. 19,50 ISBN

16 Onderlinge relaties Henri Nouwen In onze technologische en in hoge mate prestatiegerichte samenleving wordt het leven bepaald door een voortdurende drang om hogerop te komen. Wij kunnen ons moeilijk voorstellen hoe het zou zijn wanneer we niet deze stijl van leven zouden ambiëren. Ontplooiing in dienst van de ander Ons hele bestaan is gericht op het succesvol beklimmen van de maatschappelijke ladder en het bereiken van de top. Ook onze levenskracht is afhankelijk van het feit of we deelnemen aan de klim naar boven en van de vreugde die we voelen als wij op die weg beloond worden. Concurrentiestrijd Vanaf het moment dat we daarvoor ontvankelijk zijn, prenten onze ouders, leraren en vrienden ons in dat het onze heilige plicht is het in deze wereld te maken. Een echte man of vrouw laat zien dat hij of zij niet alleen in staat is om de lange concurrentiestrijd om het succes te voeren, maar daar ook nog als overwinnaar uit tevoorschijn kan komen. Iedereen en alles brengt ons bij dat we kennis moeten vergaren en dat we beter moeten zijn dan anderen; we moeten ervoor zorgen dat we invloed kunnen uitoefenen en succesvol zijn. En zelfs de liefde geldt als iets dat veroverd moet worden of als beloning voor de overwinnaar. Op die manier wordt het leven ons voorgeschoteld als een reeks veldslagen die we kunnen winnen of verliezen. Als we winnen, hebben we ons leven geleid volgens de idealen van onze omgeving; maar als we verliezen, is dat onmiskenbaar te wijten aan onze eigen tekortkomingen. Ik doe niet denigrerend over ambitie en ik ben ook niet tegen vooruitgang en succes. Maar echte groei is iets anders dan het ongebreidelde streven om hogerop te komen, waarin het bereiken van de top het doel op zich wordt en waarin ambitie niet langer in dienst staat van een hoger ideaal. Er is een groot verschil tussen de onwaarachtige ambitie die leidt tot het krijgen van macht en het waarachtige streven om lief te hebben en dienstbaar te zijn. Het is het verschil tussen proberen er zelf beter van te worden en proberen onze medemens een duwtje in de goede richting te geven. Het probleem ligt niet in het verlangen naar groei en vooruitgang als individu of als gemeenschap, maar in het feit dat het opwaartse streven zelf wordt gemaakt tot een heilige plicht. In dat verband geloven we heilig dat God met ons is als we succesvol zijn, terwijl falen betekent dat we gezondigd hebben. De vraag is dan: Is God met ons? Als dat zo is, zal God ervoor zorgen dat wij als overwinnaar tevoorschijn komen. Echte groei is iets anders dan het ongebreidelde streven om hogerop te komen, waarin het bereiken van de top het doel op zich wordt. Wij hebben geleerd om groei op te vatten in termen van gestage toename van menselijke mogelijkheden. Tot wasdom komen betekent gezonder worden, sterker, intelligenter, rijper en productiever. De weg naar beneden Het verhaal van onze verlossing staat lijnrecht tegenover de filosofie van het opwaarts gerichte streven. De grote paradox die de Heilige Schrift ons laat zien is dat waarlijke en totale vrijheid alleen gevonden wordt in het neerwaarts gerichte streven. Het Woord van God kwam tot ons 30 31

17 Onderlinge relaties en Hij leefde onder ons als een slaaf. De goddelijke weg is zonder twijfel de weg naar beneden. Centraal in ons geloof als christenen staat het raadsel dat God ervoor koos het goddelijke mysterie te onthullen door zich onvoorwaardelijk en vol overgave te onderwerpen aan de neerwaartse kracht. God koos niet alleen een onaanzienlijk volk uit om het Woord van de verlossing door de eeuwen heen uit te dragen, Hij koos niet alleen een klein groepje uit dit volk uit om Gods beloften te vervullen, Hij koos niet alleen een eenvoudig meisje uit een onbekend stadje in Galilea uit om Het verhaal van onze verlossing staat lijnrecht tegenover de filosofie van het opwaarts gerichte streven. de tempel van het Woord te worden, maar God koos er ook voor om de volheid van de goddelijke liefde tot uitdrukking te laten komen in een Man wiens leven eindigde in een vernederende dood buiten de muren van de stad. De vroege christenen waren in hun hoofd en hun hart zo doordrongen van dit mysterie dat zij in de lofzang voor Christus zongen (Filippenzen 2:6-8): Hij die bestond in de gestalte van God heeft zich er niet aan willen vastklampen gelijk aan God te zijn. Hij heeft zichzelf ontledigd en de gestalte van een slaaf aangenomen. Hij is aan de mensen gelijk geworden. En als mens verschenen heeft Hij zich vernederd; Hij werd gehoorzaam tot de dood, de dood aan een kruis. Inderdaad, de enige die vanaf het begin met God was en die God was, openbaarde zich als een klein, hulpeloos kind, als een vluchteling in Egypte, als een gehoorzame jongeling en een onopvallende volwassene, als een boetvaardige leerling van de Doper, als een prediker uit Galilea met in zijn gevolg wat eenvoudige vissers, als een man die zijn maaltijd deelde met zondaars en die sprak met vreemdelingen, als een uitgestotene, een misdadiger, een bedreiging voor zijn volk. Hij ging van macht naar machteloosheid, van aanzien naar onaanzienlijkheid, van succes naar mislukking, van kracht naar zwakte, van glorie naar smaad. Gedurende zijn hele leven bood Jezus van Nazaret weerstand aan het opwaarts gerichte streven. Er waren mensen die Hem wilden kronen tot koning. Zij wilden dat Hij zijn macht toonde. Zij wilden deelhebben aan zijn invloed en met Hem op de troon zitten. Maar Hij reageerde met een consequent nee op al die verlangens en wees hen op het neerwaarts gerichte pad. De Mensenzoon moet lijden... kun je de beker leegdrinken? Zelfs na zijn dood, toen zijn volgelingen over Hem spraken als over een overwonnen vrijheidsstrijder: En wij hadden zo gehoopt dat Hij het was die Israël zou verlossen (Lucas 24:21) moest Hij hen opnieuw herinneren aan het neerwaartse pad: Moest de Messias niet zo lijden en dan zijn heerlijkheid binnengaan? (Lucas 24:26) Dienen Jezus laat er weinig twijfel over bestaan dat Hij zijn manier van leven aan zijn leerlingen voorhoudt: Een leerling staat niet boven zijn meester en een slaaf niet boven zijn heer (Matteüs 10:24). Met grote volharding blijft Hij wijzen op het neerwaarts gerichte pad: Wie groot wil worden onder jullie, moet jullie dienaar zijn, en wie onder jullie de eerste wil zijn, moet jullie slaaf zijn. Zoals de Mensenzoon niet gekomen is om gediend te worden, maar om te dienen (Matteüs 20:26-28). De weg naar beneden is de weg van het kruis: Wie zijn leven vindt, zal het verliezen, en wie zijn leven verliest omwille van Mij, zal het vinden (Matteüs 10:39). Diep in ons hart weten we al dat succes, roem, invloed, macht en geld ons niet de innerlijke vreugde en vrede bieden waarnaar we hunkeren. In zekere zin kunnen we zelfs een beetje jaloers zijn op de mensen die alle onwaarachtige ambities hebben laten varen en die een diepgaande vervulling hebben gevonden in hun verbintenis met God. Ja, soms vangen we een glimp op van die geheimzinnige vreugde in de glimlach van mensen die niets te verliezen hebben. Dan begint het besef te dagen dat de neerwaartse weg niet de weg is naar de hel, maar de weg naar de hemel. En bij die gedachte is het ook makkelijker te aanvaarden dat in het rijk van God de armen de brengers zijn van de blijde boodschap. Deze inzichten maken ons duidelijk dat we intuïtief al enigszins argwanend staan tegenover de weg omhoog. Maar niettemin blijft de compromisloze reactie van Jezus schokkend. We willen heus wel toegeven dat we de armen eigenlijk niet mogen vergeten, dat we onze gaven zouden moeten delen met hen die minder gelukkig zijn en dat we iets van onze overdaad zouden moeten opgeven ten gunste van de velen die daar geen deel aan hebben. Maar zijn we bereid toe te geven dat degenen die we niet mogen vergeten, die minder welvarend zijn, die het niet gemaakt hebben, in wezen de gelukzaligen zijn in het rijk van God, degenen die ons oproepen de weg naar beneden te kiezen, zoals ook Jezus deed? Dit alles kan ons tamelijk somber en ontmoedigend in de oren klinken, tot we erachter komen dat Jezus volgen op het neerwaartse pad betekent dat we binnentreden in een nieuw leven, het leven in de geest van Jezus zelf. ( ) De neerwaarts gerichte weg is de weg van God, niet die van ons. God openbaart zich aan ons als God, juist door de neerwaartse kracht, want alleen de Ene die God is, kan de goddelijke privileges loslaten en worden zoals wij. Het grote mysterie waarop ons geloof rust is dat de Ene, die in geen enkel opzicht op ons lijkt, die niet met ons kan worden vergeleken en niet met ons kan wedijveren, onder ons is gekomen en net zo sterfelijk is geworden als wij. Deze uitdrukking van neerwaarts streven is voor ons onnatuurlijk omdat het hoort bij de essentie van onze zondige, gebroken staat van zijn dat iedere vezel van ons wezen is doordrongen van de geest van rivaliteit en competitie. We komen onszelf steeds weer tegen op het pad van het opwaarts gerichte streven dat ons zozeer bekend is, zelfs tegen beter weten in. Net als we denken dat we nederig zijn, komen we erachter dat we ons tegelijkertijd afvragen of we wel nederiger zijn dan onze buurman en we kijken al om ons heen om onze beloning op te eisen. Het neerwaarts gerichte streven is het goddelijke pad, de weg van het kruis, de weg van Christus. Het is juist die goddelijke manier van leven die onze Heer ons wil aanreiken door zijn Geest. Om over na te denken / gespreksvragen: 1. Lees 1 Korintiërs 1:4-10 en bespreek welke accenten hierin gelegd worden. 2. Wat wordt benadrukt in 1 Korintiërs 3:1-9? 3. Jezus wist wie Hij was: de Zoon van God. Van daaruit kon Hij zijn opdracht tot dienen aanvaarden maar ook oproepen tot navolging. Zie Johannes 13:3-4. en GROEI JAARGANG 2009 NR. 3 Info Dit artikel is op basis van enkele fragmenten uit Nederigheid en dienstbaarheid, Lannoo Tielt en is met toestemming overgenomen. (84 pag. 12,95). Henri Nouwen ( ) was naast wetenschapper (pastoraalpsycholoog) ook schrijver en pastor

18 Gemeente-zijn Anne Pals Conflicten in de gemeente Regelmatig krijg ik een verzoek om een christelijke gemeente te begeleiden in het omgaan met interne spanningen. Vroeger zei ik spontaan mijn medewerking toe, maar eerlijk gezegd ben ik daar momenteel wat voorzichtiger mee. Voor je het weet ben je er een klein jaar mee bezig en slokt het veel tijd op. De hulpvraag komt meestal nadat het conflict De hulpvraag komt meestal nadat het conflict te grote vormen aangenomen heeft en men met de handen in het haar zit. Elkaar opscherpen in liefde De praktijk van de gemeente Het was in een tijd dat de fusie tussen de twee gemeenten net plaatsgevonden had. In de oudstenraad bevonden zich twee stromingen en de spanning was soms om te snijden. De formele fusie had wel plaatsgevonden en alle papieren waren getekend, maar aan de emotionele fusie was men nog niet toegekomen. Je zou kunnen zeggen dat er sprake was van een verstandshuwelijk. Onderhuidse spanningen kwamen regelmatig boven tafel met alle emotionele reacties van dien. Er was veel onderlinge irritatie. In deze periode begon een zuster negatief te spreken over anderen. De vorige persoon waarover ze had geroddeld, was ondertussen afgetreden en dat had de sfeer geen goed gedaan. Verschillende keren had een broeder hier iets van gezegd. Als hij er weer iets van zou zeggen was de kans groot dat de spanningen zouden verergeren en dat was niet wenselijk. Dit doorkijkje laat zien dat het omgaan met (dreigende) conflicten niet altijd gemakkelijk is. Iemand de waarheid zeggen heeft niet altijd het gewenste effect. Ook het bewaren van de eenheid is van groot belang. Veel conflicten in de gemeente vinden dan ook plaats binnen de spanning tussen waarheid en eenheid. In dit artikel zal duidelijk worden dat er meer speelt dan waarheid en eenheid. Met name mensen die zich afgewezen voelen kunnen soms heel moeilijk met conflicten omgaan en daar hebben we in deze tijd mee te maken. te grote vormen aangenomen heeft en men met de handen in het haar zit. Wanneer een conflict moeilijk hanteerbaar is in een gemeente en dat is niet zelden het geval zie je dat mensen al afhaken. Het beperken van de schade is dan het doel op korte termijn en het weer beter met elkaar leren omgaan is het doel op langere termijn. Met het bemiddelen of een uitspraak doen bij conflicten binnen de christelijke gemeente heb ik weinig positieve ervaringen. Wanneer je zwart op wit een compromis aan het papier toevertrouwt en dit de strijdende partijen voorlegt, gaat er nogal eens iets mis. Bij het geschrevene hebben mensen allerlei subjectieve belevingen waarvan je niet de bedoeling had deze op te wekken. Je bent in ieder geval voor de één partij en soms voor de ander, in het andere kamp, óók. Het eigene aan conflicten in gemeenten is dat het ook gaat over waarheid en eenheid en dit compliceert het hanteren van conflicten. Gelukkig heb ik ook ervaringen die goed zijn. Mensen die zich weer met God en elkaar verzoenen waardoor er weer ruimte komt voor een goede omgang met elkaar

19 Gemeente-zijn Ik heb zelf enkele jaren achter de rug van betrokkenheid bij een fusie en haar nasleep tussen twee kerken die samen de PKN zijn gaan vormen. Ik heb dat als heel lastig ervaren. Als procesbegeleider in een andere gemeente ervaar ik het staan in de spanning van conflicten als veel minder lastig omdat ik dan geen subject ben in conflicten die er zijn. Het was soms zwaar, maar ook heel leerzaam te zien wat een conflict met mensen doet. In dit Afwijzing is een kracht die bijzonder destructief kan zijn. Het geven van kritiek is, als een zachte regen, iemands groei bevorderen zonder zijn wortels te ondergraven. artikel wil ik wat meer ingaan op de diepere betekenis die onderlinge spanningen voor gemeenteleden kunnen hebben. Ik heb niet de pretentie volledig te zijn, maar wel dat ik de vinger bij herkenbare, zere plekken leg. Het zou mij een lief ding waard zijn wanneer het zó herkenbaar is, dat in een vroeg stadium de uitwas van een conflict voorkomen kan worden. Waarheid, eenheid en afwijzing Wanneer we even teruggaan naar het voorbeeld aan het begin van dit artikel, valt op dat het in sommige situaties moeilijk is op een eenvoudige manier om te gaan met de waarheid. Na veel nagedacht en gebeden te hebben, heeft een broeder van de oudstenraad uit het voorbeeld het over een heel andere boeg gegooid. Hij besefte dat het negatief speken over een ander meer te maken had met haar persoon en de context van de gemeente waaruit ze voortkwam. Wat was er namelijk aan de hand? De gemeente van deze zuster was kleiner dan de andere fusiepartner en bij de inzet van de fusie speelde dit sterk. Je kunt wel zeggen dat er een negatief gemeentebeeld was: wij zijn klein en moeten ons aan de andere grotere gemeente overleveren waarbij onze identiteit in het nauw komt. Dit gemeentebeeld had invloed op het functioneren van die leden die deel uitmaakten van de nieuwe oudstenraad van deze gefuseerde gemeente. Als tweede zat deze zuster niet erg goed in haar vel. Ze zag anderen gauw als een bedreiging en voelde zich erg snel afgewezen. Dit had als gevolg dat roddel haarzelf groter maakte en de ander kleiner. Ze voelde zich in heel het proces sterk ondergewaardeerd en als het werk in de kerk dan ook je hele ziel en zaligheid heeft, komen er processen op gang die niet in verhouding staan met de formele werkelijkheid. Afwijzing is een kracht die bijzonder destructief kan zijn. Hij is haar overwegend positief gaan benaderen en stelde zich kwetsbaar op door te vragen of ze nog opmerkingen naar hem toe had. Hij informeerde naar haar privésituatie en liet merken dat hij haar op een aantal punten waardeerde. Het effect was verrassend, ze trok bij en ging constructiever meedoen en de roddel verdween. Opscherpen in liefde De conclusie is niet dat we op een lichtvaardige manier geen kritiek durven geven. Een belangrijk uitspraak die ik eens van studenten ingelijst kreeg was: Het geven van kritiek is, als een zachte regen, iemands groei bevorderen zonder zijn wortels te ondergraven. Deze zin was mijn stokpaardje en ze gaven hiermee aan dat ze dit tussen de oren gekregen hadden als iets belangrijks. Salomo zegt in Spreuken 27:17: Zoals men ijzer scherpt met ijzer, zo scherpt een mens zijn medemens. Dit betekent dat we elkaar mogen scherpen om zo van elkaar te leren. Hebreeën 10:24 en 25 spreekt niet alleen over elkaar scherpen in liefde, maar wordt gevolgd door de oproep om de onderlinge samenkomsten niet na te laten. Aan deze teksten is te zien dat het onderwerp relevant is voor het gemeenteleven. Laten we opmerkzaam blijven en elkaar ertoe aansporen lief te hebben en goed te doen, en in plaats van weg te blijven van onze samenkomsten, zoals sommigen doen, elkaar juist bemoedigen, en dat des te meer naarmate u de dag van zijn komst ziet naderen. We kunnen veel van elkaar leren door elkaar op te scherpen en elkaar aansporen lief te hebben. Dit kunnen we alleen doen als we bij elkaar komen en als we open durven zijn naar elkaar. Afwijzing en sociale angst De belangrijkste reden om geen opbouwende kritiek op elkaar te leveren is de angst voor een afwijzende reactie. Nu is het zo dat in de gemeente van Christus tucht bijna niet meer in het vizier is. Wanneer je kritiek krijgt, stap je gewoon over naar een andere gemeente waar ze van datgene waar kritiek op is, geen probleem maken. Natuurlijk heeft dit alles te maken met de geest van de tijd, maar ik denk dat er meer speelt. In deze tijd worstelen veel mensen met hun identiteit en voelen velen zich als persoon snel afgewezen. Ik zie het in de kerk op allerlei vergaderingen en bijeenkomsten. Wanneer iemand afwijzing ervaart door een reactie van de ander, komen er krachten los die relaties onder spanning zetten. Mensen willen zich dan beschermen tegen afwijzing. Binnen deze spanning is het moeilijk elkaar nog op te scherpen in liefde en elkaar aan te sporen goed te doen. Je hebt dan genoeg aan je pet hangen om zelf overeind te blijven als persoon. Onderlinge relaties in de gemeente staan soms onder druk. De vraag is of dit nodig is. Misschien moeten we weer leren op een goede wijze kritiek te geven. Veelal kunnen we dit te weinig omdat we onszelf niet onder kritiek durven te stellen omdat dat voelt als afwijzing. Hoe geef je de ander kritiek? Een belangrijke vuistregel voor het geven en ontvangen van kritiek is, zoals we al zagen: kritiek is als een zachte regen; het Kritiek krijgen kan juist iemands groei bevorderen. wil iemands groei bevorderen, zonder zijn wortels te ondergraven. Om op deze manier kritiek te geven zijn een aantal regels van belang. Een belangrijke regel is: Geef kritiek vanuit uw persoonlijk beleven, in de zin van: Ik vind dat of Ik ervaar u als. Het voordeel hiervan is dat de kritiekontvanger de mogelijkheid heeft over de kritiek anders te denken dan de kritiekgever. Dit zorgt ervoor dat de ander zich niet klemgezet voelt. Kritiek geven in de geest van: Jij bent en ik wil dat je verandert is schadelijk. Iemand voelt zich hierdoor aangevallen als persoon en voelt de kritiek als eis tot verandering. Op deze wijze kritiek geven heeft veelal tot gevolg dat de demotivatie er iets aan te doen alleen maar groter wordt. Een andere belangrijke regel is dat de kritiek concreet moet zijn, zodat de ontvanger weet over welk gedrag het gaat. Als laatste is het zaak rekening te houden met het incasseringsvermogen van de ander en tevens suggesties voor verbetering te geven. Bij kritiek ontvangen is het belangrijk te luisteren en dóór te vragen wat de ander precies bedoelt. Meteen vanuit de verdediging reageren geeft een zwakte aan. Accepteren betekent nog niet dat je het ermee eens bent. Kritiek krijgen kan juist iemands groei bevorderen. Bij het ontvangen van kritiek is het belangrijk dat er geluisterd wordt in plaats van meteen heftig te reageren. Vragen wat het nu concreet voor iemand betekent en wat er precies speelt is een volwassen manier van omgaan met kritiek. Zelfliefde, afwijzing en geborgenheid Zelfliefde is een belangrijke sleutel voor een gelukkig huwelijk. Deze stelling onderbouw ik met Efeziërs 5 waar de 36 37

20 Boeksignalement noodzaak van zelfliefde een aantal keren aan de orde komt in de relatie tussen man en vrouw. Wanneer je te weinig zelfliefde hebt, vraag je meer om bevestiging wat de ander van je vindt en of die nog wel voldoende van jou houdt. Nu is dit op zich prima, maar het kan ook te veel zijn, zodat het niet in balans is. Onenigheid kan dan snel ervaren worden als afwijzing. De vraag kan spelen of de ander dan nog wel van je houdt en je nog wel ziet zitten. Wanneer we dan ook nog beseffen dat de afwijzing die ervaren wordt, krachten los kan maken om je persoonlijke identiteit overeind te houden, wordt duidelijk dat conflicten dan niet van de lucht zijn. Iemand die zichzelf aanvaard als een gewild schepsel van God, zal meer in balans zijn en dat zal doorwerken in het omgaan met kritiek. Laten we elkaar positief benaderen en niet nalaten elkaar op te scherpen in liefde. Dan bedekken we niets, maar kijken elkaar liefdevol in de ogen. Wat is nu waarheid? De Bijbel spreekt op verschillende manieren over waarheid. De waarheid is allereerst een uitspraak over de werkelijkheid. Jezus zegt: Maar Mij gelooft u niet, want Ik spreek de waarheid (Johannes 8:45). De waarheid komt ook en niet het minst in de Bijbel voor als een atmosfeer, een klimaat waarin mensen leven en werken. De apostel Johannes spreekt over de weg van de waarheid volgen (2 Johannes:4). Wanneer we deze visie op waarheid gebruiken voor het elkaar opscherpen in liefde, komt de norm niet onder druk te staan. Van fundamenteel belang is wél dat we ons aan de waarheid overgeven. Zo komen wij tot kennis der waarheid (1 Timoteüs 2:4). Jezus is zelf de Waarheid in eigen Persoon. Hem navolgen is in de waarheid wandelen. De Geest der waarheid wil ons daarin leiden (Johannes 16:13). Wanneer, naast waarheid en eenheid, ook het in de waarheid wandelen hoog op de agenda staat, zouden deze soms conflicterende thema s wel eens lager op de agenda komen te staan. Natuurlijk hebben we in de gemeente te maken met persoonlijkheden die vanuit hun opvoeding of onder druk van markante levensgebeurtenissen gevoelig blijven voor afwijzing. Toch blijft dan de vraag hoe u daar dan op reageert. Zien ze in uw ogen de ogen van de Vader van onze Here Jezus Christus? Weten ze zich door u aanvaard ondanks alles? Als dat zo is, gaat de gemeente weer functioneren als gemeente van onze Here. Om over na te denken / gespreksvragen: 1. In 1 Korintiërs 13 gaat het erover dat de liefde alles bedekt. In hoeverre is dit in tegenstelling met het voeden van een open klimaat in de gemeente waarin mensen elkaar opscherpen? 2. Mensen die gevoelig zijn voor afwijzing hebben een positieve benadering nodig. In hoeverre is er ook nog sprake van zonde die, gevoelig voor afwijzing of niet, gewoon aan de kaak gesteld moeten worden? Hoe kun je dit aanpakken? 3. Hoe gaan we om met situaties waarin communicatie stagneert? Hoe voorkom je bitterheid als je onrecht is aangedaan of je gemanipuleerd voelt? GROEI JAARGANG 2009 NR. 3 Info Anne Pals MB is begeleidingskundige, conflictbegeleider, docent supervisie, coaching en gemeenteopbouw aan de CHE. Voor begeleiding op het gebied van omgaan met spanningen in de gemeente kunt u contact opnemen met: Instituut voor Gemeenteopbouw en Theologie aan de CHE te Ede, telefoon: Een andere organisatie die kan helpen is: Netwerk vredestichters, omgaan met meningsverschillen binnen de gemeente. Zie Voor materialen die gaan over omgaan met spanningen in de gemeente kunt u terecht op de site van de Evangelische Alliantie: of bel: De God van de schepping In dit boek belicht ds. L.M. van de Linde de eerste elf hoofdstukken van het bijbelboek Genesis. Destijds werd de inhoud voorbereid voor een serie radioprogramma s over Genesis 1 tot en met 11, maar ook via dit boek is het boeiend om de opbouw ervan te overdenken. Daarbij komen verrassende aspecten aan de orde zoals de bespreking van de zevende dag: de dag waarop God alles tot voltooiing bracht en de mens zich in God en zijn schepping kon verheugen. Dat door de zonde die dag met een open en eeuwig einde is afgesneden neemt niet weg dat in Christus de voltooiing en eeuwige rust toch zichtbaar zal worden en nu al een werkelijkheid in geloof mag zijn. Kok Kampen 141 pag. 17,50 ISBN De belofte van de herder Dit boek, geschreven door de gezaghebbende theoloog dr. J.I. Packer en Carolyn Nystrom, bespreekt Gods leiding in onze keuzes. Voor veel christenen kan het zoeken naar Gods leiding geassocieerd worden met onzekerheid, want wat gebeurt er als die leiding niet duidelijk is? Kan die onzekere angst geen pijnlijke plek worden wanneer ontwikkelingen anders lopen? De auteurs benadrukken dat God als goede Herder de belofte geeft dat Hij dwars door vragen en onduidelijkheden heen zijn schapen wil leiden en beschermen, waarbij we leren rusten in Gods zorg. Psalm 23 vormt dan ook de rode draad door het boek heen. De goede herder spoort zijn schapen aan hem te volgen, Hij gaat ze voor. Het betekent wel dat we als volgelingen van Jezus zijn instructies moeten willen volgen en openstaan voor de veranderende kracht daarvan. Zijn woord wil zicht geven op keuzes en ons helpen na te gaan wat ons motiveert. Zijn we bijvoorbeeld op onze hoede voor trots waardoor onze liefde en toewijding aan God en zijn Woord wordt ondermijnd en Gods gedachten niet in ons hart wortel kunnen schieten? Het boek biedt veel stof tot reflectie aan. Voorhoeve Kampen 267 pag. 22,50 ISBN Vrij om te kiezen Timon Ramaker, docent aan de Christelijke Hogeschool Ede, schreef in het kader van de CHE Reeks een overzichtelijk en puntig geschreven boek over keuzes maken in een mediacultuur. Keuzes hebben te maken met wat voor ons belangrijk is en met onze visie op de mens en zijn betekenis voor God en de ander. Volgens de auteur zijn keuzes maken en de reflectie daarop niet alleen een relationeel proces maar omvat het alles wat we zijn. Het heeft te maken met levenskunst en met onze levensweg en visie. Met in vrijheid leren kiezen voor het goede. In ontspannenheid, zonder dat we het idee hebben dat ons leven ervan afhangt. Citaat: Heel ontnuchterend is de humor van Jezus als Hij ons voorhoudt dat wij ons als intellectuele en creatieve mensen zo snel zorgen maken over bijvoorbeeld onze kleren, terwijl de bloempjes in de berm zomaar fantastisch mooi zijn waar maak je je druk om, zegt Hij met zijn beeldspraak. In zijn boek gaat hij op zoek naar christelijke levenskunst als antwoord op onze keuzecultuur met zijn keuzestress. Boekencentrum Zoetermeer 115 pag. 11,90 ISBN

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Over de doop Bij de doop word je in water ondergedompeld of ermee besprenkeld.

Nadere informatie

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Bedrinkt u niet (5:18a) is duidelijk een opdracht waar we

Nadere informatie

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus!

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Voordat je het onderstaande gaat doorlezen wil ik je vragen om het onderstaande gebed te bidden: Almachtige God, Schepper van hemel en aarde, ik mag op dit

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Kingdom Faith Cursus KF02 ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Colin Urquhart ----------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht Lees : Mattheüs 18:21-35 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was,heeft Hij gelijkenissen verteld

Nadere informatie

Jezus en jij. Tekst: Willem de Vink. Illustraties: Arjan Wilschut, Timo Visser en Willem de Vink

Jezus en jij. Tekst: Willem de Vink. Illustraties: Arjan Wilschut, Timo Visser en Willem de Vink Jezus en jij Tekst: Willem de Vink Illustraties: Arjan Wilschut, Timo Visser en Willem de Vink Vooraf Jezus en jij Minidagboek Vink, Willem de ISBN 978-90-8601-101-8 NUR 248, 707 Boekverzorging: Marian

Nadere informatie

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen Zondag 52 Zondag 52 gaat over de zesde bede. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen. Lees de tekst

Nadere informatie

Begrijp je wel waarom je bidt? (Mc.8,16-17)

Begrijp je wel waarom je bidt? (Mc.8,16-17) Begrijp je wel waarom je bidt? (Mc.8,16-17) Collecte voor Benin vanavond. Flyer in postvakjes: Benin bidt! (achterkant: bidt u mee?) Eerste aandacht hierin naar groei in geloof / kerk-zijn / uitstraling.

Nadere informatie

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 12 3 4 INLEIDING Een ieder die niet zijn kruis draagt en achter Mij aankomt, die

Nadere informatie

Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers

Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers 1. Jezus wordt ter dood veroordeeld 1. Jezus wordt ter dood veroordeeld 2.Jezus neemt het

Nadere informatie

STRIJD OM JE IDENTITEIT

STRIJD OM JE IDENTITEIT STRIJD OM JE IDENTITEIT BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 11 3 4 INLEIDING We zijn snel geneigd om onze identiteit te halen uit

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels Zoals de Vader mij zond, zend ik ook jullie. Jezus We houden van iemand wanneer we het goede voor hen zoeken als doel op zich. Dallas Willard

Nadere informatie

Galaten 4:4-7 - Genade

Galaten 4:4-7 - Genade Galaten 4:4-7 - Genade We hebben zopas twee kinderen, een zoon en een dochter, opgedragen aan onze Vader. Daar is niets vreemd aan; we bidden gewoon voor deze kinderen en bidden dat de ouders hun kinderen

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Presentatie Gemeente van onze Heer Jezus Christus, N.N. en N.N. hebben te kennen gegeven dat ze hun zoon/dochter N.N.

Nadere informatie

Gemeenteviering rond Jesaja 9:5b

Gemeenteviering rond Jesaja 9:5b Gemeenteviering rond Jesaja 9:5b 1 Verkondiging Enkele kinderen vragen in de kerk: waarom vieren we kerst? En wat betekent het voor u? Reactie op de antwoorden Ja, waarom vieren we kerst? En wat betekent

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

Liturgie voor de middagdienst van 10 januari 2016, Zwijndrecht

Liturgie voor de middagdienst van 10 januari 2016, Zwijndrecht Liturgie voor de middagdienst van 10 januari 2016, Zwijndrecht Votum en zegengroet Zingen: Psalm 21: 1, 2 en 3 Gebed Lezen: Lucas 24: 13-53 Zingen: Gezang 98: 1-3 Tekst: Zondag 17 HC Preek Thema: Opstanding:

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 5. Artikel 1 t/m 5. Werkboek 12

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 5. Artikel 1 t/m 5. Werkboek 12 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 5 Artikel 1 t/m 5 Werkboek 12 Dordtse Leerregels, hoofdstuk 5, artikel 1 t/m 5 Hoofdstuk 5 gaat over de volharding der ( van de ) heiligen Boven hoofdstuk 1 t/m 5 schrijven

Nadere informatie

HC Zondag 16 - Het goede nieuws voor een ouderling en voor ieder ander

HC Zondag 16 - Het goede nieuws voor een ouderling en voor ieder ander HC Zondag 16 - Het goede nieuws voor een ouderling en voor ieder ander Bevestiging Chris Smits als ouderling Liturgie Voorzang Opw 462 = EL 261 Stil gebed Votum Zegengroet Zingen: Ps 18,1.8.9 Gebed Lezen:

Nadere informatie

Handreiking voor overdenking en gebed Ook te downloaden via www.navigatorboeken.nl onder downloads

Handreiking voor overdenking en gebed Ook te downloaden via www.navigatorboeken.nl onder downloads Handreiking voor overdenking en gebed Ook te downloaden via www.navigatorboeken.nl onder downloads Deze handleiding biedt een manier om na te denken over Het zwerversevangelie, voor één hoofdstuk tegelijk.

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie.

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Wat is bidden? Bidden is: In contact komen met de levende God, de Schepper van Hemel en Aarde In het Oude Testament bad de

Nadere informatie

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4).

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4). BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 4 Les 4 - Redding: Waarom is het voor ieder mens nodig om gered te worden? In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 1) De ongelovige

Nadere informatie

De eerste liefde van God

De eerste liefde van God De eerste liefde van God Trouwpreek over 1 Johannes 3:16 (ds. Jos Douma) gehouden in de trouwdienst van Jeroen en Marjoke Wij hebben Gods liefde, die in ons is, leren kennen en vertrouwen daarop. God is

Nadere informatie

BIJBELSTUDIE Hoe versterk ik mijn relatie met God. Door het jongerenbestuur van de Moeder Godskerk

BIJBELSTUDIE Hoe versterk ik mijn relatie met God. Door het jongerenbestuur van de Moeder Godskerk BIJBELSTUDIE Hoe versterk ik mijn relatie met God Door het jongerenbestuur van de Moeder Godskerk 1 GEBED 2 Welkom Hoe versterk ik mijn relatie met God Methodes en technieken delen hoe dit te bereiken

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35

OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35 God en je naasten liefhebben LES 3 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35 Wat leer

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven.

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven. Doel B: Relatie met Jezus de Koning : studenten ontwikkelen zich, vanuit een persoonlijke overtuiging, als leerling, vertrouweling en toegewijde volgeling van Jezus op elk terrein van hun leven. Doel van

Nadere informatie

Zondag 12 januari - de doop van Jezus

Zondag 12 januari - de doop van Jezus Zondag 12 januari - de doop van Jezus Zoals Nederland een waterland is, zou je kunnen zeggen dat de Bijbel een waterboek is. Het begint al in Genesis 1: Gods Geest zweefde over het water. Er lijkt al water

Nadere informatie

HC zd. 6 nr. 32. dia 1

HC zd. 6 nr. 32. dia 1 HC zd. 6 nr. 32 wie Jezus wil kennen moet de verhalen over hem lezen beschreven door Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes terecht worden ze evangelisten genoemd ze beschrijven het evangelie ze vertellen

Nadere informatie

Ps.103:1,2, 17 en 18 Houten 23 november 2008

Ps.103:1,2, 17 en 18 Houten 23 november 2008 Ps.103:1,2, 17 en 18 Houten 23 november 2008 We vieren vanmorgen een prachtig feest. Kees van Leeuwen heeft belijdenis van zijn geloof afgelegd en hield samen met Mirjam hun drie kinderen ten doop. Johannes

Nadere informatie

Jezus volgen in de hectiek van het leven

Jezus volgen in de hectiek van het leven Jezus volgen in de hectiek van het leven Bestemd om vrucht te dragen Johannes 15:5: Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Als iemand in mij blijft en ik in hem, zal hij veel vrucht dragen. Maar

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF

GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Bijbel voor Kinderen presenteert GOD EERT JOZEF, DE SLAAF Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 42 (26-10)

De Bijbel open 2013 42 (26-10) 1 De Bijbel open 2013 42 (26-10) Hoe kunnen wij concreet Jezus volgen? Die vraag kwam bij enkele luisteraars boven toen zij een preek gehoord hadden over de roeping van Mattheus tot discipel. Ik vind dit

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Avondmaal vieren. Avondmaalsformulier 2. Viering op 4 e zondag voor Pasen :

Avondmaal vieren. Avondmaalsformulier 2. Viering op 4 e zondag voor Pasen : Avondmaal vieren - Psalmen en Gezangen uit Geref Kerkboek van de Gz zijn de 1 e regels 1 e couplet weergegeven Viering op 4 e zondag voor Pasen : Thema 4 e zondag : oculi meï Mijn ogen (oculi meï) zijn

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

Lees : Mattheüs 25:14-30

Lees : Mattheüs 25:14-30 De gelijkenis van de talenten Lees : Mattheüs 25:14-30 Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Pasen I. Preek over Romeinen 1:4 Wat betekent Pasen? Lezen: Johannes 20:1-23 en Romeinen 1:1-7

Pasen I. Preek over Romeinen 1:4 Wat betekent Pasen? Lezen: Johannes 20:1-23 en Romeinen 1:1-7 Pasen I. Preek over Romeinen 1:4 Wat betekent Pasen? Lezen: Johannes 20:1-23 en Romeinen 1:1-7 Jezus stond op uit de dood, uit het graf. Maar waarom is dat paasgebeuren nu belangrijk voor u/jou? Als iemand

Nadere informatie

Opstandingsteksten in de lijdenstijd (3/3) Johannes 12, 20-26 Marknesse, 25 maart 2012 ochtenddienst Thema: de graankorrel die moet sterven

Opstandingsteksten in de lijdenstijd (3/3) Johannes 12, 20-26 Marknesse, 25 maart 2012 ochtenddienst Thema: de graankorrel die moet sterven Opstandingsteksten in de lijdenstijd (3/3) Johannes 12, 20-26 Marknesse, 25 maart 2012 ochtenddienst Thema: de graankorrel die moet sterven Gemeente van onze Here Jezus Christus, De graankorrel die sterft

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we:

Voor de dienst zingen we: Voor de dienst zingen we: Looft de Here, alle gij volken, prijst Hem, alle gij natiën, want zijn goedertierenheid is machtig over ons, en des Heren trouw is tot in eeuwigheid. Halleluja (8x) Ben je groot

Nadere informatie

Orde III Schrift, zegen en gebed

Orde III Schrift, zegen en gebed Orde III Schrift, zegen en gebed bemoediging en groet Onze hulp is in de naam van de Heer, die hemel en aarde gemaakt heeft, Ps. 124:8 [die trouw houdt tot in eeuwigheid Ps. 146:6 en niet laat varen het

Nadere informatie

Als je niet goed weet hoe je moet bidden, kun je het leren! Daarom gaan we in deze les kijken wat God ons te zeggen heeft over gebed.

Als je niet goed weet hoe je moet bidden, kun je het leren! Daarom gaan we in deze les kijken wat God ons te zeggen heeft over gebed. Les 2: Bidden. Bidden is praten met God. En dat heb je nodig, om Hem te leren kennen. Als je bidt kom je als het ware bij God in zijn huiskamer en ga je Hem dingen vertellen en vragen. Dan zal Hij ook

Nadere informatie

De Bijbel open 2012 37 (22-09)

De Bijbel open 2012 37 (22-09) 1 De Bijbel open 2012 37 (22-09) Onlangs kreeg ik een vraag over twee genezingen in de bijbel. De ene gaat over de verlamde man in Lukas 5 die door het dak van een huis tot Jezus wordt gebracht en door

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

Inleiding over het kernwoord zonde

Inleiding over het kernwoord zonde Inleiding over het kernwoord zonde Door Eline Lezen: Mattheüs 5 : 21 t/m 48 Zingen: Psalm 6 : 1 en 4 1. Waarom moeten wij weten wat zonde is? Toen ik deze inleiding begon te maken vroeg ik me af wat ik

Nadere informatie

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest Themaoverzicht Groep 1 1. In het begin 2. Noach 3. God belooft 4. Abraham 5. Isaak 6. Jakob en Esau 7. Jakob 8. Jozef 9. Dromen 10. Jozef de onderkoning 11. Mozes 12. Mozes naar de farao 13. God straft

Nadere informatie

ONZE HEMELSE VADER ZORGT VOOR ALLE DINGEN

ONZE HEMELSE VADER ZORGT VOOR ALLE DINGEN Zondag 10 / gehouden op 21-06-2009 / p.1 ONZE HEMELSE VADER ZORGT VOOR ALLE DINGEN Liturgie Votum en groet Zi: Psalm 118:1.5 Gebed Schriftlezing: Gen. 22:1-19 Zi: Psalm 33:2 Schriftlezing:Gen: 50:17-21:

Nadere informatie

EEN TEMPELLEIDER KOMT OP BEZOEK BIJ JEZUS

EEN TEMPELLEIDER KOMT OP BEZOEK BIJ JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert EEN TEMPELLEIDER KOMT OP BEZOEK BIJ JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door:

Nadere informatie

Mag ik jou een vraag stellen?

Mag ik jou een vraag stellen? Mag ik jou een vraag stellen? Mag ik jou, die dit leest, een zeer belangrijke vraag stellen? Stel dat je vandaag zou sterven, doordat er iets verschrikkelijks gebeurt, bijvoorbeeld een auto ongeluk of

Nadere informatie

HC zd. 3 nr. 32. dia 1

HC zd. 3 nr. 32. dia 1 HC zd. 3 nr. 32 deze zondag verzet zich tegen fatalisme als grondtrek van veel menselijk denken fatalisme wil zeggen dat het gaat zoals de goden besloten hebben jij kunt daar niets aan veranderen dia 1

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Romeinen studie 2

Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Romeinen studie 2 Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Romeinen studie 2 Bijbelstudies voor de Bruggroepen van de protestantse gemeente De Brug in Amersfoort, seizoen 2012-2013 Schrijvers: Iwan Dekker, Leantine Dekker,

Nadere informatie

Jij en jouw diepste drijfveren

Jij en jouw diepste drijfveren Jij en jouw diepste drijfveren blok E - nivo 2 - avond 7 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugkoppeling en intro 19.25 Bijbelstudie 19.35 Catechismus 19.45 Bijbelstudie Matteus 22 19.55

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

DYNAMIC. --- Discipel-maken --- CHECKLIJST VOOR LES 3. Les 3 MET GOD COMMUNICEREN. Om deze les uit te voeren, zal ik: (afvinken wanneer gedaan)

DYNAMIC. --- Discipel-maken --- CHECKLIJST VOOR LES 3. Les 3 MET GOD COMMUNICEREN. Om deze les uit te voeren, zal ik: (afvinken wanneer gedaan) CHECKLIJST VOOR LES 3 Om deze les uit te voeren, zal ik: (afvinken wanneer gedaan) VOORBEREIDING 1. Openbaring 1:8 op kunnen zeggen. 2. Eén hoofdstuk per dag lezen van Johannes 1 t/m 7 3. 4. 5. MIJN REACTIE

Nadere informatie

Hij heelt de gebrokenen van hart AANVAARD WIE JE BENT

Hij heelt de gebrokenen van hart AANVAARD WIE JE BENT Hij heelt de gebrokenen van hart AANVAARD WIE JE BENT De wortel van zelfhaat De eerste zonde; verlangen als God te zijn; de ontkenning van wie je bent Eerste gevolg van de zonde: Schaamte voor je lichaam

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus AVONDMAALSVIERING KONINGSKERK 13-09 - 2009 door ds. L. Krüger Schriftlezing: Koloss. 1: 24-29 (NBV) Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag

Nadere informatie

GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden:

GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden: Relaties halen het beste in je naar boven Les 1 GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden: Lees met elkaar de volgende hoofdstukken en laat iemand opschrijven

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

DE GOD VAN LEVENDEN. Liturgie

DE GOD VAN LEVENDEN. Liturgie Zondag 22 / Gehouden op 17-02-2008 / p.1 DE GOD VAN LEVENDEN Liturgie Votum & groet Zi: Ps. 136:1.2 Lezing van Gods wet Zi: Ps. 16:1.2 Gebed Schriftlezing: Ex. 3:1-6 Zi: Ps. 136:9.10 Matth. 22:23-33 Zi:

Nadere informatie

Christus als leerling volgen

Christus als leerling volgen Christus als leerling volgen Voorbereiding voor de huisbezoeken van 2014/2015 Het was in Antiochië dat de leerlingen voor het eerst christenen werden genoemd. In onze verhouding tot de Heer kan het waardevol

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

Door onze keuze is er een breuk tussen God en mens.

Door onze keuze is er een breuk tussen God en mens. Probleem: breuk tussen en mens Door onze keuze is er een breuk tussen en mens. maakte de mens omdat Hij een vriend wilde. Hij wilde aanhoudend contact met de mens. Hij gaf de mens een verrassend mooi leven.

Nadere informatie

Liturgie: BLIJVEN BIDDEN

Liturgie: BLIJVEN BIDDEN Zondag 45 / gehouden op 300111 / p. 1 BLIJVEN BIDDEN Liturgie: Votum/groet Zingen: Psalm 34:1.2 Gebed Luk. 17:20-18:8 Zingen: Psalm 65:1.2 Preek: zondag 45 Zingen: Psalm 116:1.2.3.7 Credo Zingen: Ps. 105:1.3

Nadere informatie

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Bijbel voor Kinderen presenteert EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

Volgens mij is Jezus op deze manier de weg. Daarover gaat de preek.

Volgens mij is Jezus op deze manier de weg. Daarover gaat de preek. Lezen: Johannes 13:1-14:6 Tekst: Johannes 14:6 Jongens en meisjes, Jezus zegt: ik ben de weg. En ik heb na zitten denken. Als Jezus een weg is, wat voor weg is hij dan? Ik heb vier plaatjes van wegen.

Nadere informatie

HET OPLOSSEN VAN CONFLICTEN. 1. Relaties met anderen

HET OPLOSSEN VAN CONFLICTEN. 1. Relaties met anderen HET OPLOSSEN VAN CONFLICTEN 1. Relaties met anderen De mens is geschapen met de behoefte aan relaties. Ieder mens heeft een aantal relatiecirkels. Je hebt relaties binnen het gezin, het werk, de buurt,

Nadere informatie

Maak me niet arm, maar ook niet rijk. Voed mij met het brood mij toebedeeld.

Maak me niet arm, maar ook niet rijk. Voed mij met het brood mij toebedeeld. 1 Preek biddag 2008 (12 maart), ds. C.A. van der Graaf Schriftlezing: Spreuken 30: 8b/ Lukas 11:1-4 Maak me niet arm, maar ook niet rijk. Voed mij met het brood mij toebedeeld. Een les in het bidden, van

Nadere informatie

De Hoeksteen 8 september 2013 Maurits de Ridder. Marcus 10 : 13-16. Gemeente van Christus Jezus onze Heer,

De Hoeksteen 8 september 2013 Maurits de Ridder. Marcus 10 : 13-16. Gemeente van Christus Jezus onze Heer, De Hoeksteen 8 september 2013 Maurits de Ridder Marcus 10 : 13-16 Gemeente van Christus Jezus onze Heer, Het is vandaag toch best wel een heel bijzondere zondag voor Félice en Emma, die hier net voorin

Nadere informatie

DE HERE VRAAGT VOLLEDIGE TOEWIJDING.

DE HERE VRAAGT VOLLEDIGE TOEWIJDING. DE HERE VRAAGT VOLLEDIGE TOEWIJDING. Zondag 32 / gehouden op 10-08-2008 / p.1 Liturgie: (middagdienst) Votum & groet Zi: Ld 95:1.2.3 (Liedboek) Gebed Schriftlezing: Titus 2:1-3:7 Zi: Gez. 178 (KGB) Preek:

Nadere informatie

Studie 2 16-10-2013. Altijd Alleen Jezus

Studie 2 16-10-2013. Altijd Alleen Jezus 1. Wij geloven samen met Paulus dat ieder Schriftwoord nuttig is om te leren, te weerleggen, te verbeteren en te onderwijzing met als doel de rechtvaardigheid. (2 Timotheüs 3:16). Zoals jullie misschien

Nadere informatie

Het verschil tussen veiligheid en zekerheid Ben ik een echte gelovige?

Het verschil tussen veiligheid en zekerheid Ben ik een echte gelovige? Les 13 Eeuwige zekerheid Het verschil tussen veiligheid en zekerheid Ben ik een echte gelovige? In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Mijn persoonlijke zekerheid en het

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Lezen: Johannes 15:1-17 Tekst: Johannes 15:4a. Gemeente van onze Heer,

Lezen: Johannes 15:1-17 Tekst: Johannes 15:4a. Gemeente van onze Heer, Lezen: Johannes 15:1-17 Tekst: Johannes 15:4a Gemeente van onze Heer, Slide 1 Plaatje wijnrank God zegt het zelf. In Ezechiël 15. Wijnranken zijn maar voor één ding geschikt. Namelijk: druiven produceren.

Nadere informatie

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en 1 De Bijbel open 2013 5 (02-02) Vandaag bespreken we een vraag over de betekenis van de Wet die God aan Israel gaf voor de christelijke gemeente van het Nieuwe Testament en dus voor ons. Is het zo dat

Nadere informatie

DURF TE BIDDEN 101 GEBEDEN VOOR JOU

DURF TE BIDDEN 101 GEBEDEN VOOR JOU DURF TE BIDDEN Alize Kramer (redactie) DURF TE BIDDEN 101 GEBEDEN VOOR JOU Uitgeverij Jes!, Zoetermeer Bij de productie van dit boek is gebruikgemaakt van papier dat het keurmerk Forest Stewardship Council

Nadere informatie

Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst.

Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst. Voor 16 jaar en ouder! Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst. Zondag 19 vraag en antwoord 50, 51 en 52. Vraag 50 : Waarom wordt daarbij gezegd : Zittende ter

Nadere informatie

handleiding 18.2 DE PREEK

handleiding 18.2 DE PREEK handleiding 18.2 DE PREEK leerdoel wat je gaat behandelen bijbelstudie Rom. 10:8,14-21 lesstof Een belangrijk onderdeel van de dienst Een kerkdienst bestaat uit meer dan een preek, het geheel van de eredienst

Nadere informatie