Ontwikkelingen Rondom het Noodweerartikel (art. 41 lid 1 Sr)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwikkelingen Rondom het Noodweerartikel (art. 41 lid 1 Sr)"

Transcriptie

1 Master thesis - Nederlands recht - Accent strafrecht Ontwikkelingen Rondom het Noodweerartikel (art. 41 lid 1 Sr) In hoeverre is de, middels wetswijziging voorgestelde uitbreiding van het recht op zelfbescherming voor personen die zich in eigen woning of winkel bevinden, in de lijn van de jurisprudentie van de Hoge Raad en overige actuele ontwikkeling(en) met betrekking tot art. 41 lid 1 Sr? Universiteit van Tilburg Faculteit Rechtswetenschappen Naam : Sabine van Loon ANR : Afstudeerdatum : 31 juli 2009 om uur Eerste beoordelaar : Mevr. mr. E.E. de Feijter Tweede beoordelaar : Mevr. mr. S.B.G. Kierkels

2 Voorwoord Ter afronding van mijn studie Nederlands recht besloot ik anderhalf jaar geleden zowel het accent privaatrecht als het accent strafrecht binnen de master Nederlands recht te volgen, waarbij ik twee scripties zou schrijven. Ik heb de studie Nederlands Recht namelijk als een zeer interessante, maar ook zeer brede studie ervaren. Met het accent strafrecht wilde ik mijn kennis uitbreiden om mij goed voor te bereiden op de arbeidsmarkt. Rond de jaarwisseling heb ik mij gebogen over een onderzoeksvraag met betrekking tot het onderwerp noodweer (art. 41 lid 1 Sr). Strafuitsluitingsgronden hebben mij gedurende mijn studie geboeid en met het ingediende initiatiefwetsvoorstel van Teeven en Weekers leek mij dit dan ook een mooi onderwerp om op af te studeren. Voor u ligt het uiteindelijke resultaat van een periode waarin enige strubbelingen zeker niet achterbleven maar waarin tevens hard is gewerkt, met als gevolg dat mijn scriptie op tijd is voltooid. Per 01 augustus a.s. start ik als advocaat stagiair bij De Bliek Oomen Advocaten te Tilburg waar ik per september 2009 de Beroepsopleiding Advocatuur zal volgen. Reeds twee jaar lang heb ik op genoemd kantoor drie dagen per week praktijkervaring op mogen doen. Overigens vind ik het jammer dat ik mijn onderzoek niet meer nader heb kunnen uitdiepen. Ik lever graag goede prestaties. Gelet op de tijd bleek dit helaas onmogelijk. Begeleiding was vooral gedurende de laatste weken belangrijk. Ik ben erg tevreden over de wijze waarop ik gedurende het schrijven van mijn scriptie ben begeleid. Mijn dank gaat dan ook uit naar mijn begeleidster, Ellen de Feijter. Mijn familie, vriend, vrienden en vriendinnen wil ik eveneens bedanken. Niet alleen voor de steun gedurende deze laatste periode maar voor mijn gehele studietijd. Het was een onvergetelijke tijd. 1

3 Inhoudsopgave Inleiding.5 1. De wetshistorische achtergrond van art. 41 lid 1 Sr in samenhang met eigenrichting 1.1 Inleiding Eigenrichting onder het Romeinse recht Totstandkoming van art. 41 lid 1 Sr in De invloed van Napoleon Bonaparte De Code Pénal versus het Nederlands Wetboek van Strafrecht Het verbod op eigenrichting anno Conclusie De strekking van art. 41 lid 1 Sr in het licht van relevante jurisprudentie 2.1 Inleiding Vereisten Romeinse tijd versus vereisten Nederlands Wetboek van Strafrecht De wettelijke vereisten Ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding Verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed Proportionaliteis- en subsidiariteitseis Andere aspecten Algemeen Culpa in causa Garantenstellung Conclusie Actuele ontwikkelingen met betrekking tot art. 41 lid 1 Sr 3.1 Inleiding Berichtgeving in media en opinies van juristen Inleiding Een zich verhardende samenleving.33 2

4 3.2.3 Verwachtingspatroon rondom de rechtvaardigingsgrond noodweer Standpunten politieke partijen Inleiding Standpunten met betrekking tot het noodweerartikel Conclusie Wetsvoorstel 4.1 Inleiding Wijziging lid Wijziging lid Specifieke doelgroep noodzakelijke en geboden erf Sommatie op grond van art. 138 Sr Een nieuw art. 62b Sv Conclusie Voldoet het wetsvoorstel aan de in hoofdstuk 2 en 3 beschreven ontwikkelingen? 5.1 Inleiding Voorgestelde wijzigingen versus jurisprudentiële ontwikkelingen Of onmiddellijk dreigende Specifieke doelgroep Huisrecht en recht op lokaalvrede& erf Bewijsvermoeden Voorgestelde wijzigingen versus actuele ontwikkelingen Behoefte aan uitbreiding Specifieke doelgroep en huisvrede- of lokaalvredebreuk Erf Omkering van de bewijslast Nieuw artikel 62b Sv Conclusie 63 3

5 6. Conclusie & Aanbevelingen..64 Conclusie 64 Aanbevelingen..70 4

6 Inleiding Rond middernacht worden bewoners opgeschrikt door een geluid beneden in hun woning, waarop zij besluiten polshoogte te nemen. Eenmaal beneden aangekomen, staan zij oog in oog met een voor hen onbekend persoon, een inbreker. Zij betrappen deze inbreker op heterdaad op grond waarvan de bewoners bevoegd zijn de inbreker (verdachte) aan te houden (art. 53 lid 1 Sv). Omdat de bewoners iets zien glinsteren in de hand van de inbreker pakt de mannelijke bewoner een honkbalknuppel en gaat achter de inbreker aan. Na een achtervolging door de tuin, waarbij de bewoner meerdere malen wordt geschopt en bedreigd, weet de bewoner de inbreker tegen te houden, nadat hij enkele keren met de honkbalknuppel tegen het lichaam van de inbreker heeft geslagen. De inbreker wordt vervolgens overgeleverd aan de politie. De mannelijke bewoner, Henk Joldersma, moet voor de rechter verschijnen. De inbreker, veelpleger Davy van der P, deed namelijk aangifte van mishandeling (art. 300 Sr) tegen Joldersma. Het voorarrest (art. 63 Sv) van deze bewoner zorgt zowel binnen de politiek als onder talloze burgers voor opschudding: het slachtoffer wordt als dader behandeld! Uiteindelijk oordeelt de rechtbank dat een beroep op de strafuitsluitingsgrond noodweer uit art. 41 lid 1 Sr gehonoreerd wordt. De bewoner heeft zich gerechtvaardigd verdedigd tegen een wederrechtelijke aanranding (het lijfelijk geweld van de inbreker) en heeft dan ook geen sanctie opgelegd gekregen. Het OM ging tegen deze uitspraak in beroep. Het hof was van mening dat Joldersma iets te ver gegaan was in zijn verdediging, maar oordeelde dat sprake was van noodweerexces, waardoor Joldersma werd ontslagen van alle rechtsvervolging. Joldersma werd gezien de feiten en omstandigheden uiteindelijk dus niet strafbaar geacht, maar had wel hinder ondervonden aan het feit dat hij als verdachte 14 dagen uiteindelijk onterecht in voorarrest had gezeten. Deze schade wenst hij thans op Van der P te verhalen. Sinds de invoering van het huidige noodweerartikel in 1886 hebben zich in de Nederlandse maatschappij verscheidene ontwikkelingen voorgedaan, waardoor men zich kan afvragen of het noodweerartikel nog wel voldoet aan deze tijd. De Nederlandse burger lijkt eerder het recht in eigen hand te nemen, waardoor gevallen van het verbod op eigenrichting vaker voorkomen. Bij verschillende incidenten van eigenrichting is de laatste jaren sprake geweest van publieke verontwaardiging over de strafrechtelijke vervolging van de persoon die als eigenrechter handelde. Daarnaast zijn er ontwikkelingen binnen de rechtspraak waarneembaar die betrekking hebben op de reikwijdte van het noodweerartikel. Mede naar aanleiding van de begincasus heeft de VVD in 2007 een wetsvoorstel ingediend tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht (Sr) en het Wetboek van 5

7 Strafvordering (Sv) ter versterking van de positie van een burger die zich beroept op noodweer. De doelgroep voor deze positieversterking betreft mensen die zich in hun eigen woning of winkel bevinden. Er zou behoefte bestaan aan uitbreiding van het recht op zelfbescherming voor burgers die het slachtoffer worden van een ernstig strafbaar feit. Bovenstaande is voor mij aanleiding geweest de volgende onderzoeksvraag te formuleren: In hoeverre is de, middels wetswijziging voorgestelde uitbreiding van het recht op zelfbescherming voor personen die zich in eigen woning of winkel bevinden, in de lijn van de jurisprudentie van de Hoge Raad en overige actuele ontwikkeling(en) met betrekking tot art. 41 lid 1 Sr? Met dit onderzoek wil ik nagaan wat de precieze aanleiding is geweest voor de VVD om genoemd wetsvoorstel in te dienen. Ik zal onderzoeken welke ontwikkelingen zich met betrekking tot de reikwijdte van art. 41 lid 1 Sr hebben voorgedaan en ik zal daarbij nagaan in hoeverre de Nederlandse rechter op dit moment met het huidige noodweerartikel uit de voeten kan. De belangrijkste uitspraken van de Hoge Raad zullen daarvoor de revue passeren. Daaruit zal blijken of opvattingen omtrent (de) noodweer(vereisten) in de loop der jaren zijn gewijzigd. Het is daarbij van belang om erachter te komen welk standpunt men tegenwoordig over eigenrichting inneemt. Waar ligt de grens tussen de wettelijk toegestane zelfverdediging enerzijds en het verbod op eigenrichting anderzijds? Is er inderdaad behoefte aan uitbreiding van het noodweerartikel of berust het wetsvoorstel op onjuiste dan wel onvolledige gegevens en reikt het bestaande artikel verder dan gedacht? Kortom, wat is de aanleiding voor het wetsvoorstel en is deze aanleiding een logisch gevolg van recente jurisprudentie van de Hoge Raad en actuele ontwikkelingen? Om tot een antwoord te komen op mijn onderzoeksvraag zal ik in hoofdstuk 1 ingaan op het in beginsel verbod op eigenrichting, waarmee de rechtvaardigingsgrond noodweer nauw samenhangt. Daarnaast komt de wetshistorische achtergrond van art. 41 lid 1 Sr aan bod. Door op de wetshistorie in te gaan, wordt kennis opgedaan over de achtergrond en de beweegredenen van de wetgever uit de 19 e eeuw die ertoe hebben geleid het artikel in 1886 met de daarbij gekozen bewoordingen in het Nederlandse Wetboek van Strafrecht op te nemen. In hoofdstuk 2 zal ik vervolgens ingaan op de strekking van de rechtvaardigingsgrond noodweer, één van de twee wettelijke uitzonderingen op eigenrichting. Om de huidige reikwijdte van art. 41 lid 1 Sr op basis van de jurisprudentie van art. 41 lid 1 Sr te bepalen, zal ik ingaan op de wettelijke vereisten en op de wijze waarop de Nederlandse rechter recent in noodweerzaken heeft geoordeeld. Ontwikkelingen binnen de rechtspraak van de afgelopen 6

8 decennia komen daarbij aan bod. Daarna wordt in hoofdstuk 3 ingegaan op actuele ontwikkelingen ten aanzien van noodweer ten einde vast te stellen wat er speelt rondom art. 41 lid 1 Sr en of er sprake is van een lacune in het noodweerartikel. In hoofdstuk 4 zal ik het wetsvoorstel bespreken dat door de VVD is ingediend. In hoofdstuk 5 onderzoek ik of dit wetsvoorstel voldoet aan de ontwikkelingen zoals die in de hoofdstukken 2 en 3 zijn beschreven. In hoofdstuk 6 volgt de conclusie en zal ik afsluiten met enkele aanbevelingen. 7

9 1. De wetshistorische achtergrond van artikel 41 lid 1 Wetboek van Strafrecht in samenhang met eigenrichting 1.1 Inleiding De rechtvaardigingsgrond noodweer stamt uit het oude, natuurlijke recht der zelfhandhaving en wordt beschouwd al een restant van de wettige eigenrichting. Het begrip eigenrichting betekent het recht in eigen handen nemen waardoor men dus door voor eigen rechter speelt. Dit is verboden. Voordat ik de wetshistorie van art. 41 lid 1 Sr behandel, zal ik dan ook ingaan op het oude eigenrichting ten tijde van de Romeinen. Noodweer is in 1886 als uitzondering op het verbod op eigenrichting in het Wetboek van Strafrecht opgenomen. Aan de hand van bestudering van de wetshistorie zal een beeld worden geschetst van de toenmalige beweegredenen van de wetgever om het artikel betreffende noodweer, met de daarbij gekozen bewoordingen, op te nemen. Uiteraard zullen daarbij de plaats van het artikel in het wetboek en de omstandigheden en opvattingen van die tijd in ogenschouw worden genomen. Hierna zal ik ingaan op het verbod van eigenrichting anno Eigenrichting onder het Romeinse recht Eigenrichting is evenals de rechtvaardigingsgrond noodweer niet iets van de laatste jaren, juist niet. Eigenrichting bestond namelijk al in de tijd van de Romeinen. Om dit te verduidelijken zal ik een korte casus beschrijven die in de Digesten 1 (D.), een deel van een grote collectie Romeins recht, de Corpus Iuris Civilis, staat beschreven. Deze casus is tevens door Jansen 2 in een artikel aangehaald. Rond middernacht in Rome deed zich een vechtpartij voor tussen de waard van een herberg en een voorbijganger. De voorbijganger had namelijk een lampje weggenomen van een toonbank. De waard greep de voorbijganger vast waarop de voorbijganger met een zweep begon te slaan, waaraan een scherpe punt zat. De waard liet zich niet kennen en sloeg de vreemdeling een oog uit. De waard ging voor advies naar een jurist. De jurist zei dat de waard, gesteld dat hij het oog niet opzettelijk had uitgeslagen, niet geacht kon worden onrechtmatig schade te hebben toegebracht; dat de schuld lag bij degene die als eerste met de zweep had geslagen; maar dat het, als hij niet eerst door hem was geslagen, begonnen was met vechten toen hij probeerde hem het lampje af te nemen, geacht moet worden te zijn 1 D. 9, 2, 52, 1. 2 Jansen 2004, p

10 geschied door de schuld van de waard. 3 Uit dit advies blijkt dat de waard in dit geval het recht in eigen hand mocht nemen, omdat de vreemdeling als eerste sloeg. De grondslag van de gedachte dat men geweld tegen geweld mag keren, kan worden gevonden in verschillende Romeinsrechtelijke teksten. Volgens de Digesten 4 werd de grondslag gevonden in het natuurrecht, het ius naturae, volgens de Digesten het recht dat de natuur aan alle wezens heeft bijgebracht. In de Romeinse tijd heeft het recht op zelfverdediging ook erkenning gevonden in het ius gentium, het recht dat alle volkeren van de mensheid toepassen. De grondslag voor eigenrichting en daardoor impliciet voor noodweer werd aldus gevonden in het natuurrecht en in het volkerenrecht. Een meer kritische benadering van de grenzen van eigenrichting ontstond pas medio de 19 e eeuw met het ontwikkelen van een centraal georganiseerde rechtsstaat. Sindsdien is genoemde grondslag wettelijk vastgelegd, waardoor het daaruit voortvloeiende recht op zelfverdediging aan bepaalde voorwaarden werd gebonden. Een absoluut verbod op eigenrichting zou een gat slaan in de rechtshandhaving als de overheid niet in staat zou zijn tegen elk onrecht op te treden. De strafwetgever introduceerde dan ook een aantal wettelijke rechten en plichten voor burgers, zoals het recht om iemand bij heterdaad aan te houden (art. 53 Sv) en daarbij bepaalde voorwerpen in beslag te nemen ( art. 95 Sv) en de plicht om aangifte te doen van bepaalde ernstige misdrijven (art. 160 Sv). 5 Daarnaast introduceerde de wetgever rechtvaardigingsgronden, waaronder noodweer. 1.3 Totstandkoming van art. 41 lid 1 Sr De invloed van Napoleon Bonaparte Toen Napoleon aan de macht kwam, ontstond er centrale wetgeving in Nederland. In 1804 werd het oorspronkelijke ontwerp voor het eerste Nederlandse Wetboek van Strafrecht, het Lijfstraffelijk Wetboek voltooid en in 1809 als Crimineel Wetboek voor het Koninkrijk Holland ingevoerd. In dit wetboek werd een noodweerregeling geplaatst onder de titel over doodslag of manslag, wat betekende dat alleen bij delicten uit die titel een beroep kon worden gedaan op noodweer. Het Crimineel Wetboek hield echter niet lang stand. De politieke ontwikkelingen leidden er toe dat keizer Napoleon zijn broer, Lodewijk, Koning van Holland, in 1810 van zijn troon vervallen verklaart. Het Koninkrijk Holland wordt vervolgens bij decreet van 9 juli 3 Jansen 2004, p D. 43, 16, 1, 27 5 SMVP & Buruma 2007, p

11 1810 bij Frankrijk ingelijfd. 6 Bij latere decreten wordt een aantal Franse wetten hier ingevoerd, waaronder de Code Pénal en de Code d instruction criminelle. Deze wetboeken kregen in Frankrijk kracht van wet met ingang van 1 januari en golden vervolgens ook binnen het Koninkrijk Holland. Na de val van Napoleon in 1813 bleven de Franse wetboeken en rechtsinstellingen van kracht tot 1 oktober 1838, zij het vertaald naar het Nederlands. De Code Pénal werd pas in september 1886 door het Nederlands Wetboek van Strafrecht vervangen. 8 Van 1811 tot 1886 gold hier te lande zodoende een Nederlandse versie van de Franse Code Pénal van De Code Pénal versus het Nederlands Wetboek van Strafrecht 1886 Plaats van noodweer in het wetboek Over de plaats van noodweer in het rechtssysteem zijn in de loop van de geschiedenis sterk wisselende opvattingen gehuldigd. 9 De Code Pénal bevatte twee bepalingen ten aanzien van noodweer (art. 328 en 329 C.P.) welke op een aantal punten verschillen met de noodweerbepaling uit het Nederlands Wetboek van Strafrecht Uit art. 328 en 329 C.P. volgt: Dat er noch misdaad noch wanbedrijf is, wanneer de begane nederlaag, of de toegebrachte kwetsuren of slagen of stoten, door de werkelijke nooddwang van zelfverdediging of verdediging van een ander bevolen werd. (art. 328) Onder de gevallen van werkelijke nooddwang van verdediging zijn de twee volgende begrepen: 1. indien de nederlaag begaan, de kwetsuren, slagen of stoten toegebracht zijn met, bij de nacht, de beklimming of inbreking van omschuttingen, muren of deuren van een bewoond huis, of bewoond gedeelte van een huis, of van zijn toebehoren, af te weren. 2. indien de zaak voorvalt, in zich te verweren tegen daders van gewelddadige diefstal of plundering. 10 (art. 329) Deze bepalingen uit de Code Pénal werden ondergebracht onder een aparte paragraaf, genoemd nederlagen, kwetsuren en slagen en stooten, niet als misdaden of wanbedrijven 6 Vrugt 1982, p Idem Van Hamel 1927, p Deinse 1860, p

12 aangemerkt. Gelet op de inhoud van deze twee bepalingen erkende de Code Pénal dus slechts noodweer bij een aanranding van lijf of leven en bij aanranding van eigendom alleen in die gevallen zoals in art. 329 C.P. was omschreven. Het hing dus af van het gepleegde strafbaar feit of er een beroep op noodweer gedaan kon worden. In Nederland veranderden eind 19 e eeuw, in navolging van onder andere Duitsland, de opvattingen over het karakter van noodweer. Het werd doelmatiger geacht noodweer in het algemeen deel van het Wetboek van Strafrecht te regelen en niet in een aparte paragraaf. Ten grondslag aan deze wijziging lagen mede de opvattingen van Deinse die van mening was dat het regt van zelfverdediging in iedere welgeordende maatschappij gewettigd moest worden. 11 Het diende algemeen te zijn, maar met het oog op het natuurrecht mocht het niet zo uitgebreid zijn dat het aanleiding zou kunnen geven voor misbruik. Volgens Deinse diende de wetgever dan ook grenzen te bepalen aan de hand van nauwkeurige voorschriften zodat duidelijk zou zijn in welke gevallen een beroep kon worden gedaan op noodweer en wat de reikwijdte zou zijn. 12 Het gevolg van de wijziging was dat niet meer alleen in bepaalde gevallen een beroep op de rechtvaardigingsgrond kan worden gedaan waardoor de reikwijdte van de strafuitsluitingsgrond werd verruimd. De generalisering van noodweer zorgde er voor dat in het Nederlands Wetboek van Strafrecht 1886 een nieuw algemeen noodweerartikel werd opgenomen. Uit de notulen met betrekking tot de totstandkoming van de tekst blijkt dat de voorzitter van de Commissie De Wal over noodweer het volgende in de wet wilde lezen [ ] Geene daad is strafbaar, wanneer zij gepleegd werd binnen de grenzen van noodweer. Noodweer is de noodzakelijke verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen oogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding. 13 Het feit wordt in dat geval niet wederrechtelijk geacht, waardoor de dader geen straf opgelegd zal krijgen. 14 Bij de overige commissieleden bestond nog enige twijfel over de woordkeus en over het onderlinge verband tussen de zinsneden, maar desondanks aanvaardden zij de definitie over noodweer met algemene stemmen in de geest zoals de voorzitter dat wenste. 15 De huidige wettekst is vastgesteld bij Wet van 3 maart 1881, Stb. 35 en in werking getreden op 1 september Deinse 1860, p Idem. 13 Notulen I 1870/76, , p Loke en Simons hadden een tegenovergestelde zienswijze. Loke was van mening dat noodweer ging over toerekenbaarheid van het feit aan de dader, waardoor de dader niet strafbaar zou zijn. Simons stelde zich op het standpunt dat de dader in een noodweersituatie niet onrechtmatig handelt, waardoor het feit niet strafbaar was. Deze laatste zienswijze is thans de heersende opvatting onder strafrechtjuristen. 15 Notulen I 1870/76, , p

13 'Niet strafbaar is hij, die een feit pleegt, geboden door de noodzakelijke verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding.' Noodweer tegen dieren In de Commissie de Wal is nog ter sprake gekomen of noodweer tegen dieren mogelijk zou moeten zijn. De Commissie was hierover verdeeld. Uit de gegeven voorbeelden in de MvT lijkt het aannemelijk dat de wetgever alleen aan aanrandingen door mensen heeft gedacht, want de voorbeelden hebben slechts betrekking op mensen. 16 In hoofdstuk 3 kom ik hier kort op terug. Opname goed in art. 41 lid 1 Sr Een ander punt van discussie betrof het volgende. In het noodweerartikel zou naast lijf en eerbaarheid ook goed worden opgenomen. Dit is een belangrijk verschil met de Code Pénal, omdat daarin slechts noodweer bij een aanranding van lijf en leven werd erkend. Bij aanranding van eigendom was in speciale gevallen art. 329 C.P. (optreden tegen nachtelijke indringers) van toepassing. Bijgevolg werden de twee speciale artikelen uit de Code Pénal met betrekking tot noodweer, artt. 328 en 329, door het nieuwe artikel vervangen. Deze excepties waren immers onnodig geworden, omdat die gevallen nu onder het algemene noodweerartikel zouden vallen. De Tweede Kamer vreesde dat de reikwijdte van noodweer door de toevoeging van goed veel te ver zou gaan. 17 Volgens de voorgestelde redactie zou iemand die de dief van zijn horloge of wandelstok die hij anders niet kan verdedigen, neerschiet, niet gestraft worden. Er waren twee redenen die ertoe hebben geleid goed toch op te nemen. Ten eerste zou het onvoldoende zijn om goed niet in de bepaling op te nemen omwille van uitsluiting van de gevreesde ruime opvatting. Ook bij aanranding van een persoon kan immers buitenproportioneel worden gehandeld. Ten tweede zouden dieven verzekerd zijn van hun buit als noodweer niet strekt tot bescherming van een goed. Desondanks bleef de vrees aanwezig dat opname van goed een wanverhouding tussen het doel en het middel zou veroorzaken. Een voorbeeld wat daarbij wordt aangehaald is dat van een jongen die appels steelt en straffeloos wordt doodgeschoten door de eigenaar van de appels. De minister heeft daarop aan de Commissie het criterium geboden door de 16 Smidt 1891, p. 407 e.v. 17 Idem, p

14 noodzakelijke verdediging doen toekomen, waardoor de wanverhouding werd weggenomen. Niet alleen de verdediging zelf maar ook de wijze waarop men zich verdedigt kon daardoor immers worden getoetst. De opname van de term goed heeft er verder toe geleid dat de wetgever koos voor de term aanranding in plaats van aanval. Bij verdediging van eigen of eens anders lijf zal de aanranding vrijwel steeds een aanval zijn. Het stelen van een goed zal echter geen aanval zijn op het goed, maar kan wel een aanranding zijn. 18 Taak rechter Interessant is nog dat menigeen zich afvroeg of niet met een veel globaler omschrijving van de strafuitsluitingsgrond kon worden volstaan, zoals: niemand is strafbaar wegens een feit waartoe hij door noodweer gedrongen is. Uiteindelijk kon men echter met de voorgestelde bepaling goed leven omdat in elk geval de vraag of er noodweer is geheel aan het gezond verstand en het oordeel des regters moet worden overgelaten. Zo wordt een overeenkomst met overmacht zichtbaar. 19 In tegenstelling tot het artikel met betrekking tot overmacht stelt de wettekst echter wel beperkingen aan noodweer. De invulling van criteria wordt daarbij aan de rechter overgelaten. Gedetailleerde verfijnde regelgeving doet namelijk afbreuk aan inzichtelijkheid en daarmee aan de algemene duidelijkheid. Daarnaast dienen ook toekomstige ontwikkelingen onder het artikel kunnen worden geschaard. Met de wetgever ben ik dan ook van mening dat regels met betrekking tot bijzondere omstandigheden niet nodig zijn, omdat noodweersituaties dermate casuïstisch zijn dat de invulling van noodweer aan de rechter dient te worden overgelaten. De vraag welke verdediging in concreto noodzakelijk is, was volgens de minister slechts door de rechter te beantwoorden. Deze beoordelingsvrijheid heeft als voordeel dat daardoor de rechtvaardigingsgrond noodweer met de toestand van de algemene beschaving, met de wisselende verhouding van individualistische en sociale opvattingen in overeenstemming kan blijven. 20 De noodweerbevoegdheid is wel begrensd. Noodweer kan namelijk nooit verder reiken dan de grenzen der noodzakelijke verdediging. Wat betreft de invulling van bepaalde criteria ligt er zodoende een (rechtsvormende) taak voor de rechter. 18 Van Bemmelen e.a. 2003, p De Hullu 2003, p Van Hamel e.a. 1927, p

15 1.4 Het verbod op eigenrichting anno 2009 In de huidige tijd is eigenrichting regelmatig onderwerp van discussie. In de media wordt veelvuldig aandacht besteed aan gebeurtenissen die samenhangen met het in Nederland verbod op eigenrichting. 21 Reeds in de inleiding staat dat men onder eigenrichting kortweg verstaat het recht in eigen hand nemen. Politiepsycholoog Denkers definieert het begrip als ieder spontaan en relatief onmiddellijk optreden van particuliere burgers, buiten politie en justitie om, tegen verdachten/daders van een strafbaar feit waarvan zij direct slachtoffer of als omstander direct getuige zijn. 22 In Nederland is bij uitsluiting het openbaar ministerie (OM) de instantie die bevoegd is tot de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, zie hiervoor art. 124 Wet op de Rechterlijke Organisatie (Wet RO). Ook de politie, onder gezag en verantwoordelijkheid van een officier van justitie die bij het OM werkzaam is (art. 13 Politiewet) kan op basis van art. 2 Politiewet de rechtsorde handhaven. Handhaving van het strafrecht is dan ook geen taak voor burgers, maar slechts voor het OM en de politie. Eigenrichting komt voor de burger pas in beeld als de staat en zijn organen niet bij machte zijn bescherming te bieden, terwijl aan die bescherming een onmiddellijke, dringende behoefte bestaat. 23 Publieke verontwaardiging over gevallen van eigenrichting leidt in sommige gevallen tot openlijke steun voor personen die het recht in eigen hand hebben genomen. Zo is er steun betuigd aan de Tilburgse juwelier die in 2002 een overvaller dood schoot. Een zaak waarin juist geen steun werd betuigd voor de eigenrechter betreft een geval uit 2003 waarbij supermarktmedewerkers een vrouw, die zij verdachten van diefstal, zodanig mishandelden dat zij aan haar verwondingen overleed. 24 In hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op dergelijke gevallen van eigenrichting. In de literatuur bestaan verschillende opvattingen over eigenrichting. Zo is Van Leer van mening dat eigenrichting in beginsel niet verboden is, omdat degene die zijn recht beschermt volgens hem ook het recht verdedigt. 25 Enkele auteurs 26 hanteren een andere zienswijze dan van Van Leer. Zij verdedigen meestal de opvatting dat een burger eerst de weg van het recht dient te volgen en pas indien deze weg geen oplossing op dat moment biedt, bij wijze van uitzondering eigenrichting kan zijn toegestaan. Rutten bijvoorbeeld kiest 21 Overigens niet geheel verboden, want er bestaan twee uitzonderingen, namelijk aanhouding bij ontdekking op heterdaad (art. 53 lid 1 Sv), ook wel het burgerarrest genoemd en noodweer (art. 41 lid 1 Sr). 22 F. Denkers 1985, p Van Wifferen 2003, p Haas e.a. 2007, p Van Leer 1909, p. 57 en Rutten 1961, p. 12 en 15, Schut 1983, p

16 in beginsel voor een algeheel verbod van eigenrichting, maar waarschuwt voor een te strikte naleving daarvan, omdat een volmaakt rechtsstelsel en een volmaakte staatsinstelling niet bestaan. 27 Ik deel deze opvatting. Staatshulp kan niet op elke mogelijke plaats, binnen zeer korte tijd worden gegarandeerd. Buruma 28 gaat nog iets verder dan Rutten. Buruma is van mening dat mensen zo nu en dan voor zichzelf en voor elkaar moeten kunnen opkomen en niet altijd moeten afwachten tot de politie komt. Of het gevaar van eigenrichting dan snel dreigt, hangt volgens hem af van de fundamentele vraag of men noodweer beschouwt als een natuurlijk fundamenteel verdedigingsrecht of juist als een noodzakelijk kwaad. 29 noodweerbevoegdheid berust namelijk op deze dubbele grondslag. 30 Legt men de nadruk op het fundamentele karakter, dan zal eerder worden aanvaard dat een rechthebbende zijn recht gaat halen. Deze benadering komt men in de literatuur nauwelijks tegen ondanks het feit dat deze benadering in een samenleving waarin mensen hun eigen conflicten trachten op te lossen volgens Buruma niet onlogisch is. Aan de ene kant zal deze grondslag een toename van geweld als gevolg hebben. Burgers dienen zich volgens Buruma niet zodanig afhankelijk van de overheid op te stellen dat anderen hun rechten onvoldoende respecteren. Aan de andere kant is het sociale verschijnsel dat een te afwachtende houding juist meer gewelddadigheden van gewelddadige mensen in de samenleving uitlokt bekend. 31 Indien de andere grondslag wordt gevolgd dient men in beginsel te trachten de noodweersituatie te vermijden. Volgens Buruma bestaat anders het gevaar dat er een maatschappelijke verharding optreedt en er dus meer wordt overgegaan op eigenrichting. Een balans tussen beide grondslagen lijkt mij het meest gepast. Met Buruma ben ik van mening dat het fundamentele karakter politiek theoretisch past in een samenleving waarin overheidsoptreden werkelijk ultimum remedium is, ofwel uit principe of omdat de overheid niet overal op tijd kan zijn. 32 Hierbij dient wel de kanttekening te worden gemaakt dat dit er niet toe mag leiden dat men de overheid niet meer waarschuwt of niet op de politie wacht wanneer dat wel mogelijk is. Immers, wanneer het normaal wordt geacht eigen conflicten op te lossen, kan dit een toename van geweld tot gevolg hebben. Aan de andere kant is een te afwachtende blik ook niet gewenst, omdat ook daardoor het geweld zal toenemen. Men mag in bepaalde situaties best voor zichzelf opkomen. Noodweer als noodzakelijk kwaad gaat mijns inziens dan ook te ver. Een combinatie van beide heeft zodoende mijn voorkeur. 27 Rutten 1961, p Hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht Radboud Universiteit Nijmegen. 29 Hoge Raad 28 maart 2006, NJ 2006, 509, m.nt. Buruma. 30 De Hullu 2003, p. 313 en Machielse 1986, p Anderson 2000, p Hoge Raad 28 maart 2006, NJ 2006, 509, m.nt. Buruma. De 15

17 Zowel in de maatschappij als in de literatuur leeft aldus het onderwerp eigenrichting. Een absoluut verbod wordt niet realistisch geacht en volgens sommigen dienen het nemen van eigen initiatief en het opkomen voor anderen in de huidige tijd zelfs te worden toegejuicht. Het lijkt er in mijn ogen op dat men een stukje eigenrichting in de huidige Nederlandse maatschappij accepteert. 1.5 Conclusie De grondslag voor eigenrichting en daarmee ook het recht op zelfverdediging, wat uit art. 41 lid 1 Sr voortvloeit, werd gevonden in het natuurrecht en in het recht dat alle volkeren van de mensheid toepassen. De komst van de centraal georganiseerde rechtsstaat zorgde ervoor dat noodweerregelingen in wetboeken werden opgenomen. Voor de geschiedenis van het noodweerartikel in Nederland is vooral de ontwikkeling gedurende de 19 e eeuw van belang. Onder invloed van Napoleon was de Code Pénal in Nederland van toepassing. Toen in 1886 een Nederlands Wetboek van Strafrecht werd ingevoerd, toonde deze op meerdere punten verschillen ten opzichte van de Code Pénal. De bepalingen uit de Code Pénal met betrekking tot noodweer werden niet overgenomen. Op grond van het nieuwe algemene noodweerartikel zou namelijk elk, op zich zelf strafbaar feit straffeloos worden indien het gepleegd zou worden in een noodweersituatie. Over de opname van het criterium goed werd enige discussie gevoerd, maar ook dit criterium is uiteindelijk opgenomen in het artikel. De rechter had de taak de criteria in te vullen wat als voordeel had dat de strafuitsluitingsgrond noodweer met de toestand van de algemene beschaving, de bijzondere omstandigheden van het geval en met de wisselende houding van individualistische en sociale opvattingen in overeenstemming kon blijven. Thans leeft het onderwerp eigenrichting sterk binnen de Nederlandse maatschappij en de literatuur. Burgers nemen vaker het recht in eigen hand. Aan de hand van voorbeelden van eigenrichting is gebleken dat publieke verontwaardiging kan leiden tot openlijke steun voor de eigenrechter. Buruma stelt zich op het standpunt dat mensen zo nu en dan voor zichzelf en voor elkaar moeten kunnen opkomen en niet altijd dienen te wachten op de politie. Mijn voorkeur gaat uit naar een balans tussen noodweer als natuurlijk fundamenteel verdedigingsrecht en noodweer als een noodzakelijk kwaad, omdat het risico op geweldstoename dan het kleinst is. Het lijkt erop dat men een stukje eigenrichting tegenwoordig accepteert. 16

18 2. De strekking van art. 41 lid 1 Sr in het licht van relevante jurisprudentie 2.1. Inleiding Wanneer iemand een beroep doet op art. 41 lid 1 Sr, kijkt men uiteraard of de wettelijke eisen kunnen worden ingevuld. Daarmee zijn we er echter nog niet. Verscheidene andere aspecten, zoals culpa in causa en Garantenstellung, spelen ook een rol bij de vraag of een beroep op noodweer succesvol kan zijn. In dit hoofdstuk zullen de vereisten nader worden bekeken, waarbij de reikwijdte van art. 41 lid 1 Sr aan de hand van de wettekst en recente jurisprudentie van de Hoge Raad zal worden onderzocht en weergegeven. 2.2 Vereisten Romeinse tijd versus Nederlands Wetboek van Strafrecht 1886 Om een beroep op noodweer in de Romeinse tijd te doen slagen, diende er aan een drietal vereisten te worden voldaan. Ten eerste was het motief van de dader van belang. Zijn doel moest namelijk gericht zijn op verdediging, niet op wraak. Dit eerste vereiste staat ook wel bekend als circa causam. Hierachter gaat eveneens een noodzakelijkheidseis schuil: er moest sprake zijn van een defensio necessaria. Deze eis lijkt veel op onze huidige eis van subsidiariteit. 33 Verdediging werd en wordt namelijk niet noodzakelijk geacht als er zinvolle alternatieven bestonden. Zo valt in veel situaties te denken aan het alternatief de politie te bellen of op een andere manier hulp te zoeken. 34 Uit de noodzakelijkheidseis vloeide naar algemene opvatting voort dat het was toegestaan zichzelf, eventueel met geweld, te verdedigen. Niet werd gesteld dat iemand zich alleen maar adequaat kon verdedigen door te vluchten. De tendens was evenwel, mede door de invloed van de christelijke denkbeelden, dat de aangerande in beginsel moest vluchten waar dat mogelijk was. 35 Thans bestaat er discussie over het vluchtvereiste. Naast het motief van de dader was het tijdstip waarop de verdediging plaatsvond, het circa tempus, van belang. De verdediging moest namelijk gericht zijn tegen een 33 Hierover bestaan verschillende visies. Een deel van de auteurs geeft aan het geboden zijn van het feit een zelfstandige inhoud, anderen achten het voldoende als de verdediging op noodzakelijkheid wordt getoetst, bijvoorbeeld Remmelink. De Hullu spreekt van een dubbele noodzakelijkheidseis. De verdediging dient zijns inziens noodzakelijk te zijn geweest en het in deze verdediging gepleegde strafbare feit moet daartoe geboden zijn. De Hullu 2003, p De Hullu 2003, p Rb. Rotterdam 10 november 1964, NJ 1966, 120; HR 28 januari 1988, NJ 1988, 819; HR 25 juni 1985, NJ 1986, 75 (ro 5.1). 17

19 ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding. Dit tweede vereiste is ook in het huidige artikel 41 Sr opgenomen. Verder in dit hoofdstuk zal uitvoerig op de huidige vereisten worden ingegaan. Tot slot ging het om de wijze waarop iemand zich heeft verdedigd, het circa modum. Hierbij gaat het erom de grenzen van een redelijk verweer niet te overschrijden anders kom je uit bij noodweerexces, het huidige art. 41 lid 2 Sr. Men mocht zich niet met een velen malen zwaarder middel verdedigen dan de aanvaller. Degene die zich verdedigde moest zich in evenredigheid hebben verweerd. Dit vereiste lijkt op onze eis van proportionaliteit. De verdediging dient namelijk geboden te zijn. Het gaat om de keuze van de verdedigingswijze en de intensiteit ervan. Zo wordt van een professionele schutter verlangd dat deze niet op vitale lichaamsdelen schiet. De omstandigheden van het geval zijn hierbij bepalend. De ernst van de aanranding en de aanwezige middelen zijn van belang voor de proportionaliteitstoets. 2.3 De wettelijke vereisten Ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding Aanranding De eerste eis die de wettekst stelt, is dat sprake moet zijn van een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding. Maar wat voor gedrag valt onder aanranding? Reeds in hoofdstuk 1 is ingegaan op de keuze voor de term aanranding. De term aanval was niet mogelijk, omdat het stelen van een goed geen aanval zal zijn op het goed, maar mogelijk wel een aanranding. Aanranding gaat uit van een van de mens uitgaande activiteit. 36 Rechtsnormen richten zich immers niet tot dieren. Een dier kan daarbij wel als instrument worden gebruikt (aanhitsen, loslaten) door mensen. Noodweer tegen dieren wordt in het algemeen onmogelijk en niet wenselijk geacht. 37 Niet slechts een feitelijke aantasting maar ook een onmiddellijk dreigend gevaar voor een feitelijke aantasting kan een aanranding opleveren. In het Asbak-arrest werd iemand vervolgd voor mishandeling doordat hij een ander met een asbak in het gezicht en op het hoofd had geslagen. Het beroep op noodweer(exces) had het Hof eerder verworpen, aangezien uit niets was gebleken dat verdachte was aangerand. De Hoge Raad 38 bepaalde echter dat onder aanranding niet slechts gedragingen welke kunnen worden beschouwd als een feitelijke aantasting van eigen of een anders lijf, eerbaarheid of goed, maar ook 36 Machielse, (Wetboek van Strafrecht III), aant Zie hoofdstuk HR 2 februari 1965, NJ 1965, 262, m.nt. WP. 18

20 gedragingen welke een onmiddellijk dreigend gevaar voor zodanige aantasting opleveren dienen te worden begrepen. Verdachte had zich zodoende wel verdedigd tegen een aanranding. Van belang is dat enkel vrees (welke denkbeeldig kan zijn) voor een wederrechtelijke aanranding onvoldoende is. 39 De toevoeging van de Hoge Raad week enigszins af van de conclusie van de A-G s' Jacob die de aanranding wilde beperken tot alleen de daadwerkelijke aantasting. In de MvT daarentegen wordt uitdrukkelijk gesproken van 'onmiddellijk gevaar' voor eigen of eens anders lijf. 40 Ik sluit mij aan bij de opmerking van Machielse dat deze beperkte uitleg irrationeel zou zijn, omdat wanneer gewacht zou moeten worden totdat er geweld gepleegd wordt, het in vele gevallen te laat zou zijn voor verdediging. 41 Zoals reeds aangegeven wordt de aanranding over het algemeen gekwalificeerd als een strafbaar feit, maar daarop bestaan uitzonderingen. Machielse 42 noemt de niet strafbare poging tot eenvoudige mishandeling (art. 300 lid 5 Sr) en de onrechtmatige daad van culpoze zaaksbeschadiging of culpoze gevaarzetting voor zaken. Op 11 juni 2002 heeft de Hoge Raad beslist in het zogenaamde Man in bus-arrest 43. Twee jongens kwamen naast een man zitten in een bus. Zij gooiden friet uit het dakraam, waarop de man de jongens aansprak door te vragen of ze dat normaal vonden en of ze dat thuis ook deden. Eén van de jongens zei tegen de man dat ze hem in elkaar zouden slaan, zodra ze op het station zouden zijn. Deze bedreiging werd nog enkele malen herhaald. Eén van de jongens kwam op een gegeven moment voor de man staan en stootte opzettelijk tegen de man aan. De man voelde zich nu bedreigd, omdat hij dacht dat ze hun bedreigingen waar zouden maken en gaf de jongen uit reactie een klap in het gezicht. Het Hof oordeelde in lijn met het Vrees-arrest, waarin werd bepaald dat de enkele vrees om te worden aangerand door iemand die een dreigende houding aanneemt, welke vrees zelfs denkbeeldig kan zijn daar een dreigende houding bij een bedreiging kan blijven, nooit tot rechtvaardiging kan strekken van het alvast zelf tot de aanval overgaan en het daarbij begaan van een strafbaar feit. 44 De Hoge Raad casseerde omdat de motivering van de verwerping van het beroep op art. 41 lid 1 Sr niet zonder meer begrijpelijk was. 45 Buruma geeft in zijn noot de visie van de 39 HR 08 februari 1932, NJ 1932, 617 (Vreesarrest). 40 Smidt 1891, p Machielse, (Wetboek van StrafrechtIII), aant Machielse 1986, p HR 11 juni 2002, NJ 2002, HR 8 februari 1932, NJ 1932, 617. Een ander voorbeeld betreft HR 26 februari 1985, NJ 1985, Buruma 2003, p

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 ... No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 Bij Kabinetsmissive van 18 juni 2012, no.12.001344, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling advisering

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 257 Wijziging van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht teneinde de vergoeding van affectieschade

Nadere informatie

Datum 5 november 2012 Onderwerp Antwoorden kamervragen over strafrechtelijke ontruiming van krakers

Datum 5 november 2012 Onderwerp Antwoorden kamervragen over strafrechtelijke ontruiming van krakers 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

ECGR/U200901131 Lbr. 09/081

ECGR/U200901131 Lbr. 09/081 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 Betreft Gemeentelijk optreden bij incidenten met honden naar aanleiding intrekking RAD uw kenmerk ons kenmerk ECGR/U200901131

Nadere informatie

Datum 29 januari 2010 Onderwerp WODC-onderzoek 'Strafrechtelijke ontzetting uit beroep of ambt'

Datum 29 januari 2010 Onderwerp WODC-onderzoek 'Strafrechtelijke ontzetting uit beroep of ambt' > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.justitie.nl Onderwerp WODC-onderzoek

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 27 JUNI 2012 P.12.0873.F/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. P.12.0873.F I. P. D. V., II. III. IV. P. D. V., P. D. V., P. D. V., V. P. D. V., Mrs. Cédric Vergauwen en Olivia Venet, advocaten bij de

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014. Rapportnummer: 2014/010

Rapport. Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014. Rapportnummer: 2014/010 Rapport Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014 Rapportnummer: 2014/010 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat het College van procureurs-generaal

Nadere informatie

Rapport. Datum: 15 juni 2004 Rapportnummer: 2004/222

Rapport. Datum: 15 juni 2004 Rapportnummer: 2004/222 Rapport Datum: 15 juni 2004 Rapportnummer: 2004/222 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat de officier van justitie te Maastricht geen uitvoering heeft gegeven aan de door het gerechtshof te 's-hertogenbosch

Nadere informatie

de naamloze vennootschap Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene.

de naamloze vennootschap Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-278 d.d. 18 juli 2014 (mr. C.E. du Perron, voorzitter en mr. M.M.C. Oyen, secretaris) Samenvatting Volgens de Commissie is het gedrag van

Nadere informatie

Camera-toezicht op de werkplek

Camera-toezicht op de werkplek Camera-toezicht op de werkplek december 2006 mr De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur noch kan aansprakelijk worden gesteld

Nadere informatie

samenstelling : federale en lokale parketten & parketten-generaal! het beleid wordt uitgestippeld door een college van procureurs-generaal

samenstelling : federale en lokale parketten & parketten-generaal! het beleid wordt uitgestippeld door een college van procureurs-generaal Leg uit : het openbaar ministerie ( parket ) = hoeder van de openbare orde! 1) opsporen en onderzoeken 2) vervolgen 3) uitvoering van de straf samenstelling : federale en lokale parketten & parketten-generaal!

Nadere informatie

Beoordeling. h2>klacht

Beoordeling. h2>klacht Rapport 2 h2>klacht Verzoekster klaagt erover dat een ambtenaar van het regionale politiekorps Limburg-Noord op 14 juli 2008 heeft geweigerd de aangifte van diefstal van haar kat op te nemen. Beoordeling

Nadere informatie

Leidraad voor het nakijken van de toets

Leidraad voor het nakijken van de toets Leidraad voor het nakijken van de toets STRAFPROCESRECHT 14 OKTOBER 2011 (Uit het antwoord moet blijken dat de cursist de stof heeft begrepen en juist heeft toegepast; een enkel ja of nee is niet voldoende)

Nadere informatie

Kwetsbare minderheidsgroep

Kwetsbare minderheidsgroep IND-werkinstructie nr. 2013/14 (AUA) Openbaar/ Extern Aan Directeur klantdirectie Asiel c.c. DDMB Van Hoofddirecteur IND Datum 26 juni 2013 Geldig vanaf 26 juni 2013 Geldig tot Onderwerp Vindplaats Bijlage(n)

Nadere informatie

3.2.1 Aard en karakter van de gedragsaanwijzing

3.2.1 Aard en karakter van de gedragsaanwijzing 3.2 De bevoegdheid van de officier van justitie tot het geven van een gedragsaanwijzing 3.2.1 Aard en karakter van de gedragsaanwijzing Zoals in het voorgaande aan de orde kwam, kunnen bepaalde tot ernstige

Nadere informatie

STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN MINISTERS. Wet van 25 juni 1998 tot regeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers 1

STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN MINISTERS. Wet van 25 juni 1998 tot regeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers 1 STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN MINISTERS Wet van 25 juni 1998 tot regeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers 1 TITEL I TOEPASSINGSGEBIED Artikel 1 Deze wet regelt een

Nadere informatie

Edèlhoogachtbare Heer/Vrouwe,

Edèlhoogachtbare Heer/Vrouwe, Edèlhoogachtbare Heer/Vrouwe, X Z (belanghebbende), \ beroep in cassatie ingesteld tegen de uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam van 4 juli 2013. Bij brief van 11 oktober 2013 heeft de griffier mij

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

De rol van het battered woman syndrom bij strafuitsluiting 1 Ik hou toch van jou

De rol van het battered woman syndrom bij strafuitsluiting 1 Ik hou toch van jou ARTEL Werkzaam als AIO bij de vakgroep strafrecht en criminologie van de Universiteit Maastricht De rol van het battered woman syndrom bij strafuitsluiting 1 Ik hou toch van jou Langdurig mishandelde vrouwen

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Samenvatting. 1 Letterlijk: Ontzegging van de Bevoegdheid Motorrijtuigen te besturen.

Samenvatting. 1 Letterlijk: Ontzegging van de Bevoegdheid Motorrijtuigen te besturen. Op 24 juni 1998 is de Wegenverkeerswet 1994 (WVW 1994) gewijzigd. Deze wijziging komt voort uit de wens van de Tweede Kamer om te komen tot een strengere aanpak van gevaarlijk rijgedrag in het verkeer.

Nadere informatie

Honderbezitter aansprakelijk voor schade aangericht door hond aan hondenuitlaatster

Honderbezitter aansprakelijk voor schade aangericht door hond aan hondenuitlaatster Honderbezitter aansprakelijk voor schade aangericht door hond aan hondenuitlaatster LJN: BW9368, Rechtbank Amsterdam, 6 juni 2012 2. De feiten 2.1. [A] en [B] wonen tegenover elkaar in [plaats]. [C] woont

Nadere informatie

UITLEVEREN OF VERVOLGEN IN NEDERLAND?

UITLEVEREN OF VERVOLGEN IN NEDERLAND? UITLEVEREN OF VERVOLGEN IN NEDERLAND? W.R. Jonk, mr R. Malewicz en mr G.P. Hamer 1 Op 1 januari 2004 had het kaderbesluit betreffende het Europees aanhoudingsbevel 2 in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 070.00 ingediend door: hierna te noemen klager`, tegen: hierna te noemen 'verzekeraar. De Raad van Toezicht Verzekeringen heeft

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2003.1733 (052.03) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Instructie Verblijfsverbod Uitgaansgebieden 15 juli 2009

Instructie Verblijfsverbod Uitgaansgebieden 15 juli 2009 Instructie Verblijfsverbod Uitgaansgebieden 15 juli 2009 Versie 2.01 Inleiding Al enige tijd is er sprake van een verslechtering van de objectieve veiligheidsindex voor de uitgaanspleinen Leidseplein en

Nadere informatie

Juridische basiskennis over de maatregel TBS, oplegging en verlenging

Juridische basiskennis over de maatregel TBS, oplegging en verlenging TBS voor Dummies Juridische basiskennis over de maatregel TBS, oplegging en verlenging Auteur: Miriam van der Mark, advocaat-generaal en lid van de Kerngroep Forum TBS Algemeen De terbeschikkingstelling

Nadere informatie

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer.

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer. 3.8 Meningen van bevraagden ten aanzien van de verstekregeling 3.8.1 Verruiming mogelijkheden verdachte? Uit de verkregen reacties wordt duidelijk dat er uiteenlopende antwoorden zijn gegeven op de vraag

Nadere informatie

RISICO-AANSPRAKELIJKHEDEN BIJ PAARDEN. I. Risico-aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren

RISICO-AANSPRAKELIJKHEDEN BIJ PAARDEN. I. Risico-aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren RISICO-AANSPRAKELIJKHEDEN BIJ PAARDEN I. Risico-aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren In de Nederlandse wet is een aantal risico-aansprakelijkheden opgenomen, waaronder voor dieren. De

Nadere informatie

Strafrechtelijke context huwelijksdwang en achterlating

Strafrechtelijke context huwelijksdwang en achterlating Strafrechtelijke context huwelijksdwang en achterlating Bij de aanpak van huwelijksdwang en gedwongen achterlating dient het belang van het slachtoffer centraal te staan. De in Nederland geldende wet-

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 353 Wijziging van enige bepalingen van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het geregistreerd partnerschap, de geslachtsnaam

Nadere informatie

31 mei 2012 z2012-00245

31 mei 2012 z2012-00245 De Staatssecretaris van Financiën Postbus 20201 2500 EE DEN HAAG 31 mei 2012 26 maart 2012 Adviesaanvraag inzake openbaarheid WOZwaarde Geachte, Bij brief van 22 maart 2012 verzoekt u, mede namens de Minister

Nadere informatie

Rapport. Publicatiedatum: 15 oktober 2014. Rapportnummer: 2014 /139. 20 14/139 d e Natio nale o mb ud sman 1/6

Rapport. Publicatiedatum: 15 oktober 2014. Rapportnummer: 2014 /139. 20 14/139 d e Natio nale o mb ud sman 1/6 Rapport Publicatiedatum: 15 oktober 2014 Rapportnummer: 2014 /139 20 14/139 d e Natio nale o mb ud sman 1/6 Rapport Een onderzoek naar de titel op grond waarvan het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen

Nadere informatie

Congres Modernisering Wetboek van Strafvordering

Congres Modernisering Wetboek van Strafvordering Congres Modernisering Wetboek van Strafvordering Tien minuten voor een inhoudelijk verhaal over de voorgenomen modernisering strafvordering is niet veel, maar in een tijd waarin commentaren op beleid en

Nadere informatie

Strafbare belediging. A.L.J.M. Janssens

Strafbare belediging. A.L.J.M. Janssens Strafbare belediging A.L.J.M. Janssens Inhoudsopgave Gebruikte afkortingen Hoofdstuk 1 Inleidende opmerkingen 1 1.1 Het belang van de eer en de goede naam 1 1.2 Kennismaking met de beledigingsbepalingen

Nadere informatie

Rapport naar aanleiding van een klacht over de politie-eenheid Den Haag. Publicatiedatum 9 september 2014 Rapportnummer 2014/098

Rapport naar aanleiding van een klacht over de politie-eenheid Den Haag. Publicatiedatum 9 september 2014 Rapportnummer 2014/098 Rapport Rapport naar aanleiding van een klacht over de politie-eenheid Den Haag. Publicatiedatum 9 september 2014 Rapportnummer 2014/098 2014/098 de Nationale ombudsman 1/5 Gerard* is eigenaar van een

Nadere informatie

PROGRAMMA. 16.20 Hoorcollege. 17.20 Pauze. 17.30 Hoorcollege of werkcollege. 18.20 Rondvraag over cursus. 18.30 Rondvraag over actualiteiten

PROGRAMMA. 16.20 Hoorcollege. 17.20 Pauze. 17.30 Hoorcollege of werkcollege. 18.20 Rondvraag over cursus. 18.30 Rondvraag over actualiteiten PROGRAMMA 16.20 Hoorcollege 17.20 Pauze 17.30 Hoorcollege of werkcollege 18.20 Rondvraag over cursus 18.30 Rondvraag over actualiteiten PUNTEN Aankomst Vertrek Evaluatie Enquête HAAGRECHT COLLEGE Punten

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE

ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE FACTSHEET 1: OMVANG, AARD & GEVOLGEN VAN GEWELDSINCIDENTEN De Vrije Universiteit Amsterdam doet onderzoek naar geweld in de psychiatrie. Aan hulpverleners werkzaam

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 467 Oprichting van het College voor de rechten van de mens (Wet College voor de rechten van de mens) Nr. 9 AMENDEMENT VAN HET LID HEIJNEN Ontvangen

Nadere informatie

Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur

Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur Toespraak van de Nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen mr. Corinne Dettmeijer-Vermeulen Ter gelegenheid van de aanbieding van het rapport

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager',

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager', RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 019.00 ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

de bank ambtshalve onderzoek de bank Definitieve Bevindingen

de bank ambtshalve onderzoek de bank Definitieve Bevindingen POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Prins Clauslaan 20 TEL 070-381 13 00 FAX 070-381 13 01 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN de bank DATUM 17 maart 2006 CONTACTPERSOON

Nadere informatie

Kale kikker of toch kale kip?

Kale kikker of toch kale kip? Kale kikker of toch kale kip? Martine Wouters Het slachtoffer is de afgelopen jaren steeds centraler komen te staan in de Nederlandse straf(proces)wetgeving. 1 Vanaf 1 januari 2014 is het mogelijk om conservatoir

Nadere informatie

Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de openbare terechtzitting van 26 maart 2013 in de zaak tegen: thans gedetineerd in de.

Dit vonnis is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de openbare terechtzitting van 26 maart 2013 in de zaak tegen: thans gedetineerd in de. vonnis RECHTBANK NOORD-HOLLAND Afdeling Publiekrecht, Sectie Straf Locatie Schiphol Meervoudige strafkamer Parketnummer: Uitspraakdatum: 8 april 2013 Tegenspraak Strafvonnis Dit vonnis is gewezen naar

Nadere informatie

Conflict en aangifte. module 3. Sport, dienstverlening en veiligheid

Conflict en aangifte. module 3. Sport, dienstverlening en veiligheid Conflict en aangifte module 3 INHOUDSOPGAVE INLEIDING...3 AANGIFTE DOEN...4 Hoe kan een aangifte worden gedaan?... 4 Wat gebeurt er met de aangifte?... 4 AMBTSHALVE VERVOLGBARE DELICTEN EN KLACHTDELICTEN...6

Nadere informatie

(E) M C>> NEDERLANDSE VERENIGING VOOR. Strekking concept-wetsvoorstel. Advies. bi - br-

(E) M C>> NEDERLANDSE VERENIGING VOOR. Strekking concept-wetsvoorstel. Advies. bi - br- G) hr^ bi - br- NEDERLANDSE VERENIGING VOOR IJ] (E) M {jb / O) De Minister van Veiligheid en Justitie Mr. G.A. van der Steur Postbus 20301 2500 ÈH DEN HAAG G.) S> C>> Datum 3 november 2015 Kenmerk 668160

Nadere informatie

Beoordeling. h2>klacht

Beoordeling. h2>klacht Rapport 2 h2>klacht Verzoekster klaagt er over dat de Belastingdienst executoriaal beslag heeft gelegd op onroerende zaken van haar ondanks het feit dat er - in verband met de door de Belastingdienst gestelde

Nadere informatie

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Prof. mr. A.J.M. Nuytinck, hoogleraar privaatrecht, in het bijzonder personen-, familie- en erfrecht, aan de Erasmus Universiteit

Nadere informatie

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen?

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Feiten In 2007 vindt een ongeval plaats tussen twee auto s. De ene wordt

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland, thans regionale politie-eenheid Noord-Holland.

Rapport. Rapport over een klacht over het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland, thans regionale politie-eenheid Noord-Holland. Rapport Rapport over een klacht over het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland, thans regionale politie-eenheid Noord-Holland. Datum: 25 februari 2014 Rapportnummer: 2014/009 2 Klacht Verzoekster

Nadere informatie

Grondtrekken van het Nederlandse strafrecht

Grondtrekken van het Nederlandse strafrecht Grondtrekken van het Nederlandse strafrecht Mr. J. Kronenberg Mr. B. de Wilde Vijfde druk Kluwer a Kluwer business Deventer - 2012 Inhoudsopgave Voorwoord 13 Aanbevolen literatuur 15 Afkortingenlijst 17

Nadere informatie

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer 14 februari 2011 A.M. Hol, Universiteit Utrecht 1 Vraagstelling: Heeft overschrijding

Nadere informatie

IN NAAM DER KONINGIN

IN NAAM DER KONINGIN 2 januari 1987 Eerste Kamer Nr. 12.932 RF/AT IN NAAM DER KONINGIN Hoge Raad der Nederlanden Arrest in de zaak van: "VASTELOAVESVEREINIGING DE ZAWPENSE", gevestigd te Grevenbricht, gemeente Born EISERES

Nadere informatie

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN. Aan de Staatsecretaris van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN. Aan de Staatsecretaris van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG 335 NEDERLANDSE ORDE VAN ADVOCATEN OBD Aan de Staatsecretaris van Veiligheid en Justitie IS De heer mr. F. Teeven 1 Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG 1 Den Haag, 3 december 2013 Doorkiesnummer: Faxnummer:

Nadere informatie

Rechtsfilosofische annotaties. HR 26 januari 1990, NJ 1990, 794

Rechtsfilosofische annotaties. HR 26 januari 1990, NJ 1990, 794 Rechtsfilosofische annotaties. HR 26 januari 1990, NJ 1990, 794 J.C. Hage* 1 Op of omstreeks 5 of 6 januari 1983 drong een aantal politiemensen met geweld de woning van B binnen, waarbij schade aan deze

Nadere informatie

1 Rechtbank Breda, 13 juli 2012

1 Rechtbank Breda, 13 juli 2012 BEDRIJFSOPVOLGINGSFACILITEIT SUCCESSIEWET OOK VOOR PRIVÉVERMOGEN? Op 13 juli 2012 heeft rechtbank Breda uitspraak gedaan in een zaak over de bedrijfsopvolgingsfaciliteit uit de Successiewet 1956 (LJN:

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 21893 30 oktober 2012 Richtlijn verzet bij aanhouding 5.31 Categorie strafvordering Rechtskarakter aanwijzing i.d.z.v.

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland. Datum: 19 juli 2012. Rapportnummer: 2012/117

Rapport. Rapport over een klacht over het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland. Datum: 19 juli 2012. Rapportnummer: 2012/117 Rapport Rapport over een klacht over het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland. Datum: 19 juli 2012 Rapportnummer: 2012/117 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat politieambtenaren van het regionale

Nadere informatie

Handleiding voor de deken ter waarborging van de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht van advocaten bij extern onderzoek.

Handleiding voor de deken ter waarborging van de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht van advocaten bij extern onderzoek. Handleiding voor de deken ter waarborging van de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht van advocaten bij extern onderzoek Maart 2013 Vastgesteld door de algemene raad op 4 maart 2013 1 Voorwoord

Nadere informatie

KWADE TROUW VAN DE BELASTINGADVISEUR IN DE ZIN VAN ARTIKEL 16 AWR

KWADE TROUW VAN DE BELASTINGADVISEUR IN DE ZIN VAN ARTIKEL 16 AWR KWADE TROUW VAN DE BELASTINGADVISEUR IN DE ZIN VAN ARTIKEL 16 AWR Inleiding In artikel 16 AWR is bepaald dat een feit dat de inspecteur bekend was of redelijke wijs bekend had kunnen zijn geen grond voor

Nadere informatie

JURISPRUDENTIE STRAFRECHT. Uitspraken 10 februari 2015 Paul Verloop

JURISPRUDENTIE STRAFRECHT. Uitspraken 10 februari 2015 Paul Verloop JURISPRUDENTIE STRAFRECHT Uitspraken 10 februari 2015 Paul Verloop HR uitspraken 10 februari 2015 Beslissingen voorlopige hechtenis (Cassatie in het belang der wet) HR:2015:247 HR:2015:255 HR:2015:256

Nadere informatie

Zoekresultaat - inzien document. ECLI:NL:RBOBR:2015:5776 Permanente link: Uitspraak. Rechtbank Oost-Brabant

Zoekresultaat - inzien document. ECLI:NL:RBOBR:2015:5776 Permanente link: Uitspraak. Rechtbank Oost-Brabant Zoekresultaat - inzien document ECLI:NL:RBOBR:2015:5776 Permanente link: http://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ec Instantie Datum uitspraak 07-10-2015 Datum publicatie 07-10-2015 Rechtbank Oost-Brabant

Nadere informatie

Noot bij ktr. Utrecht 16 september 2008, BF0857

Noot bij ktr. Utrecht 16 september 2008, BF0857 Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series Noot bij ktr. Utrecht 16 september 2008, BF0857 Z.H. Duijnstee-van Imhoff Published in WR 2009/109, p. 388-390. 1 Noot bij ktr. Utrecht 16 september

Nadere informatie

Advies ontwerpbesluit aanscherping glijdende schaal

Advies ontwerpbesluit aanscherping glijdende schaal De minister voor Immigratie en Asiel drs. G.B.M. Leers Postbus 20011 2500 EA Den Haag datum 15 augustus 2011 doorkiesnummer 070-361 9721 e-mail voorlichting@rechtspraak.nl uw kenmerk 2011-2000250817 cc

Nadere informatie

Datum 28 februari 2013 Onderwerp Beantwoording kamervragen over vervolgingen en veroordelingen wegens majesteitsschennis

Datum 28 februari 2013 Onderwerp Beantwoording kamervragen over vervolgingen en veroordelingen wegens majesteitsschennis 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2009 33 Wet van 22 januari 2009 tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering tot verbetering van de regeling van de positie van de deskundige

Nadere informatie

opleiding BOA Wetboek van Strafrecht

opleiding BOA Wetboek van Strafrecht Deze reader geeft een overzicht van de die zijn genoemd in de eindtermen, versie juni 2005. Eerste Boek. Algemene bepalingen Titel I. Omvang van de werking van de strafwet Artikel 1 1. Geen feit is strafbaar

Nadere informatie

2. Conclusie Op grond van al het vorenstaande kan 's Hofs uitspraak niet in stand blijven. Wij verzoeken Uw Raad daarom de uitspraak van het Hof te

2. Conclusie Op grond van al het vorenstaande kan 's Hofs uitspraak niet in stand blijven. Wij verzoeken Uw Raad daarom de uitspraak van het Hof te i. Cassatiemiddelen l.i. Eerste middel Schending van het Nederlandse recht, met name van artikel 27, lid 5, Wet op de loonbelasting 1964 (hierna: de Wet) (tekst tot en met 1996), van artikel 13a, lid 1,

Nadere informatie

Rotterdam, 7 juli 2009.

Rotterdam, 7 juli 2009. Rotterdam, 7 juli 2009. Onderwerp: Vaststellen van de beleidsregel inzake het beperken van overlast door jongeren; Opnemen van artikel 2.4.4a Algemene Plaatselijke Verordening: Mosquito op openbare plaatsen.

Nadere informatie

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Artikel 750 1. Aanneming van werk is de overeenkomst waarbij de ene partij, de aannemer, zich jegens

Nadere informatie

heeft de volgende beslissing gegeven naar aanleiding van het hoger beroep van verweerder.

heeft de volgende beslissing gegeven naar aanleiding van het hoger beroep van verweerder. HOF VAN DISCIPLINE No. 4516 ------------ HET HOF VAN DISCIPLINE heeft de volgende beslissing gegeven naar aanleiding van het hoger beroep van verweerder. Bij beslissing van 6 februari 2006 heeft de Raad

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 10909 22 juni 2011 Regeling van de Minister van Veiligheid en Justitie van 15 juni 2011, nr. 5700090/11, houdende wijziging

Nadere informatie

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen.

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen. Reactie op de brief van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) inzake het wetsvoorstel tot wijziging van Boek 7, titel 10, van het Burgerlijk Wetboek in verband met het limiteren van de hoogte van de

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Bescherming beslagvrije voet bij verrekening wegens recidive

Hoofdstuk 2. Bescherming beslagvrije voet bij verrekening wegens recidive Verordening verrekening bestuurlijke boete bij recidive 2015 ( Leusden De raad van de gemeente Leusden; heeft het voorstel van burgemeester en wethouders gelezen van 11 november 2014. overwegende dat het

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2008 2009 31 385 Wijziging van de Advocatenwet en de Wet op het notarisambt in verband met het verruimen van de mogelijkheden tot het spoedshalve tuchtrechtelijk

Nadere informatie

ACCOUNTANTSKAMER. BESLISSING ex artikel 38 Wet tuchtrechtspraak accountants (Wtra) in de zaak met nummer 15/352 Wtra AK van 20 juli 2015 van

ACCOUNTANTSKAMER. BESLISSING ex artikel 38 Wet tuchtrechtspraak accountants (Wtra) in de zaak met nummer 15/352 Wtra AK van 20 juli 2015 van ACCOUNTANTSKAMER BESLISSING ex artikel 38 Wet tuchtrechtspraak accountants (Wtra) in de zaak met nummer 15/352 Wtra AK van 20 juli 2015 van mr. X, wonende en kantoorhoudende te [plaats1], K L A G E R,

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

ARREST In de zaak A 2011/3. Inzake: Mercator Verzekeringen N.V. e.a. tegen: Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds e.a. ARRET Dans l affaire A 2011/3

ARREST In de zaak A 2011/3. Inzake: Mercator Verzekeringen N.V. e.a. tegen: Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds e.a. ARRET Dans l affaire A 2011/3 1 COUR DE JUSTICE BENELUX GERECHTSHOF ~ A 2011/3/7 ARREST In de zaak A 2011/3 Inzake: Mercator Verzekeringen N.V. e.a. tegen: Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds e.a. Procestaal: Nederlands ARRET Dans

Nadere informatie

Slachtofferhulp. concept wetsvoorstel betreffende hétieggen van conservatoir beslag door de staat voor slachtoffers van misdrijven.

Slachtofferhulp. concept wetsvoorstel betreffende hétieggen van conservatoir beslag door de staat voor slachtoffers van misdrijven. ~,tl~ 3 / Nootailfafiltoor 7: ~.,1 e d 1ff 0 Postbus 14208 3508 SH Utrecht Pallas Athertedreef 27 3561 PE Utrecht 03023401 16 F 030 231 76 55 info@s~achtofferhuip.fli w www.s}achtofferhulp.ni / Ministerie

Nadere informatie

de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage

de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

P. Kruit, C. Loonstra en E. van Vliet 978-90-01-83406-7

P. Kruit, C. Loonstra en E. van Vliet 978-90-01-83406-7 Rechtspraak Instantie Hoge Raad Datum 8 oktober 2004 Vindplaats LJN AO9549 Naam Vixia / Gerrits Essentie uitspraak: De enkele schending van controlevoorschriften (de werknemer weigert bij de bedrijfsarts

Nadere informatie

SWPBS vanuit juridisch oogpunt

SWPBS vanuit juridisch oogpunt SWPBS vanuit juridisch oogpunt Samenvatting uit: De Wilde M., en Van den Berg A. (2012), SWPBS, vanuit juridisch oogpunt, afstudeerrapport juridische afdeling Christelijke Hogeschool Windesheim, Zwolle

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 059 Wijziging van de Wet op het financieel toezicht en de Faillissementswet, alsmede enige andere wetten in verband met de introductie van aanvullende

Nadere informatie

Turbo-liquidatie en de bestuurder

Turbo-liquidatie en de bestuurder Turbo-liquidatie en de bestuurder Juni 2012 mr J. Brouwer De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel is noch de auteur noch Boers Advocaten

Nadere informatie

Datum 2 oktober 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het bericht dat het nieuwe tapbeleid van Justitie een aanval is op onze grondrechten

Datum 2 oktober 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het bericht dat het nieuwe tapbeleid van Justitie een aanval is op onze grondrechten 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Minister van Justitie. Naar aanleiding van uw verzoek bericht ik u als volgt.

Minister van Justitie. Naar aanleiding van uw verzoek bericht ik u als volgt. R e g i s t r a t i e k a m e r Minister van Justitie..'s-Gravenhage, 30 april 1999.. Onderwerp Wijziging van het Wetboek van Strafvordering Bij brief met bijlage van 9 maart 1999 (uw kenmerk: 750136/99/6)

Nadere informatie

Datum 24 april 2013 Betreft Beantwoording Kamervragen van het lid Dijkgraaf (SGP) over de column dat Deutsche Bank in strijd handelt met de zorgplicht

Datum 24 april 2013 Betreft Beantwoording Kamervragen van het lid Dijkgraaf (SGP) over de column dat Deutsche Bank in strijd handelt met de zorgplicht > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Rapport. Datum: 29 november 2007 Rapportnummer: 2007/279

Rapport. Datum: 29 november 2007 Rapportnummer: 2007/279 Rapport Datum: 29 november 2007 Rapportnummer: 2007/279 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat de beheerder van het regionale politiekorps Drenthe verzoekers brieven van 6 december 2006, 29 december 2006

Nadere informatie

Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD. Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K

Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD. Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K Inzake de klacht van [Klaagster BV], gevestigd te [gemeente] aan de [adres], hierna te noemen klaagster,

Nadere informatie

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam &

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & De 10 meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & Colofon De Gier Stam & Advocaten Lucasbolwerk 6 Postbus 815 3500 AV UTRECHT t: (030)

Nadere informatie

Instantie. Onderwerp. Datum

Instantie. Onderwerp. Datum Instantie Hof van Cassatie Onderwerp Overeenkomst - Bestanddelen - Toestemming - Gebrek - Geweld - Morele dwang - Gebrekkige wil - Voorwaarde - Artt. 1109 en 1112, BW Datum 23 maart 1998 Copyright and

Nadere informatie

B&W 01 juli 2008 Gemeenteblad BELEIDSREGEL HANDHAVINGSPROTOCOL OPIUMWET M.B.T. WONINGEN HELMOND 2008

B&W 01 juli 2008 Gemeenteblad BELEIDSREGEL HANDHAVINGSPROTOCOL OPIUMWET M.B.T. WONINGEN HELMOND 2008 Jaar: 2008 Nummer: 44 Besluit: B&W 01 juli 2008 Gemeenteblad BELEIDSREGEL HANDHAVINGSPROTOCOL OPIUMWET M.B.T. WONINGEN HELMOND 2008 Burgemeester en wethouders van Helmond; Besluit Vast te stellen de Beleidsregel

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.0691 (013.06) ingediend door: hierna te noemen klaagster, tegen: hierna te noemen verzekeraar. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Aangenomen en overgenomen amendementen

Aangenomen en overgenomen amendementen Overzicht van stemmingen in de Tweede Kamer afdeling Inhoudelijke Ondersteuning aan De leden van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie Datum 20 december 2011 Betreffende wetsvoorstel: 32045 Wijziging

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 27/07/2015

Datum van inontvangstneming : 27/07/2015 Datum van inontvangstneming : 27/07/2015 Vertaling C-303/15-1 Zaak C-303/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 22 juni 2015 Verwijzende rechter: Sąd Okręgowy w Łodzi (Polen) Datum

Nadere informatie

Dispuut in de praktijk: leidt belastingfraude altijd tot (een vervolging voor) witwassen?

Dispuut in de praktijk: leidt belastingfraude altijd tot (een vervolging voor) witwassen? Dispuut in de praktijk: leidt belastingfraude altijd tot (een vervolging voor) witwassen? De Hoge Raad oordeelde op 7 oktober jl. dat gelden die door belastingontduiking zijn verkregen, kunnen worden aangemerkt

Nadere informatie

HET WERK VAN DE OFFICIER VAN JUSTITIE

HET WERK VAN DE OFFICIER VAN JUSTITIE HET WERK VAN DE OFFICIER VAN JUSTITIE Opsporen en vervolgen Wie doet dat eigenlijk? De ene moord is nog niet gepleegd of je ziet alweer de volgende ontvoering. Politieseries en misdaadfilms zijn populair

Nadere informatie

Belang van het onderscheid

Belang van het onderscheid privaatrecht publiekrecht Horizontale relaties in het recht = relaties tussen particuliere personen Verticale relaties in het recht = relaties tussen overheid en privé-personen Belang van het onderscheid

Nadere informatie

Verordening verrekening bestuurlijke boete bij recidive Participatiewet BMWE 2015

Verordening verrekening bestuurlijke boete bij recidive Participatiewet BMWE 2015 Verordening verrekening bestuurlijke boete bij recidive Participatiewet BMWE 2015 De raad van de gemeente De Marne; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 16 december 2014; gezien de adviezen

Nadere informatie

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Auteur: Mr. T.L.C.W. Noordoven[1] Hoge Raad 23 maart 2012, JAR 2012/110 1.Inleiding Maakt het vanuit het oogpunt

Nadere informatie