FEBE LITERATUURHANDBOEK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FEBE LITERATUURHANDBOEK"

Transcriptie

1 FEBE LITERATUURHANDBOEK

2 VOORWOORD Binnen het bestuur van FEBE bestond de behoefte om op een snelle en eenvoudige wijze te kunnen beschikken over de informatie die door de jaren heen door FEBE is geschreven, ontvangen en verwerkt. Er werd besloten een FEBE-literatuurhandboek samen te stellen. Door het bestuur werd uit de leden een klankbordgroep samengesteld. Deze groep heeft het ontstaansproces van de eerste versie van het handboek gecoördineerd en begeleid. De belangstelling voor het handboek, nadat de eerste versie was uitverkocht, was zodanig, dat het bestuur heeft besloten een tweede versie te laten verschijnen. Vooraf bleek het echter noodzakelijk om diverse opgenomen onderwerpen te updaten en aan te vullen met recente literatuur. Een werkgroep van (bestuurs)leden heeft zich ingezet om de gewijzigde herdruk te realiseren. Aan deze tweede versie is de literatuur verschenen tussen 1999 en 2002 toegevoegd. Hiernaast zijn er ook enkele nieuwe onderwerpen opgenomen die momenteel actueel zijn. Van sommige reeds bestaande onderwerpen is de toelichting geactualiseerd of aangevuld met recente ontwikkelingen. Het bestuur van FEBE hoopt dat ook deze versie van het handboek, zowel binnen als buiten FEBE, zijn weg zal mogen vinden. Alblasserdam, februari 2003 Het bestuur 1

3 INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Voor u ligt de tweede, geheel herziene versie van het FEBE-literatuurhandboek. Het FEBE-literatuurhandboek is bedoeld als een praktisch handvat bij het zoeken naar literatuur. De doelgroep is met name gericht op werkers in de gezondheidszorg. De keuze van de onderwerpen en de daarbij behorende literatuurverwijzingen is en wordt bepaald door de doelstelling van FEBE. Dit betekent dat de onderwerpen doorgaans ethisch van aard zijn en dat de literatuurverwijzingen veelal afkomstig zijn uit orthodox-christelijke/reformatorische kring. De meeste literatuur is gemakkelijk toegangelijk, hoewel er ook het nodige aan wetenschappelijke literatuur is opgenomen. Zo nodig worden er bij de verwijzingen kernbegrippen aangegeven. De meeste literatuurverwijzingen naar De Wachter Sions (DWS) zijn niet gedateerd. In het inhoudsregister van DWS zijn de artikelen namelijk alleen op nummer en jaargang terug te vinden. Het bleek niet haalbaar om de diverse data nog te achterhalen. De artikelen uit DWS die toegevoegd zijn aan de tweede versie allen wel voorzien van data. Bij sommige literatuurverwijzingen wordt specifiek aangegeven waar literatuur verkrijgbaar is of waar u op internet meer hierover kunt vinden. Adressen die het opvragen vergemakkelijken, kunt u terug vinden in de adressenlijst achter in het handboek. Indien van toepassing wordt hierbij ook een internetsite vermeld. Als bestuur van Febe zijn we zeer terughoudend wat betreft het gebruik van internet, aan de andere kant zijn we ons ervan bewust dat voor sommige studies het gebruik ervan onvermijdelijk en noodzakelijk is. Voor algemene informatie over de opgenomen onderwerpen of voor verwijzingen naar boeken kunt u zich wenden tot de boekhandel of bibliotheek. De redactie van FEBE is in het bezit van een archief. Hierin worden artikelen bewaard die betrekking hebben op de gezondheidszorg. Tevens kan informatie verstrekt worden over thema's en onderwerpen die de afgelopen jaren binnen FEBE zijn behandeld. De inhoud van brieven middels waarvan door Febe gereageerd is op bepaalde onderewerpen, kunnen opgevraagd worden bij het secretariaat. De opstellers van dit handboek hebben niet de intentie gehad om u een volledig literatuuroverzicht te presenteren. Wij realiseren ons dat er nog veel meer vermeldenswaardige literatuur, ook vanuit onze eigen achterban, opgenomen had kunnen worden. Voor aanvullingen houden we ons dan ook altijd aanbevolen. Anderzijds moet ook worden vermeld dat sommige literatuur inmiddels geschaard kan worden onder de categorie geschiedenis. Een deel van de verouderde literatuur is verwijderd, een ander deel hebben we erin gelaten om zo toch de enigszins de lijn van de ontwikkelingen vast te houden. In die zin is het literatuurhandboek soms ook een historisch naslagwerk. 2

4 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER 2 ABORTUS PROVOCATUS 5 ABSTINEREN EN NIET-REANIMEREN 9 ADOPTIE 12 AGRESSIE EN MISHANDELING 13 AIDS 15 ALTERNATIEVE GENEESWIJZEN 17 AWGB (ALGEMENE WET GELIJKE BEHANDELING) 19 BEROEPSCODE 21 BEROEPSKEUZE 23 BEROEPENWETGEVING (WET BIG) 24 EMBRYO 25 ERFELIJKHEID 28 EUROPA 31 EUTHANASIE 32 GEHANDICAPTENZORG 39 GEWETENSBEZWAREN 42 GEZINSVORMING 44 HOMOFILIE EN HOMOSEKSUALITEIT 46 IDENTITEIT 47 INCEST 49 MEDEZEGGENSCHAP / OR 51 (MEDISCHE) ETHIEK 52 ORGAANDONATIE EN -TRANSPLANTATIE 56 OUDERENZORG 58 PALLIATIEVE ZORG 60 3

5 PASTORALE ZORG 62 PATIENTENRECHT (WGBO) 64 KLACHTEN VAN PSYCHISCHE AARD 66 ROUW 69 SEKSUALITEIT 71 SNOEZELEN (ZIE GEHANDICAPTENZORG) 38 STERVENSBEGELEIDING 73 SUÏCIDE 74 THUISZORG 76 TRANSSEKSUALITEIT 78 VACCINATIE 79 VERSLAVINGSZORG 81 VERSTERVEN 83 ZELFBESCHIKKING 84 ZICHT OP ZORG BINNEN DE GEREFORMEERDE GEZINDTE 85 ZONDAGSARBEID 88 ADRESSEN 89 HET NETWERK VAN FEBE 92 WERVV 93 BRIEVEN FEBE 94 MEDITATIES KONTAKTORGAAN FEBE 96 RUBRIEK "OCULAIR" KONTAKTORGAAN FEBE 98 LEZINGEN KONTAKTORGAAN FEBE 101 RUBRIEK "ETHISCHE EN JURIDISCHE VISIE" KONTAKTORGAAN FEBE 104 RUBRIEK "SAMENGEVAT" KONTAKTORGAAN FEBE 106 BOEKBESPREKINGEN KONTAKTORGAAN FEBE 109 GEDICHTEN KONTAKTORGAAN FEBE 113 RUBRIEK INTERVIEW KONTAKTORGAAN FEBE 115 VERENIGINGSNIEUWS KONTAKTORGAAN FEBE 117 4

6 ABORTUS PROVOCATUS Abortus provocatus wil zeggen dat een miskraam (afdrijving) door menselijk toedoen wordt opgewekt. Het gaat dan om vruchten die reeds in de baarmoeder zijn ingenesteld. Wanneer de zwangerschap zich in een vroeg stadium bevindt (vóór twaalf weken), gebeurt dat door met een zuigpomp het baarmoederslijmvlies met de vrucht (!) uit de baarmoeder te zuigen (zuigcurettage). Is de zwangerschap verder gevorderd (ná twaalf weken), dan vindt er eerst vernietiging plaats in de baarmoeder en dan worden de resten verwijderd. Wanneer het kind te groot is geworden, dan wordt de 'geboorte' opgewekt. Het kind kan dan levend ter wereld komen en sterft daarna 'spontaan', of het wordt gedood. In de volksmond wordt dan gesproken over 'een late abortus'. Dikwijls gaat het dan om kinderen waarbij een erfelijke afwijking is geconstateerd; overigens niet altijd met absolute zekerheid. Het al dan niet mogen afbreken van de zwangerschap, in juridische termen, wordt geregeld in het Wetboek van Strafrecht en de Wet afbreking zwangerschap. Inmiddels zijn er richtlijnen, zie Literatuur, verschenen die de zogenoemde late zwangerschapsafbreking, dat wil zeggen ook na weken zwangerschap, toestaan. God verbiedt ons het wederrechtelijk doden in het zesde gebod van Zijn Wet: Gij zult niet doodslaan. Dit gebod heeft niet alleen een negatieve strekking, maar ook een positieve, namelijk "dat wij onzen naaste liefhebben als onszelf en jegens hem geduld, vrede, zachtmoedigheid, barmhartigheid en alle vriendelijkheid bewijzen, zijn schade zoveel als ons mogelijk is, afkeren, en ook onzen vijanden goed doen" (Heidelb. Cat. vraag en antwoord 107). Dat betekent dus dat de ongewenst zwangere vrouw in haar nood geholpen moet worden mèt haar kind. Bijbelplaatsen waar over Gods werk in de wording van nieuw mensenleven wordt gesproken zijn o.a.: Gen. 20:18, 29:31, 30:22, 49:25; Ruth 4:13; Job 31:15; Jeremia 1:5. Prachtig wordt ook over de nog niet geboren mens gesproken in Job 10:8-12 en Psalm 139: Literatuur AARDWEG GJM VAN DEN, De rol van de vader bij een 'ongewenst' kind, Vita Humana 15e jaargang, nr. 2, 1988, p BAKERMANS L, Mifepriston, de abortuspil, Vita Humana 15e jaargang, nr. 4, 1988, p (abortus provocatus, abortuspil) BEEK R VD (red.), Leven en laten leven, Vita Humana, 20e jaargang, nr 1 en 2, 1993 (hulpverlening bij ongewenste zwangerschap, abortuswetgeving in Duitsland) BLIJHAM H, Bedreigd leven, bedreigd bestaan, Buijten & Schipperheijn, Amsterdam 1984 (de geestelijke nood van de ongewenst zwangere en de psychische gevolgen van abortus provocatus) BOEDER J, Abortus, "Steeds meer in het isolement", De Wachter Sions, jaargang 21, nr. 29 BOER TH A, Het kind van de rekening: ethische kanttekeningen bij het gebruik van humaan foetaal materiaal na een abortus, Pro Vita Humana, 1e jaargang, nr. 3, 1994, p (scheiding abortus provocatus en gebruik van foetaal weefsel, status van het embryo) BOER-NEELE M DEN, Ik zoek ogen die luisteren, Kok-Voorhoeve Kampen

7 BOER-NEELE M DEN, Psychosociale problematiek bij ongewenste zwangerschap en na abortus provocatus, Pro Vita Humana, 2e jaargang, nr. 2, 1995, p BOUMAN EN, Abortus provocatus en gewetensbezwaren, FEBE, 2e jaargang, nr. 2, april 1982, p CDA, Visie op abortus, Den Haag 1977 (politiek standpunt van het CDA over abortus provocatus) DAVERSCHOT M, Abortus, euthanasie en de werkers in de gezondheidszorg, Vita Humana, 15e jaargang, nr. 2, 1988, p DOUMA J, Abortus (in de serie ethische bezinning), Van den Berg, Kampen 1984 (ethische standpuntbepaling, kerk en abortus, indicaties voor abortus, zelfbeschikkingsrecht) DOUMA J, VELEMA WH, Abortus, ethisch kommentaar, Ton Bolland, Amsterdam 1975 (ethische standpuntbepaling, kerk en abortus, indicaties, tegenwerpingen, achtergronden) DRIESSEN CJ, Abortus, FEBE, 17e jaargang, nr. 2., mei 1997, p. 120 DIJK EP VAN, De abortuswet in de praktijk, FEBE, 18e jaargang, nr. 2, april 1998, p ESKES TKAB, Een anencephale foetus: zwangerschap uitdragen of afbreken? Pro Vita Humana, 2e jaargang, nr. 1, 1995, p. 5-9 GALENKAMP H, Dood of leven?, abortus provocatus, De Vuurbaak, Groningen (Bijbelse visie op de mens, het zesde gebod, veranderde moraal, abortus provocatus, kernvragen, het recht, de wet en het vervolgingsbeleid) GUNNING KF, Abortus provocatus en overbevolking: commentaar 'International conference on population and development', Pro Vita Humana, 2e jaargang nr. 2, 1995, p HARINCK C, Hoe David over zijn leven vóór de geboorte dacht, Hoekman, Goes, 1979 HORST TH AM VAN DER, Foetusreductie, Pro Vita Humana, 1e jaargang, nr. 1, 1994, p (foetusreductie, selectieve abortus provocatus, Wet afbreking zwangerschap, noodsituatie) HORST TH AM VAN DER, Late zwangerschapsafbreking: juridisch commentaar op nota NVOG, Pro Vita Humana, 2e jaargang, nr. 1, 1995, p. 1-4 INSPECTIE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG, De WAZ in de praktijk: een onderzoek naar de naleving van de Wet afbreking zwangerschap, Rijswijk (thans Den Haag), april 1997 JOCHEMSEN H, Spanningen in discussie over selectieve abortus, In Perspectief, 8e jaargang, nr. 9, 1995, p. 3-5 JOCHEMSEN H, De wet en de camera, In Perspectief, 9e jaargang, nr. 4, 1996, p. 3-4 KIEBOOMS L, Verwijzingsplicht in de Belgische abortuswetgeving, in: Medewerking verantwoord, Colomba, Oegstgeest 1996, p LINDEBOOM G.A., Vrijere vruchtafdrijving?, Buijten & Schipperheijn, Amsterdam 1970 (Kuitert, abortus en euthanasie, levensrecht van de ongeboren vrucht, de rol van de vrouw, de medische professie, christelijke levensbeschouwing, abortus en wet) PROF. DR. G.A. LINDEBOOMINSTITUUT (RED.), Christelijke oriëntatie in medisch-ethische onderwerpen, Buijten & Schipperheijn, Amsterdam 1992, p (anticonceptie, abortus provocatus, ethische beschouwing, zelfbeschikkingsrecht) LWGG, Abortus provocatus in de gezondheidszorg, Zwolle 1988 (te bestellen bij het JAG; zie adressenlijst) (abortus provocatus, hoofdlijnen abortuswetgeving, ethische beschouwing, gewetensbezwaren) MANTE AW, Welzijnszorg of efficiency. Bespreking van het NVOG-rapport over late zwangerschapsafbreking, Pro Vita Humana, 2e jaargang, nr. 6, 1995, p

8 NEDERLANDSE VERENIGING VOOR OBSTETRIE EN GYNAECOLOGIE, Nota late zwangerschapsafbreking, officieel standpunt, Utrecht 1994 NEELE M, Ongewenst zwanger? Dan abortus provocatus! Of toch niet?, in: Vita Humana, jaargang no. 1 en 2 februari /mei 1993, p (hulpverlening bij ongewenste zwangerschap) NUYT RJ, Abortus, Febe, 1e jaargang, nr 2, april 1981, p ODENBACH E., De abortuswetgeving in Duitsland, voor en na de hereniging, in: Vita Humana, jaargang no. 1 en 2 februari /mei 1993, p OOSTERHUIS JW, Abortus provocatus vergroot de kans op borstkanker. En wat dan nog?, Pro Vita Humana, 4e jaargang, nr. 2, 1997, p OVERLEGGROEP LATE ZWANGERSCHAPSAFBREKING, Rapport late zwangerschapsafbreking, zorgvuldigheid en toetsing, Rijswijk 1998, uitgave VWS SCHOLTEN LMP, Abortus, De Wachter Sions, jaargang 30, nr 27 SCHOLTEN LMP, Abortus bij de Oude Kerk "Niets nieuws onder de zon", De Wachter Sions, jaargang 39 nr 5 SCHOLTEN LMP, Abortus en koning Boudewijn, "Een koninklijke daad", De Wachter Sions, jaargang 37 nr 33 SCHOLTEN LMP, Leven en dood, De Wachter Sions, jaargang 31, nr 40 SCHOLTEN LMP, Moord, De Wachter Sions, jaargang 33, nr 34 SCHOLTEN LMP, Ambtelijk rapport per ongeluk in openbaarheid, "Per ongeluk", De Wachter Sions, jaargang 37, nr 38 SCHOLTEN LMP, Eerste Kamer verwerpt wetsvoorstel abortus, "God regeert", De Wachter Sions, jaargang 24, nr 20 SCHOLTEN LMP, Vermaning aan twee Chr. Geref. predikanten, "Nood breekt wet", De Wachter Sions, jaargang 32, nr 26 SCHOLTEN LMP, Wetgeving omtrent abortus, "Ziekenhuizen", De Wachter Sions, jaargang 31, nr 48 SCHOLTEN LMP, Abortuswet en boek van Mej. J. Outshoorn, "Abortuswet", De Wachter Sions, jaargang 34, nr 13 SCHOLTEN LMP, De nieuwe abortuswet in Duitsland, "Onverdraagzaam", De Wachter Sions, jaargang 40, nr 42 SMITS PW, Het recht om geboren te worden... een mensenrecht, Buijten & Schipperheijn, Amsterdam 1979 (abortus provocatus en de rechten van de mens) SMITS PW, Zwangerschapsafbreking en bekostiging van staatswege, Pro Vita Humana, 2e jaargang, nr. 1, 1995, p SMITS PW, Evaluatie van wetgeving (1), Pro Vita Humana, 3e jaargang, nr. 5, 1996, p (evaluatie van de Wet afbreking zwangerschap) SMITS PW, Evaluatie van wetgeving (2), Pro Vita Humana, 3e jaargang, nr. 6, 1996, p SMITS PW, Van controle op Wet afbreking zwangerschap komt niets terecht, Vita Humana, 17e jaargang, nr. 2, 1990, p SMITS PW, Rechtsbescherming van de mens in zijn kwetsbare beginfase, Vita Humana, 20e jaargang, nr. 4, 1993, p

9 (ethiek, embryo, pre-implantatiediagnostiek, WAZ, abortus, klonen, ongeboren mens) SMITS PW, De aborteur als zorgaanbieder, Pro Vita Humana, 4e jaargang, nr. 6, 1997, p STRAELEN HJJM VAN, Abortus, de grote beslissing, Buijten & Schipperheijn, Amsterdam, 1972 (abortus in Europa, fysische en psychische gevolgen, de houding van doktoren, predikanten en geestelijken) VBOK, Vijftien vergissingen VBOK, Omzien in verwachting, 25 jaar hulp aan moeder èn kind, 1996 (te bestellen bij: Landelijk Dienstencentrum VBOK; zie adressenlijst) VERDUIJN A, Bezwaren tegen abortus provocatus, Febe, 2e jaargang, nr. 2, april 1981, p VELEMA WH, Op Bijbelse gronden tegen abortus, in: Vóór het leven, EO Hilversum, p (ethische overweging, abortuswetgeving) WISSE AP EN ZIJL BJ, Anti-abortus in perspectief, vechten om rechten, Kok Kampen, 1981 (abortus in historisch perspectief, argumenten vóór en tegen, hulpverlening, voorlichting, politiek, perspectief) WITKAM WGM, Dodelijke discriminatie, Vita Humana, 20e jaargang, nr. 3, 1993, p (abortus, Wet afbreking zwangerschap) 8

10 ABSTINEREN EN NIET-REANIMEREN Abstineren betekent letterlijk zich onthouden van. In de gezondheidszorg heeft abstineren (of abstinentie of abstinerend beleid) de betekenis van het niet verder voortzetten van of het niet beginnen aan een behandeling. De patiënt wil niet (verder) behandeld worden of De behandeling is medisch zinloos Onder medisch zinloos wordt vooral verstaan het middel staat in geen verhouding tot het doel. Dit wordt het proportialiteitsprincipe genoemd. Op basis van dit principe zal ook de beslissing genomen worden of een bijkomende ziekte of complicatie behandeld zal worden of niet. Tegenwoordig wordt echter het medisch zinloos ook opgerekt, omdat men kwaliteit van leven -criteria laat meewegen in zijn beoordeling van de situatie. Niet reanimeren Een niet-reanimeerbesluit is bijna altijd inbegrepen bij het abstinerend beleid. Een voorbeeld hierbij is een patiënt die in een terminaal stadium verkeerd. Wanneer er geen niet-reanimeerbesluit is genomen, zijn hulpverleners ten allen tijde verplicht om over te gaan tot reanimeren. Het leven is een gave en een opdracht van God de Schepper. De HEERE God geeft het leven; Hij is het ook Die het leven neemt. Dit geeft de hulpverleners echter geen vrijbrief om het medische handelen (zo lang mogelijk) vol te houden in situaties waarin iemand in medisch opzicht geen enkel positief effect meer ondervindt van deze medische behandeling. De zorgplicht (verpleegkundige zorg en symptoombestrijding, zoals verlichting van de pijn etc.) blijft dan onverminderd gelden. Anderzijds moet gesteld worden dat God de mens verbiedt het leven van een medemens te beëindigen, omdat een bepaald mensenleven onvoldoende kwaliteit zou hebben. Literatuur abstineren AGTERESCH H.J., Als grenzen vervagen Medische beslissingen rondom het levenseinde, Saambinder, 80 e jaargang, 23 mei t/m 8 augustus 2002, nr (slot) (medische macht en de bijbelse ethiek, niet-reanimeerbeleid, wel/geen antibiotica, - kunstmatige beademing, - orgaandonatie, - kunstmatige toediening van vocht en voeding, - morfine, palliatieve zorg) BOUDEWIJN, A., Levenswensverklaring, Febe, jaargang 17 nr. 1, 1997, pag DAVERSCHOT M., Dilemma s en mogelijkheden bij een veranderd zorgbeleid in instellingen, Febe, jaargang 19 nr. 1, 1999, blz DAVERSCHOT M, Abstineren, niet reanimeren en de rechten van de patiënt en zijn naaststaanden, Febe, 19 e jaargang, nr 3, september 1999, p DAVERSCHOT M., DIJK E.P. VAN, Patiëntenrecht, wat doen we ermee?, Febe, januari 1995 ESSEN C VAN, FRENS F, Niet reanimeren en abstineren, in: Febe, 14e jaargang, nr 2, april 1994, p GOFFAU A DE, POLMAN J, Waar ligt de grens?, in: Febe, 14e jaargang, nr 1., december 1993, p. 6-8 (abstineren, euthanasie, Gods Woord als norm) HENGEL W. VAN, Een besluit om niet te reanimeren, Reformatorisch Dagblad, 28 e jaargang nr. 247,

11 HENGEL W. VAN, Wees duidelijk naar de arts toe, Reformatorisch Dagblad, 28 e jaargang, , p. 24 JOCHEMSEN H (RED.), Zorg voor wilsonbekwame patiënten, Lindeboomreeks nr 5, Buijten & Schipperheijn, Amsterdam 1994 (christelijke mensvisie, geneeskundige zorg, verpleegkundige zorg, het recht, ernstig zieke of gehandicapte pasgeborenen, comateuze patiënten, demente bejaarden, mensen met een verstandelijke handicap) JOCHEMSEN H, SMELT WLH, BAKKER DJ, Niet behandelen en levensbeëindigend handelen, Vita Humana, 17e jaargang, nr. 3, 1990, p (niet behandelen, levensbeëindigend handelen, wilsonbekwame patiënten, euthanasie) TEEUW AA, Abstinerend beleid...een verantwoorde keuze?, Het Richtsnoer, 1e jaargang, nr. 1, 1996, p. 1 en 4, 5 (abstinerend beleid, intentioneel handelen, dehydratatie) THOMEER RTWM, Abstineren bij irreversibel coma, Vita Humana, 17e jaargang nr. 4, 1990, p (abstineren, irreversibel coma, PVS) TUKKER-VERSLUYS, A., Wanneer een ander beslist, Zorg voor wilsonbekwamen, onder de redactie van de Nederlandse Patiëntenvereniging, Buyten & Schipperheijn, Amsterdam, 1996 VELEMA WH, Rondom het levenseinde, ethische en pastorale overwegingen, Kok, Kampen 1971 (o.a. zinloos leven, bejaarden, recht om te sterven) VELEMA WH, Mag ik sterven, moet ik leven?, Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer, 1993 WOLFSWINKEL A VAN, Abstinerend beleid, Het Richtsnoer, 1e jaargang, nr. 1, 1996, p. 7 en 8 (doel van de zorg, verantwoorde keuze, begeleiding, abstinerend beleid) niet reanimeren DEKKERS W., Moeten we die mevrouw wel reanimeren?, Tijdschrift voor verpleeg-kundigen, nr. 22, 1998, pag DELDEN J.J.M. VAN, Beslissen om niet te reanimeren, Van Gorcum, Assen, 1993 DELDEN J.J.M. VAN, Patiënt en arts kunnen elkaar bij reanimatie-beslissing niet missen, Nederlands Dagblad, DIJK ELISABETH P. VAN, Positie patiënt blijft ongewis bij beslissing om niet te reanimeren, Reformatorisch Dagblad, , pag. 15 GEVERS J.K.M., Beslissen over wel of niet reanimeren, Tijdschrift voor Gezondheids-recht, oktober 1991, pag GEVERS J.K.M., Beleid niet-reanimeren, Nederlands Tijdschrift der Geneeskunde, 1991, 135, nr. 33, pag HENGEL W. VAN, Een besluit om niet te reanimeren, Reformatorisch Dagblad, 28 e jaargang nr. 247, HENGEL W. VAN, Wees duidelijk naar de arts toe, Reformatorisch Dagblad, 28 e jaargang, , pag. 24 LEEUWEN A.M. VAN, Beleid bij niet-reanimeren, Nederlands Tijdschrift der Genees-kunde, 1991, 135, nr. 33, pag MAK PH.G., Boven de tachtig reanimeer ik niet, Reformatorisch Dagblad, , pag. 15 PASCH TONNY VAN DE, Niet-reanimeerbeleid in de praktijk, Tijdschrift voor Verpleeg-kundigen, nr. 22, 1998, pag

12 SMELT W.L.M., Wel of niet reanimeren, In dienst der genezing, prof. G.A. Lindeboominstituut, 22 e jaargang nr. 2, juni 1993 STOOP S., De wilsonbekwame patiënt, Febe, jaargang 16 nr. 2, 1996, pag VRIES H. DE, We verleggen de doodsgrens door onze medische techniek, Terdege, 2 e jaargang nr. 8, , pag. 9 11

13 ADOPTIE Als de Heere de natuurlijke kinderzegen onthoudt aan een echtpaar kan de vraag naar voren komen of adoptie een geoorloofd middel is. Voor een echtpaar kan dit een moeilijke afweging zijn. Zij zullen tot een besluit moeten komen waar ze beiden achter staan. Wel moet voorop worden gesteld dat het belang van het kind dat men hoopt te adopteren boven de vervulling van het verlangen naar een kind behoort te staan. Als een echtpaar besluit tot adoptie gaat hier nog veel tijd overheen. Er moet een beginseltoestemming aangevraagd worden bij het Ministerie van Justitie. De aanstaande ouders moeten een cursus volgen waarin voorlichting gegeven wordt over adoptie en er vindt een gezinsonderzoek door de Raad van de Kinderbescherming plaats. Is heel deze procedure afgerond dan pas kan het formulier ingestuurd worden om een kindje te adopteren. Voor dat een echtpaar eindelijk hun adoptiekind in hun armen kunnen sluiten moet er heel wat gekozen, gereisd, geïnformeerd, gepraat, betaald en vooral gewacht worden. Literatuur DORP-STOLK PP VAN, VISSER W, Adoptie, een christelijke handreiking bij beslissing, procedure en opvoeding. Serie "Praktisch en Pastoraal", Groen & Zoon, Heerenveen, 1997 (ISBN ) Doop van adoptiekinderen, De Wachter Sions, jaargang 21, nr. 43 & jaargang 22, nr. 44 en 45 Ons adoptieverhaal, Gezins Gids, jaargang 52 nr.17 t/m jaargang 53 nr. 16 HOKSBERGEN R.A.C., Een kind adopteren 12

14 AGRESSIE EN MISHANDELING Agressief gedrag heeft te maken met gericht schade toebrengen, bewust vernietigen, bedreigen en verjagen. Agressief gedrag is vaak een bewuste keuze, een toegeven aan, wellicht getergde, emoties. Geweld, als uitingsvorm van agressie, kan worden gedefinieerd als machtsmisbruik door middel van het toebrengen van letsel, pijn of schade. Er is hierbij sprake van een verstorend ingrijpen, dat tot doel of als gevolg heeft iets of iemand te overheersen of leed te bezorgen. Globaal zijn er twee vormen van (verborgen) geweld, namelijk persoonlijk geweld en structureel geweld. Bij de eerste vorm gaat het om een persoon die fysiek, verbaal en/of psychisch geweld uitoefent. Bij de tweede vorm spelen maatschappelijke en politieke factoren een belangrijke rol (terrorisme). In de zorg kunnen we te maken krijgen met geweld van zorgvragers, maar ook zorgverleners kunnen zorgvragers kwetsen en/of mishandelen. De hoofdoorzaak van geweld is ons boze hart, dat sinds de zondeval geneigd is tot alle kwaad. Al in het begin van Gods Woord lezen we over Kaïn die zijn broer Abel doodde, uit nijd en afgunst. In Gods Woord wordt geweld afgewezen. We lezen dit op vele plaatsen, onder meer in de Psalmen en de Spreuken. Een samenvatting van onze belijdenis op dit punt vinden we in de Heidelbergse Catechismus, Zondag 40: "dat ik mijn naaste noch met gedachten, noch met woorden of enig gebaar, veel minder met de daad, door mijzelf of door anderen ontere, hate, kwetse of dode; maar dat ik alle wraakgierigheid aflegge; ook mijzelf niet kwetse of moedwilliglijk in enig gevaar begeve; waarom ook de Overheid het zwaard draagt om den dood te weren." Literatuur (zie ook 'incest') BOEDER J, Kindermishandeling "Kinderleed", De Wachter Sions, jaargang 28, nummer 43 BOEDER J, Kindermishandeling, De Wachter Sions, jaargang 37, nummer 6 DUBBELD C, Kinder- en oudermishandeling, De Wachter Sions, jaargang 33, nummer 29 GARDE VAN DER, Kindermishandeling, Febe, 22 e jaargang, nr. 1, jan. 2002, p GARDE VAN DER, Kindermishandeling, Gezindsgids, 54 e jaargang,no. 17, 6 febr. 2003, p JONG-KALKMAN A DE, Verborgen geweld, in: Febe, 13e jaargang, nr 2, april 1993, p (ethische overwegingen, vormen van geweld, werknemer en geweld, huwelijksproblematiek, de ouder-kindrelatie, tucht, kindermishandeling, incest) JONG W DE EN PENNING S, Bejaardenmishandeling, een groeiend probleem, in: Febe, 10e jaargang nr 2, april 1990, p (vormen van bejaardenmishandeling, bejaardenmishandeling in het gezin, oorzaken, mishandeling in tehuizen) SCHOLTEN LMP, Kindermishandeling, De Wachter Sions, jaargang 25, nummer 46 VOET N VD, Altijd vergeven?, Boekencentrum, Zoetermeer,

15 ouderenmishandeling BAKKER H., Met de mantel der liefde, als mantelzorg aan ouderen ontspoort. Geschreven voor professionals en vrijwilligers die met ouderen en hun mantelzorgers werken. BAKKER H., Ontspoorde zorg. Overbelasting en ontsporing in mantelzorgers voor ouderen. Een onderzoeksrapport over de aard en omvang van ontspoorde zorg. BAKKER H., BEELEN J. E.A.. De au van ouderdom. Ouderenmishandeling, perspectieven voor hulpverleners. Geschreven voor hulpverleners COMIJS H., JONKER D. E.A. Agressie tegen en behandeling van ouderen. Een onderzoek naar ouderenmishandeling. EVERAERTS N., PEERAER J. E.A., Zorg om zorg. Mishandelen van ouderen. Geschreven voor huisartsen, wijkverpleegkundigen en andere thuiszorgmedewerkers, maatschappelijk werkers e.d. RAMKENA H., Signaal; op rood. Ouderenmishandeling bij de mensen thuis. Geschreven voor iedereen die werkt met ouderen. FABER E., WEEGHEL J. VAN Melding van ouderenmishandeling, een onderzoek naar wkerwijze en resultaten van twee meldpunten. Geschreven voor studenten en mensen die geïnteresseerd zijn in wetenschappelijke gegevens hieromtrent. 14

16 AIDS In 1981 is in Los Angeles bij enkele jonge mannen de ziekte ontdekt die de naam 'AIDS' zou gaan krijgen. Men ontdekte dat de ziekte ook voorkwam onder gebruikers van intraveneuze drugs (de spuiters) en onder mensen die van donorbloed gebruik hadden gemaakt. Dat wil niet zeggen dat AIDS voor 1981 niet voorkwam. Het virus dat verantwoordelijk is voor de ziekte is al vastgesteld in bloed dat in 1959 bij een zeeman is afgenomen. Hoe de ziekte zich vóór 1981 precies ontwikkeld heeft, is niet met zekerheid te zeggen. In Nederland werden in 1982 de eerste AIDS-patiënten geregistreerd; in 1991 waren dat er Het is onmiskenbaar dat door AIDS het denken over zonde, ziekte, schuld en straf weer heel actueel is geworden. We kunnen, als we AIDS plaatsen in Bijbels perspectief, op de volgende drie zaken wijzen: 1. De ziekte AIDS bepaalt ons bij het heilzame van Gods wet. God belooft Zijn zegen op het houden van Zijn geboden. De ziekte AIDS laat duidelijk zien dat we die geboden niet straffeloos kunnen overtreden. 2. In het licht van onder andere Romeinen 1 en 2 moeten we AIDS zien als een oordeel van God over een manier van leven die geheel in strijd is met de bestemming die God aan het lichaam en de geest van de mens heeft gegeven. Er ligt in veruit de meeste gevallen een verband tussen stijl van leven en het oplopen van AIDS. Gods oordeel treft mensen niet alleen op de jongste dag, maar is in het heden een werkelijkheid. Dit geeft ons echter niet het recht om de AIDS-patiënt te veroordelen, zie Romeinen 2:1-4. Gods oordeel roept tevens op tot bezinning en bekering. Naast het gesprek over oordeel en straf is er ook de ruimte om te spreken over de mogelijkheid tot verzoening in Christus. 3. Het is groot als men in de weg van ontdekking en vergeving van zonden en schuld mag leren geloven dat God afweet van ziekte en van lijden en daarvoor uitkomst wil bieden. God wil daadwerkelijk hulp geven in nood. God wil in Christus de zonden vergeven, ook de zonden die geleid hebben tot het krijgen van de ziekte AIDS. Literatuur AMSTEL J VAN, Meer dan verplegen (m.n. hoofdstuk 2 en 3), Groen & Zn, Leiden 1993 BERGEN J.E.A.M. VAN, WIGERSMA L. E.A. (red.), HIV-wijzer voor huisartsen en andere hulpverleners, Schrorer B BLOCK K., DE CLERCQ K. DE, STAS M. (eindredactie), Zorgmap voor mensen met HIV/aids en hun directe omgeving, Aidscoördinaat (IPAC), Antwerpen, 1997 BOEDER J, AIDS, Die neme deze dingen waar, De Wachter Sions, jaargang 32, nummer 31 BOEDER J. AIDS, Een succes van de natuur?, De Wachter Sions, jaargang 37, nummer 10 BOEDER J, AIDS, Niet bij toeval, De Wachter Sions, jaargang nummer 33, nummer 37 BOEDER J, AIDS, Tekenen der tijden, De Wachter Sions, jaargang 37, nummer 8 15

17 BOUDEWIJN A, AIDS, Febe, 8e jaargang nr 3, augustus 1988, p (historie, de ziekteverwekker, ziektebeeld en klinisch beloop, risicogroepen, besmettelijkheid, preventie, HIV-test, aids in bijbels perspectief) BOUDEWIJN A, AIDS, in: Febe, 13e jaargang nr 2, april 1993, p (historie, de ziekteverwekker, ziektebeeld en klinisch verloop, risicogroepen, besmettelijkheid, preventie, HIV-test, aids in bijbels perspectief) COLLIER C, AIDS een verwoestende epidemie, Buijten & Schipperheijn/Prof. dr G.A. Lindeboominstituut, Amsterdam/Ede 1988 (omvang, de mens achter de getallen, voorzorg, God en aids, verplicht testen) DAVERSCHOT M, DIJK EP VAN, De HIV-test: verplicht stellen of niet?, Rapport nr 6 van het Prof. dr G.A. Lindeboominstituut, Ede 1989 (te bestellen bij Prof dr. G.A. Lindeboominstituut; zie adressenlijst)) (internationale en nationale regelgeving, belangenafweging bij het verplicht stellen HIV-test) DESCHAMPS A., WIJNGAARDEN E. VAN, HIV en Aids. Een handleiding voor gezondheidswerkers. Universitair 2000 DOGTEROM L, Psycho-sociale gevolgen rondom AIDS, Het Richtsnoer, 16e jaargang, nr 6, december 1994, p DOUMA J, AIDS, meer dan een ziekte, Van den Berg, Kampen 1987 (een nieuwe epidemie, oordeel van God, een aantal ethische vragen) DUBBELD C, AIDS, De Wachter Sions, jaargang 31, nummer 52 KOLK N., ZELM R. VAN, Verpleegkundige zorg voor mensen met HIV/aids. NIW, AMC/Amsterdam Thuiszorg LELKENS JPL, AIDS: wetenschappelijke en epidemiologische aspecten, in: "Wat is menswaardige gezondheidszorg?", Colomba, Oegstgeest, 1994 (ISBN X), p LELKENS JPL, AIDS: ethische aspecten, in: "Wat is menswaardige gezondheidszorg?", Colomba, Oegstgeest, 1994 (ISBN X), p MEIJ LW VAN DER, AIDS in bijbels licht, Het Richtsnoer, 16e jaargang, nr 6, december 1994, p PROF. DR. G.A. LINDEBOOMINSTITUUT (RED.), Christelijke oriëntatie in medisch-ethische onderwerpen, Buijten & Schipperheijn, Amsterdam 1992, p (voorgeschiedenis, het HIVirus, ziektebeeld en klinisch beloop, preventie) SELDENRIJK R, Liefde als dodelijk gif: Medische aspecten van AIDS, Het Richtsnoer, 16e jaargang nr 6, december 1994, p (aids en besmetting met HIV, het ziektebeeld, behandeling en voeding, preventie) VEDDER AH, AIDS en ethiek, Rijks Universiteit, Utrecht, 1989 WIT H DE, JONG-V.D.BOSCH M DE, AIDS, Febe 5e jaargang, nr 2, april 1985, p (voorkomen, besmetting, ziektebeeld en behandeling, voorlichting, preventie, de Bijbel en aids) Therapietrouw, een belangrijke pijler voor geslaagde antiretrovirale therapie. In: Virologie, nieuwsbrief 6 e jaargang nr. 4 (december 2000), uitgave Van Zuiden communications, Alphen a/d Rijn, 2000 Een overzicht van antiretrovirale therapie vindt u in Nursing 99, januari, p

18 ALTERNATIEVE GENEESWIJZEN Onder alternatieve geneeswijzen verstaan we geneeswijzen die vanuit andere principes of filosofieën handelen dan de geneeskunde die aan universiteiten en (hoge)scholen wordt gedoceerd (de reguliere geneeskunde). In de alternatieve geneeswijzen kunnen we verschillende hoofdgroepen onderscheiden:. de oosterse geneeswijze (acupunctuur). de antroposofische geneeswijze. de natuurlijke geneeswijze (waaronder Moermantherapie). de klassieke homeopathie (sterke verdunningen). paranormale geneeswijze (magnetisme). de spirituele benadering (gebedsgenezing). de manuele geneeswijze (chiropraxie) Het gebruik van deze alternatieve geneeswijzen is aan dezelfde normen gebonden als het gebruik van reguliere geneeswijzen. Ziekte is een gevolg van de zondeval. Vóór de zondeval was er geen sprake van ziekzijn. Wanneer we bezocht worden door een ziekte is dit een roepstem en tevens een bemoeienis. De Bijbel spreekt ook over genezing. De Heere Jezus genas zieken. Hij verrichtte hierin Zijn wonderwerk, en volgens Johannes 9 werden de aangewende middelen gezegend. Alle vormen van alternatieve geneeswijzen waarbij gebruik gemaakt wordt van occulte gaven en krachten, moeten we op bijbelse grond afwijzen, daar er sprake is van een verborgenheid. De geschiedenis van Saul en de tovenares te Endor is ons hier een duidelijk voorbeeld van. Zie verder het themanummer over Alternatieve geneeswijzen, Febe, 14e jaargang, nr 3, augustus Literatuur algemeen BALEN EC VAN, E.A., Mag ik alternatief behandeld worden?, Groen & Zn, Leiden 1993 DAVERSCHOT M, DIJK EP VAN, Alternatieve behandelwijzen in het licht van de BIG, Febe, 14e jaargang, nr. 3, augustus 1994, p (het aanbrengen van schade, voorbehouden handelingen) ESSEN C VAN, FRENS F, Vormen van behandelwijzen, in: Febe, 14e jaargang nr. 3, augustus 1994, p (algemeen) HUISMAN J, Alternatieve geneeswijzen, Febe, 14e jaargang, nr. 3, augustus 1994, p (o.a. homeopathie) KOPPELAAR J, Bijbelse visie op paranormale geneeswijzen, Het Richtsnoer, juni 1990, 12e jaargang, nr 3, p (paranormale geneeswijzen, bijbelse visie, de gruwelen van toen en nu, Deuteronomium 18) KOPPELAAR J, Bijbels-theologische aspecten van alternatieve geneeswijzen, In Perspectief, 7e jaargang, nr. 1, 1994, p. L1-4 LOENEN G VAN, Alternatieve geneeswijzen, Febe, 14e jaargang, augustus 1994, nr. 3, p (secularisatie, 1ste, 3e en 9e gebod, kiezen) 17

19 MOLENAAR LJ, Alternatieve geneeswijzen, Febe, 8e jaargang nr 2, april 1988, p (contactavond verzorgd door L. Rebel, enkele Bijbelteksten, methodes, aandacht voor W.J. Ouweneel: Het domein van de slang) MULLER A, Paranormale geneeswijzen: gevaar of uitdaging?, Het Richtsnoer, augustus 1990, 12e jaargang, nr 4, p (vervreemding en tegenstrijdigheden, geloof, maar waarin?, stress, zegen en vloek, belijden) NUYT RJ, Alternatieve geneeswijzen (deel 1), Febe, 1e jaargang, nr 1 november 1980, p. 6-9 NUYT RJ, Alternatieve geneeswijzen (deel 2), Febe, 1e jaargang, nr 2, april 1981, p PFEIFER DR. SAMUËL EN BITTNER DR. WOLFGANG J., Een gezonde gesst in een gezond lichaam, alternatieve geneeswijze, psyche en geloof, J.J. Groen en Zoon POST D, Alternatieve geneeswijzen in de huidige gezondheidszorg, In Perspectief, 6e jaargang, nr. 9, 1993, p. L1-4 VELZEN NC VAN, De invloed van het occultisme op samenleving en gezondheidszorg van de oudheid tot new age, Het Richtsnoer, juni 1990, 12e jaargang, nr 3, p ('occulte rage', wetenschap en occultisme, geneeskunde en paranormale geneeskunde) VEN R VAN DER, Van kwaal tot erger, Buijten & Schipperheijn, 1997 (ISBN ) acupunctuur BAAREN JI VAN, Acupunctuur - wat moet ik ermee als christen, Stichting Moria, Amsterdam 1997 FELLER G, Bijbelse en medische bezwaren tegen acupunctuur, Stichting Promise, Oudewater natuurgeneeskunde BERG I VD, Natuurgeneeskunde in het licht van de Bijbel, Kok Voorhoeve, Kampen,

20 AWGB (ALGEMENE WET GELIJKE BEHANDELING) Deze wet is ook wel Anti-discriminatiewet genoemd. Natuurlijk is discriminatie, in de juiste zin van het woord, te verwerpen. De bezwaren tegen deze wet bestaan daarin dat deze wet de normen die God ons stelt in Zijn Woord, ongeldig verklaart. Immers, men moet homofiele gedragingen en ongehuwd samenwonen accepteren. Een bijbels gegronde mening over deze gedragingen mag alleen binnen kerkgenootschap en gezin gegeven worden. In die zin wordt deze wet vaak ervaren als een bedreiging van godsdienstvrijheid, vrijheid van meningsuiting, het recht van vereniging en de vrijheid van onderwijs. Christelijke organisaties mogen geen personeel weigeren of ontslaan dat andere normen hanteert dan de bijbelse normen over goed en kwaad. (Fragmenten uit een brief van FEBE aan het Ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk als reactie op het Voorontwerp Wet Gelijke Behandeling, dd. 27 januari 1982) Op grond van de Awgb is een Commissie gelijke behandeling ingesteld. Aan deze Commissie kunnen vermeende discriminatiepraktijken worden voorgelegd. Inmiddels heeft de Commissie in een aantal belangwekkende zaken uitspraak gedaan. We denken hierbij aan situaties waarin werd geweigerd medewerking te verlenen aan (de voorbereiding van) abortus provocatus en euthanasie, geweigerd werd vaccinaties te geven in een stage en geweigerd werd Hepatitis B-vaccinatie te ontvangen. Literatuur AWGB, Open brief (aan regering), De Wachter Sions, jaargang 33, nummer 15 AWGB, Voorontwerp, Open brief, De Wachter Sions, jaargang 33, nummer 15 BOEDER J, AWGB algemeen, De Wachter Sions, jaargang 37, nummer 36 BOEDER J, AWGB, Herodias en Herodes beledigd, De Wachter Sions, jaargang 34, nummer 38 BOEF PJ den, Algemene Wet Gelijke Behandeling, Het Richtsnoer, 15e jaargang, nr 6, 1993, p (ontstaansgeschiedenis, inhoud en gevolgen voor de gezondheidszorg, gevolgen voor het personeelsbeleid, gevolgen voor het opnamebeleid, identiteit) COMMISSIE GELIJKE BEHANDELING, oordeel (meewerken abortus provocatus en euthanasie) COMMISSIE GELIJKE BEHANDELING, oordeel (weigering vaccinatie) COMMISSIE GELIJKE BEHANDELING, oordeel (beperking werkzaamheden ivm weigering vaccinatie Hepatitis B) COMMISSIE GELIJKE BEHANDELING, oordeel (beperking werkzaamheden ivm weigering vaccinatie Hepatitits B) DAVERSCHOT M, Solliciteren met gewetensbezwaren (1), Febe, 20 e jaargang, nr. 2 april 2000, p DAVERSCHOT M, Solliciteren met gewetensbezwaren (2), Febe, 20 e jaargang, nr. 3 aug. 2000, p DAVERSCHOT M, Solliciteren met gewetensbezwaren (3), Febe, 21 e jaargang, nr. 1 jan. 2001, p DUBBELD C, AWGB, In de schaduw, De Wachter Sions, jaargang 34, nummer 19 DAVERSCHOT M, DIJK EP VAN, Over solliciteren en discrimineren, in: Febe, 14e jaargang, nr 2, april 1994, p

Handboek gezondheidsrecht

Handboek gezondheidsrecht Handboek gezondheidsrecht Deell Rechten van mensen in de gezondheidszorg Vijfde.geheel herziene druk Prof. dr. H.J.J. Leenen t Prof. mr.j.k.m.gevers Prof. mr. J. Legemaate Bohn Stafleu van Loghum Houten

Nadere informatie

Voorwoord. Om belanghebbenden zoals medewerkers, cliënten en externe relaties hierover te informeren is dit Statuut Identiteit opgesteld.

Voorwoord. Om belanghebbenden zoals medewerkers, cliënten en externe relaties hierover te informeren is dit Statuut Identiteit opgesteld. Statuut Identiteit Dit statuut is door de Raad van Bestuur d.d. 22 november 2010 vastgesteld en is de leidraad voor het doen en laten binnen de organisatie. Voorwoord RST Zorgverleners laat zich bij al

Nadere informatie

Boekenlijsten CGO-opleiding Theologie

Boekenlijsten CGO-opleiding Theologie Boekenlijsten CGO-opleiding Theologie Leerjaar 1 t/m 4 (alleen de verplichte literatuur; aanbevolen literatuur is vermeld in de moduleboeken) 2013-2014 1. Boekenlijst eerste leerjaar 1.1.1 Oude Testament

Nadere informatie

Boekenlijsten CGO-opleiding Theologie

Boekenlijsten CGO-opleiding Theologie Boekenlijsten CGO-opleiding Theologie Leerjaar 1 t/m 4 (alleen de verplichte literatuur; aanbevolen literatuur is vermeld in de moduleboeken) 2012-2013 1. Boekenlijst eerste leerjaar 1.1.1 Oude Testament

Nadere informatie

Position Paper. Embryoselectie

Position Paper. Embryoselectie Position Paper Embryoselectie Vastgesteld door de Werkgroep Genetisch Onderzoek (2011/2012) Geaccordeerd door het VSOP bestuur, februari 2012 Achtergrond Allereerst willen we benadrukken dat de VSOP positief

Nadere informatie

1. Hoe staat u in het algemeen tegenover de mogelijkheid voor een zwangere vrouw om abortus te laten plegen? U bent. Voorstander Tegenstander

1. Hoe staat u in het algemeen tegenover de mogelijkheid voor een zwangere vrouw om abortus te laten plegen? U bent. Voorstander Tegenstander Eerste uitwerking resultaten abortusonderzoek TNS-Nipo (02-03-2016) 1. Hoe staat u in het algemeen tegenover de mogelijkheid voor een zwangere vrouw om abortus te laten plegen? U bent 7 7 24 14 48 sterk

Nadere informatie

Beroepscode doktersassistent. Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten

Beroepscode doktersassistent. Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten Beroepscode doktersassistent Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten Beroepscode Doktersassistent Wat is een beroepscode? Een beroepscode bevat ethische en praktische normen en waarden van het beroep.

Nadere informatie

Br. dr. René Stockman, Broeder van Liefde

Br. dr. René Stockman, Broeder van Liefde Inleiding 3 april 1990 is voor mij een historische datum, want toen werd in België de legalisering van abortus goedgekeurd. Koning Boudewijn trad voor 1 dag af omdat hij vanuit zijn geweten deze wet niet

Nadere informatie

OMGAAN MET GEWETENSBEZWAREN: WIE MOET DE GEVOLGEN DRAGEN?

OMGAAN MET GEWETENSBEZWAREN: WIE MOET DE GEVOLGEN DRAGEN? 1 OMGAAN MET GEWETENSBEZWAREN: WIE MOET DE GEVOLGEN DRAGEN? 1. Inleiding Verpleegkundigen en verzorgenden (in opleiding) kunnen vanuit hun levensovertuiging of persoonlijke waarden en normen gewetensbezwaren

Nadere informatie

Verkorte inhoudsopgave

Verkorte inhoudsopgave Verkorte inhoudsopgave 1 GEZONDHEIDSSTRAFRECHT, DEFINITIE EN AFBAKENING 1 1.1 Definitie en afbakening 1 1.2 Indeling 1 2 ALGEMENEGEZONDHEIDSRECHTELIJKEREGELINGENEN STRAFRECHT 5 2.1 Inleiding 5 2.2 Geneesmiddelen

Nadere informatie

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is.

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Euthanasie Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Wij gaan in op de volgende onderwerpen: Wat is euthanasie? Aan welke

Nadere informatie

Huwelijk en samenwonen, echtscheiding en hertrouwen, gemengde relaties

Huwelijk en samenwonen, echtscheiding en hertrouwen, gemengde relaties Huwelijk en samenwonen, echtscheiding en hertrouwen, gemengde relaties Een beleidsplan van de kerkenraad van de Vrije Evangelische Gemeente te Oldebroek Inleiding Het huwelijk staat in onze tijd onder

Nadere informatie

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode?

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? 1. Inleiding In de media was de afgelopen weken uitgebreid aandacht voor de casus van de studente verpleegkunde die geacht werd

Nadere informatie

Gezondheidsstrafrecht

Gezondheidsstrafrecht Gezondheidsstrafrecht Mr. dr. W.L.J.M Duijst Deventer 2014 Omslagontwerp: H2R creatievecommunicatie ISBN 978-90-13-12600-6 E-book 978-90-13-12601-3 NUR 824-410 2014, W.L.J.M. Duijst Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Workshop Congres Geloof in Zorg De Werelt - 5 oktober 2012 Bart Cusveller & René van Leeuwen Steekproef % (n=672) Leeftijd Geslacht Opleiding

Nadere informatie

Inleiding over het kernwoord zonde

Inleiding over het kernwoord zonde Inleiding over het kernwoord zonde Door Eline Lezen: Mattheüs 5 : 21 t/m 48 Zingen: Psalm 6 : 1 en 4 1. Waarom moeten wij weten wat zonde is? Toen ik deze inleiding begon te maken vroeg ik me af wat ik

Nadere informatie

Inhoud DEEL 1 EEN CHRISTELIJKE KIJK OP ETHIEK 19

Inhoud DEEL 1 EEN CHRISTELIJKE KIJK OP ETHIEK 19 Inhoud DEEL 1 EEN CHRISTELIJKE KIJK OP ETHIEK 19 1. Leven vanuit de liefde 21 In eigen hand 21 Een mens is geen dier 22 Een levende religie 22 Om te lezen 23 Tien Geboden: de liefde voor God 23 Om te lezen

Nadere informatie

Rivieren van levend water zullen stromen uit het hart van wie in mij gelooft (Joh. 7:3 8)

Rivieren van levend water zullen stromen uit het hart van wie in mij gelooft (Joh. 7:3 8) - Identiteit - Hogeschool Viaa heeft als grondslag de Bijbel. Zij erkent deze als het betrouwbare en geïnspireerde Woord van God, zoals dat verwoord is in het gereformeerde belijden en zij beschouwt de

Nadere informatie

Verslag zwangerschapsafbreking na 24 weken. Zwangerschapsduur weken dagen ten tijde van de bevalling

Verslag zwangerschapsafbreking na 24 weken. Zwangerschapsduur weken dagen ten tijde van de bevalling Patiëntnummer: Gegevens eindverantwoordelijke arts:* Achternaam: Voorletter(s): Functie: Gynaecoloog Handtekening Datum / / 200. Geboortedatum: / / eindverantwoordelijke arts * Artsen die betrokken zijn

Nadere informatie

Volledige inhoudsopgave

Volledige inhoudsopgave Volledige inhoudsopgave AFKORTINGENLIJST xi 1 GEZONDHEIDSSTRAFRECHT, DEFINITIE EN AFBAKENING 1 1.1 Definitie en afbakening 1 1.2 Indeling 1 2 ALGEMENE GEZONDHEIDSRECHTELIJKE REGELINGEN EN STRAFRECHT 5

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2009 230 Besluit van 18 mei 2009, houdende wijziging van het Besluit afbreking zwangerschap (vaststelling duur zwangerschap) Wij Beatrix, bij de gratie

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 1 t/m 4 Werkboek 7 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 1 t/m 4 Hoofdstuk 3 en 4 gaat over de bekering. Hoofdstuk 3 en 4 heeft 17 artikelen. In dit werkboek

Nadere informatie

Ethische en juridische aspecten bij sterilisatie

Ethische en juridische aspecten bij sterilisatie Ethische en juridische aspecten bij sterilisatie Mechelen 4 oktober 2012 Jan Vande Moortel Advocaat en lector www.advamo.com Ethische aspecten Verhouding recht en ethiek Is recht een belemmering bij zorgethiek?

Nadere informatie

KLINISCH-GENETISCHE DIAGNOSTIEK ROND DE TOEPASSING VAN ICSI. Versie 1.0

KLINISCH-GENETISCHE DIAGNOSTIEK ROND DE TOEPASSING VAN ICSI. Versie 1.0 KLINISCH-GENETISCHE DIAGNOSTIEK ROND DE TOEPASSING VAN ICSI Versie 1.0 Datum Goedkeuring 30-03-1996 Methodiek Consensus based Discipline Verantwoording nvog Introductie Op het gebied van de kunstmatige

Nadere informatie

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Kinderdagverblijf Eigenwijs, handelend onder Vertah BV, verder te noemen organisatie: hanteert deze Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag voor

Nadere informatie

Boekenlijst Pastoraal Werker. In de moduleboeken staat een uitgebreider overzicht van de gebruikte literatuur.

Boekenlijst Pastoraal Werker. In de moduleboeken staat een uitgebreider overzicht van de gebruikte literatuur. Boekenlijst Pastoraal Werker In de moduleboeken staat een uitgebreider overzicht van de gebruikte literatuur. 2015-2016 1.1 Boekenlijst eerste leerjaar Alle boeken van het basisprogramma (AV) leerjaar

Nadere informatie

Identiteitsstatuut. Zorgcentrum Horizon

Identiteitsstatuut. Zorgcentrum Horizon Identiteitsstatuut Zorgcentrum Horizon Integraal onderdeel van de statuten conform artikel 2. Lid 4 1 Identiteitsstatuut zorgcentrum Horizon Voorwoord Voor u ligt het identiteitstatuut van zorgcentrum

Nadere informatie

Palliatieve zorg: Ethiek

Palliatieve zorg: Ethiek Palliatieve zorg: Ethiek Hogeschool van Amsterdam Naam: Lauri Linn Konter Studentnr: 500642432 Klas: Lv12-2E2 Jaar: 2012-2013 Docent: P. Vleugels Inhoudsopgave Inleiding Blz: 3 Omschrijving praktijksituatie

Nadere informatie

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn?

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn? Voor 16 jaar en ouder! Zondag 24 Zondag 24 gaat over de goede werken. Zondag 24 vraag en antwoord 62, 63 en 64. Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk

Nadere informatie

CONCEPT Wijzigingen voorbehouden na vergadering federatiebestuur d.d. dinsdagavond 18 december.

CONCEPT Wijzigingen voorbehouden na vergadering federatiebestuur d.d. dinsdagavond 18 december. CONCEPT Wijzigingen voorbehouden na vergadering federatiebestuur d.d. dinsdagavond 18 december. Standpunt KNMG over vrije artsenkeuze Samenvatting: Vrije artsenkeuze is een belangrijk goed. Patiënten moeten

Nadere informatie

Vragen rond ons levenseinde 1. 1. eerbied voor het leven, hoe? 2. ethische vragen bij naderend sterven 3. begrafenis of crematie

Vragen rond ons levenseinde 1. 1. eerbied voor het leven, hoe? 2. ethische vragen bij naderend sterven 3. begrafenis of crematie 1, hoe? 2. ethische vragen bij naderend sterven 3. begrafenis of crematie Inleidend: - Sterven is heel dichtbij, dagelijks - Opzet leerdienstserie Sietsma / Van Hemmen Theologisch: de discussie op het

Nadere informatie

Als ouders niet meer samen zijn

Als ouders niet meer samen zijn Als ouders niet meer samen zijn Inhoudsopgave Waarover gaat deze folder?...5 Werkwijze hulpverleners...5 Rol van ouders...6 Regelingen met betrekking tot het gezag...7 Als ouders niet meer samen zijn...8

Nadere informatie

De stap tussen u en de genezing

De stap tussen u en de genezing De stap tussen u en de genezing profeet T.B. Joshua Introductie Er is een stap tussen u en het herstel, de genezing, de zegen en redding. Die stap is geloof in Christus. Jezus staat aan de ene kant en

Nadere informatie

Vijf redenen waarom dit waar is

Vijf redenen waarom dit waar is Les 14 Eeuwige zekerheid Vijf redenen waarom dit waar is In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Is de echte (ware) gelovige voor eeuwig veilig en geborgen in Christus? Voor

Nadere informatie

CURSUSMAP 1 (NBG) Discipelen van Jezus. Leren leven in de kracht van Jezus. Dr. Bob Gordon Kees de Vlieger. Een Kerygma cursus

CURSUSMAP 1 (NBG) Discipelen van Jezus. Leren leven in de kracht van Jezus. Dr. Bob Gordon Kees de Vlieger. Een Kerygma cursus CURSUSMAP 1 (NBG) Discipelen van Jezus Leren leven in de kracht van Jezus Dr. Bob Gordon Kees de Vlieger Een Kerygma cursus Copyright Stichting Kerygma Nederland Baron van Nagellstraat 9a 3781 AP Voorthuizen

Nadere informatie

Op 18 november 2009 heeft het raadslid Flos (VVD) onderstaande motie ingediend:

Op 18 november 2009 heeft het raadslid Flos (VVD) onderstaande motie ingediend: Reactie van het College van B en W op de motie inzake Aanpak Discriminatie Amsterdam (openstellen functies voor iedereen bij ingehuurde organisaties) van het raadslid Flos (VVD) van 18 november 2009. Op

Nadere informatie

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Verantwoording van het onderzoek en Toelichting op de handreiking Literatuurstudie Ethiek en gezondheidszorg voor kwetsbare groepen en asielzoekers

Nadere informatie

Studiegids C-cursus 2012-2013

Studiegids C-cursus 2012-2013 Studiegids C-cursus 2012-2013 Inhoud Inhoud... 1 Opzet C-cursus... 2 Adresgegevens... 3 Docenten te Amersfoort... 4 Docenten te Goes... 5 Lesrooster Amersfoort cursusjaar 2012-2013... 6 Lesrooster Goes

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

Verdrag over de rechten van het kind

Verdrag over de rechten van het kind Verdrag over de rechten van het kind Een verdrag is een afspraak tussen landen. Op 20 november 1989 is in New York het Verdrag over de Rechten van het Kind gesloten. Dit Verdrag is een afspraak tussen

Nadere informatie

Geloven in Scholen met de Bijbel

Geloven in Scholen met de Bijbel Geloven in Scholen met de Bijbel Inleiding Wij willen in onze scholen samenwerken met Gereformeerde Scholen zijn opgericht door ouders vanuit christenen die, net als wij, willen leven naar de Gereformeerde

Nadere informatie

7 STAPPEN NAAR BEVRIJDING ~ RICHTLIJNEN

7 STAPPEN NAAR BEVRIJDING ~ RICHTLIJNEN 7 STAPPEN NAAR BEVRIJDING ~ RICHTLIJNEN Stap 1: PROCLAMEREN VAN WAARHEID Proclameer Jezus volbrachte werk van het Kruis = vergeving & herstel. Proclameer Gods liefde, genade, vergeving, bevestiging en

Nadere informatie

Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst.

Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst. Voor 16 jaar en ouder! Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst. Zondag 19 vraag en antwoord 50, 51 en 52. Vraag 50 : Waarom wordt daarbij gezegd : Zittende ter

Nadere informatie

Want: In Hem (Jezus) hebben wij de verlossing door zijn bloed, de vergeving van de overtredingen, naar de rijkdom van zijn genade.

Want: In Hem (Jezus) hebben wij de verlossing door zijn bloed, de vergeving van de overtredingen, naar de rijkdom van zijn genade. Er zijn uitgebreide studies te schrijven over bekering en wat bekering in een mensenleven betekent. Deze studie beperkt zich echter tot de meest fundamentele betekenis van bekering. Toen de Zoon van God,

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Beroepscode OND. Verpleging en verzorging

Beroepscode OND. Verpleging en verzorging Beroepscode OND Verpleging en verzorging Inleiding Wat is een beroepscode? Een beroepscode bevat ethische en praktische normen en waarden van het beroep. Omdat verpleegkundigen en verzorgenden een belangrijke

Nadere informatie

Toelichting bij de klachtenprocedure

Toelichting bij de klachtenprocedure Toelichting bij de klachtenprocedure I Inleiding Ondanks alle inspanningen om regelingen zorgvuldig toe te passen en adequaat met elkaar om te gaan, kan het voorkomen dat deze niet correct uitgevoerd worden.

Nadere informatie

Informatie over euthanasie

Informatie over euthanasie Informatie over euthanasie Inleiding Euthanasie is een onderwerp waar mensen heel verschillend over kunnen denken. Wat u van euthanasie vindt, hangt onder meer af van uw (religieuze) achtergrond, opvoeding,

Nadere informatie

Quiz Als mantelzorg ontspoort...

Quiz Als mantelzorg ontspoort... Quiz Als mantelzorg ontspoort... Antwoorden en toelichting De quiz Als mantelzorg ontspoort... bestaat uit tien vragen: vier basisvragen en zes extra vragen voor verdere verdieping. Bij elke vraag worden

Nadere informatie

Identiteitsdocument Sprank

Identiteitsdocument Sprank Identiteitsdocument Sprank Christenen in hart en zorg Vanuit Gods liefde, zorgen wij voor elkaar. GOD Dit doen we samen met je familie en vrienden. Jij mag rekenen op een veilig thuis. Vragen over jouw

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11 Voorwoord bij de Nederlandse editie 15 Voorwoord van de vertalers 17

Inhoud. Voorwoord 11 Voorwoord bij de Nederlandse editie 15 Voorwoord van de vertalers 17 Inhoud Voorwoord 11 Voorwoord bij de Nederlandse editie 15 Voorwoord van de vertalers 17 1 Vroegkinderlijk trauma en het 'opstellen van het verlangen' (Franz Ruppert) 19 1.1 Meergenerationele psychotraumatologie

Nadere informatie

Medische ethiek. Euthanasie

Medische ethiek. Euthanasie Medische ethiek Euthanasie Medische ethiek in het St. Anna Ziekenhuis Iedereen kan in een situatie terecht komen waarin een ingrijpende beslissing genomen moet worden. Om hierover goed met elkaar te kunnen

Nadere informatie

Nr. 135 Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nr. 135 Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 25424 Geestelijke gezondheidszorg 29323 Prenatale screening Nr. 135 Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 23 september

Nadere informatie

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden Toets 1 - antwoorden Geloof (1-11) Lesstof: Hoofdstuk 1 1. Wat is noodzakelijk om van God te kunnen ontvangen? Geloof [1] 2. Noem vier uitingen van geloof. - Geloof voor redding [1.2] - Geloof en werken

Nadere informatie

STRIJD OM JE IDENTITEIT

STRIJD OM JE IDENTITEIT STRIJD OM JE IDENTITEIT BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 11 3 4 INLEIDING We zijn snel geneigd om onze identiteit te halen uit

Nadere informatie

Kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland

Kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland Kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland Kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland inclusief de ordinanties, overgangsbepalingen en generale regelingen (bijgewerkt tot mei 2013) Uitgeverij

Nadere informatie

Gedragscode Bernardusschool Den Haag

Gedragscode Bernardusschool Den Haag Gedragscode Bernardusschool Den Haag Ruychrocklaan 340 2597 EE Den Haag Wat is een gedragscode? Een belangrijk onderdeel van veiligheidsbeleid is het opstellen van regels voor het sociale verkeer op school.

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 5 juli 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 5 juli 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

1 Doel identiteitsprofiel. 2 Grondslag van de Stichting. 3 Samenvatting mens- en zorgvisie. 4 Identiteit als kern in de missie

1 Doel identiteitsprofiel. 2 Grondslag van de Stichting. 3 Samenvatting mens- en zorgvisie. 4 Identiteit als kern in de missie Identiteitsprofiel Inhoudsopgave 1 Doel identiteitsprofiel 2 Grondslag van de Stichting 2 3 Samenvatting mens- en zorgvisie 4 Identiteit als kern in de missie 5 Leer en leven in overeenstemming 6 Grondregels

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Het normale christelijk leven. Watchman Nee. Samengesteld en beschikbaargesteld door. G.J. Korpershoek

Het normale christelijk leven. Watchman Nee. Samengesteld en beschikbaargesteld door. G.J. Korpershoek 1 VRAGEN BIJ BIJBELSTUDIES PAULUS BRIEF AAN DE ROMEINEN N.A.V. Het normale christelijk leven Watchman Nee Samengesteld en beschikbaargesteld door G.J. Korpershoek VRAGEN BIJBELSTUDIE I ROMEINEN N.A.V.

Nadere informatie

Beleid rondom het levenseinde

Beleid rondom het levenseinde Beleid rondom het levenseinde V1_2012 Inleiding Veel van onze cliënten zijn op vergevorderde leeftijd en dan komt het levenseinde dichterbij. Omdat veel cliënten binnen de muren van onze organisatie overlijden

Nadere informatie

Gedragscode DeVries Bewindvoering

Gedragscode DeVries Bewindvoering DeVries Bewindvoering Postbus 1485 1430 BL Aalsmeer M 06 37475869 E info@devriesbewindvoering.nl DeVries Bewindvoering Elke organisatie heeft omgangsregels. Omgangsregels zijn formele of informele afspraken

Nadere informatie

Circulairenummer Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag, 2007-05-IGZ IGZ-loket 088 120 5000 22 november 2007

Circulairenummer Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag, 2007-05-IGZ IGZ-loket 088 120 5000 22 november 2007 Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag Postadres Postbus 16119 2500 BC Den Haag Telefoon (070) 340 79 11 Telefax (070) 340 51 40 www.igz.nl Internet Circulairenummer Inlichtingen bij Doorkiesnummer

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 47 (30-11)

De Bijbel open 2013 47 (30-11) 1 De Bijbel open 2013 47 (30-11) Zie, hij bidt. Dat lezen we in Hand. 9 over Paulus. Zie hij bidt., het wordt verteld na zijn bekering op de weg naar Damascus. En het wordt gezegd alsof het iets heel bijzonders

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Jij en jezelf. Korte handleiding voor de leiding

Jij en jezelf. Korte handleiding voor de leiding Jij en jezelf Korte handleiding voor de leiding Het onderwerp Jij en jezelf Jongeren in de leeftijd van 12 tot 16 ontdekken dat ze zelf iemand zijn. Ze zijn vaak erg bezig met hun identiteit. Wie ben ik?

Nadere informatie

Arjuna inhoudsopgave - jaargang 1 t/m 8 (21 september 1996 t/m 21 september 2003)

Arjuna inhoudsopgave - jaargang 1 t/m 8 (21 september 1996 t/m 21 september 2003) Arjuna inhoudsopgave - jaargang 1 t/m 8 (21 september 1996 t/m 21 september 2003) Jaargang 1 Nr. 1-21 september 1996 Pag. 3 7 Arjuna Wat is Theosofie? Samenspraak tussen de Wijze Koelika en Prins Asoka

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 14290 2 augustus 2011 Besluit van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en de Minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen ijn lieve engel, bewaar en help mij altijd goed. God heeft U aan mij gegeven, als een helper in dit leven. Mocht ik verkeerde wegen gaan, haal me daar dan vlug vandaan. Leid mij veilig aan Uw hand, zodat

Nadere informatie

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven:

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven: Pagina B 1 Samenvatting inleidende les ethiek 8/02/06 ETHIEK. Filosofie is denken, hard nadenken over vanalles en nog wat, en hoort eigenlijk bij ethiek. Ethiek zelf kan me ook een beetje vergelijken met

Nadere informatie

4.5 Kunstmatig of niet? Meer lezen?

4.5 Kunstmatig of niet? Meer lezen? Wanneer de situatie van de patiënt heel slecht is, moeten behandelaars in medische zin terugtreden. Hierbij kán een niet-reanimeerbesluit passen. Maar zorg en aandacht blijven onverminderd nodig. De laatste

Nadere informatie

GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013)

GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013) GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013) Deze gedragscode is opgesteld omdat de Samuelschool een veilige school wil zijn. Een school waarin de identiteit en het unieke van iedere persoon uitgangspunt is van

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

Als ouders niet meer samen zijn

Als ouders niet meer samen zijn Algemene informatie Als ouders niet meer samen zijn Informatiefolder over de rechten en plichten van gescheiden ouders bij hulpverlening aan kinderen 1 2 Waarover gaat deze folder? Uw kind bezoekt binnenkort

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels

De Dordtse Leerregels De Dordtse Leerregels Hoofdstuk1 Artikel 15 t/m 18 Werkboek 4 Dordtse Leerregels hoofdstuk 1 artikel 15 t/m 18 In werkboek 4 leren we weer iets meer over de Dordtse Leerregels. In dit werkboek gaat het

Nadere informatie

Lijst van vragen - totaal. : Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Lijst van vragen - totaal. : Volksgezondheid, Welzijn en Sport Lijst van vragen - totaal Kamerstuknummer Vragen aan Commissie : 31700-XVI-129 : Regering : Volksgezondheid, Welzijn en Sport Nr Vraag 1 Is er volgens u verschil tussen het afbreken van de zwangerschap

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3 De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 Artikel 12 t/m 14 Werkboek 3 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 artikel 12 t/m 14 In werkboek 3 gaan we verder met het bespreken van de Dordtse Leerregels. Jullie weten waarom

Nadere informatie

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen

Nadere informatie

23. Vragen bij reanimatie

23. Vragen bij reanimatie 23. Vragen bij reanimatie Mijn dochter is ernstig gehandicapt. Kort geleden hadden we een gesprek met onze arts over -haar gezondheid. Toen kregen we te horen dat ze niet gereanimeerd wordt als ze een

Nadere informatie

GKv Barneveld-Voorthuizen

GKv Barneveld-Voorthuizen GKv Barneveld-Voorthuizen Notitie Jongerenwerk 16+ v0.4 25-11-2014 Piet Noppers Notitie Jongerenwerk 16+ 1 Inhoud Voorwoord...3 Wat zegt de bijbel over de gemeente en jongeren?...4 Waarom deze notitie?...5

Nadere informatie

Boekenlijst Pastoraal Werker

Boekenlijst Pastoraal Werker Boekenlijst Pastoraal Werker 2014-2015 1.1 Boekenlijst eerste leerjaar Alle boeken van het basisprogramma (AV) leerjaar 1 dienen te worden aangeschaft, zie 'Boekenlijst Het programma van leerjaar 1 - het

Nadere informatie

Samenvatting. Beleid en richtlijnen ten aanzien van beslissingen rond het levenseinde in Nederlandse zorginstellingen

Samenvatting. Beleid en richtlijnen ten aanzien van beslissingen rond het levenseinde in Nederlandse zorginstellingen Beleid en richtlijnen ten aanzien van beslissingen rond het levenseinde in Nederlandse zorginstellingen 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 196 Beleid en richtlijnen

Nadere informatie

VERANTWOORD DELEGEREN

VERANTWOORD DELEGEREN VERANTWOORD DELEGEREN Mr J.J.A. van Boven VAN BOVEN Juridisch Adviesbureau Arnhem GOED HULPVERLENERSCHAP Iedere hulpverlener moet de zorg van een goed hulpverlener betrachten in overeenstemming met de

Nadere informatie

Galaten 4:4-7 - Genade

Galaten 4:4-7 - Genade Galaten 4:4-7 - Genade We hebben zopas twee kinderen, een zoon en een dochter, opgedragen aan onze Vader. Daar is niets vreemd aan; we bidden gewoon voor deze kinderen en bidden dat de ouders hun kinderen

Nadere informatie

Beroepscode Beroepsvereniging van cliëntondersteuners voor mensen met een beperking

Beroepscode Beroepsvereniging van cliëntondersteuners voor mensen met een beperking Beroepscode Beroepsvereniging van cliëntondersteuners voor mensen met een beperking 1 VOORWOORD Met trots presenteert de Beroepsvereniging van cliëntondersteuners voor mensen met een beperking (BCMB) de

Nadere informatie

ROC LEEUWENBORGH MAASTRICHT/SITTARD REGLEMENT ONGEWENST GEDRAG

ROC LEEUWENBORGH MAASTRICHT/SITTARD REGLEMENT ONGEWENST GEDRAG ROC LEEUWENBORGH MAASTRICHT/SITTARD REGLEMENT ONGEWENST GEDRAG Inhoudsopgave Voorwoord 1 Reglement inzake ongewenst gedrag 2 Klachtenregeling ongewenst gedrag 4 VOORWOORD In deze nota Preventie en bestrijding

Nadere informatie

Abortus en bijbelvertaling (1)

Abortus en bijbelvertaling (1) 1 Abortus en bijbelvertaling (1) In juli was er in de kolommen van het RD een korte, maar hevige discussie over de vraag of een menselijk embryo al een ziel heeft. Persoonlijk konden wij ons het meest

Nadere informatie

Seksuele vorming: gave (op-)gave

Seksuele vorming: gave (op-)gave Seksuele vorming: gave (op-)gave De Wegwijzer Oosterwolde, 28 januari 2016 Mieneke Aalberts-Vergunst Programma Introductie Stellingen De wereld om ons heen Onze opvoeding Seksualiteit Het Bijbelse beeld

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Relevante wet- en regelgeving die vandaag aan de orde komt in deze presentatie

Relevante wet- en regelgeving die vandaag aan de orde komt in deze presentatie Presentatie W&T thema Bopz op 9 mei 2016 Opzet: Korte uiteenzetting presentatie Goede zorg aan onze (psychogeriatrische) ouderen Persoonlijke kennistoets deelnemers Presentatie waarin antwoorden volgen

Nadere informatie

Beroepscode voor oefentherapeuten

Beroepscode voor oefentherapeuten Beroepscode voor oefentherapeuten www.oefentherapeut.nl zorg voor bewegen 1. Inleiding Voor u ligt de Beroepscode voor oefentherapeuten. De code is door de beroepsvereniging geformuleerd en weerspiegelt

Nadere informatie

Kwaliteitszorg Niveau 4

Kwaliteitszorg Niveau 4 Antwoorden stellingen Kwaliteitszorg Niveau 4 NU ZORG Editie 2014 Pagina 1 Hoofdstuk 1. Kwaliteitszorg 1. Onder kwaliteitszorg verstaan we het geheel aan activiteiten die nodig zijn om de kwaliteit van

Nadere informatie

(Deel van) Zijn Lichaam

(Deel van) Zijn Lichaam (Deel van) Zijn Lichaam 1 December 2013 I. Wedergeboren Leven II. Levende stenen 1 Petrus 2:4-5 Voeg u bij hem, bij de levende steen die door de mensen werd afgekeurd maar door God werd uitgekozen om zijn

Nadere informatie

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE Breda, maart 2013 1 Voorwoord In artikel 1 van de grondwet is te lezen: Allen die zich

Nadere informatie