60 jaar terug in de tijd

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "60 jaar terug in de tijd"

Transcriptie

1 60 jaar terug in de tijd MIJN HERINNERINGEN AAN OPA PULLES Ries van Hulten, september

2 HERINNERINGEN AAN OPA PULLES HUIS EN BAKKERIJ IN WAALWIJK, OMSTREEKS Ries van Hulten Omdat ik het oudste kleinkind was, en doordat wij in de Grotestraat bijna naast opa woonden, ging ik als klein jongetje praktisch elke dag naar opa Pulles. Aan de omgeving van ons en opa s huis in de Grotestraat, opa s winkel, het huis zelf, de bakkerij en de tuin, heb ik nog levendige herinneringen, waarin ik jullie wil meenemen in een aantal hoofdstukjes. Bijna in elk hoofdstukje liggen kleine en grote herinneringen, soms ook anekdotes waaruit ik een willekeurige selectie gemaakt heb. Wellicht komen er hierdoor ook andere herinneringen bij jullie boven, vooral bij de ouderen onder ons, veronderstel ik Opa Pulles was in mijn jonge jeugd een van de belangrijkste mensen voor mij. Wellicht ook omdat ik zijn eerste kleinkind was, had ik een streepje voor bij hem, en was ikzelf op mijn beurt erg aan opa gehecht, en ik keek ook tegen hem op, zonder daarbij enige afstandelijkheid te voelen. Hoewel ooms en tantes hem als vader héél anders konden zien. Immers, hij kon best wel autoritair zijn, dwingend en recht in de leer, tóch heb ik hem nimmer negatief ervaren. Uiteraard heb ik wel bepaalde dingen gezien en gehoord, die hij deed of zei ten opzichte van zijn zoons en dochters, oma Brouwers en niet te vergeten, de inwonende over-opa Brouwers, en natuurlijk ook ten opzichte van personeel of bijvoorbeeld de toen nog niet met zijn dochters aangetrouwde ooms, maar ik koester mijn mooie herinneringen aan mijn opa vanuit een heel plezierige jeugd, waaraan hij zéker veel heeft bijgedragen. Laten we zeggen: met een mengeling van aandacht, liefde, met een voorbeeldfunctie, soms streng, maar rechtvaardig. De omstandigheden en locaties zoals die rondom opa Pulles in mijn geheugen staan gegrift, probeer ik hier dus te beschrijven, waarmee ook een mooi tijdsbeeld naar boven komt. 1. DE GROTESTRAAT, TUSSEN ONZE SIGARENWINKEL EN PULLES- HEESBEEN. - NAAIMACHINE Aangezien opa een echte trapnaaimachine had, en bij hem ook bijna dagelijks een naaister werkzaam was (Anna van der Hammen) voor het vele verstelwerk aan kleding en het maken van - 2 -

3 nieuwe kleding, regelde mijn moeder dat wij daar ook regelmatig gebruik van konden maken, maar dan wel bij ons thuis: zowel van Anna als van de naaimachine. Daartoe moesten wij, één keer per week, s ochtends heel vroeg al, die trapnaaimachine bij opa gaan ophalen: ik vond dat zo vroeg in de ochtend - altijd een beschamende gang over straat, met dat luid rammelende apparaat op een nóg harder rammelend karretje uit de bakkerij. Overigens was het toen gewoonte om s middags om uur de warme maaltijd te gebruiken, en Anna de naaister at dan ook altijd met ons mee. Nu was mijn vader altijd wel in voor een goede grap, en zo gebeurde het regelmatig dat hij tijdens het eten, als iedereen zijn mond vol had, een mop vertelde, waarop ook Anna altijd onbedaarlijk moest lachen, soms zelf zó hard, dat haar kunstgebit half uit haar mond schoot - HEEN EN WEER LOPENDE JONGEREN Tussen het postkantoor en Pulles-Heesbeen was het, vooral op zaterdagavonden, een soort hangplek voor jongeren. Nou ja, hangen deden ze nog niet toen, maar wel de hele avond op en neer lopen. Vooral jongens maar ook meisjes, zo vanaf een jaar of 16 tot een jaar of 25 denk ik. Dit verschijnsel werd toen Meidenmarkt genoemd. Sommige, stoere, jongens hadden toen al een bromfiets die ze aan de hand meenamen of ergens (zoals bij ons in de dam, tot ergernis van ons en onze buren) bij tientallen tegelijk parkeerden, maar de meesten liepen gewoon in groepjes heen en weer. Bij Pulles-Heesbeen werden de snacks genuttigd, of uit de automaat getrokken; het postkantoor was blijkbaar een natuurlijk keerpunt. Bij ons aan de vóórgevel, vóór het schuifraam van onze goeie kamer hadden mijn vader en moeder 4 sigarettenautomaten gehangen (door opa Pulles grotendeels vóórgefinancierd), waarvan door die jeugd gretig gebruik werd gemaakt. Wij, als kleine kinderen, hingen soms, op zo n drukke avond, onder het schuifraam door, stiekem naar al die jongelui te kijken, en riepen soms boe als er een n pakje sigaretten uit de automaat wilde trekken waarop we door pa of ma natuurlijk snel werden weggehaald om de omzet niet te bederven. - AGENTEN TE VOET, DE ROOIE NIJSSEN In die tijd zag je nog elk uur van de dag twee surveillerende politieagenten door de straat lopen. Ze waren er vooral voor de kleine kindervergrijpen maar wìj waren zo braaf dat we, voor zover ik me herinner, nimmer aangesproken zijn of celstraf hebben gekregen Een bijzondere man was de Rooie Nijssen, later schoonvader van Christien van tante Ria. Vanwege zijn rode haardos zo genoemd natuurlijk. Hij reed altijd op een hoge dienstfiets, en moet dus welhaast hoofdagent zijn geweest in die tijd. - KEES KEETELS Tegenover opa s winkel stond een oud huisje/boerderijtje, wat vervallen, met een rieten dak. Daarin was een groenteboer gevestigd, Kees Keetels, een klein driftig mannetje die uitsluitend onverstaanbaar dialect sprak. Zijn vrouw, een klein wijfje dat bijna blind was, kwam ook wel klanten helpen. Niet dat dat wat uitmaakte, want het bleef lastig communiceren: ik moest wel eens sla gaan kopen daar, maar zij verstonden dat woord niet. Als ik het aanwees, zeiden ze; slaaoi of zoiets, en begreep ik hún weer niet Immers, mijn vader en moeder voedden ons op zonder dialect - 3 -

4 te spreken. Ik had altijd het gevoel dat ze daarmee probeerden hun eigen standing ook wat op te krikken Kees en zijn kleine vrouwtje hadden ook twee zonen: Jantje en Theo. Theo kon bij vrouwen en meisjes zijn handen niet thuishouden: stond je als vrouw in de groentewinkel op je beurt te wachten, dan liep hij achter je langs, streek met zijn hand langs je billen en dan was je ook écht aan de beurt dus. Ook tante Cécile overkwam dat en ze heeft dat eens tegen vader Kees gezegd. Daarna heeft Theo dat nooit meer gedaan. Toch wel brave mensen dus, maar wel erg simpel van geest - DAMES DE BREE Juist voorbij de markt, in de Stationsstraat, was er nog een klein comestibleswinkeltje gevestigd van de dames de Bree, twee ongehuwde zussen op leeftijd. Ook hier weer herinneringen aan veel geuren, niet te vergeten hun ongewassen bodygeur. Maar ik zal nooit vergeten dat we er op uitgestuurd werden om het kleine maggiflesje, dat we voor de zondagse groentesoep gebruikten, bij te laten vullen. Daartoe schoof één van de dames een krakkemikkig trapje bij de hoge kast in de winkel, waarin een grote literfles maggi stond. Met veel gezucht en gedoe, terwijl beide dames elkaar transpirerend ondersteunden, kwam die fles naar beneden en werd ons flesje voor een paar luttele dubbeltjes gevuld. Echter, na het vullen, likte de schenkster steevast die grote fles af, waarna de dop er weer op ging. - SINT PETRUS SCHOOL EN HET BROEDERHUIS Natuurlijk gingen we naar de lagere school, Sint Petrus, schuin tegenover ons huis. Dat gebouw staat er nog steeds, en enkele jaren geleden kon ik er eens binnen gaan kijken. Veel elementen zijn nog onaangetast gebleven, zoals delen van klaslokalen, de hardstenen trap met betegelde wanden overal en de bewerkte ijzeren trappen, maar vooral de zolder, waar nog immer diezelfde geur: muffig vermengd met oud hout, ertoe bijdroeg om het verleden even te laten herleven. Het broederhuis was destijds ontoegankelijk, zéker voor leerlingen. Als je broeder-overste eens moest spreken, moest je aan de bel naast de grote dubbele voordeur trekken en kwam je via broeder-portier nooit verder dan de spreekkamer, die naast de voordeur lag. Overigens, over geuren gesproken bij de broeders rook het héél anders dan bij de nonnen, die hun klooster hadden naast het ziekenhuis, tegenover het postkantoor. - DE DAMES VOLKSBELANG Tegenover Pulles-Heesbeen was, naast Kees Keetels, ook een dameskledingwinkel gevestigd, die gedreven werd door drie gezusters en één broer. Wat hun belang voor het volk was, is mij volkomen ontgaan maar ik zie ze nog zó voor me, met hun witgrijze krulletjeshaar en grote brillen op één zus was heel klein en ontzettend dik, en de broer was ook klein van stuk. Ze zaten meestal voor het raam boven de winkel en hadden de gewoonte (daarin stonden zij overigens niet alleen in die tijd!) om via spiegeltjes, die buiten het raam op metalen stangen gemonteerd waren ( spionnetjes ), de straat in de gaten te houden

5 Wij, als jongens, kwamen er bijna nooit binnen, aangezien hun core-business dameslingerie en Bh s was. Een - in die tijd - voor ons ontoegankelijk en geheimzinnig territorium van moeders, tantes en andere dames. Er deed een verhaal de ronde, dat ze eens bij de uitverkoop een lange waslijn in hun etalage hadden gehangen met daaraan een hele reeks bh s en daarbij de tekst: Laat ze niet hangen voor fl. 1,95! - VAN EIJKELENBURG In hetzelfde pand als opa, was aan de linkerkant een kantoorboekhandel gevestigd. Toen leefde de oude van Eijkelenburg nog, maar liet het werk aan zijn zoon Herman over. De oude zat vaak in de winkel, tegen de rechter toonbank, op een hoge kruk en hield daarbij een wandelstok in zijn hand. Wanneer wij als kinderen iets te dichtbij dreigden te komen, probeerde hij altijd om ons, met de handgreep van zijn stok, in de hals te pakken en naar zich toe te trekken Een vreemde gewoonte. Véél jaren later, toen ik net voor mezelf was begonnen, liet ik bij Herman van Eijkelenburg nog stencils maken, omdat een andere manier van vermenigvuldiging van brieven, zoals fotokopiëren, e.d. nog niet bestond. - DE GOUDMIJN ; JUWELIER TAUSCH; DE WATERSNOODRAMP VAN 1953; EMIGREREN OF NIET? Naast Van Eijkelenburg was een dam, die uitmondde in de Goudmijn, en die uitkwam op de winterdijk. Een plek waar we als kinderen niet zonder begeleiding van ouderen mochten komen, en zelfs dán was het not done. Een hele rij kleine huisjes aaneengeschakeld, waar schoenmakersgezinnen woonden en werkten, bij goed weer buiten. Als ze zaterdags hun stukloon kregen, werd dat veelal volledig omgezet in jenever, zodat de weekenden wat troost leken te brengen Aan de andere kant van die dam, was juwelier Tausch gevestigd. Bijzonder aardige, lieve mensen, waar ik als klein kind ook altijd welkom was bij de zusjes Ans en Els. Een compleet andere sfeer dan bij opa. Rust en kalmte heersten bij de familie Tausch en ook een zekere welvaart. Bij opa was het daarentegen bijna altijd druk en hectisch. In 1953, toen het water bijna over de winterdijk heen stroomde, ging Henk Tausch, zoon van de juwelier, boven op de dijk vlotten bouwen van lege olievaten en hout. Eigenlijk mocht ik niet op de dijk komen van mijn ouders, maar ik kon het niet laten naar die watermassa te gaan kijken, en bewonderend toezien hoe Henk dat durfde en voor elkaar kreeg. Henk was een paar jaar ouder dan ik, en ik mocht daarom van hem geen handje toesteken. In ook, hadden mijn vader en moeder het plan opgevat om, samen met nog een ander gezin (toevallig ook een bakker, met een lunchroom in de Stationsstraat), te emigreren naar de Verenigde Staten. Daarvoor hadden ze wel redenen: mijn vader was nog steeds als timmerman met een laag salaris in dienst bij grootvader van Hulten, die erg star bleek te zijn waar het de carrièreontwikkeling voor mijn vader in zijn aannemingsbedrijf betrof. Bovendien werd in die tijd van overheidswege de emigratie naar verre landen, zoals de VS en Australië sterk gestimuleerd. Dus hadden mijn pa en ma zich al helemaal voorbereid op het vertrek, Engelse lessen gevolgd (en ik kreeg ook Engelse woordjes te leren), tickets voor de bootovertocht geregeld, en grote kisten - 5 -

6 gemaakt, en ook al deels ingepakt, voor de grote verhuizing. Een paar maanden voordat het zover was, hebben de beide grootvaders van Hulten en Pulles blijkbaar de handen ineen geslagen om die emigratie te verhinderen. Ze kwamen samen bij ons op bezoek, in de salon/vóórkamer en voerden lange gesprekken met pa en ma. Met als resultaat dat mijn pa een veel beter betaalde baan kreeg, de mogelijkheid om voor zichzelf te beginnen en ook nog andere hulp van de grootvaders kreeg. Zoals, denk ik achteraf, een lening om sigarettenautomaten aan te schaffen die aan de voorgevel van ons huis werden opgehangen. Zodat uiteindelijk die hele emigratie-onderneming werd afgeblazen. Overigens is dat andere gezin toen wél vertrokken, en mijn moeder heeft nog lang gecorrespondeerd met hen. - JANUS KOOL EN ANDERE HUIS-AAN-HUIS VERKOPERS Regelmatig kwamen allerlei leveranciers in de straat, zoals een groenteboer, een vis/palingverkoper, en een melkboer. Janus Kool, die een groenten- en fruitwinkel had aan het begin van de Kerkstraat, ging met paard en wagen de straten in Waalwijk af. Eens kreeg ik van hem een grote, harde, groene appel met een rood blosje, die ik bijzonder lekker vond. Ik vroeg hem daarom naar de naam van het soort appels, zodat ik mijn moeder kon vragen om die eens te bestellen bij hem. Zigeunerinnen heten ze, zei Janus. Later heb ik nog in verschillende groentewinkels naar die appels gevraagd, maar steeds kreeg ik een lach te zien met het antwoord: nooit van gehoord Nog steeds ben ik, tegen beter weten in, af en toe op zoek naar die niet-bestaande appelsoort, tijdens het zoeken waarvan ik de smaak weer meen te proeven Spannend was het ook als mijn vader paling wilde eten. Op vrijdagen (ja, natúúrlijk) kwam er een mannetje uit een dorpje aan de overkant van Maas, langs op de fiets met een houten kist voorop. Mijn moeder reikte hem dan een emmer aan, waarin hij de - nog levende - palingen wilde doen. Om die glibberige beestjes vast te houden, had hij altijd wat wit zand bij zich waarin hij eerst zijn handen doopte. Op verzoek wilde hij ze soms wel onthoofden en hun vel afstropen Maar vaak genoeg zag ik die emmer met nog heftig bewegende palingen in de keuken staan en griezelden we van die spartelende dieren, die uiteindelijk in de pan belandden Maar wel ontzettend lekker, gebakken paling of paling in het groen! Ook was er dagelijks aanvoer van verse melk. Ik meen me zelfs nog te herinneren dat de melkboer met een heuse hondenkar langs de straten reed: een door een grote hond getrokken simpel, laag wagentje op fietswielen, met daartussen een gegalvaniseerde oliedrum en aan de achterkant een kraantje. Je moest dan met een pan naar hem toegaan, en hij mat de hele of halve liters af met een blauw-witte maatkan. - OUDE MANNEN DIE SIGARENPEUKJES OPRAAPTEN Er kwamen vaak oude mannetjes langslopen in de Grotestraat, waarschijnlijk vanuit het oudemannen huis bij de nonnen (tegenover het postkantoor), om een wandelingetje te maken. Hier en daar lagen in de goot langs het trottoir vaak uitgebrande sigarenpeuken. Het gebeurde wel, dat zo n oudje die peuken opraapte, bij ons de sigarenwinkel inliep en mijn moeder om één enkele lucifer vroeg. De peuk werd dan op de lucifer gespietst en er werd gratis gebruik gemaakt van het aansteekvlammetje dat continu op onze toonbank brandde

7 - OPA S DAM MET DE AFBEELDINGEN VAN BAKKERS EN KOKS, GESCHILDERD DOOR HENK STOKWIELDER. Henk Stokwielder was, naast gewoon huisschilder, ook een man met andere gaven. Hij kon goed figuren schilderen, maar hij zette ook allerlei dieren op. Zijn fascinerend ingerichte werkplaats grensde aan ons huis, en, als hij aan het werk was, sloop ik vaak bij hem binnen, vooral om naar die verzameling opgezette fazanten, hazen, eekhoorns, reeën, zwijnen, enzovoorts, te kijken. En de geuren van verf en oplosmiddelen op te snuiven Opa liet hem de oprit naar de automatiek en de dubbele poort verfraaien met afbeeldingen van bakkers en koks die bezig waren met het bereiden van lekkernijen. Een beetje in Disney-stijl, maar toch geheel eigen. Opa was zo trots als een pauw, toen zijn dam eenmaal in een aantrekkelijke Disney-snacks binnenplaats was omgetoverd. Opa ging op zondagmorgen heel vaak kuieren met vader en zonen Henk en Jen Stokwielder. Ze gingen dan samen, langs het Galgenwiel, de bossen en duinen in. Henk Stokwielder was getrouwd met Mien, die daarvóór heel lang bij opa dienstmeisje is geweest en ook jarenlang bij hem in huis woonde. - OPA S WINKEL MET DE IETWAT DEFTIGE UITSTRALING VAN PULLES-HEESBEEN De voorgevel hád wel wat. Een soort trap- of klokgevel met versieringen, lichtbeige gekleurd, meen ik. Links dus de winkel van van Eijkelenburg, in het midden de winkel van Pulles-Heesbeen, en rechts de voorkamer met twee hoge ramen, die aan de winkel grensde. Achter de winkel en nog wat andere ruimten bij Van Eijkelenburg, was opa s 2 e keuken en daarachter de bakkerij, over de volledige breedte van het pand gesitueerd. Gezien vanaf de Grotestraat, op de eerste verdieping helemaal rechts, waren de ramen van de slaapkamer van opa en oma, daarnaast die van de ooms, en daar weer naast, helemaal links, die van de tantes. Helemaal bovenin een klein raampje, van waaruit altijd de vlag werd uitgestoken bij feestelijke gelegenheden. Rechts naast het gebouw lag de dam, bedoeld als in- en uitrit voor aan- en afvoer van materialen en grondstoffen voor de bakkerij, de distributie van brood en gebak naar de andere winkels, maar feitelijk in gebruik als zit- en staplaats met lange banken langs de twee zijden, voor de automatiek, die links was aangebouwd achter de voorkamer en tegen de grote keuken. Deze plaats was, achter de automatiek, altijd afgesloten met een hoge, dichte, dubbele houten poort in de kleur donker blauwgroen. Het perceel was in zijn geheel best groot (zeker in mijn herinnering van kleine jongen), en liep naar het noorden toe tot aan de tuinen van de mensen die in de Goudmijn woonden. In tegenstelling tot veel andere tuinen in die tijd, die nog verder doorliepen, tot aan de winterdijk. Zo was onze eigen buurvrouw, Tilly Wiesman (dochter van een schoenfabrikant), die in haar eentje in een écht herenhuis woonde, maar wél met een deftige huishoudster (Rie de Winter, uit een vooraanstaande, maar verarmde familie in Waspik), die altijd in het zwart gekleed was, met een wit, kanten schortje eroverheen, gezegend met zo n grote tuin, met enorme kastanje- en walnotenbomen, met een grote vijver in het midden en een flink koetshuis (waar jarenlang een - 7 -

8 frietbakker, die zijn standplaats had aan het begin van de Kerkstraat, zijn mobiele frietkar in gestald heeft). 2. OPA S BROOD- EN BANKETWINKEL. - ETALAGES Ja, je moest een dubbele hardstenen stoep op, wilde je in de winkel naar binnen gaan. De bel rinkelde en een van de tantes, Diny Fens of oma zelf, kwam je helpen.. Maar als je eigen volk was, en ze niet hoefden te komen helpen moest je altijd luid roepen: Blijf maar!! Oma liet zich er altijd op voorstaan dat ze een dametje was, dus kleedde zij zich, óók als ze in de winkel stond, als zodanig, terwijl de tantes en Diny natuurlijk een witte schort droegen. De winkel had een voorname uitstraling, mede door de witmarmeren bladen, de zilverkleurige opstanden met glas en spiegels in de etalages, en de hoogte van het interieur. Veel later, toen mijn moeder pas kort weduwe was, hebben wij met ons gezin en aanhang nog een bezoek gebracht aan het bakkerijmuseumpje in Luyksgestel, waar bijna het gehele interieur was ondergebracht. Je kunt het ook nu nog zien, hoewel de oorspronkelijke grandeur er een beetje af is, waarschijnlijk door plaatsgebrek. Of was het verschil met vroeger, dat ik zèlf groter was geworden? Het had in het museum ook een geheel andere kleur gekregen en dat was niet meer authentiek, jammer genoeg. Het was oorspronkelijk gebroken licht beige met gouden randjes. In het museum hadden ze alles rigoureus lichtgroen geschilderd. Kijk maar eens: - BONBONVITRINE EN KOELVITRINE Links in de winkel stond een houten vitrine met glazen opbouw, iets hoger dan tafelhoogte, waarin bonbons gepresenteerd werden. Daarnaast een hoge, staande koelvitrine, waarin alleen de crèmegebakjes mochten staan, want die vitrine heeft nooit echt gekoeld. Die wás stuk en blééf stuk Verkeerde zuinigheid misschien? Slagroomgebak en chocoladebollen werden bewaard in de dubbele koelkast die in de broodkamer achteraan de gang stond, en die werkte wél... - LUXEVITRINE Recht vóór je, in de breedte, een hoge open vitrine tegen de wand, ook weer een houten onderbouw en met zilverkleurige opstanden van spiegels en glas, waarin de extra luxe bonbondozen en koekjesdozen stonden. Met onderin kastjes, waar bijv. taartendozen werden opgeborgen. Links daarnaast was de doorgang, met geëtste glazen deur, naar de lange gang die naar het woongedeelte en de bakkerij liep. Links vóór die deur werd pas veel later, toen oom Bertie en tante Fran in de zaak zaten, een werkblad gemonteerd waar een telefoon boven hing en waarop de agenda lag waarin bestellingen werden genoteerd. In de vijftiger jaren hadden nog slechts heel weinig mensen een telefoon, eerst nog met een twee-, later met een viercijferig toegangsnummer. Helemaal in het begin had Pulles-Heesbeen nummer

9 En dan ook slechts één telefoontoestel per aansluiting, zodat opa die liet plaatsen in het kantoortje, halverwege het gebouw. De winkelbedienden moesten bij elk telefoontje helemaal de gang door rennen naar dat kantoortje en dat mocht van opa niet veranderd worden, ondanks dat het weinig efficiënt was. Helemaal rechts, tussen de hoge open vitrine en de deur naar de voorkamer, stond een hoog rek waarin vierkante blikken met allerlei soorten koekjes voor de losse verkoop gepresenteerd werden. - DE KASSA EN DE VERKOOPBALIE Aan de rechterkant in de winkel was een tamelijk hoge (ik kon er toen niet overheen kijken) verkoopbalie, een houten onderbouw met wit marmeren blad en opstanden van glas, deels ook hoger dan de balie zelf. Hier lagen allerlei soorten snoep en losse chocolaatjes - MARSEPEINEN BEESTJES, WORSTEN, POPJES, ETC De ooms en opa leefden zich vaak creatief uit, zoals met het handmatig maken van marsepeinen beestjes, voorwerpen en popjes. Vooral met Sinterklaas stond één van beide etalages ermee vol. - GEMEENTEHUIS VAN SUIKERKLONTJES Ter gelegenheid waarvan weet ik niet meer, maar opa liet, door oom Bertie, eens minutieus het hele gemeentehuis nabouwen van suikerklontjes. Een pronkstuk in de etalage natuurlijk. - BESTELLING VAN ÉÉN GEBAKJE VOOR MW. TIMMERMANS De sfeer in die tijd: de hele gemeenschap werd beheerst door pastoor-burgemeester-fabrikant, kun je je nu niet meer voorstellen. Een illustratief voorval uit die tijd heb ik via mijn moeder nog onthouden. Een van de rijke families in Waalwijk was Timmermans, van de verzekeringsmaatschappij. Mevrouw Timmermans kwam op een ochtend in opa s winkel en wees een gebakje aan, met de mededeling dat ze s middags bezoek zou krijgen en of dat gebakje maar even bij haar bezorgd kon worden. Dat werd nog normaal gevonden in die tijd, dus werd er iemand (mijn moeder?) op uitgestuurd om dat éne gebakje, keurig in een gebaksdoosje, s middags te gaan afleveren Maar mevrouw de Kort (vooraan in de Mr. Van Coothstraat, tegenwoordig bloemenwinkel) kon er ook wat van, via de telefoon: Wilt u de jongen even 2 gebakjes laten bezorgen, het is geen weer om mijn dienstmeisje de straat op te sturen! Overigens: bij de familie Timmermans kwam je natuurlijk niet zomaar binnen, noch als klant voor een verzekeringskwestie, noch als leverancier. In mijn beginperiode als fotograaf, woonde en werkte ik in het voormalige huis van mijn andere opa, Harry van Hulten, schuin tegenover het woonhuis van Timmermans. In die tijd overleed mevrouw Timmermans, en een aantal maanden nadien kreeg ik hoog bezoek van Judocus zélf, waarbij hij me verzocht om alle ruimten in zijn huis eens perfect te fotograferen, als nagedachtenis voor zijn kinderen en familie. Ik heb toen een aantal ingebonden boeken gemaakt met tientallen foto s en hier en daar een kleine tekst. Veel jaren later kreeg ik nog een telefoontje van zoon Flip Timmermans, dat hij dat boekje nog eens had bekeken en mij (het klonk bijna postuum) ermee wilde complimenteren

10 Verder nog een anekdote over de Timmermansen, want Anna de naaister kwam af en toe ook bij hen in huis voor naai- en verstelwerk. En tijdens het eten s middags bij ons, vertelde ze dat Judocus aan haar had gevraagd om een - al erg oud en tot op de draad versleten vilten hoedje te repareren. Anna vond dat blijkbaar erg vreemd en zei tegen Judocus: Meneer Timmermans, u kunt toch wel een nieuw hoedje kopen?. Anna had haar eigen assertiviteit blijkbaar stelselmatig onderschat - OPSTAP NAAR DE VOORKAMER Naar de voorkamer was een opstapje, omdat die kamer wat hoger gelegen was dan de winkel. De deur tussen kamer en winkel stond meestal open of op een kier. De winkelbedienden gingen daar soms zitten, wanneer er even geen klanten waren Vaak waren dat ook voor mij gezellige momenten, vooral als er dan thee, met een koekje naar eigen keuze uit de winkel, bij mocht komen. Maar owee, als opa dat zag: Heb je niks te doen? Er staan lege plateaus en de koekjestrommels zijn niet vol!. Cola en andere fris- en fruitdranken bestonden in die tijd nog bijna niet, althans, werden nog zelden geschonken. Aanmaak-Ranja en -Rojo kregen we ook alleen maar als er feest was. Wél was er een legendarische uitspraak van tante Ria (in haar café in Kaatsheuvel), wanneer je daar op bezoek ging: wilde ge een fleske?, daarmee meestal bedoelend een flesje Riedel sinas, zo n groen, dikbuikig flesje en het bijbehorende rietje maakte dat feestje altijd helemaal áf. 3. DE VOORKAMER. Hoewel de voorkamer bedoeld was als salon voor bijzondere gelegenheden, zou opa opa niet zijn, als hij er niet meerdere bestemmingen aan had gegeven. Enerzijds was die kamer vaak een oase van rust, vooral op dinsdagmiddagen, wanneer de winkel gesloten was en op zondagen, anderzijds werd er vaak gemusiceerd en gezongen door de tantes. Ook al waren een aantal van hen al getrouwd, tóch kwamen ze in deze kamer vaak bijeen om bijvoorbeeld te repeteren voor het accordeonoptreden voor de KRO-radio. Daarvan herinner ik me nog een interview in diezelfde voorkamer, waarbij ook aan mij enkele vragen werden gesteld over die muzikale tantes - TAFEL MET STOELEN Centraal in de kamer stonden een tafel met donkere houten stoelen en beklede zittingen. Een tafelkleed, van het type ouderwets bruin café (sorry, het was een écht Perzisch kleed) met een grote aardewerk schaal erop. - PIANO Rechts achter de deur tussen de winkel en de voorkamer, stond de piano, waarop vaak gespeeld werd. Ik herinner me nog levendig dat een paar tantes quatre mains speelden - SCHOORSTEENMANTEL Van zwart marmer of steen, en een kolenkachel die daarvóór stond. Rechts de kolenkit, met voorraad kooltjes. Als de kachel brandde, was het altijd rustgevend om in de gloeiende kolen achter

11 de micaruitjes te staren en, met een boek van Arendsoog in je handen, je gedachten de vrije loop te laten - ZITJE ONDER EEN BOOG MET KASTJES Links naast de schoorsteen een verdiepte boog in de wand, waaronder twee Louis Quinze (?) stoeltjes en een tafeltje stonden: pronkstukjes van oma denk ik. - BOEKENKAST MET GLASRAAM ERVOOR Rechts naast de schoorsteen was een ingebouwde hoge boekenkast met twee hoge deuren, voorzien van bruingele glasraampjes, glas-in-lood. Ik mocht daar altijd wel een boek uit halen om te lezen, of plaatjes te kijken - DE BEIDE RAMEN MET ERKERS AAN DE STRAATZIJDE Bij het lezen ging ik vaak in een van de erkers zitten, tegen de hoge ramen aan de straatkant. Een rustig plekje waar ik me helemaal op de boeken kon concentreren en af en toe ook een blik op straat kon werpen, aan de ene kant de jongelui die voor de automatiek kwamen, aan de andere kant de veelal deftige dames die in de winkel moesten zijn, of dienstmeisjes die er in hun zwartwitte kleding op uitgestuurd werden om brood, koekjes of gebakjes te halen. Overigens was er tussen die beide ramen ook nog een hoge smalle kristalkast. Daarin stond al het duurdere en breekbare glaswerk voor bijzondere gelegenheden. En de déjeuneetjes, het ontbijtbordje, kopje en schoteltje, meestal met toepasselijke tekst erop, die ooms en tantes bij een communie of zo persoonlijk cadeau hadden gekregen. - DRESSOIR Tegen de linkerwand van de voorkamer stond een donkerkleurige houten dressoir. Wat daarin bewaard werd en wat er precies op stond, waren bijvoorbeeld het eerste dagboekje van oma, wat sjaals en handschoenen en zo en een voorraad dozen met luxe bonbons voor in de winkel. Als je binnenkwam vanuit de winkel, meteen links, was nog een diepe inbouwkast met winkelvoorraad: planken met dozen snoep, losse bonbons, etc. Die kast was niet met een gewone deur afgesloten, maar die deur was als het ware een scharnierend deel van de wand, beplakt met hetzelfde behang als de rest van de kamer, met lichtgroene en gouden motieven. - OMA HEESBEEN S MEMORIAL Na het overlijden van zijn eerste vrouw, bij de geboorte van het laatste kind, dat ook overleed, liet opa een heel bijzonder gedenkteken maken. Een houten, handgesneden tafeltje met een schuin bovenblad, waaronder een bijzonder fotoboek werd bewaard. Op het houten deksel waren rozen rondom een kruis uitgesneden: voor elk kind een roos. Maar

12 voor de overleden oma zelf en voor het overleden kind een geknakte roos. Het fotoboek was gemaakt door Martien Coppens, destijds een zeer gerenommeerd fotograaf uit Eindhoven, die vergrote reproducties had gemaakt van een fotoverzameling uit oma s leven en van haar voorouders. Het boek zélf was ook heel bijzonder: van geschept papier en met een roodlederen omslag. Het verhaal van oma s leven zoals dat in dit boek staat, werd geschreven door de priester Christ Klerkx, broer van Piet Klerkx (van de meubelwinkel). Deze boekstandaard stond in mijn vroegste herinnering altijd in de voorkamer, tussen de beide hoge ramen. Heel soms, en alleen samen met een van de tantes, mocht het deksel open en mocht ik de foto s bekijken een inzicht in een mensenleven vanaf het begin van de vorige eeuw en nog vèr daarvóór. - MET SINTERKLAAS, KERST EN PASEN: OMBOUW NAAR SHOWROOM In de inleiding van dit hoofdstuk zei ik het al: opa liet geen gelegenheid onbenut om een ruimte zoveel mogelijk te gebruiken, ook voor zakelijke doeleinden. Zó werd die voorkamer steevast, al weken vóór de feestdagen omgebouwd, met een speciaal voor een eerdere grote tentoonstelling in Waalwijk gemaakt decor (ik meen in 1948, het kan ook de SLEM van 1953 geweest zijn), tot een heuse showroom voor Sinterklaas, Kerst en Pasen. Hier konden de klanten dan hun speciale feestdageninkopen doen: zoals chocolade letters en marsepeinen voorwerpen voor Sinterklaas; luxe broodjes, stollen en taarten voor Kerstmis; paasbrood en chocolade eieren, veelal kunstig opgemaakt met veelkeurige linten, voor de paasdagen. Ik zelf was altijd dol op frangipanebroodjes, met een zoete vulling van amandelspijs met vruchten en hazelnootjes, die in mijn herinnering alleen met Kerst werden gemaakt. - OPA OVERLEDEN EN OPGEBAARD Waar anders, dan in deze deftige voorkamer, kon mijn overleden opa worden opgebaard? Hier hoorde hij thuis, hier had hij zijn diepste herinneringen, en hier was hij van een klein bakkertje gegroeid naar een middenstander met aanzien in het Waalwijkse én in de regio. Ik was toen een jaar of 18, en had als hobby fotografie. Zodat ik op het idee kwam om van mijn opa, voor wie ik altijd de grootste bewondering had, en die in mijn jonge leven altijd een van de belangrijkste mensen is geweest, nog een aantal foto s te maken vóórdat zijn lijkkist definitief gesloten zou worden. Ik beschikte toen al over een paar fotolampen en een goede camera. Na overleg met ooms en tantes kreeg ik rustig gelegenheid om, een uur lang helemaal alléén enkele foto s te maken. Dat ging niet zonder emoties, want het greep mij toen wel erg aan, herinner ik me nog. Gelukkig heeft tante Cécile nog een paar van die foto s weten te bewaren

13 4. DE LANGE GANG. Vanuit de winkel, helemaal naar achter in het huis, liep een lange gang, met een vloer van zwarte stenen tegels. Wekelijks werden die tegels met zwarte schoenpoets bewerkt en glanzend gewreven. Dat was uiteraard de taak van de werkster (ik zie haar nog voor me: Toos Schaapsmeerders, haar man heette van den Dungen, later werd het een zekere Ria ), die dan ook moest tolereren, dat een van de kleinkinderen ondertussen op haar rug paardje wilde rijden. Vóóraan rechts was eerst de trap naar de bovenverdieping, dan een stuk muur, waarop een schilderijlijst hing met een aantal Deutsche Reichs Marken die de enorme inflatie in de 2 e wereldoorlog visueel maakten: biljetten van miljoenen, honderden miljoenen Marken zaten erbij. Daarnaast de deur naar de grote keuken, gevolgd door een muur met een hoge en een lage kapstok. Dan kwam de deur naar de woonkamer. En aan het eind van de gang, links, de deur naar de kelder en de wc-deur. Rechts nog een deur van een ondiepe kast, en aan het eind van de gang kon je linksaf, via een tweede keuken naar de bakkerij, rechtdoor een diepe kledingkast, en rechtsaf via een afstapje naar een gangetje naar buiten, of naar een klein kantoortje. In de gang hing ook koperen gong met een slaghamertje. Bedoeld om iedereen op te roepen voor het eten in de grote keuken. Ik weet nog dat ik dat altijd graag deed, maar pas mócht doen nádat de tantes en de keukenhulp mij toestemming gaven om de bel te luiden. Aan de lange, dichte gangwand links, hingen een aantal afbeeldingen van Anton Pieck, de meeste met afbeeldingen van bakkerswinkels, bakkerijen, enzovoort. Ik had destijds niet kunnen bevroeden dat ik later die Anton Pieck persoonlijk zou ontmoeten en hem in zijn huis in Overveen, in de Efteling en in het Autotron uitvoerig zou gaan interviewen en portretteren. 5. DE TRAP NAAR BOVEN, MET OVERLOOP. Meteen achter de winkel, aan het begin van de lange gang, lag de trap die naar de bovenverdieping leidde, een houten trap, met krakende treden, een roodbruine loper met roeden en aan de linkerkant boven, met een smal overloopje. Daarboven was een rekje met een verzameling van koperen minivoorwerpen. Rechts liep een reling met houten spijlen, die verder helemaal rondom de trap liep op de eerste verdieping. Als je de trap opkwam viel direct de grote linnenkast met spiegel in het oog. Vaak gebruikt als laatste check vóórdat opa naar beneden kwam om uit te gaan, of naar de kerk te lopen in zijn zondagse pak. 6. DE BADKAMER, SLAAPKAMERS, ETC Aangezien wij zelf niet over een badkamer of douche beschikten (douches waren in die tijd nog nauwelijks in gebruik), mochten we soms van opa s badkamer en bad gebruik maken. Ik liep dan met een grote badhanddoek over straat naar opa s huis en werd meestal door één van de tantes geholpen met het baden. Bij mooi weer mocht het schuifraam van de badkamer een stukje omhoog en kon ik vanuit het bad uitkijken over het platte dak van de automatiek, in de richting van de tuin. Opa en oma s slaapkamer grensde aan de badkamer. Waarschijnlijk vanwege de nodige leidingen en afvoeren, lag de badkamer een stukje hoger dan de overige kamers, dus ook hier weer stoepje

14 op en stoepje af. In de slaapkamer stond een groot houten bed, met aan weerszijden een nachtkastje waarop een wit marmeren blad. Er was ook een kledingkast tegen de andere wand en een kaptafel, waarop eveneens een wit marmeren blad. Naast deze kamer was de slaapkamer van oom Piet en oom Tiny, en weer daarnaast de kamer van tante Cécile en tante Henny, helemaal links achter op de overloop. Recht achteraan de overloop was het slaapkamertje van over-opa Brouwers, zonder raam, maar via een brede opening bovenaan in de tussenmuur, licht en lucht kreeg vanuit de kamer van de tantes, die wèl over een raam beschikten. In de ochtend, als ik bij opa in huis was, hielp ik soms wel met al die bedden opmaken. De vieze sokken van de ooms lagen her en der op de grond verspreid in hun kamer, hetgeen vaak de ergernis van tantes of werkster opwekte. Helemaal achteraan, rechts was nog, via een afstapje naar beneden, een zijkamertje, toen waarschijnlijk de slaapkamer van oom Harry. 7. OVER-OPA BROUWERS Ik weet nog goed, dat over-opa Brouwers vaak s middags een slaapje ging doen in zijn kamertje, en dat opa mij eens vroeg om hem wakker te gaan maken. Ik klopte aan maar hoorde alleen maar luid gesnurk ik opende de deur en tot mijn schrik zag ik, naast het bed, het houten been van over-opa staan. Natuurlijk wist ik wel dat hij één kunstbeen had, maar dat zat altijd in zijn lange broek verborgen. Destijds waren die kunstbenen nog helemaal niet gelijkend op een echt been met voet eraan, nee, over-opa had een soort ronde tafelpoot met een rubbertje eronder tegen het uitglijden. Die poot was blijkbaar met een slimme bevestiging aan zijn lichaam vastgemaakt: er zat bovenaan een soort kom, waarin hij zijn nog resterende stukje échte been stak, en dan werd die kom met een leren band schuin over zijn lijf, over zijn schouder gegespt. Zó kon over-opa die poot aan- en uitdoen, en los naast zich neerzetten. Het vreemde was óók, dat die poot ter hoogte van de knie een zelf-inklikkend scharnier had, zodat hij, wanneer hij ging zitten, met een flinke klap die poot kon buigen. Wèl zo handig als je aan tafel ging zitten Maar over-opa moest bij het opstaan natuurlijk niet vergeten die knie weer recht te trekken en in te klikken, anders klapte hij tegen de grond zoals dat ook werkelijk een paar keer is gebeurd Vanwege die hoorbare stap-boem geluiden die over-opa maakte bij het lopen, noemden wij, kinderen, hem wel Opa-Boem. In mijn herinnering werd over-opa Brouwers - in mijn ogen van toèn - soms wat bazig bejegend door opa. Kwam dat doordat over-opa op zijn hoge leeftijd wat recalcitrant was geworden, of doordat opa hem af en toe toch als een lastige knorrepot zag in het drukke huishouden..? Hoe dan ook, over-opa kon vaak in zijn eentje mokkend in het kantoortje naast de brandkast zitten, waar hij als taak had om het muntgeld uit de winkels en de automatiek, te tellen en te sorteren. Ik zag hem vaak zitten, achter het raam van dat kantoortje, als ik over de binnenplaats liep Alles bijeen genomen, denk ik toch dat over-opa heel veel werk heeft verzet voor opa s bedrijf. Immers, hij maakte ook de automaten schoon en repareerde die kundig (vanuit zijn achtergrond bij de slotenfabriek Lips in Dordrecht), als het nodig was

15 Verder maakte hij de injectiespuiten van de oude dokter Langemeijer schoon door die holle buisjes door te steken met een dunne ijzerdraad, en sleep hij de schuine naaldpunten weer scherp! Dat kun je je tegenwoordig echt niet meer voorstellen 8. DE KEUKEN, LATER MET AANPALENDE AUTOMATIEK. Ik herinner me nog de oorspronkelijke keuken, vóórdat de frietverkoop begon, waarvoor een groot deel van die oude keuken moest worden opgeofferd en verbouwd. Via een extra brede deur vanuit de lange gang kwam je die keuken binnen. Gedomineerd door een grote tafel, waaraan al het personeel kon zitten: zowel de huishoudhulpen, de winkelbedienden als de bakkers èn het hele gezin aten hier s morgens hun ontbijt en s avonds de avondmaaltijd. Het warme middageten was in de huiskamer met alleen de familie en het winkelmeisje en daarbij zat het overige personeel wel in die keuken. Opa zat natuurlijk aan het hoofd van de tafel. En ik als klein jongetje, kon altijd wel ergens aanschuiven, meestal rechts naast opa op het hoekje van die grote tafel. Meteen rechts naast de keukendeur was een plank tegen de muur, waarop een snijmachine (ik meen een roodkleurige, uiteraard van Berkel ) om brood en andere levensmiddelen te snijden. In de rechterwand, eigenlijk onder de trap naar de eerste verdieping, was de voorraadkast, met dubbele deur. Daarnaast stond een hoge wit-crème kleurige kast waarin alle bestek, borden, schalen e.d. werd bewaard. De langere wand, had rechts een toegangsdeur naar de automatiek, met links daarnaast een hele rij ramen met gematteerd glas. Daarvóór een lang aanrecht met rechts een paar kookpitten en links afwasbakken. Na het eten moest er natuurlijk afgewassen worden, meestal door de tantes samen met de huishoudhulp. Steevast werden er tijdens het doen van de vaat en het afdrogen, liedjes gezongen, wat altijd zorgde voor een speciale sfeer soms zat ik dan met bungelende beentjes op die grote tafel toe te kijken en mee te zingen, soms mocht ik ook helpen bij wassen of drogen Wat ik me ook nog goed herinner, was dat opa, nádat ik van geelzucht was genezen, mij eens aankeek, en zei dat ik wel heel erg was afgevallen. Daarom sprak hij met mijn moeder af dat ik twee weken lang, elke dag maar bij hem moest komen eten, om eens goed aan te komen. Hij maakte daarom elke dag - speciaal voor mij een uiterst calorierijk toetje, wel verschillende, maar in mijn herinnering meestal dikke chocoladepudding met een enorme dot slagroom eroverheen Alles opeten, Rieske zei opa dan Met als gevolg dat ik na enige tijd zichtbaar dikker was geworden, bijna rond als een tonnetje Tegen de linkerwand in de keuken was een grote schouw met een fornuis daaronder. Links daarnaast was een geheimzinnig kastje, dat ik wel eens gebruikte als verstopplaats. Ik vermoed dat het oorspronkelijk een kleine liftschacht was geweest, want het kwam boven uit op de zolders. Het werd echter gebruikt als kolenopslag met daarboven wat planken voor levensmiddelen. 9. DE AUTOMATIEK. Vóórdat met de patates frites verkoop werd begonnen, was de automatiek een bijna cirkelvormige ruimte, van buitenaf toegankelijk via een rolluik. Aan je linkerhand waren een aantal

16 verticale, roodgekleurde automaten, voor snoep en koude snacks van 10 en 25 cent. Middenin een deur die op een soort omloop aan de achterkant uitkwam, grenzend aan de keuken en de keukenramen. In die deur was een luikje met een drukbel aangebracht, waardoor klanten contact met de verkoper hadden. Aan de andere kant van die deur waren een aantal identieke automaten, maar dan met verwarming erin, bijvoorbeeld voor kroketten en worstenbroodjes, die gepresenteerd werden op kartonnen schaaltjes. Verderop, dwars in de ruimte, was een kleiner rolluik boven de ijsverkoopbalie. Als jongetje mocht ik vaak meehelpen met het bijvullen van de automaten vanuit de achterkant. De bakkerijproducten stonden daarvoor klaar in een rek waarin precies de bakplaten uit de bakkerij pasten: worstenbroodjes, appelflappen, appelbollen, chocoladebollen, gevulde koeken, en nog talloze andere lekkernijen De voorverpakte producten zoals rollen drop en Rang stonden onder handbereik in dozen, tussen en onder de automaten. De ijsmachine en de ijsverkoop waren een beetje apart geregeld: als verkoper stond je op een verhoging van planken, om er goed bij te kunnen als de voorraad schepijs verminderde. Dat betekende óók dat wat oudere jongens erop uit waren om, wanneer een van de tantes of een van de vrouwelijke ijsverkopers dienst hadden, zij met het bestellen van hun ijsje expres wachtten totdat ze héél diep voorover moest bukken, waarbij die pubers probeerden een glimp van de boezem op te vangen Het maken van het ijs gebeurde altijd vanuit een grote metalen pan, waarin in de bakkerij het ijsmengsel op kamertemperatuur was voorbereid, en dat in de ijsmachine werd gegoten. Net als deeg, werd het dan continu gemengd in de ijskoude vloeistof die de ijsmenger omgaf, en die werd rondgepompt vanuit een machine in de schuurgarage. Zodra het ijs klaar was: koud genoeg en van de juiste consistentie, werd het overgeschept in twee diepe, ronde voorraadbakken precies vóór het uitgeefluik, en die eveneens gekoeld werden met deze vloeistof. Kersvers schepijs was altijd een traktatie en een flinke dot slagroom erop maakte het écht compleet. IJsjes van 5 cent, 10 cent, 15 cent en 25 cent Tegenwoordig onvoorstelbare prijzen Op het marktplein van Waalwijk was toen ook een winkel van Jamin, die aan een apart luikje ook ijs verkocht: rechthoekige blokken, verpakt in vetvrij papier, waar je nog twee losse, dunne, rechthoekige wafeltjes bij kreeg om het ijsblokje tussen te leggen om het makkelijk te kunnen eten. Veel van mijn vriendjes gingen daar ook wel eens een ijsje halen, maar wij nooit: immers, opa zou het ons nooit vergeven! Ik herinner me ook nog het donutavontuur Ik meen dat opa met een of twee ooms terugkwam van een bakkersbeurs en enorm enthousiast was over het nieuwste van het nieuwste, rechtstreeks uit het verre Amerika: donuts

17 Er werd snel een donutmachine aangeschaft en, na wat proefbakken waarbij zoveel mogelijk familieleden moesten komen proeven, lagen de eerste donuts al snel zowel in de winkel als in de automatiek voor de verkoop. Iedereen was ervan overtuigd, dat dít het hélemaal was Echter, de verkoop viel behoorlijk tegen, het publiek wilde die nieuwerwetse dingen niet, en al gauw was de donut exit bij Pulles-Heesbeen 10. DE WOONKAMER. Als je vanuit de lange gang de woonkamer inliep, stond er direct rechts een klein dressoir met twee Delfts blauwe tabakspotten, en een tinnen fruitschaal op een lopertje. Midden in de kamer een grote uitschuiftafel, waaraan zondags en doordeweeks de warme maaltijd werd gegeten. Zo was er steevast het zogenaamde soppen ná de hoogmis: opa bakte dan een grote biefstuk (speciaal bij slager Van Schijndel besteld natuurlijk), in extra veel roomboter in een koekenpan, iedereen kreeg een stuk biefstuk op zijn bord en werd geacht stukken boterham met de vork door de saus heen te roeren: soppen dus. Vooral het laatste beetje was erg lekker, met de aanbaksels van het vlees. Natuurlijk waren er vaste plaatsen aan die tafel: je zou het een pikorde kunnen noemen: Opa en oma middenin aan de lange zijde, met de oudste zoons en dochters naast en tegenover hen. Overopa Brouwers altijd in een hoekje aan een korte tafelzijde Dagelijks vond aan het begin van de ochtend, nadat de broden in de bakkerij gereed waren en stonden uit te wasemen in de 2 e keuken en in de lange gang, opa s scheerritueel plaats: een grote ovale spiegel op tafel, een bakje warm water, scheerkwast, zeep en handdoek erbij, en een scherp uitklapbaar scheermes, dat eerst aangezet moest worden op een lederen riem Als kleine jongen was het altijd een vreemde gewaarwording, dat opa op die manier weer een glad gezicht tevoorschijn toverde: soms mocht ik zelfs even over zijn wangen voelen of het wel glad genoeg was. Links, tegen de wand tussen de gang en de kamer in, stond een divan met kussens, waarop opa elke middag, meteen na de lunch, in alle stilte (iedereen wist dat je beslist geen geluid mocht maken, en we liepen dan ook op onze tenen) een middagdutje deed, altijd met een kussen over zijn gezicht heen. Er kwam ook een zwartwit televisie: een van de weinige die er toen waren. Alleen mijn opa en oma van Hulten hadden er al eerder een gekocht. In de zomer werd de Tour de France uitgezonden, wat voor iedereen natuurlijk spannend was om te zien. En af en toe kwamen de bakkers stiekem vanuit de bakkerij om de hoek meekijken. Oma Brouwers was, zoals sommigen zich nog zullen herinneren (denk aan haar 3-D Viewmasterkijker met foto s van paus Pius in Rome, haar boeken van Pieter van de Meer de Walcheren, en andere religieuze objecten die ze in bezit had) een beetje érg overdreven godsvruchtig Zo herinner ik me nog dat er een TV uitzending was waarop de paus de zegen Urbi et Orbi gaf op het Sint Pietersplein in Rome. Oma ging daarbij in bid-houding op haar knieën voor

18 het televisieapparaat zitten en maande iedereen omdat óók te doen Het begin van het televisietijdperk begon dus al met eerbied voor het scherm. De TV stond in een deel van de kamer dat voorheen een vaste kastenwand was (die opa heeft laten verwijderen om de kamer te vergroten), aan de linkerzijde van de woonkamer, rechts in de hoek naast een groot donkerhouten dressoir. Helemaal rechts boven was een klein, donker raampje van glas in lood, waarop ik me de voorstelling niet meer herinner Soms, als er veel kleinkinderen op bezoek waren, werden er spelletjes gedaan en veel liedjes gezongen, samen met de tantes. In die tijd, met de herinnering van de verloren Nederlandse koloniën Indonesië en Zuid-Afrika nog vers in het geheugen, leerden we nog kinderliedjes in het Bahasa, de Indonesische taal, zoals Burung kakatua - Burung Kakatua, Menclok di jendela, Nenek sudah tuah, Giginya tinggal dua Letrum Letrum Letrum lalala etc 1... Of in het Zuid-Afrikaans: Lai Bona. Waarbij we met zijn allen in een grote kring op de grond gingen zitten. Grappig om te bedenken dat ik tegenwoordig elk jaar een week of vijf zes, samen met mijn Indonesische man, in ons huis op Borneo/Indonesië doorbreng, waar sommige oudere mensen zich die liedjes ook nog wel herinneren 11. DE KELDER. Verderop in de gang, aan de linkerkant, was een deur die in de kelder uitkwam: meteen achter de deur een houten trap van zo n vijf, zes treden naar beneden, met een cementen vloer en rekken aan de rechter kant. Het was een gewelfkelder met een gebogen plafond, en met een klein raampje dat uitzag op de dam tussen Tausch en Pulles-Heesbeen. Er lagen vooral halffabricaten voor de bakkerij, die koel moesten blijven, en voorraad levensmiddelen, aardappelen, groenten en fruit; in die tijd was er nog geen grote koelcel. 12. DE GARDEROBEKAST. Recht vóór je, aan het eind van de gang, een deur die toegang gaf tot een langwerpige, diepe inloopkast voor kledingopslag: lange stangen met kleerhangers waaraan jassen, pakken, jurken en andere kleding hing. Ik herinner me de geur nog: mottenballen en een beetje bedompt. 13. DE 2 E KEUKEN MET DOORGANG NAAR DE BAKKERIJ. Links naast de garderobe was een klein vierkant gedeelte waaraan een deur lag met toegang tot de tweede keuken. Vaak in gebruik voor het laten afkoelen van broden die recht uit de oven kwamen, opgestapeld op lange houten planken. Er was een raam dat uitkwam op de dam tegenover de zijdeur van de familie Tausch, maar je kon niet door het geblindeerde glas heen kijken. Vóór dat raam was van links naar rechts een groot stenen aanrecht met rechts een spoelbak, die ook wel voor de bakkerij gebruikt werd. 1 Zie

19 In het midden stond een grote tafel met eenvoudige keukenstoelen eromheen. Juist naast de spoelbak was de deur naar de bakkerij: met een hardstenen stoep, een afstap met twee treden naar beneden. Ik herinner me nog dat er plannen waren om een grote koelcel te maken, die in deze ruimte zou komen (of was het toch iets anders?). Daarbij werd zoveel mogelijk zélf gedaan. Maar wat er fout ging, was dat er bij dat werk per ongeluk een gasleiding werd doorgezaagd, zodat je in het hele huis de gaslucht kon ruiken. Grote paniek natuurlijk, wegens het ontploffingsgevaar 14. HET KANTOORTJE, GANGETJE NAAR BUITEN, EN DOORGANG NAAR DE BAKKERIJ. Aan het einde van grote gang, maar nu rechtsaf, weer met een afstapje, was een gang naar buiten. In de muur links bevond zich een schuifraampje dat in een kantoortje uitkwam, vroeger waarschijnlijk bedoeld om leveranciers en personeel te ontvangen en uit te betalen. Langs dat kantoortje links, opnieuw een gangetje (met links iets van open kasten of zo en rechtsachter het kantoortje lichtgroene grote ladekasten, tot aan de zoldering voor personeelskleding, omkleedruimte, etc.). Dit gangetje kwam uit in de bakkerij: links de trap naar de (meel)zolders. In het kantoortje zelf stond de grote brandkast en daarnaast een bureau met rolluikafsluiting, met daarnaast een aansluitende plank tegen het raam. In dit kantoor zat over-opa vaak, om zijn taak te vervullen van het sorteren en tellen van centen, stuivers, dubbeltjes, kwartjes en guldens. 15. DE BAKKERIJ. Vanuit de 2 e keuken naar binnen: links grote stenen aanrechten tegen de buitenmuur aan, en een handroller voor het maken van feuilleté-deeg. Meteen rechts een tweetal kloppers/mengers en een deegmengmachine. De aandrijvingen van deze apparaten gebeurde via een centrale as, hoog tegen het plafond, via lederen riemen die naar beneden kwamen. Op zolder stond een elektromotor, die op zijn beurt de centrale as aandreef, ook weer via een lederen band, door een opening in het plafond. Middenin de bakkerij stonden twee grote stalen werktafels, met stalen schuifladen voor alle gereedschappen en met dikke grijs-stenen bladen. Één van die schuifladen diende als afvalbak : alle verse maar kapotte koeken en gebak gingen daar meteen in, bedoeld als voer voor de kippen, maar wij snoepten daar natuurlijk ook vaak uit, als er even niemand keek. De betegelde wand aan de noordkant werd in beslag genomen door een oven met 5 of 6 verdiepingen. Links naast de oven was een rijs-ruimte, een soort diepe gang waarin verrijdbare rekken pasten om het deeg te laten rijzen

20 De bakkerij werd ook gebruikt als feestruimte, zoals voor de trouwfeesten die in de bakkerij werden gevierd, de familie-kerstmaaltijden met die grote, door opa zelf opgefokte, kalkoenen, die recht uit de oven op tafel (lees: werkbanken) werden gezet. De hele familie: opa, oma, ooms, tantes, aangetrouwden en kleinkinderen, maar ook opoe uit Vlijmen kwamen dan bijeen, plaats genoeg voor (naar schatting) personen 16. DE GROTE OVEN EN HET STOOKHOK, WASRUIMTE, ETC. Die grote oven was natuurlijk een soort centrum van de bakkerij. Met 5 of 6 verdiepingen kon er veel brood tegelijk worden gebakken. De oven werd gestookt met kolen en hout vanuit de achterkant, die via een deur rechts naast de oven bereikbaar was. Hammie, een wat oudere medewerker, was de stoker, ook van zijn eigen sigaren, waarvan er ooit eens een in een brood terecht is gekomen getuige een klantenklacht in de winkel. Later werden hier ook de aardappelen voor de patates frites gesneden en gewassen. Er stond volgens mij ook nog een wasmachine: een houten trog met binnenin heen en weer draaiende vleugels om het wasgoed te reinigen, natuurlijk niet met waspoeder, maar met een dot groene zeep in het hete water, of met een metalen klopper waarin een blok sunlight zeep werd gedaan. Er stond ook een wasbord dat vaak werd gebruikt om hardhandig vlekken te verwijderen (bij ons thuis deed mijn moeder dat ook altijd zó, op maandag-wasdag). 17. DE RUIMTEN ACHTER DE BAKKERIJ. In een wat kleinere, en opnieuw één trede lager gelegen ruimte achter de bakkerij links naast de oven - stonden op de aanrechtbladen de houten rekken voor het uitdruipen en drogen van chocoladebollen. Dwars door de soezen die daarvoor gebakken waren, werden dan houten pennen gestoken, waarmee ze door warme chocoladefondant werden gehaald en vervolgens opgeprikt in de rekken. Na het stollen en koelen van de chocoladebollen werden ze van de pennen afgehaald en op bakplaten gezet. Vervolgens één voor één volgespoten met slagroom, gereed voor de winkel èn voor de automatiek. Als opa daarmee bezig was, en ik geïnteresseerd stond te kijken, bracht hij af en toe die slagroomspuitzak naar mij toe, zodat ik, net als een chocoladebol, in mijn mond een dot slagroom kreeg toegediend Achter de toegangsdeur rechts was een kookstel: hier bakte opa de oliebollen, niet alleen voor oudejaarsdag, maar ook - traditie! - voor de kleinkinderen op zijn verjaardag. Hierop werd ook de chocoladefondant voor de chocoladebollen gemaakt en warm gehouden Achter deze keuken was nog een opslagruimte, met planken voor grote pannen e.d.. Later werd dit omgebouwd naar een grote, moderne koelcel. Hier was rechtsachter nog een deur die op de bestrate omloop om de tuin heen uitkwam

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

De zolder van opa Groepen 3-4-5

De zolder van opa Groepen 3-4-5 De zolder van opa Groepen 3-4-53 Inhoud 1 Kinderboekenweek 3 2 Op de zolder 4 3 De stoof 5 4 Het leesplankje 6 5 De Keulse pot 7 6 De tol 8 7 De foto 9 8 De koffiemolen 10 9 De schaatsen 11 10 Nog een

Nadere informatie

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat.

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat. Woordenschat blok 1 gr4 Les 1 De heg De lantaarn De plant Het tuinhek Het terras De garage Het dorp De stad De zwerver De stoep De woonwijk = een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: Mijn huis

Auditieve oefeningen bij het thema: Mijn huis Auditieve oefeningen bij het thema: Mijn huis Boek van de week: 1; Een huis bouwen 2;De bouwvakker 3; Op de bouwplaats 4; Een hol voor mol Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

= een witte groente in de vorm van een bol. = een rode, gele of groene vrucht die je kunt eten. Aan de binnenkant zie je rijen met witte zaadjes.

= een witte groente in de vorm van een bol. = een rode, gele of groene vrucht die je kunt eten. Aan de binnenkant zie je rijen met witte zaadjes. Woordenschat blok 7 Les 1 i = een witte steel die je kunt eten. Het smaakt een beetje als ui. De banaan = een lange, beetje kromme gele vrucht. Om een banaan zit een schil. De bloemkool De paprika De prei

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman Zeesteen Janneke Holwarda roman De wereld verzaakt; in het dorp van mijn ouders zijn de bladeren rood. Buson 1980 Ze is de jongste. En de vreemdste. Moeder had het zelf gezegd toen de tantes op bezoek

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Op 5 december gingen we onze chocolade letters versieren met hagelslag, smarties en nog veel meer lekkers. We moesten de letters eerst föhnen zodat

Op 5 december gingen we onze chocolade letters versieren met hagelslag, smarties en nog veel meer lekkers. We moesten de letters eerst föhnen zodat Sinterklaas Wat spannend!!! Op 3 december kregen we hoog bezoek van Sinterklaas. Vol spanning zaten we met alle groepen 3 te wachten of hij niet per ongeluk ons klaslokaal voorbij zou lopen. Gelukkig gebeurde

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Voorleesverhaal. Het leven in een kasteel. Voorleesverhaal voor groep 1 t/m 4 van het basisonderwijs

Voorleesverhaal. Het leven in een kasteel. Voorleesverhaal voor groep 1 t/m 4 van het basisonderwijs Voorleesverhaal Het leven in een kasteel Voorleesverhaal voor groep 1 t/m 4 van het basisonderwijs Beste leerkracht, Kinderen vinden kastelen vaak heel spannend. En terecht, want een kasteel is meestal

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

Kastelen. Dit werkboekje is van: www.lesidee.web-log.nl

Kastelen. Dit werkboekje is van: www.lesidee.web-log.nl Kastelen Dit werkboekje is van: Naam: Hoi! Super leuk dat je dit boekje hebt open gedaan. Wanneer je dit boekje helemaal hebt uitgewerkt weet je een heleboel over kastelen! Lees straks eerst de teksten

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

Draken bestaan. Over een kleine draak, de bloemetjes en de draken in ons huis

Draken bestaan. Over een kleine draak, de bloemetjes en de draken in ons huis Draken bestaan Over een kleine draak, de bloemetjes en de draken in ons huis Toen ik geboren werd, was er niemand die echt goed keek. Nog een bloemetje, zuchtte papa. Hij keerde terug naar zijn ovens.

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

was het echt veel werk! Want Omie werd steeds waziger en ze werd incontinent. Ze moest luiers dragen en s nachts bond mijn tante haar vast in bed,

was het echt veel werk! Want Omie werd steeds waziger en ze werd incontinent. Ze moest luiers dragen en s nachts bond mijn tante haar vast in bed, Zo kan het ook Zouden er nog meer leuke oude mensen bestaan? vroeg ik me inmiddels af. Ja hoor, zei mijn yogaleraar, mijn oma. Die is achtentachtig en ze rijdt nog auto en als het moet, slingert ze ook

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Verslag gehandicaptenplatform van: Lisa de Vente & Tamara van der Stouwe.

Verslag gehandicaptenplatform van: Lisa de Vente & Tamara van der Stouwe. Verslag gehandicaptenplatform van: Lisa de Vente & Tamara van der Stouwe. Toen jullie in de klas kwamen wisten we nog niet wat voor handicap jullie eigenlijk hadden! Maar later kwamen we er dus achter

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Wat aten mensen vroeger?

Wat aten mensen vroeger? Op onderzoek in Ledeberg... Wat aten mensen vroeger? We trokken op onderzoek uit met onze klas. Dank je wel aan alle lieve mensen van Ledeberg die ons zo gastvrij ontvangen hebben en ons zo veel verteld

Nadere informatie

1. De tuin wordt opgeruimd

1. De tuin wordt opgeruimd 1. De tuin wordt opgeruimd Wat gaan jullie doen? vraagt mama. Ze is iets lekkers aan het maken: zoute bolletjes. Dat doet ze elke vrijdagmiddag als Joas, Aron en Lisa uit school komen. Vaak helpt een van

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks De kerker met de vijf sloten Crista Hendriks Schrijver: Crista Hendriks Coverontwerp: Pluis Tekst & Ontwerp ISBN: 9789402126112 Crista Hendriks 2014-2 - Voor Oscar... zonder jou zou dit verhaal er nooit

Nadere informatie

Verslag gehandicapten platform.

Verslag gehandicapten platform. Verslag gehandicapten platform. 5 Maart kwamen er gehandicapten mensen bij ons op school. Ze waren niet gehandicapt in hun hoofd en gedrag maar ze waren lichamelijk gehandicapt. We begonnen met een paar

Nadere informatie

- je kan me wat - module 4. docere delectare movere

- je kan me wat - module 4. docere delectare movere - je kan me wat - module 4 docere delectare movere je kan me wat ROCvA - educatie nt2taalmenu.nl - ROCvAmodule 4 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 je kan me wat nt2taalmenu.nl module 4 1 1 2 3

Nadere informatie

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren. Woordenlijst bij hoofdstuk 6 de aardappel Wat eten we vanavond, rijst of a? alcoholvrij zonder alcohol Graag een a bier. Ik moet nog auto rijden. de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook:

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook: Weten jullie hoe Sinterklaas van Spanje naar Nederland komt? Ja? Met de fiets? Nee! Met de stoomboot, natuurlijk! Het is een heel gedoe voordat Sinterklaas en zijn Pieten kunnen vertrekken. Je wil niet

Nadere informatie

Het geluk van de sprinkhaan

Het geluk van de sprinkhaan Het geluk van de sprinkhaan Ander werk van Toon Tellegen Theo Thijssenprijs 1997 Hendrik de Vriesprijs 2006 Constantijn Huygensprijs 2007 Misschien wisten zij alles (verzamelde dierenverhalen, 1995, 2007)

Nadere informatie

Sinterklaas, Den Haag, Kerst en België

Sinterklaas, Den Haag, Kerst en België December Eetdagboek Sinterklaas, Den Haag, Kerst en België Zo en voor ik het wist was het kerst, zo voelde mijn Decembermaand een beetje aan. Niet als iets vervelends, want December was leuk! Een drukke

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

GAAT ER OP UIT. Balder

GAAT ER OP UIT. Balder Balder GAAT ER OP UIT H et was die ene nacht van het jaar dat de tijd stil lijkt te staan voor het merendeel van de mensen, maar voor EEN persoon ging die nog altijd veel te snel. Er was nooit genoeg tijd

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking.

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking. Hoe je hier mee om wilt gaan? Zou het in de vorm van een aantal lessen doen Uit het verhaal kun je zelf vragen bedenken voor een bespreking met de catechisanten. Zie dit als een aanzetje Ben ik iets vergeten

Nadere informatie

Lees wat Bennie Burgers dee en doe er uw voordeel mee

Lees wat Bennie Burgers dee en doe er uw voordeel mee Lees wat Bennie Burgers dee en doe er uw voordeel mee J.P.J.H. Clinge Doorenbos Harry van Piggelen bron. Burgers Deventer, Deventer 1930-1940 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/clin001lees01_01/colofon.php

Nadere informatie

Auditieve oefeningen: thema eten

Auditieve oefeningen: thema eten Auditieve oefeningen: thema eten Boek van de week: 1; Koekjes van Ted van Lieshout en Sieb Posthuma 2; Het pannenkoekenboek van Eric Carle 3; Olifantensoep Ingrid en Dieter Schubert 4; Finn kookt zelf

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

Voor Cootje. de vuurtoren

Voor Cootje. de vuurtoren Voor Cootje de vuurtoren De Koos Meinderts vuurtoren Lemniscaat & Annette Fienieg Nederlandse rechten Lemniscaat b.v. Rotterdam 2007 isbn 978 90 5637 909 4 Tekst: Koos Meinderts, 2007 Illustraties: Annette

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

HERINNERINGEN. tante Nel. van de kinderen van Brand en Greet. aan

HERINNERINGEN. tante Nel. van de kinderen van Brand en Greet. aan HERINNERINGEN van de kinderen van Brand en Greet 1 aan tante Nel Anneke van Brand en Greet: Utrecht, Gr. v. Prinstererstaat 26. Vijf december, 1933? Sinterklaasavond. In gespannen afwachting van de komst

Nadere informatie

1. Streep de foute antwoorden door. Vroeger kwam het voedsel vooral uit de buurt / Nederland / de rest van de wereld.

1. Streep de foute antwoorden door. Vroeger kwam het voedsel vooral uit de buurt / Nederland / de rest van de wereld. Opdracht 1 Deze week ga je drie dagen bijhouden wat je allemaal eet en drinkt op een dag. Dat schrijf je op het menu, dat je van je juf of meester krijgt. Opdracht 2 Je krijgt een menu van ongeveer 100

Nadere informatie

Het bestaat uit een voorhuis dat gebouwd is in 1777, met een hardstenen gevel, en een dubbel

Het bestaat uit een voorhuis dat gebouwd is in 1777, met een hardstenen gevel, en een dubbel Over het Pand Het pand Prinsenstraat 61 is een Rijksmonument. Het bestaat uit een voorhuis dat gebouwd is in 1777, met een hardstenen gevel, en een dubbel achterhuis uit de 17e eeuw, deels verbouwd in

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

HOTTENTOTTENTEN- TENTENTOONSTELLING

HOTTENTOTTENTEN- TENTENTOONSTELLING HOTTENTOTTENTEN- TENTENTOONSTELLING 6 Stap 1 Binnenkort is Tim jarig. Zijn ouders organiseren een feestje. Zijn familieleden willen graag weten waarmee ze hem een plezier kunnen doen. Tim wil hun een lijstje

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Toelichting PowerPoint groep 1 & 2

Toelichting PowerPoint groep 1 & 2 Toelichting PowerPoint groep 1 & 2 Nr. Dia Tekst 1 Welkom Vandaag gaan we het hebben over tanden en kiezen. We praten over de tandarts, over ons melkgebit, over hoe een gaatje eruit ziet én hoe we een

Nadere informatie

Roos Hensen Fijn wonen vragenlijst. Ben jij blij met je huis en de spullen die erin staan? Beantwoord de volgende vragen om daar achter te komen.

Roos Hensen Fijn wonen vragenlijst. Ben jij blij met je huis en de spullen die erin staan? Beantwoord de volgende vragen om daar achter te komen. Roos Hensen Fijn wonen vragenlijst Ben jij blij met je huis en de spullen die erin staan? Beantwoord de volgende vragen om daar achter te komen. Fijn wonen vragenlijst Persoonlijke vragen: Wat vind je

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

We spelen in het huis van mijn mama deze keer,

We spelen in het huis van mijn mama deze keer, Jip en Janneke. Ik ben Jip. Ik ben Janneke en we wonen naast elkaar. Hij heet Jip, zij heet Janneke. en we spelen soms bij hem en soms bij haar. We spelen in het huis van mijn mama deze keer, we kunnen

Nadere informatie

- je kan me wat - module 4. docere delectare movere

- je kan me wat - module 4. docere delectare movere - je kan me wat - module 4 docere delectare movere je kan me wat ROCvA - educatie nt2taalmenu.nl - ROCvAmodule 4 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 je kan me wat nt2taalmenu.nl module 4 1 1 2 3

Nadere informatie

Deel 1: Trrrring! De wekker geeft met veel lawaai aan dat het tijd is om op te staan. Je hoort een langgerekte geeuw, het is pas 6 uur s ochtends. Maar Jordie moet er uit want hij moet zijn krantenwijk

Nadere informatie

vroeger, toen opa en oma nog klein waren

vroeger, toen opa en oma nog klein waren vroeger, toen opa en oma nog klein waren In de kleuterklassen zijn we bezig geweest met het project: Vroeger, toen opa en oma nog klein waren. We hadden aan alle kinderen gevraagd of ze van thuis spulletjes

Nadere informatie

15. eten moet je toch

15. eten moet je toch GRATIS voorproefje 15. eten moet je toch Uitnodigen Ik zal zorgen dat ik honger heb. Hou het eenvoudig, hoor! Ik eet alles. Ik ben niet zo n moeilijke eter. Maar verder eet ik alles! Je ziet me wel verschijnen.

Nadere informatie

juweel Van een enorme tegenslag naar een van een huis

juweel Van een enorme tegenslag naar een van een huis INTERIEUR Van een enorme tegenslag naar een juweel van een huis Dat je jarenlang in een huis kunt wonen tot je op een dag besluit om er een stuk aan te bouwen, is een simpel feit. Maar dat twee weken na

Nadere informatie

muziek en tekst: Marco Lenaerts

muziek en tekst: Marco Lenaerts DE LIEDJESTEKSTEN VAN 'RADIO SINTERKLAAS' EEN CD VAN THEATER RAT muziek en tekst: Marco Lenaerts PIETENSCHOOL Wil je een toffe job? Geef het zoeken maar niet op. Wil je werken voor de Sint? Was dat je

Nadere informatie

Groep 5 A. De kinderen uit de klas hebben verhalen geschreven over Sinterklaas en zwarte piet. Zwartepiet in Spanje doet alles andersom.

Groep 5 A. De kinderen uit de klas hebben verhalen geschreven over Sinterklaas en zwarte piet. Zwartepiet in Spanje doet alles andersom. Groep 5 A Juffrouw Helma & Juffrouw Monique De kinderen uit de klas hebben verhalen geschreven over Sinterklaas en zwarte piet. Zwarte piet zat pakjes in te pakken. Zwartepiet in Spanje doet alles andersom.

Nadere informatie

vandaan. Hij loopt ermee naar de grote tafel voor het raam. Ziet u wel? zegt hij tegen opa die net de kamer inloopt. U hebt echt wel spelletjes.

vandaan. Hij loopt ermee naar de grote tafel voor het raam. Ziet u wel? zegt hij tegen opa die net de kamer inloopt. U hebt echt wel spelletjes. 1. Naar opa Mam, ik ga naar opa! roept Fin onder aan de trap. Mama is aan het stofzuigen. Hoort ze hem wel? Met drie treden tegelijk neemt hij de trap. Zachtjes tikt hij mama aan. Ze maakt een sprongetje.

Nadere informatie

Kerstvakantie 2015. BSO De Spreng

Kerstvakantie 2015. BSO De Spreng Kerstvakantie 2015 BSO De Spreng Maandag 21 december 2015 De kinderen waren vanmorgen flink aan het knutselen. Papieren bordjes versieren met glitters, stiften en plakfiguren. Ze maakte er schilderijtjes

Nadere informatie

Ik geloof dat er in mijn achterband

Ik geloof dat er in mijn achterband Ik geloof dat er in mijn achterband Sinterklaastoneelstukje geschreven door Ron Jansen In een slaperig plattelandsdorpje komen op een zekere dag, vlak voor Sinterklaas, twee pieten aangelopen, met de fiets

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Fruit eten: Appel, kiwi en banaan Fruit, dat moet je eten. Brood eten:

Fruit eten: Appel, kiwi en banaan Fruit, dat moet je eten. Brood eten: Liedjes Zingen Fruit eten: Appel, kiwi en banaan Fruit, dat moet je eten. Stop het nu maar in je mond Fruit, dat is gezond! En jullie krijgen een bakje fruit Dan worden jullie sterk en stoer Bewegingen

Nadere informatie

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker klaagde nooit. Hij was te arm om vlees te kopen. Elke

Nadere informatie

Voorleesspeurtocht: Met Harry de houtworm door Paleis Het Loo

Voorleesspeurtocht: Met Harry de houtworm door Paleis Het Loo Voorleesspeurtocht: Met Harry de houtworm door Paleis Het Loo Hallo, ik ben Harry de houtworm. Ik woon op Paleis Het Loo en ik ben heel blij dat je bij mij langskomt. Ik zit overal, maar niemand ziet mij.

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen.

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen. 9-12 jaar De villa van Spoek De villa van Spoek was een grote villa aan de Tapijtweg nummer elf in het stadje Sonsbeek. Het huis stond aan een brede rivier en had een lange oprijlaan van glimmende witte

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden.

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden. 1. We gaan eten in een restaurant. Serge heeft gereserveerd; dat doet híj altijd. Het is zo n restaurant waar je drie maanden van tevoren moet bellen. Of nog langer. Serge belt nooit drie maanden van tevoren.

Nadere informatie

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak.

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak. Tik-tak - Lees het gedicht tik-tak voor. Doe dit in het strakke ritme van een langzaam tikkende klok: Tik - tak - tik - tak Ik tik - de tijd - op mijn - gemak. Enzovoort. - Laat de kinderen vrij op het

Nadere informatie

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf.

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf. Batavia werf We gingen naar Batavia werf. Met de klas. En we gingen ook met de auto. Ik zat met Yessir Thijs en Sebastiaan en de moeder van Sebastiaan.We hadden ook groepjes toen we in de Batavia werf

Nadere informatie

De woonkamer. Er staan veel dozen in de woonkamer, er staat een bank en een kast die half in elkaar gezet is.

De woonkamer. Er staan veel dozen in de woonkamer, er staat een bank en een kast die half in elkaar gezet is. SAMENWONEN 1. EXT. ROND HET HUIS - DAG Rond het huis. Judith en Peter zijn aan het verhuizen, er staat een verhuiswagen voor het huis. Judith en Peter lopen vaak heen en weer met dozen. Ze lachen naar

Nadere informatie

OPDRACHT1. De nieuwe winkelervaring. Jerrymel Anino(0794209) Esra Isguzar (0841000)

OPDRACHT1. De nieuwe winkelervaring. Jerrymel Anino(0794209) Esra Isguzar (0841000) OPDRACHT1 De nieuwe winkelervaring Jerrymel Anino(0794209) Esra Isguzar (0841000) Inleiding We hebben uit de lijst beddenwinkel gekozen. We konden niet samen bedden winkel opzoeken en hadden daarom besloten

Nadere informatie

De letter j hebben we deze week aangeboden en de p en de oo zullen voor komende periode worden aangeboden.

De letter j hebben we deze week aangeboden en de p en de oo zullen voor komende periode worden aangeboden. Beste ouder(s) / verzorger(s), We gaan na het paasweekend starten met het thema Eten. Met de kinderen werken, lezen, praten, zingen en spelen we over allerlei dingen die met het onderwerp eten te maken

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Huis, bewoonbaar sur Biollet Referentie : Auv 673

Huis, bewoonbaar sur Biollet Referentie : Auv 673 Auv 673: Gerenoveerd herenhuis, schuur, mooie tuin, uitzicht, 7.100m² Dit prachtige en erg grote huis met 350m² bewoonbare oppervlakte, is recent gerenoveerd met behoud van de authentieke elementen, gereed

Nadere informatie

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein 1.1 de industrie De fabriekshal Aantreffen Allergrootst De voorraad De aanhanger Het industrieterrein Afleveren Overnemen De delfstof Industrieterrein Een industrieterrein is een plaats waar veel fabrieken

Nadere informatie

Te koop Maison in departement Tarn omgeving Saint-Christophe 997.500,-

Te koop Maison in departement Tarn omgeving Saint-Christophe 997.500,- Te koop Maison in departement Tarn omgeving Saint-Christophe 997.500,- Referentienummer MV F81094692 Prijs 997.500,- Gebouwd in XIX Gerenoveerd Algemene staat Goed Perceel van 13000m² Woonoppervlak 413m²

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL Hotel Hallo - Thema 6 Hallo opdrachten STEENSOEP 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en leg

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 23 oktober 2012 Nr.05

NIEUWSBRIEF 23 oktober 2012 Nr.05 NIEUWSBRIEF 23 oktober 2012 Nr.05 Algemeen: HONDEN OP HET SCHOOLPLEIN Gisteren is er weer een kind op het schoolplein gebeten door een kleine hond. Gelukkig bleek de schade mee te vallen. Toch doen wij

Nadere informatie

H utnieuws 4 2014-2015

H utnieuws 4 2014-2015 OBS de Boomhut 31 oktober 2014 H utnieuws 4 2014-2015 Locatie Bernhardlaan 10 6824 LE Arnhem 026-4433102 Locatie Julianalaan 1 6824 KG Arnhem 026-3701183 In dit nummer: Tussenschoolseopvang Tussenschoolseopvang

Nadere informatie

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 119 119 HOOFDSTUK 8 Dat is een koopje! WOORDEN 1 2 3 1 Ik ga even naar de.... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 2 Wil je wat drinken? Ja graag, een... koffie alsjeblieft. a fles b beker

Nadere informatie

Het Herenhuis met aangrenzende woning dateert uit 1835. Het Herenhuis heeft dienst gedaan als gemeentehuis en later als woonhuis.

Het Herenhuis met aangrenzende woning dateert uit 1835. Het Herenhuis heeft dienst gedaan als gemeentehuis en later als woonhuis. Het Herenhuis met aangrenzende woning dateert uit 1835. Het Herenhuis heeft dienst gedaan als gemeentehuis en later als woonhuis. Het Herenhuis en dit woonhuis verkeren in de oorspronkelijke staat en hebben

Nadere informatie

Brazilië, Zuid-Afrika, Londen, Baarn... Thuis

Brazilië, Zuid-Afrika, Londen, Baarn... Thuis Brazilië, Zuid-Afrika, Londen, Baarn... Thuis In Ne ----eran Na jaren in het buitenland gewoond te hebben vindt Elly het tijd om terug naar Nederland te gaan. De reden? De school voor de kinderen. Maar

Nadere informatie

Ze moet wel twee keer zo veel eten als Anne, en altijd weer die pillen vooraf.

Ze moet wel twee keer zo veel eten als Anne, en altijd weer die pillen vooraf. 1. Susan Susan ligt op een bed in haar tuinhuisje. De twee deuren van het huisje staan wijd open, zodat er frisse lucht naar binnen komt. Vanuit haar bed kan Susan precies tussen de struiken door de achterdeur

Nadere informatie

Joweria staat hier voor een muurschildering die de kinderen van KAYDA samen gemaakt hebben op een van de muren.

Joweria staat hier voor een muurschildering die de kinderen van KAYDA samen gemaakt hebben op een van de muren. Joweria Shadia, 11 jaar oud Ik ontmoette Joweria in augustus 2010 bij de organisatie Katwe Youth Development Association of te wel KAYDA, een partner organisatie van het programma Kinderen in de Knel van

Nadere informatie