Jaargang 22 nr. 1 maart In dit nummer o.m.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaargang 22 nr. 1 maart 2011. In dit nummer o.m."

Transcriptie

1 Het boek wordt op 19 maart 2011 gepresenteerd op de landelijke dag van de Stichting Plotsdoven, die gehouden wordt in Madurodam, Den Haag. Het eerste exemplaar zal aan de schrijfsters worden aangeboden. U kunt het boek bestellen door 10,00 over te maken op giro t.n.v. Stichting Plotsdoven, o.v.v. zelfhulpboek. Vergeet niet uw adresgegevens te vermelden. Het boek wordt u dan per post toegestuurd. Leven met Plotsdoofheid is geschreven voor alle mensen die op volwassen leeftijd doof zijn geworden. De gevolgen van doofheid kunnen allerlei aspecten van je leven totaal ontwrichten: werk, gezin, huishouden, vriendschappen en hobby s. Het gehoorverlies kan dan ook grote gevolgen hebben voor je gemoedstoestand. Heb je last van sombere gevoelens en wil je hier zelf mee aan de slag gaan, dan kan dit boek je helpen. Wat je naast dit boek nodig hebt is een beetje tijd, aandacht en motivatie Jaargang 22 nr. 1 maart 2011 In dit nummer o.m. pagina 2 Omgekeerde assertiviteit 3 Van het bestuur 4 De Pen als Lotgenoot 6 Gerard de Vijlder 8 Spraakafzien 9 Weekend in Bladel 10 Column van Michèle Meirlevede 11 Column van Ans Holub 13 Column van Cor Toonen 14 Tolk en Tolkgebruiker 17 Vraag het aan Tolknet 18 Signaalhond in wording 19 De Gezondheidsbeurs 20 CI-nieuws 24 Afscheid Wouter Bolier 25 Nieuws van de steunpunten 27 Activiteitenkalender 2011 Stichting Plotsdoven De Molen 89 a 3995 AW Houten tel/tt/fax:

2 Colofon Plotsdoof is een uitgave van de Stichting Plotsdoven. Donateurs van de stichting ontvangen het blad gratis. Plotsdoof verschijnt vier keer per jaar: in maart, juni, september en december. Redactieadres van Veldekestraat 6a 4819 EP Breda Redactie Jopy Sol, hoofdredacteur Marja Bouma, corrector Opmaak Frans Verkade Aan dit nummer werkten mee: Albert Bouma Anja Korten Ans Holub Cor Toonen Eric Zuiderduin Gerard de Vijlder Imke Rozema Janneke Gritter Leontien Peeters Linda Renes Marja Bouma Michèle Meirlevede Mirjam Walraven Myrthe van Winzum Siska Ursem Suzanne Scheerstra Thea van der Wilt Wouter Bolier Plaatsing van brieven betekent niet dat de redactie het met de strekking eens is. De redactie kan brieven weigeren, inkorten of redigeren. Overname van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Sluitingsdatum kopij volgend nummer: 15 mei Drukwerk en verzending WPS Loskade CZ Zutphen Omgekeerde assertiviteit door Linda Renes, psychologe GGMD voor doven en slecht horenden Misschien ben je zelf plots- of laatdoof. Of heeft jouw partner, vader, moeder, vriend, vriendin, kind of familielid plotseling of geleidelijk zijn of haar gehoor verloren. Allen maken jullie een proces door in het zoeken van een weg in het omgaan met de gevolgen van dat gehoorverlies. Over dit proces ging de lezing "omgekeerde assertiviteit" op de contactdag van Stichting Plotsdoven van 13 november Globaal zijn er 3 fases te onderscheiden, te weten:. voor de diagnose,. acute fase en. chronische fase.* De kenmerken van het gehoorverlies stellen verschillende eisen aan jou als plots- of laatdove en aan jou als directe omgeving. Maar jullie zullen verschillend op die gevolgen reageren. Je reactie is afhankelijk van je eigen aard, de fase waarin je je bevindt en andere ingrijpende gebeurtenissen in het leven. Om te onderzoeken hoe dit voor jou heeft gewerkt zou je per fase de volgende vragen kunnen beantwoorden: Hoe zag je leven eruit? Welke taken had je? In welke levensfase zat je? Waren er andere ingrijpende gebeurtenissen? "Ik zing in een koor. Nog steeds. Mijn vrouw kwam altijd luisteren bij optredens." "Ik was degene die altijd de telefoon opnam." Voor de diagnose 'Voor de diagnose' is de periode voor het gehoorverlies. Hoe zag het leven er toen uit? Wat deed je samen? Hoe verliep de communicatie? Welke taakverdeling was er? "Ik kon opeens niet meer gewoon iets tegen hem zeggen." "Plotseling praatte iedereen tegen mij, zelfs de dokters en moest ik alles regelen." Acute fase Op het moment dat iemand plotseling doof wordt is er sprake van de 'acute fase'. In deze periode vindt de zoektocht naar de oorzaak plaats en is er nog hoop voor mogelijk medische oplossingen. Degene met het gehoorverlies is in deze fase als het ware de patiënt. Vaak is alle aandacht op deze persoon gericht. Alle taken van de plotsdove worden automatisch overgenomen. Jij als plotsdove of jij als omgeving van de plotsdove bent aan het overleven. Er is weinig ruimte voor het we derzijds tonen van gevoelens en gedachtes. "Samen gingen we naar de kno-arts en de onderzoeken. Ik zat in een moeilijke periode op mijn werk, maar daar had je het niet over." Verloopt het gehoorverlies geleidelijk dan kan het gebeuren dat alles lange tijd op de oude voet doorgaat. Alsof er geen gehoorverlies is. Soms komt er dan een breekpunt. Een moment waarop het echt niet meer gaat. "Ik weet niet meer wat mijn collega zei over iets wat ik verkeerd verstaan had, maar ik kon alleen nog maar huilen." Ook kan het zijn dat er geleidelijk onbewust verandering komt in bijvoorbeeld de taakverdeling en het soort activiteiten. Chronische fase Na de acute periode volgt de 'chronische fase'. In deze fase wordt het leven aangepast aan de gevolgen van het gehoorverlies. Ook kan de verwerking van het gebeurde op gang komen met uiteenlopende gevoelens, van boosheid, verdriet, schuld en schaamte etc. Idealiter probeert een ieder weer zijn eigen leven op te pakken, rekening houdend met de gevolgen van het gehoorverlies. Het kan gebeuren dat je in één van de fases blijft hangen. Er is dan sprake van aanpassingsproblemen. Bijvoorbeeld wanneer je doorgaat alsof er niets is gebeurd. "Ik doe wat ik moet doen als moeder voor mijn kinderen. Ik wil de ander niet belasten met mijn ver driet." Je kunt ook blijven overleven met z'n allen. De plots/laatdove blijft dan in de patiëntenrol en de omgeving in de zorgrol. "Alles rust op mijn schouders." "Ik ben waardeloos ik kan niets meer." Het kan gebeuren dat de ontwikkeling (het doorlopen van de levensfasen) stagneert. "Ik sms mijn moeder elke dag en zorg dat ik op tijd thuis ben. Ik ben al lang niet meer uit vervolg op bladzijde 4 2

3 Van het bestuur door Gerard de Vijlder Beste donateurs en belangstellenden, Het nieuwe jaar is alweer 7 weken oud als ik dit stukje schrijf en hoewel de temperaturen nogal wisselen gaat de natuur zijn gang en zien we al knoppen in diverse planten in de tuin. Dus het voorjaar, waar we allen naar uitkijken, komt eraan! Goed nieuws ontvingen we de afgelopen week van de belastingdienst uit Den Bosch. Een paar weken geleden kondigde deze een bezoek op ons kantoor aan. Dit om te onderzoeken of wij nog wel voldoen aan de ANBI (Algemeen Nut Beogende Instelling) status. Uit het onderzoek bleek dat we wel degelijk die status verdienen en dus kunnen behouden. Vorig jaar hebben we veel tijd gestoken in een projectaanvraag: Wij horen erbij. Helaas kregen we begin januari bericht dat het pro ject is afgewezen. Over de geldigheid van de motivatie van de afwijzing kun je twisten en zelfs een rechtszaak aangaan, maar het bestuur heeft besloten om dit niet te doen. Dus voorlopig gaat het in de ijskast totdat er een financiële basis is om het toch uit te voeren. Wel zullen we participeren in twee andere, Molen'-projecten. Op 5 februari hebben we afscheid genomen van Wouter Bolier als bestuurlid. Dit was een bijzondere bijeenkomst maar daar leest u elders in het blad meer over. Gelukkig is Wouter niet helemaal verloren voor de Stichting, want hij zal zich in blijven zetten als contactpersoon voor de jongeren. Aspirant-bestuurslid Pieter Vergeer is helaas ook afgehaakt om persoonlijke reden. Hoewel hij door allerlei omstandigheden niet in de gelegenheid was om actief iets uit te richten gaf hij wel altijd blijk van zijn betrokkenheid. Vanaf deze plaats, Pieter, hartelijk dank voor je betrokkenheid en we hopen van harte dat je goed door deze lastige periode heen komt. We moesten dus op zoek naar nieuwe bestuursleden en het ziet er naar uit dat binnen niet al te lange tijd de twee vacante bestuursplaatsen weer bezet zullen worden met personen die enthousiast aan een periode willen beginnen. Meer hoop ik u in het volgende nummer te kunnen vertellen. Door het vertrek van Wouter is besloten dat ondergetekende de functie van voorzitter waarneemt. Waarschijnlijk komt dit blad vlak voor de landelijke plotsdovendag uit. Tijdens die dag zal het zelfhulpboek 'Leven met Plotsdoofheid' worden gepresenteerd. Aan dit boek is door medewerksters van de Universiteit Leiden in samenwerking met de Stichting Plotsdoven 3 jaar gewerkt. De hoofd redactrice van ons blad, Jopy Sol, heeft er haar handen aan vol gehad om er, samen met het omslagontwerp van Cor Toonen, een handzaam boek van te maken. Daar is ze prima in geslaagd. Jopy, hartelijk dank voor je extra inzet. Het boek is binnenkort te bestellen via de site voor 10,00 per stuk inclusief portokosten. Het is beslist een aanrader voor ieder die lekker in zijn vel wil zitten. Hopelijk zien we elkaar allemaal weer op de landelijke dag en anders misschien wel op het themaweekend eind mei. Over de Stichting De Stichting Plotsdoven is de landelijke organisatie voor belangenbehartiging van plots- en laatdoven. De stichting is opgericht in 1989 en heeft zich de belangenbehartiging van plots- en laatdoven in de ruimste zin ten doel gesteld. Daarbij staat stimulatie van zelf red zaamheid en reïntegratie van de plotsen laatdove in de horende maatschappij voorop. De Stichting Plotsdoven onderhoudt twee mailinglijsten: één voor plotsen laatdoven en één voor partners, familie, vrienden of andere naasten van plots- of laatdoven. De mailinglijsten zijn bedoeld om informatie en ervaringen uit te wisselen m.b.t. het doof worden en/of doof zijn, het omgaan daarmee door naasten, of om vragen te stellen. Kortom, lotgenotencontact op een makkelijke en toegankelijke manier. Voor meer info zie: Bestuur Voorzitter, vacant Gerard de Vijlder, secretaris Albert Bouma, penningmeester Wil v. Essen-Verhoef, bestuurslid Mirjam Walraven, bestuurslid Anja Korten, aspirant bestuurslid Raad van Advies Prof. Dr. P. van den Broek Drs P.P.B.M. Boermans Donateurschap Vanaf 17,- per kalenderjaar bent u al donateur; over te maken op postgiro t.n.v. Stichting Plotsdoven te Houten Van de penningmeester Het nieuwe jaar is weer begonnen en dus mag u de jaarlijkse contributie voor de Stichting Plotsdoven overmaken. Binnenkort versturen wij de betalingsverzoeken, maar u hoeft hier niet op te wachten. U kunt uw bijdrage nu al overmaken op ING rekening t.n.v. Stichting Plotsdoven te Houten. De minimum contributie blijft 17,00, maar meer mag natuurlijk. Graag zelfs! Hartelijk dank voor uw bijdrage! Albert Bouma, penningmeester Stichting Plotsdoven Geregistreerd bij de Kamer van Koophandel Haaglanden te Den Haag nr ANBI-nummer Lex Scheffelfonds Het Lex Scheffelfonds is ingesteld om iedere plots- en laatdove, voor wie dit een financieel bezwaar is, in staat te stellen deel te nemen aan activiteiten die georganiseerd worden door de Stichting Plotsdoven. Voor verdere gegevens zie blz. 23 3

4 geweest met mijn vrienden." Of dat het niet lukt om een balans te vinden tussen rekening houden met elkaar en je eigen leven leiden. "Sinds zij niet meer hoort, kan ik niet meer genieten van het zingen in mijn koor." Wat is de stand van zaken bij jou? Je kunt jezelf de volgende vragen stellen om dit te onderzoeken: Welke activiteiten zijn voor mij belangrijk? Welke taken wil ik? Welke rol wil ik? Wat is nu mijn levensfase? Hoe ga ik om met plots- of laatdoofheid en "ziekte" in het algemeen en hoe wil ik hier mee omgaan? Is het tijd voor omgekeerde assertiviteit om bepaalde dingen weer zelf te gaan doen als plots- en laatdove of als omgeving om bepaalde taken weer terug te geven? Je kunt hierover met elkaar in gesprek gaan, over je eigen wensen, behoeftes en mogelijkheden. Probeer hierbij open te staan voor verandering en te luisteren naar de ander. Mogelijk is er een ander evenwicht mogelijk of kom je tot de conclusie dat je al een evenwicht hebt gevonden. Succes! NB. Werkblad met fases en vragen en powerpointpresentatie zijn op te vragen via Bron: Savanije, A. Systeemtherapie. In Haes, Gualtherie & van Weezel (2009). Psycholo gische patiëntenzorg in de oncologie; een handboek voor de professional. De Pen als Lotgenoot Afgelopen kalenderjaar konden mensen met een chronische ziekte of handicap, of nauw betrokkenen, hun ervaringen delen via een cartoon, een verhaal of film- en geluidsopnamen. De genomineerde verhalen zijn nu gebundeld. De verhalen in dit boek met DVD zijn door een professionele voorjury geselecteerd uit meer dan 400 inzendingen. Een vakjury, onder leiding van voormalig televisiepresentator Victor Deconinck, heeft de winnaars uitgekozen. De prijsuitreiking vond plaats tijdens het Openingscongres Week Chronisch Zieken op vrijdag 5 november Het thema van De Pen als Lotgenoot was dit jaar 'Leef je uit', en dat hebben de deelnemers ook zeker gedaan. De verhalen zijn positief en laten zien hoe het leven ontroerend, grappig en/of verhelderend kan zijn met een chronische ziekte of handicap. De bijdragen in dit boek zijn van kinderen en volwassenen. Het boek is te bestellen via de website van De Pen als Lotgenoot De Pen als Lotgenoot is al acht keer eerder georganiseerd en is bedoeld voor mensen in de leeftijdscategorie 8 tot 88 jaar. De winnaars ontvingen een geldprijs van duizend euro en een vermelding in het boek met ervaringsverhalen. Op deze manier wordt op grote schaal bekendheid en bewustzijn gecreëerd over de leefwereld van mensen met een chronische ziekte of een handicap. De wedstrijd wordt georganiseerd in opdracht van unit Fonds PGO, onderdeel van uitvoeringsorganisatie CIBG, gefinancierd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. 4

5 De Gelderhorst Forum De Gelderhorst Sinds maandag 3 januari 2011 heeft De Gelderhorst een forum op haar website. Om berichten te kunnen plaatsen is registratie vereist. Registratie en deelname aan het forum is gratis. U kunt ook als gast kijken, maar dan is het niet mogelijk om berichten te plaatsen. U hoeft dan niet te registreren en niet in te loggen. Heeft u problemen bij de registratie? Op de website staat een handleiding over hoe te registreren. Deze link vindt u bij het inlogscherm van het forum. Op het forum komen diverse onderwerpen aan bod. Heeft u een idee, opmerking of een vraag? Deze kunt u mailen aan de beheerder van het forum: Paula Kars - Vakantiekrachten gezocht Wil jij wat bijverdienen? De Gelderhorst is weer op zoek naar vakantiekrachten voor de zorg, activiteitenbegeleiding en de huishouding. We zoeken tijdelijke medewerkers voor de periode van 1 juni tot 15 september Minimale leeftijd 16 jaar. Solliciteren naar een vakantiebaan in De Gelderhorst doe je door een mail te sturen naar: De Gelderhorst is het landelijk centrum voor oudere Doven. Wij zijn een jong en dynamisch centrum en bieden huisvesting, zorg, verpleging en dienstverlening aan oudere Doven. Tevens verhuren we 81 appartementen aan oudere Doven voor zelfstandig wonen. De Gelderhorst organiseert ook dagrecreatie in: Ede, Rotterdam, Dordrecht, Eindhoven, Zoetermeer, Roermond, Soesterberg, Hoogeveen, Heerhugowaard en Leiden. Vermeld in de mail je naam, adresgegevens, leeftijd en opleiding, de periode waarin je beschikbaar bent, het aantal uren dat je beschikbaar bent en eventueel de voorkeur voor de zorg, activiteitenbegeleiding of huishouding. Kijk op voor meer informatie. De Gelderhorst, Landelijk centrum voor oudere Doven - Willy Brandtlaan RK EDE Telefoon Fax Teksttelefoon

6 2011 is het Europees jaar van de vrijwilliger. Daarom willen we dit jaar in elk nummer van Plotsdoof een actieve vrijwilliger aan het woord laten. Wie kan de spits beter afbijten dan Gerard de Vijlder, de opper-vrijwilliger van de Stichting Plotsdoven? Gerard de Vijlder door Jopy Sol Gerard (62) was 27 toen op een morgen zijn restgehoor volledig verdwenen bleek te zijn. Sinds 1989 zit hij met een onderbreking van drie jaar - in het bestuur van de Stichting Plotsdoven. Op een gegeven moment gingen er stemmen op om de Stichting op te heffen of elders onder te brengen. Enerzijds omdat er weinig bestuursleden te vinden waren, anderzijds omdat het zittende bestuur vond dat de belangrijkste doelstellingen waren gerealiseerd, namelijk het opzetten van het NC PLD en cursussen NmG, die ondergebracht waren bij Bureau DDS. Alleen lotgenotencontact bleef over. Gerard was tegen de opheffing en besloot door te gaan met een nieuw bestuur. Dat is gelukt. In 2005 begon er een nieuw bestuur met Gerard als voorzitter. Sindsdien is er een vrij stabiele situatie ontstaan. Hoe en wanneer ben je doof geworden? Van kinds af aan heb ik altijd last gehad van oorontstekingen, mijn toenmalige KNO-arts kon hier niets tegen doen, daarom besloot hij mij te opereren. Ik was toen 21 en kreeg zgn. plastic trommelvliezen. Die operatie was echter geen succes! Na de operatie hoorde ik nog maar heel weinig. Met een gehoorapparaat kon ik redelijk horen. Helaas bleven de oorontstekingen doorgaan. Op een dag in mijn 27ste levens jaar, toen ik 's morgens mijn gehoorapparaat weer in had gedaan, bleek alle gehoor verdwenen! Kun je je nog voor de geest halen hoe je daarop reageerde? Heel goed. Toen ik die bewuste ochtend opstond en helemaal niets meer hoorde, was er een lichte paniek, ik ging hard hollend naar de huisarts die mij gelijk doorstuurde naar de KNO-arts. Deze heeft mij een weekje in het ziekenhuis gehouden en dagelijks een pilletje gegeven dat mogelijk als gevolg zou hebben dat mijn gehoor terugkwam, maar helaas Welke personen/hulpmiddelen waren belangrijk voor je om de situatie te aanvaarden? Aanvaarden vind ik een groot woord. Want er blijven altijd momenten, ook vandaag de dag nog, dat ik tegen een situatie aanloop die mij opnieuw bewust maakt van wat er toen is gebeurd. In eerste instantie waren mijn partner en de logopedist (waar ik ruim 12 jaar over de vloer kwam) de belangrijkste personen om te leren omgaan met mijn situatie. Het heeft een flinke tijd geduurd voor ik hulpmiddelen had, omdat ik niet van het bestaan van hulpmiddelen op de hoogte was en hier door niemand op gewezen werd. Er was toen nog geen internet waar je op kon zoeken. Pas in 1987 kwam ik op een themaweekend in contact met lotgenoten en met tolken. Vanaf dat moment werd voor mij het leven als plotsdove iets verlicht. Als je de situatie van toen vergelijkt met die van nu, wat is voor jou persoonlijk dan de belangrijkste ontwikkeling ge weest? Gelukkig kun je nu op internet snel informatie en hulp krijgen als je plotsdoof wordt, in 1975 was er nog helemaal niets en moest je zelf het wiel maar uit zien te vinden. Ook artsen en hulpverleners stonden niet publiekelijk de plotsdoofheid te verkondigen, laat staan dat men de juiste hulpverlening kon bieden. De oprichting van de Stichting Plotsdoven is daarom volgens mij voor alle plots- en laatdoven de belangrijkste ontwikkeling geweest. Waarom doe je vrijwilligerswerk? Ik heb de overtuiging dat we niet alleen zijn geboren voor ons eigen gewin of alleen voor je gezin. Als dat zo was zou de wereld er wel anders uitzien. De mate van inzet voor vrijwilligerswerk kan voor iedere persoon verschillend zijn, omdat niet iedereen hetzelfde vermogen heeft om te presteren. Ook heeft het uiteraard te maken met je eigen situatie. Zo kan ik me heel goed voorstellen dat mensen met jonge kinderen daar hun handen aan vol hebben. Zelf werd ik al op mijn 15de vrijwilliger bij een buurthuis in onze omgeving. Een paar jaar later heb ik een korte tijd de leiding van het buurthuis gehad. Ik ging ook mee als leiding 6

7 van zomerkampen voor kinderen in de leeftijd van 7 t/m 13 jaar. Toen wij verhuisden naar Katwijk en kinderen kregen stond het vrijwilligerswerk op een laag pitje. Waarom doe je vrijwilligerswerk voor de Stichting Plotsdoven? Om te voorkomen dat de mensen die vandaag de dag plotseling doof worden hetzelfde meemaken als ik, toen ik doof werd. Daar werken we hard aan al is het niet altijd zichtbaar. Natuurlijk heb ik er ook aardigheid in om het te doen, mede omdat we zien dat er in de 22 jaar dat de Stichting Plotsdoven bestaat veel ten goede is veranderd. Helaas zijn er nog erg veel Nederlanders die nog nooit van plotsdoofheid hebben gehoord. Mijn doelstelling is dan ook dat er een moment komt dat iedere Nederlander weet waar de Stichting voor staat. Hoe ben jij in aanraking gekomen met de Stichting Plotsdoven? Tijdens een themaweekend in Bakkeveen kwam de oprichtster van de Stichting Plotsdoven vertellen over de oprichting. Nog dezelfde dag heb ik mij aangemeld. Wanneer ben je in het bestuur gekomen? Welke functies had je en heb je nu? In 1989 kwam ik in het bestuur. In eerste instantie was mijn werk het oprichten van en contact houden met de steunpunten en het organiseren van de Landelijke Plotsdovendag. Daarna ben ik een paar jaar penningmeester geweest. Tussen 1995 en 1998 ben ik wegens persoonlijke omstandigheden niet actief geweest. Vanaf 1998 was ik algemeen bestuurslid. In 2005 werd ik voorzitter, vorig jaar ben ik secretaris geworden. Momenteel ben ik waarnemend voorzitter en secretaris. Heb je naast je vrijwilligerswerk nog een betaalde baan? Kun je dat goed combineren? Ja, ik heb altijd gewerkt en werk nog steeds. Toen ik doof werd was ik filiaalmanager van twee Jamin winkels. Het voordeel van filiaalmanager zijn was dat je je werktijden kon aanpassen aan vergaderingen of werkzaamheden voor de Stichting Plotsdoven. Uiteraard was en is het niet altijd makkelijk een goede combinatie te maken, maar met vallen en opstaan lukt het prima. Wat voor werk doe je nu? Kun je dat goed combineren met je werk voor de Stichting Plotsdoven? Momenteel werk ik bij de GGMD. Daar heb ik twee functies. 1) Facilitair Coördinator, 2 ) Gastheer in een inloophuis voor doven en slechthorenden in Almere. Samen is dat goed voor gemiddeld 30 uur per week. Dit is prima te combineren. Omdat de Stichting Plotsdoven veel contacten heeft met de GGMD kan het aangename soms met het onaangename verenigd worden. Van Jamin naar de GGMD Had je je deze ontwikkeling ooit voorgesteld? Nee, dit had ik 10 jaar geleden niet kunnen voorspellen. Wel was het zo dat ik op zeker moment mijn functie bij Jamin een beetje zat was, toen ben ik een studie MER (Management, Economie en Rechten) begonnen aan de HES (Hoge Economische School) in Amsterdam. Uiteindelijk ben ik, na 4 jaar werkloos te zijn geweest, bij toeval in mijn huidige banen gerold. Je hebt Duits gestudeerd, was dat voor of na je doof worden? Hoe ging dat? Duits heb ik geleerd omdat ik anders mijn baan bij Jamin kwijt zou raken. Volgens de directie zat Katwijk in de zomer vol met Duitsers, die ik als dove niet kon verstaan. Mijn antwoord was: "Dan ga ik toch Duits leren en Duits leren spraakafzien." Dat heb ik ook gedaan. Daarna hadden ze geen kritiek meer en heb ik als dove die functie 32 jaar uitgeoefend. Doe je nu nog iets met die opleiding? Bij de GGMD komen niet veel Duitsers, dus in die zin doe ik er niet veel mee, maar als ik mensen uit Duitsland ontmoet sta ik niet geheel met mijn mond vol tanden. Ging je als voorzitter of nu als secretaris van de Stichting Plotsdoven wel eens naar internationale bijeenkomsten? Nee, dat is er tot op heden niet van gekomen, maar ik verwacht de komende tijd, mede als voorbereiding op het 25- jarig bestaan van de Stichting in 2014, wel enkele internationale bijeenkomsten te bezoeken. Wat vind je de belangrijkste taak van de Stichting? De belangrijkste taak vind ik de voorlichting over plotsdoofheid, maar direct daar achteraan kom het lotgenotencontact en de belangenbehartiging. Hoe is de samenwerking met andere stichtingen en organisaties? De samenwerking met de andere organisaties in Houten, de zgn. Molenorganisaties is redelijk, al zou ik graag zien dat er een verdere samenwerking in de vorm van een fe deratie of unie van organisaties van auditief beperkten komt. Natuurlijk is de samenwer king met het NC PLD ook intensief. Zo zijn we als voorzitter vertegenwoordigd in de klankbordgroep en nemen we ook een paar keer per jaar deel aan het overleg met de GGMD. Daarnaast geven de manager van het NC PLD en ondergetekende regelmatig samen gastcolleges op diverse hogescholen in het land. Wat zijn je wensen m.b.t. de Stichting? Meer donateurs, nu ongeveer 420, dat zou verder moeten groeien, vooral om de financiële situatie van de Stichting gezond te houden. Daarnaast vind ik ook een onderzoek naar het virus dat plotsdoofheid veroorzaakt erg belangrijk. Heb je nog een boodschap voor de lezers? Er zijn veel verborgen plots- en laatdoven in Nederland, mensen die in een isolement leven. Dat is heel erg jammer. Daarom zou ik de lezers aan willen sporen bij zoveel mogelijk gelegenheden te spreken over het bestaan van de Stichting Plotsdoven. Dus als u in uw omgeving een plots/laatdove of ernstige slechthorende opmerkt die in een isolement verkeert, maak deze dan attent op het bestaan van lotgenoten bij de Stichting Plotsdoven. 7

8 Spraakafzien door Thea van der Wilt, manager NC PLD Iedereen die slechter gaat horen gaat als vanzelf spraakafzien, meer letten op de lipbewegingen, mimiek en houding, om maar te proberen te volgen waar het over gaat. Daar ben je je eigenlijk helemaal niet zo van bewust. Zelf heb ik dat eens duidelijk ervaren toen ik met mijn zus zat te kletsen op de achterbank in de auto en we door de Schipholtunnel reden waarbij ik spontaan reageerde met 'het geluid valt weg'. Dat was natuurlijk niet zo, ik zie niet zo goed in het donker. Spraakafzien is van groot belang voor slecht horenden en plots- en laatdoven om contact te houden met de horende wereld. Dat spraakafzien kun je leren verbeteren met behulp van een logopedist waarvoor een verwijzing van de huisarts nodig is. Wij hebben gemerkt dat het niet altijd makkelijk is om een logopedist te vinden die dit doet en er ervaren in is. Na onderzoek bleek dat de opleidingen logopedie er weinig of geen aandacht meer aan besteden. Ook is het materiaal dat ge bruikt kan worden verouderd en niet meer verkrijgbaar. Omdat het spraakafzien zo belangrijk is voor de doelgroep van het NC PLD hebben we een werkgroep met logopedisten geformeerd. We hebben financiering gezocht voor het ontwikkelen van nieuw materiaal en dat hebben we begin dit jaar toegezegd gekregen middels een subsidie van het fonds Nuts-Ohra. De toezegging was nauwelijks binnen of de logopedisten zijn van start gegaan. Dit is een enthousiaste groep die ondersteuning krijgt van Gerard de Vijlder (voorzitter Stichting Plotsdoven), Marty Langendoen (manager onderwijs en ontwikkeling van de GGMD) en mijzelf. We hebben de afgelopen tijd van logopedisten uit alle hoeken van het land veel positieve reacties gehad op dit initiatief. Eind 2011 moet er een werkboek voor logopedisten klaar zijn. Daarin staat hoe je 'technisch' het spraakafzien aan kunt leren, maar er wordt ook aandacht geschonken aan hoorstrategieën en allerlei communicatietechnieken. Vanuit de GGMD wordt met een van de logopedisten een post-hbo spraakafzien, een soort nascholing voor logopedisten ontwikkeld, welke in september gepland staat bij de Hogeschool Utrecht. Hierdoor worden logopedisten beter geschoold. Verder geven Gerard de Vijlder en ik al een paar jaar voorlichting op twee hogescholen voor logopedie om de studenten te doordringen van de problematiek van plots- en laatdoven en het belang van spraakafzien. Met dit project hopen wij een positieve bijdrage te leveren aan de communicatiemogelijkheden voor plots- en laatdoven. Of je nu wel of niet gebruik maakt van NmG, goed spraakafzien is van belang voor het contact met de buitenwereld. 8

9 Dit jaar wordt voor de 10e keer het zogenaamde 'vrije weekend' georganiseerd. In het decembernummer is hier de aandacht op gevestigd, in februari waren alle beschikbare plaatsen al bezet. Mensen die zich nu nog aanmelden komen op een wachtlijst te staan, als er deelnemers uitvallen worden de mensen op de wachtlijst benaderd. U hoort dan dus vrijwel zeker pas op het allerlaatste moment of u nog kunt komen. Wat maakt dit weekend zo aantrekkelijk? Onderstaand treft u een verslag aan van het 9e weekend. Weekend in Bladel door Albert en Marja Bouma Van 8 tot en met 11 oktober organiseerde de Activiteiten Commissie voor de 9e keer een gezellig weekend, ditmaal in het Brabantse Bladel. Zo n 20 mensen hadden zich hiervoor opgegeven. Helaas moesten 2 echtparen op het laatste moment afzeggen wegens privé omstandigheden. Voor ons was dit de eerste keer dat we zo n weekend zouden meemaken, we waren dus heel benieuwd hoe het zou gaan. Begin vrijdagmiddag werden we door Hans en Adrie van Es opgehaald. Een paar uur later waren we in hotel De Tipmast al meteen aan de praat met diverse oude bekenden. De prachtige bosrijke omgeving en het schitterende najaarsweer verleidden ons echter om snel even een uurtje op de fiets een verkenningstocht te maken. s Avonds een uitgebreid gezamenlijk diner, waar in heel wat afgepraat werd. Veel lawaai dus! Zelfs CIgehoor kan daar niet tegenop, de kunst van gebaren en spraakafzien is dan heel handig! Zaterdag weer gezamenlijk ontbijten. Daarna besloten we met bijna de hele groep te gaan fietsen. Fietsen gehuurd, en op pad! Wat nog niet gemakkelijk bleek met zoveel plotsdoven: allemaal op een rijtje op een smal fietspad is lastig communiceren. Zeker als er een haastige wielrenner aankomt en iedereen gewaarschuwd moet worden opzij te gaan. Marie-Anne Gustafson en Adrie van Es kwamen hierdoor met de fietsen tegen elkaar en klapten om. Grote schrik, maar gelukkig liep het goed af met wat schaafwonden, blauwe plekken en een verbogen trapper. Bij de abdij in het Belgische Postel hielden we een uitgebreide (eet)pauze. Genietend van de heerlijke najaarszon. Dan weer lekker fietsen, om aan het eind van de middag moe en voldaan bij het hotel terug te komen. Ook zondag was het nog prachtig weer. Een groepje ging wandelen, anderen winkelen (het was koopzondag, met diverse activiteiten), wij wilden liever nog wat fietsen. s Avonds zag iedereen elkaar weer bij het diner, en het bleef nog lang heel gezellig! Maandagochtend na het ontbijt tijd om afscheid te nemen en huiswaarts te gaan. We hebben genoten van dit weekend, niet in de laatste plaats door het prachtige weer. Maar ook de mix van samenzijn als groep en individueel op pad kunnen gaan vonden we ideaal. Er is bovendien een heel andere sfeer dan op een landelijke ontmoetingsdag: doordat je een paar dagen met elkaar optrekt wordt de sfeer gaandeweg losser en vertrouwelijker en verdiepen de contacten zich. 9

10 TOLKNET bereikbaar met mobiele teksttelefoon Tolknet is vanaf het nieuwe jaar ook bereikbaar met een Mobiele Teksttelefoon. Op werkdagen van 8.30 tot uur kunnen bezitters van een Mobiele Teksttelefoon van AnnieS Tolknet bereiken via RTT: (LET OP! dit is geen mailadres). Medewerkers van Tolknet maken gebruik van de Internet Teksttelefoon via de computer. Voortaan kunt u al uw vragen over het inzetten van tolken direct aan Tolknet stellen, waar u ook bent. Tolknet wil voor iedereen bereikbaar zijn. De laatste tijd merken we dat steeds meer doven en slechthorenden ons via een mobiele teksttelefoon bellen. Daarom is Tolknet nu tijdens kantoortijden ook bereikbaar met een Blackberry van AnnieS Aldus Janieke Gritter, medewerker bemiddeling van Tolknet. Bij tekstbellen ben je net als met spraakbellen direct met elkaar in contact. Het scherm van een Mobiele- of Internet teksttelefoon deelt zich in twee delen. De tekst van degene met wie gebeld wordt, is direct te zien, letter voor letter. Het verschil met chatten is dat er tegelijk getypt kan worden en men elkaar kan onderbreken of aanvullen. Net als in een gewoon gesprek. De Mobiele Teksttelefoon is een uitvinding van het bedrijf AnnieS. Zij werkt aan het bouwen van een telefoonnetwerk voor doven en slechthorenden dat gelijkwaardig is aan het telefoonnetwerk voor horenden. Op die manier wil zij net als Tolknet de gelijkwaardigheid en maatschappelijke toegankelijkheid van doven en slechthorenden vergroten. Behalve het werken aan een goede bereikbaarheid houdt Tolknet zich ook in 2011 bezig met voorlichting over het inzetten van tolken. Column van Michèle Meirlevede - Technische evolutie en toch... Wat leven we toch in een fantastische tijd! Al die mogelijkheden die er vandaag de dag bestaan. Dat hadden we een halve eeuw terug nooit kunnen vermoe den! Geef toe, als je tegenwoordig thuis bent kun je je de hele dag vermaken met allerlei dingen, zonder ook maar één stap buiten de deur te zetten. Dit hebben we vooral te danken aan technische hoogstandjes. Denk maar aan dat kleine appa raatje GSM genaamd. Met onze GSM kunnen we spelletjes spelen en sms-berichtjes versturen en ontvangen. Iets wat voor ons als slechthorende/dove mens het contact stukken gemakkelijker maakt met andere doven en/of horenden. Vrijwel iedereen gebruikt dit en het is vrij sociaal. Ook hebben we de tv, die je de hele dag door aan kunt zetten om programma s te bekijken. Iets wat 50 jaar terug niet bestond. Destijds startten de programma's om uur en je kon kiezen uit een paar netten. Welke netten je kon ontvangen was afhankelijk van je woonplaats. Tegenwoordig is het moeilijk kiezen uit alle aangeboden programma s. Er is zoveel te zien en te beleven! Ook Nederlandstalige programma s zijn door ons, slecht horenden/doven, te volgen, dank zij teletekst. Wat ben ik hier blij om! 20 jaar terug was ik genoodzaakt om steeds anderstalige (domme?) filmpjes te bekijken. Gewoon omdat je de Nederlandse dialogen niet begreep. Praatprogramma s en het nieuws zijn zo interessant, zeker voor ons die het zonder radio moeten doen. De grootste uitdager is natuurlijk de computer! Een fantastisch stuk speelgoed, als je ermee om kan gaan. Iedere dag kun je wat extra bijleren. Niet alleen hoe je dat ding kunt gebruiken, maar ook via internet kun je je kennis op alle mogelijke terreinen bijschaven. Het is net een bibliotheek die je huis is binnengestapt. Je kunt er alles opzoeken en naar van alles informeren, zowel op intellectueel, cultureel als op ontspannend gebied. Het is een echte uitdaging om hiermee te werken en te spelen. Het wordt een soort verslaving en je kunt niet meer zonder. Ik in ieder geval niet. Ik vind het zo fijn dat we dit allemaal tot onze beschikking hebben en er gebruik van kunnen maken. En toch, ook hier zit er weer een addertje onder het gras. Aan alles zitten tenslotte vooren nadelen. Met deze vernuftige dingen in huis moeten we ons ook bewust worden hoe we ermee omgaan. Te vaak voor de tv of achter de computer zitten is echt niet goed. Ook wat voor tv-programma s en welke websites kiezen we uit? Leren we er wat van bij? Is het goede ontspanning of dom vermaak? Hoe voel ik me na een dagje werken, spelen met deze toestellen? Ik moet eerlijk bekennen, niet altijd zo goed. Vaak heb ik last van mijn ogen, wat hoofdpijn, soms rugklachten en moe. Dat is toch duidelijk een signaal dat dit niet zo gezond is! Bewegen en het menselijk contact is ook van groot belang. De mens is nu eenmaal een sociaal wezen. De zegswijze De tijd gaat snel, gebruik die wel bestaat niet voor niks. Onder andere om bovenstaan de redenen, maak ik iedere dag grote boswandelingen met mijn hond. Enerzijds is het voor mij een verplichting om de hond uit te laten, maar het is ook uit vrije wil. Zonder hond kun je dit natuur lijk ook doen. Het hoeft ook niet in het bos te zijn. Men kan best gaan stappen in het dorp, stad, park of aan zee. Even lekker ontspan nend de natuur (of stad) in en genieten maar! Wanneer je op vaste tijdstippen erop uit gaat, kom je ook vaak dezelfde mensen tegen. Na een tijdje maak je een praatje en voor je het weet heb je goede contacten. Ik geniet er althans enorm van. Wanneer ik alleen loop, zing ik vaak het liedje van Ann Christy... Dat heet dan gelukkig zijn! Jullie bekend? De strofe Het lopend door straten, gewoon zonder doel. Het stilletjes praten, in het gewoel. Het kijken naar mensen, Dat maakt me blij, me blij, me blij, Dat heet dan gelukkig zijn, Een deur die plots open gaat, Dat heet dan gelukkig zijn, Waardoor je weer dromen gaat! Fantastisch toch?! Ik denk dat deze woorden bij vele mensen van toepassing zijn. Zin om dit ook eens te proberen? Ik zou zeggen: Doen! Alvast veel succes! 10

11 Column van Ans Holub - Zingen Een donkere, druilige januaridag en ik voel me even don ker en druilerig als het weer. Toch maar de fiets gepakt om een eindje te gaan rijden. Opeens viel mijn oog op een zandweg... Voor ik het wist zong ik uit volle borst: Een karretje dat over een zandweg reed, De maan scheen helder de weg was breed, Het paardje liep met lusten. Enzovoort, enzovoort. Ik zong heerlijk verder en dacht: Niemand die hier de rust verstoort. Dat deed ik dus wel, maar daar had niemand last van. Even later ontdekte ik een paar stronken verdorde heide. Zong verder van... Op de grote stille heide Dwaalt een herder eenzaam rond Terwijl zijn grote kudde Trouw bewaakt wordt door zijn hond Niemand die de rust verstoort. Enzovoort, enzovoort. Wat een weemoedige liederen zong ik toch. Er viel wat regen. Wat ik toen zong? Dwars door de regen Door weer en wind Liep langs de straten Een eenzaam kind 2x Zij vroeg een aalmoes Aan iedereen Maar aan die arme Gaf er niet een 2x Toen ging zij henen Naar het donkere woud Daar viel ze neder Hongerig en koud 2x Nu is zij zalig Bij onze Heer Nu kent ze geen koude Of honger meer 2x Tsjonge jonge, wat een droevige liedjes. Deze leerde ik vroeger op de lagere school. Ik ken er nog meer hoor. In een heel klein stil vertrekje Zullen wij eens binnen zien Daar ligt op een veren bedje Een meisje van een jaar of tien Wilhelmientje liet haar hoofdje alle dagen treurig hangen En haar mooie rode blosjes vielen weldra van haar wangen Op een avond zei Wilhelmientje: Moesje lief ik ben zo teer... Geef me nog een laatste kusje want morgen ben ik er niet meer Geef mijn speelgoed maar aan zusje en mijn duifjes maar aan Koos Toen Wilhelmientje dit gezegd had sloot zij de oogjes voor altoos. Wat een manier om droefgeestig te worden en dat bij dit weer, maar helemaal droevig word je toch als je er bij stilstaat dat men vroeger dit soort liedjes aan kleine kinderen onder de 10 jaar leerde. Wat is vroeger? Tussen 1946 en Wie weet heb ik de lezers van Plotsdoof nu ook droevig gemaakt. Maar droevige liedjes of niet, ik kwam heel ontspannen en blij en met rode wangen weer thuis. Zingen, dat doe ik alleen op de fiets, thuis niet. Ik zing namelijk 'errug' vals, zegt mijn goedhorende man! Heel fijn dus, dat ik in een landelijke omgeving woon en heerlijk al fietsende kan galmen zonder dat er iemand last van heeft. Intussen is het 't laatste weekend van februari. Overal bloeien de sneeuwklokjes en krokussen. Ik zag zelfs al knalgele narcissen. Ook bloeien er veel struiken. Nu is het echt bijna lente. Als ik nu ga fietsen, zing ik veel opgewekter liedjes. Bijvoorbeeld: In `t stille dal, in `t groene dal, waar vele koetjes loeien, daar ruist een kleine waterval, daar bloeien bloempjes overal. Enz. enz. Ja lieve lezers, vanaf 1959 leerde ik geen nieuwe melodieën meer kennen, vandaar dat ik allemaal 'oldies' zing. Tijdens een lang weekend met de Stichting Plotsdoven heb ik wel eens geleerd om in gebaren te zingen, daarvan herinner ik me vooral: 'Ik heb een oude tante en die tante die heet Ka ' Maar op de fiets is in gebaren zingen een beetje link, dus doe ik het gewoon met stem. Het stuur van mijn fiets is best stevig, want ik ram er al zingende en fietsende stevig op los. Goed voor mijn longen, denk ik, wanneer ik zo de dieren in bos en heide wellicht erg laat schrikken. Maar nogmaals...zingen en fietsen is gewoon super lekker..! Ben je de juiste tekst vergeten, dan maak je er gewoon iets van. Wie stoort zich daaraan? Zing maar gewoon mee: O zewieze wo zewieze walla kristalla kristo zewiezewoo zewieze wies wies wies wies Alcoholslot is toegankelijk voor doven Automobilisten die worden betrapt met een drankpromillage van 1,3 krijgen vanaf mei 2011 een alcoholslot in de auto. Ze moeten dan blazen om de auto gestart te krijgen en onderweg enkele malen blazen om de auto aan de gang te houden. Voormalig minister Eurlings had al een test met het alcoholslot laten doen. Minister Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu voert het nu in. Met deze maatregel moet het aantal verkeersdoden worden teruggedrongen. Volgens sommige deskundigen moeten alcoholisten helemaal niet rijden, maar uit onderzoek zou zijn gebleken dat een alcoholslot beter voor de veiligheid werkt dan een totaal rijverbod. De redactie vroeg zich af of er wel gedacht was aan bestuurders met een gehoorbeperking. Bij de introductie van het alcoholslot (Dräger Interlock XT) vermeldde men: tijdens de rit wordt de bestuurder op willekeurige momenten opgeroepen om opnieuw een blaastest te doen Via een omweg kregen wij van de fabrikant uiteindelijk een duidelijke uitleg waaruit blijkt dat er qua toegankelijkheid goed over is nagedacht. Mevrouw Nelleke Wagner vertelt ons: Bij de Dräger Interlock XT is de oproep voor een herhalingsblaas ook visueel waarneembaar: er verschijnt een nieuwe tekst in het display die uitnodigt te gaan blazen, en er gaat een gele attentie-led branden. Bij goed geblazen verandert de tekst in TEST OK, wordt de LED groen en na ongeveer 2 seconden dooft de LED en verschijnt de tekst GOEDE REIS Cor Toonen, Technisch Adviseur 11

12 12

13 Column van Cor Toonen - Dove mantelzorger Het is weliswaar eigen aan een beperking, maar toch springen er in het leven van een plotslaatdove bijzondere situaties uit waarvan je letterlijk kunt zeggen: De onmacht vliegt de pan uit. Ik maakte dit midden januari mee toen mijn partner in de vroege morgen een beenbreuk opliep. Het opvangen, regelen en taken overnemen begint dan direct. Je bent à la seconde mantelzorger. Niet zo bijzonder zou je zeggen, maar toch erg lastig als je doof bent. Zijn er geen horende gezinsleden in huis dan krijg je al snel te maken met de bereikbaarheid oftewel de indirecte communicatieproblemen. Je partner is immobiel geworden en daarmee afhankelijk van jouw ondersteuning. Het grootste probleem is dan: hoe kan zij/hij jou roepen. Normaal gesproken probeer je de aandacht te trekken van je dove partner, je blijft eventueel even wachten of loopt naar hem/haar toe als er haast bij is en aandacht trekken niet lukt. dokter aanbelde, op een hulpoproep van de patiënt etc. Toen bedacht ik een koffer vol voorzieningen die de verpleegkundige in staat stelde adequaat te functioneren. Ze kon met dit mobiele waarschuwingssysteem dagelijks op stap naar steeds wisselende verzorgingsadressen. Een niet onbelangrijk onderdeel van dit systeem was een simpele zusteroproep: met een druk op een knopje kon de patiënt vanuit bed of een andere plek in huis de zuster oproepen. De zuster zelf droeg een toen nog vrij unieke voorziening, namelijk een draadloze trilontvanger met voelbare en herkenbare trilcode. De patiënt activeerde met deze zusteroproep de trilontvanger. Voor die tijd een doorbraak voor een dove wijkverpleegkundige. Nu, twintig jaar later, is dit niets bijzonders meer en door de minimalisering en de hoogwaardige radiografische technieken zijn ze allemaal compact en zeer functioneel. Maar wie van ons heeft nu bij zijn waarschuwingssysteem een dergelijk simpel en à la seconde inzetbare zusteroproep in de la liggen? Omdat ik de grote waarde daarvan dus onderken, heb ik destijds bij elk ontwikkeld systeem een exemplaar voor mezelf bewaard. Uiteraard met de hoop het nooit nodig te hebben. Wat een geluk dat ik het nu meteen in kon zetten en wat leuk voor mijn partner dat ze mij nu ongelimiteerd te kust en te keur op kon laten draven. Bij ziekte en plotseling optredende ongelukken is er veel haast met van alles, je mobiliteit is zoek en je dove zorgpartner is druk door heel het huis. Hard roepen is al helemaal geen optie, waarschijnlijk in veel situaties ook niet als je een CI draagt of ernstig slechthorend bent. Wat nu? Nu heb ik het geluk dat ik al heel lang betrokken ben bij de ontwikkeling van technische hulpmiddelen in huis. Een twintig jaar geleden mocht ik in opdracht van de toenmalige Gemeenschappelijke Medische Dienst een mobiel waarschuwingssysteem ontwerpen en leveren voor een plotsdove wijkverpleegkundige. Deze verzorgde, veelal alleenstaande, bedlegerige zieken in hun eigen huis. Zij moest dan van de ene naar de andere horende patiënt die natuurlijk geen signaleringshulpmiddelen in huis hadden. Maar de verpleegkundige moest wel adequaat reageren op de deurbel als de Wie niet horen kan, moet voelen was dus tot ons geluk, bij mij de afgelopen maanden schering en inslag. Tot ons geluk? Zusters zijn immers vaak ware engeltjes en voor ons was de afgelopen maanden de zusteroproep het reddende engeltje. Hebt u ook behoefte aan een zusteroproep als aanvulling op uw waarschuwingssysteem dan kunt u bij onze adviseur technische voorzieningen (zie colofon op pagina 26) vrijblijvend informeren of dit bij uw systeem mogelijk is. Om te beoorde len of het kan, heeft hij de volgende gegevens nodig: systeemnaam, leveringsjaar en de leverancier. 13

14 Myrthe van Winzum tolk-in-opleiding Tolk en tolkgebruiker Tot nu toe hebben we altijd afgestudeerde tolken aan het woord gelaten, deze keer vertelt Myrthe (23) waarom ze voor de tolkopleiding gekozen heeft en hoe de studie haar tot nu toe bevalt. Wat heb je tot nu toe in het leven gedaan? Ik ben opgegroeid in de Betuwe en ben na het VWO gaan studeren. Vanaf mijn ouders was het toch vrij ver reizen naar Utrecht, ik ben daarom in mijn eerste studiejaar daarheen verhuisd. Nu woon ik al weer bijna 5 jaar in Utrecht, eerst op een tijdelijke kamer en nu alweer ruim 4 jaar in een groot studentenhuis. Ik ben begonnen met de studie pedagogie, maar ben erg blij dat ik van de universiteit ben overgestapt naar de opleiding Docent Nederlandse Gebarentaal aan de Hogeschool Utrecht. En ik vind het nog leuker dat ik nu ook de tolkopleiding doe! Verder werk ik met mensen met een verstandelijke beperking en begeleid ik doofblinde mensen. Voor mijn laatste stage heb ik 3 maanden lesgegeven in Suriname, op de dovenschool in Paramaribo. Wanneer ben je met de tolkopleiding begonnen? Officieel ben ik september 2010 ingestroomd in het derde jaar, maar daarvoor had ik al wat vakken gevolgd en één stage gedaan. Waarom ben je met de tolkopleiding begonnen? Ik vind lesgeven geweldig, maar zie mezelf dat niet m n verdere carrière fulltime doen. Toen ik begon met de opleiding leek het beroep van tolk me verschrikkelijk, maar nu ben ik helemaal om. Als wens voor de toekomst heb ik om beide beroepen naast elkaar uit te oefenen. Word je een schrijftolk of een gebarentolk? Ik word gebarentolk, zowel NGT (Nederlandse Gebarentaal) als NmG (Nederlands met Gebaren). Gebarentaal vind ik de mooiste taal die er is en ik ben dan ook graag bezig met deze taal. Ook vind ik het een nadeel bij schrijftolk dat je je beroep niet altijd goed kunt uitoefenen. Ik heb als gebarentolk niets nodig en kan mijn werk overal doen (ok, met één uitzondering: als het donker is). Een schrijftolk heeft altijd laptop, veyboard en stroom nodig. Doe je nu al praktijkervaring op? Al gauw kwam ik erachter dat je gebarentaal niet goed leert als je alleen naar school gaat. Daarom ben ik regelmatig in de dovenwereld te vinden. Om mensen te ontmoeten, lekker te wapperen en gebarentaal nog beter te leren. Elke maand ben ik in het gebarencafé te vinden, ik ga graag naar activiteiten voor doven en slechthorenden, zoals een theatervoorstelling, maar ook naar SenCity (een feest voor doven, slechthorenden en horenden). Elk jaar speel ik gebaren zwarte piet en ga ik graag mee met het Themaweekend van de Stichting Plotsdoven. Voor school loop ik stage, dat betekent deelnemen aan de praktijkdagen van school, schaduwtolken en mee met een tolk in het werkveld om te oefenen. Wat maakt het tolken zo leuk? Ik vind het geweldig om communicatie mogelijk te maken tussen mensen waar dat anders minder soepel zou gaan. En als tolk kom je op de gekste plekken, mijn toekomstige baan is nooit saai! Denk je dat je er later de kost mee kunt verdienen? Als ik om me heen kijk is dat niet altijd even makkelijk, soms zijn er onvoldoende opdrachten of is het ver reizen naar een opdracht. Maar als tolk maak je je eigen reclame, als je erg goed bent en klanten vragen je opnieuw aan is je agenda snel gevuld. Ben je daarnaast bereid om (ver) te reizen, ook voor een korte opdracht zoals een afspraak met een arts, dan komt het wel goed, denk ik. Wat vind je van de opleiding? Is het wat je ervan verwacht had? De opleiding is erg leuk en komt redelijk overeen met mijn verwachtingen. Ik kon natuurlijk tijdens mijn lerarenopleiding bij hetzelfde instituut al een goed beeld krijgen. Wel heb ik er moeite mee met hoe sommige vakken ingericht zijn en zou ik dingen soms liever op mijn eigen manier aanpakken. Omdat het een kleine opleiding is en je relatief veel contact hebt met docenten is hier soms ook ruimte voor. Is de opleiding vooral gericht op de praktijk of erg theoretisch? Het doel van de opleiding is dat je een goede tolk wordt, daarom ben je veel praktisch bezig. Maar er is een goede theoretische basis. Bij het vak Myrthe tolkvaardigheden leer je eerst over de tolkcode, wat vertalen is, wat tolken is, enz. Elke keer ga je een stapje verder, van een monoloog tolken naar een één op één gesprek tot later een vergadering en een discussie. Daarnaast neemt stage in elk jaar een groot deel van de studiepunten in beslag. Gaat er veel tijd in zitten? De studie voor tolk kun je niet met twee vingers in je neus doen. Maar ik kan er gelukkig wel prima een baantje naast hebben. Ik ga 3 tot 5 dagen in de week naar school en loop naast m n lesuren stage. Aan m n huiswerk zou ik nog iets meer tijd kunnen besteden 14

15 Tolk en tolkgebruiker Eric Zuiderduin, tolkgebruiker Mijn naam is Eric Zuiderduin, 31 winters wijs waarvan ruim 10 jaar compleet doof en woonachtig in het pittoreske Deventer in een aanleunwoning behorende tot een woonvorm. Deze plotsdoofheid is gestaag gedurende een 3-jarige periode tot stand gekomen. De gehoorproblemen begonnen vanaf mijn 17e, toen bleek ik iets meer dan Oost-Indisch doof te worden. Dit is het gevolg van mijn ziekte neurofibromatoses (NF2) waardoor er o.a. tumoren zaten op mijn gehoorzenuwen, die elke vorm van geluidsprikkel tegenhielden. Mijn ziekte NF2 heeft zich in diverse vormen geuit. Ik kreeg de vraag: 'Als je moest kiezen tussen een gebarentolk of een schrijftolk, welke kies je dan?' Hierop is mijn antwoord steevast: 'Ik kies niet en neem ze beide mee want de beide beroepen zijn voor mij onmisbaar, afhankelijk van de situatie.' Mijn stem is gelukkig veelal nog duidelijk genoeg om verstaan baar te kunnen praten. Dit hangt echter af van de grootte van de ruimte, achtergrondgeluiden, bekende of onbekende luisteraars, gemoedstoestand etc. Dus een spraaktolk is veelal niet nodig, wel handig in drukke situaties en/of in het buitenland. Hierbij komt ook nog het feit dat ik mij prima redt, al heb ik niet constant een tolk om me heen, maar of het me zonder tolk lukt ligt grotendeels aan de welwillendheid van de luisteraars. Ook doe ik vrijwilligerswerk voor Stichting Plotsdoven. Hierbij vervul ik de rol van vertegenwoordiger naar de OPCI (Onafhankelijk Platform CI) toe. Bij de OPCI neem ik de klus van digitale nieuwsbrieven maken op me. Het is een simpele klus voor iedereen die iets van HTML (websitetaal) weet, maar wel noodzakelijk om de achterban van de OPCI te bereiken. We streven er naar om periodiek een nieuwsbrief te versturen. Om de zoveel tijd wordt er een vergadering gepland welke ik met schrijftolk goed kan volgen. Tijdens de vergadering hangt er altijd een gezellige sfeer en wordt er veel werk verzet. Op de voorgrond zullen mensen dit haast nooit zien, maar op de achtergrond is OPCI zeer zeker in toenemende mate aanwezig. Als hobby's heb ik o.a. uitgaan, nieuwe dingen bezichtigen, lezen, schrijven, fitness, reizen en tekenen. Onder het uitgaan versta ik ook het themaweekend. Die woon ik ieder jaar graag bij en neem voor deze situatie de perfecte tolk mee genaamd Myrthe van Winzum, gezelligheid en communicatie alom. Eric Waaronder: slecht zicht, gedeeltelijke verlamming linkerarm/rechtervoet, dwarslaesie, mimiekverlies etc. Sinds 2009 heb ik een ABI (Auditory Brainstem Implant) om weer ruwe simpele geluiden te kunnen horen. Een ABI is een versimpelde CI. In tegenstelling tot de CI wordt een ABI niet op het slakkenhuis aangesloten om vervolgens de geluids prikkels door te geven aan de gehoorzenuw, maar op de hersenstam. Een hersenstam is er niet op gebouwd om geluidsprikkels te vervoeren en dus zijn alleen maar basale geluiden herkenbaar (voetstappen, deurbel, gelach etc.). De rest hoor ik wel, maar versta ik niet (stemmen, muziek etc.). Omdat ik naast mijn doofheid ook nog zeer slecht zie (links 10%, rechts niks) heb ik 168 tolkuren per jaar en meestal red ik mij daar prima mee. Als laatste werd mij de vraag voorgeschoteld wat voor mij de ideale tolk is. Hierop kan ik heel nuchter antwoord geven; De ideale tolk is tot dusver elke tolk die ik tegengekomen ben, slechte tolken bestaan niet, want de opleiding is zeer zeker geen peulenschil en hierdoor blijft de hoge kwaliteit van de ideale tolk gewaarborgd. Avec une tolk, c'est la vie bonne! 15

16 Nu goedkope hoortoestelbatterijen via internet vanaf 1.39 euro per blister van 6 stuks (ook voor CI) BatterijTotaal vanaf 1,39 euro Rayovac vanaf 2,49 euro Power One vanaf 2,49 euro Voordelen via internet: - Uw bestelling wordt gratis verzonden - binnen 48 uur bij u op de mat - betalen na ontvangst (geen risico) - niet goed: geld terug garantie Probeert u het eens! U zult er geen spijt van hebben. Ook voor cochleair implantaat (o.a. Power One Ci-batterijen) 16

17 Vraag het aan Tolknet! In elke uitgave vindt u een vraag die te maken heeft met het inzetten van een tolk. Deze keer geeft Tolknet antwoord op de vraag: Wat kan ik doen als ik niet tevreden ben over een tolk? Bespreken met de tolk Het kan lastig zijn om een tolk te vertellen dat u niet positief was over de tolksituatie. Toch is het belangrijk dat u de tolk laat weten wat u niet goed vond gaan. Alleen dan kan de tolk er voor een volgende keer iets aan doen. Aan de andere kant is het ook belangrijk om met een tolk te bespreken wat juist wel goed ging. Ook deze informatie kan nuttig zijn; voor de tolk zelf én uw samenwerking met die tolk. In gesprek met de tolk kunt u bijvoorbeeld iets zeggen over: de houding van de tolk de gebarentaalvaardigheid het tempo van het tolken afspraken die zijn gemaakt Persoonlijke voorkeur Als u ervaring heeft met het inzetten van verschillende tolken, heeft u waarschijnlijk ook voorkeur voor bepaalde tolken. Er zijn tolken die u goed kunt volgen en waarschijnlijk zijn er ook tolken die u minder goed kunt volgen. Deze voorkeur kan ook per situatie verschillen. De ene tolk is erg goed in een duidelijk mondbeeld en de andere tolk in het vertalen vanuit het Engels naar gebarentaal. Daarnaast klikt het met de ene tolk beter dan met de andere tolk. Vraag tijdens een tolksituatie om herhaling als de vertaling niet duidelijk is. Wacht hier niet mee tot het gesprek afgelopen is. Voorkeur doorgeven Bent u tevreden over een tolk? Dan kunt u die tolk natuur lijk een volgende keer eerst vragen. Als u aan Tolknet doorgeeft welke tolken uw voorkeur hebben, dan zullen we deze tolken ook altijd eerst proberen. Zijn er tolken die u absoluut niet wilt inzetten? Geef dit dan gerust door. De medewerkers van Tolknet zullen hier ook rekening mee houden. Meer informatie? of kijk op telefoon: , teksttelefoon: , fax: Heeft u ook een vraag aan Tolknet? Stuur uw vraag naar Janieke Gritter: Teleplus nieuwe stijl (vervolg) In de eerste week van november 2010 introduceerde KPN een nieuw systeem voor de dienst Teksttelefoon Bemiddeling (Teleplus), de dienst die doven en slechthorenden in staat stelt via een teksttelefoon te telefoneren met horenden en vice versa. De belangrijkste reden om het nieuwe systeem te introduceren was het terugdringen van de wachttijden. De belangrijk ste wijzi ging is dat de gebruiker vóór het contact met een KPN-medewerker door het systeem gevraagd wordt om het telefoonnummer in te toetsen van de persoon, het bedrijf of de instelling waarmee hij/zij in contact wenst te komen. Het systeem probeert vervolgens de verbinding te maken. Pas als de verbinding tot stand is gekomen wordt een KPNmedewerker ingeschakeld om te bemidde len. 'Dankzij het nieuwe systeem hebben we de wachttijd voor de gebruikers aanzienlijk kunnen verkorten. Pas als de verbinding tot stand is gekomen moet de gebruiker wachten op een beschikbare medewerker. Gebruikers wachten dus nooit voor niets', vertelt Barbara van den Donker van KPN. 'En omdat lang niet alle gesprekken tot stand komen (bijvoorbeeld: in gesprek, niet aanwezig etc.) zijn er meer medewer kers beschikbaar voor bemiddeling.' KPN geeft, vanuit de recente ervaring, een aantal gebruikstips:. Belangrijk is dat de gebruiker alleen cijfers intoetst. Geen spaties, leestekens of backspaces (=een spatie teruggaan, bv om een typefout te corrigeren).. Als je bij het invoeren van het telefoonnummer een fout maakt, kun je beter wachten tot het systeem aangeeft dat je het opnieuw kunt proberen en dan het nummer opnieuw in voe ren. Als je tussentijds probeert het nummer opnieuw in te voeren, leidt dat vaak tot foutmeldingen.. Na de openingsboodschap moet je een B of 0 intypen. Dit is voor de juiste werking van het systeem noodzakelijk. KPN zegt dat het systeem nu naar behoren functioneert. Het speciale klachten -adres: is daarom per 1 februari 2011 gesloten. De actuele handleiding voor bellen via Teleplus kunt u op de website van Stichting Plotsdoven vinden. (www.stichtingplotsdoven.nl) Reactie van Signaal: Signaal zet zich in voor een betere toegankelijke maatschappij voor doven en slechthorenden. Teleplus is een van de thema's. Signaal raadt iedereen aan om ervaringen te blijven noteren. Als we een betere dienstverlening willen dan moeten we aantonen wat er goed gaat en wat er niet goed loopt. Er blijken nog steeds veel klachten te zijn over de werking van Teleplus, ook over de gekozen techniek. Ervaringen en klachten over het functioneren van Teleplus kunt u blijven melden bij Signaal (www.toegankelijk.nu). Zo kan KPN van de gemeenschappelijke gebruikerservaringen leren hoe ze de bemiddelingsdienst verder kunnen verbeteren. Bron: o.a. 17

18 Gucci, een signaalhond in wording (2) door Suzanne Scheerstra Inmiddels heeft Gucci al geleerd de waterkoker, mijn mobiele telefoon en de magnetron te signaleren. Wat ze nog niet kon was de deurbel. Dit is lastig alleen te oefenen. Ik kan immers niet in de kamer zitten én op de deurbel drukken. Dus had ik even een hulpje nodig. Een van de vrijwilligers kwam me helpen. Van te voren bedenken we wat er zal gaan gebeuren als er iemand aanbelt en wat we van Gucci gaan verwachten. Wat er gebeurt als er iemand op de deurbel drukt is dat Gucci gaat blaffen. Dat hebben we liever niet, maar omdat Gucci een waakhond is, is dat natuurlijk gedrag voor haar. Dat is erg moeilijk om af te leren. Dus ze mag van mij één keer blaffen en dan moet ze ophouden en mij waarschuwen. We leren Gucci in kleine stapjes wat ze moet doen. Als eerste moet ze mij waarschuwen als de deurbel gaat. Daarna moet ze aanwijzen waar het geluid vandaan komt. Verder mag ze het bezoek niet lastig vallen door op te springen of opdringerig om aandacht vragen. We leren haar dus, na het signaleren, naast mij te blijven zitten tot ik het bezoek heb begroet en binnen heb gelaten. Gucci heeft al heel snel door wat de bedoeling is. Eerst probeert ze wel van alles uit om te kijken of dat haar ook iets oplevert. Zo probeert ze op het commando 'waar?' mijn jas aan te wijzen, die in de gang hangt. Tja, daar zit wel lekkers in (het beloningszakje), maar dat is niet wat ik vroeg! Na een paar keer oefenen weet ze dat dat haar niets oplevert (geen beloning) en doet ze alles erg goed! En het blaffen valt erg mee. Naarmate we langer bezig zijn blaft ze steeds minder. Vorige keer hebben jullie gelezen dat ze veel naar mensen en honden blaft. Dit doet zij nog steeds, maar het wordt steeds minder. Een paar weken terug waren wij op het Erkemederstrand (hondenstrand) en daar waren wat mensen die haar wilden aaien. Dit wil Gucci echter niet en zij gaat dan grommen. Ze doet niets maar daar schrikken mensen van. Dat mag natuurlijk niet voor een hulphond, ook al mogen mensen haar eigenlijk helemaal niet aaien. Maar dat weten de mensen niet als zij haar vest niet aanheeft. Dat had ik namelijk afgedaan omdat ze niet met vest om mag spelen. Dit om te voorkomen dat ze er in verstrikt raken. Dus ook hier moeten we aan gaan werken! Op het strand kwamen we ook erg veel honden tegen en daar heeft ze helemaal niet tegen geblaft. Ze heeft met alle honden die ze tegenkwam gespeeld. Een favoriet spelletje is rondjes achter elkaar aanrennen. Pak me dan als je kan! We hebben daar 2 uur gewandeld en pas toen we weer vlak bij de auto waren liep Gucci iets langzamer. En ze heeft die avond heerlijk geslapen! Voorjaarsprijsvraag De redactie heeft al de nodige aandacht besteed aan de documentaire 'Vergeten Geluiden'. De film en de, intussen uitgekomen, dvd is goed ontvangen. Gelukkig maar, want het is voor ons een uniek egodocument waar veel plots- en laatdoven hun voordeel mee kunnen doen om meer inzicht en begrip te verwerven binnen hun persoonlijk netwerk. Gelukkig ook in het licht van het vele werk dat verzet is om deze dvd te realiseren. De makers van de film zijn er ruim een jaar intensief mee bezig geweest. Eerst van gedachten wisselen en overleggen met ons bestuur. Conceptenplannen maken, huisbezoeken aan mogelijke kandidaten, de opzet en personen kiezen, proeffilm maken, aanvragen op de universiteit, concept draaiboek maken en dan het echte filmwerk waarvoor ze zes weken kregen. Vele dagen filmen op locaties in en in de omgeving van Amsterdam, Cuijk en Eefde. Geluid en muziekfragmenten opnemen en verzamelen. Daarna de montage waarvoor ze ook slechts zes weken over een studioplek mochten beschikken. Eindeloos fragmenten bekijken en beluisteren, kiezen, knippen, monteren etc. Een heidense klus is dat, uren filmmateriaal terugbrengen naar een half uur. De redactie roept onze lezers op om een gokje te wagen en te raden hoeveel uur film er in totaal opgenomen is in de zes weken van het echte filmwerk. De drie beste gokkers krijgen een exemplaar van de dvd 'Vergeten Geluiden'. De inzendtermijn sluit op zaterdag, 30 april 2011 om uur. De winnaars krijgen persoonlijk bericht en de dvd kosteloos thuis gezonden. De uitslag maken we in het juninummer van Plotsdoof bekend. U kunt uw gokje per mail of brief inzenden naar de redactie (voor het adres: zie colofon op bladzijde 2). Veel succes! 18

19 De Gezondheidsbeurs Van 21 t/m 23 januari 2011 vond in Utrecht weer de jaarlijk se Gezondheidsbeurs plaats. Voor het eerst waren de Stichting Plotsdoven en het Nederlands Centrum voor Plots- en laatdoven (NC PLD) samen met een stand aanwezig op het OOR-paviljoen. Over een ding waren de 'Plotsdovers', die ook de stand op de 50+-beurs hadden bemenst, het eens: op vrijdag was het op de Gezondheidsbeurs rustiger dan op de 50+-beurs. Maar de mensen die wél langs kwamen, toonden meer interesse. Lang niet iedereen beseft dat een mens 'zomaar' ineens doof kan worden, dus voor sommigen was het schrikken. Natuurlijk waren er ook mensen die wel ervaring hadden met slechthorendheid en doofheid. Sommigen van hen wilden graag hun verhaal kwijt en waren blij met een luisterend en begripvol oor. "Een enkeling kwam zelfs nog een keer terug om verder te praten," vertelt Albert. Leontien: "Hoewel het soms druk was konden we de mensen beter bereiken en rustiger met hen praten dan op de 50+-beurs, dat was zowel voor hen als voor ons veel fijner. Natuurlijk hadden we een flinke ondersteuning aan onze NmG tolken, Bianca en Georgia, en onze schrijftolk Margot, die alle dagen aanwezig waren. Voor veel mensen was het een openbaring dat alles wat zij en wij zeiden zo snel te lezen was op het scherm. Op deze manier gaat een gesprek toch vaak wat langer door." "Opvallend vond ik, dat veel mensen schroom hadden om iets te vragen, ze bleven ook vaak wat achteraf staan. Meestal stapte ik op ze af en dan ontspon zich een gesprek. Velen hadden nog nooit van plotsdoofheid gehoord en het stemde hen tot nadenken. Dat vond ik mooi om mee te maken," vertelt Mirjam. Uiteraard meldden zich ook weer de nodige mensen met een vriend, broer of ouders, waar ze niet goed of soms ronduit slecht mee konden communiceren. Die mensen waren vaak blij met de erkenning van hun probleem en de bijbehorende gevoelens. Vaak vertrokken ze opgewekt met het adres van de NC PLD in hun zak of met tips over communiceren. "Op zaterdag was het veel drukker en gezelliger, toen was er weinig tijd om zelf rond te kijken en wat te praten met andere standhouders," vertelt Mirjam verder. "Een paar mensen, die erg slechthorend waren, maar daar niet voor uit wilden komen, sleepte ik mee naar de schrijftolk, om te laten zien wat ik zelf nodig heb. Met een kleine knipoog naar hen, suggereerde ik dan dat zij dat misschien ook wel konden gebruiken. Er ging een wereld voor hen open. Beladen met folders van Tolknet, onze folder en een Plotsdoof gingen ze uiteindelijk verder." Het Nederlands Centrum voor plots- en laatdoven en de Stichting Plotsdoven hadden deze keer samen een stand. Daar was iedereen enthousiast over. Siska, maatschappelijk werker van de GGMD en aandachtsfunctionaris van de NC PLD, was er ook. Siska: "Het viel me op dat veel mensen over hun ouders of schoon ouders zeg gen: Ze zijn al ouder en dan horen ze slechter. Het valt wel mee. Het is nu eenmaal zo. Daarmee schuiven ze het gehoorprobleem hup in de prullenbak. Dat hun ouders niet meer zo graag op feestjes komen of dat ze zich steeds bemoei en met de keuken begrijpen ze niet. Of er is geen gespreksstof meer, maar er is wel contact. Daar nemen ze dan genoegen mee aan beide zijden. Dat doet pijn! De juiste plek om te gaan zitten, de communicatie verbeteren door betere articulatie of aanmeten van de juiste hoortoestellen (en niet per definitie de duurste of met de meeste knopjes) of misschien wel Nederlands met gebaren leren of het inzetten van een schrijf tolk bij een begrafenis, een huwelijk of een ander feest of uitstapje. Nee, hoor, dat is niet nodig. De ouderen bepalen toch zeker zelf of ze het nodig vinden en laat ze alsjeblieft kennis maken met de hulpmiddelen die bestaan voor mensen met een gehoorverlies!" Volgens een van de aanwezige NmG-tolken gaf Siska soms als een 'pitbull' voorlich ting over de mogelijkheden die er zijn en het leuke van de stand is dan, dat je ook kunt laten zien wat die mogelijkheden inhouden. "Zelf maakte ik gebruik van een tolk NGT, dat is op een druk bezochte beurs gewoon nodig. Als daar behoefte aan was gaf ik ook voorlichting over de GGMD, ik vertelde bijvoorbeeld dat de GGMD NmG-training geeft in de persoon lijke levenssfeer om samen met de omgeving de communicatie te verbeteren." Op het OOR-paviljoen stonden verder stands van o.a. de HOORstichting, de NVVS, 2 CI merken en niet te vergeten Max en Lotte van het gebaren-vertelboek en de DVD. Op rustige momenten was het leuk om met mensen van die andere organisaties te praten. "Natuurlijk waren we ook nieuws gierig naar de nieuwste CI-snufjes van Cochleair," bekende Leontien, "die mensen stonden naast ons. Ik kijk nu al uit naar het mooie kleinere designapparaat. Bij Beter Horen tegenover ons was het druk met het meten van het gehoor. Dus de mensen met een slecht gehoor konden linea recta richting ons. Maar ja, er zitten nog veel mensen in de ontkenningsfase en daar helpt een snelle test niet meteen tegen." "Buiten het OOR-paviljoen was er ook veel te beleven, als je daar toch bent, ga je natuurlijk zelf ook even rondkijken. Dan kreeg je veel gratis advies voor en metingen van je gezondheid, eten en drinken, beweging enz. Volgens mij hadden wij allemaal een beter gevoel over de Gezondheidsbeurs dan over de 50+-beurs. Persoonlijk was ik minder moe, maar dat kan ook komen omdat Georgie en ik ons al op zondagmorgen om 10 uur lieten verwennen met een heerlijke nek- en rugmassage," besluit Leontien haar verhaal. Misschien een idee voor de volgende beurs: eerst allemaal in de massagestoel. 19

20 Wat is een CI? Een cochleair implantaat, kortweg CI genoemd, is een electronische prothese die het buiten-, middenen binnenoor overbrugt. Het zet geluid om in electrische pulsen die de gehoorzenuw stimuleren. Met een CI kunnen personen die geen of nog maar een beperkt restgehoor bezitten opnieuw klanken, geluiden en spraak waarnemen. Inwendig wordt met een operatieve ingreep een implantaat aangebracht en verbonden met een electrode die in het slakkenhuis wordt geschoven. De electrode ligt dicht bij de te prikkelen zenuwvezels en geeft signalen aan het lichaam door. Uitwendig is er een zendspoel dat door de huid verbinding maakt met het inwendige implantaat d.m.v. een magnetisch veld, een microfoon die de geluiden opvangt, en een spraakprocessor, een kleine computer die het geluidsignaal omzet in een electronische en gedigitaliseerde code. Het geluid wordt opgevangen door de microfoon, verwerkt in de spraakprocessor tot een electronische code, gaat via de zendspoel naar het implantaat dat de code omzet in electrische pulsen; via de electrode worden de vezels van de gehoorzenuw in het slakkenhuis door de electrische pulsen geprikkeld. Wat is een ABI? Bij een Auditory Brainstem Implant (hersenstam-implantaat), of kortweg ABI genoemd, worden een aantal elektroden op de hersenstam geplaatst. Die staan in verbinding met een stukje elektronica dat in het schedelbot wordt ingebed. De uitwendige elektronica is verder identiek aan die van een Cochleair Implantaat. Een ABI stimu leert een van de gehoor kernen van de hersenstam buiten het slakkenhuis en de gehoorzenuw om. Muziekperceptie met een CI De meeste mensen die een CI dragen, kunnen daarmee redelijk tot heel goed spraak verstaan. Maar de waarneming van mu ziek varieert van persoon tot persoon enorm. Vooral vol was senen die doof zijn geworden vinden dat muziek via de CI niet meer mooi klinkt. De reden hiervan is dat de spraakprocessoren vooral ontwikkeld zijn om spraak goed waar te nemen en te identificeren. In muziek spelen toonhoogte, timbre en ritme een veel grotere rol en op dat vlak zijn de mogelijkheden van de CI nog beperkt. Publicaties van Kong en collega s ( ) wijzen erop dat het waarnemen van de lagere frequenties nog te beperkt is en de fijne muziekkenmerken niet voldoende gecodeerd worden met de CI. Dat de geluidskwaliteit van muziek nog te beperkt is, blijkt ook uit een onderzoek van Gfeller et al (2002), waarin 20 volwassenen met een CI muziekinstrumenten moesten proberen te herkennen. De personen met een CI herkenden gemiddeld slechts 46% van de muziekinstrumenten, terwijl de horende controlegroep gemiddeld 91% herkende. Opvallend was wel dat de horenden vooral fouten maakten binnen een zelfde groep van instrumenten (verwisselen fluit met viool). Uit onderzoek van Kong (2004) blijkt daarentegen dat ritme wel goed wordt waargenomen met een CI en dat CI-dragers op dit vlak bijna even goede scores behalen als horenden. Gfeller (2002) stelde ook vast dat de beste scores behaald werden door personen die een goede auditieve training volgden na de implantatie. Dus met oefening kun je toch wel tot betere resultaten komen. Hij kwam ook tot de conclusie dat countryen popmuziek veel makkelijker herkend worden dan klassieke muziek. Geïmplanteerden die aan het andere oor een hoorapparaat dragen, en dus een combinatie hebben van akoestische en elektrische stimulatie, behalen hogere scores dan personen met alleen een CI. Natuurlijk speelt hierbij ook het auditief geheugen van de geïmplanteerde een belangrijke rol. CI (Cochleair Implantaat) Enkele tips voor betere muziekwaarneming Doofgewordenen die geïmplanteerd worden, moeten er rekening mee houden dat muziek met een CI anders zal klinken dan voorheen. Oefenen, geduld en een positieve houding zijn dan ook een noodzaak om tot een betere muziekwaarneming te komen. Draagt de persoon nog een hoorapparaat aan het andere oor, moedig dan aan om dat hoorapparaat te blijven dragen, zeker als hij naar muziek luistert. Moedig de volwassenen met een CI aan om eens met verschillende CI-programma s naar muziek te luisteren. Het is altijd makkelijker om naar muziek te luisteren in een stille, dan in een rumoerige omgeving. De geïmplanteerde volwassene kan het beste beginnen met eerst naar muziek te luisteren die hem goed bekend is of waar veel ritme in zit. Geleidelijk aan probeer je meer complexe melodieën te herkennen, zoals klassieke muziek. Moedig mensen met een CI aan om regelmatig naar muziek te luisteren, ook al is het in het begin niet aangenaam. Het zal zeker met de tijd verbeteren. Als je over de tekst van een liedje beschikt, is het een heel goede oefening om de tekst erbij te nemen en te proberen te volgen terwijl je luistert. Of vraag je partner om mee te zingen met het lied, zodat je ook naar zijn/ haar mondbeeld kan kijken ter ondersteuning. Probeer ook eens naar muziek te luisteren via de ringleiding, TV/Hifikabel, audiokabel Probeer als geïmplanteerde een dagboek bij te houden, waarin je je vorderingen en moeilijkheden noteert. Op die manier krijg je een beter inzicht in je auditieve mogelijkheden en beperkingen. Zorg er natuurlijk altijd voor dat het luisteren naar muziek ontspannen blijft, want als je teveel inspanningen moet leveren, geniet je er niet meer van. Bron: Cochleair, Implantable Hearing Solutions. (januari 2007) 20

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang;

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; Plotsdoofheid Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; 2. Trommelvlies waarachter zich het middenoor bevindt. Hierin bevinden zich de drie gehoorbeentjes en via de

Nadere informatie

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Informatie voor patiënten Plotsdoofheid Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden G456-Q CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw

Nadere informatie

Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen

Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen Beter door de dag met doofheid of hoorproblemen GGMD staat voor Geestelijke Gezondheidszorg en Maatschappelijke Dienstverlening. Wij helpen doven, mensen met een hoorprobleem en hun naasten met advies,

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Voor Cootje. de vuurtoren

Voor Cootje. de vuurtoren Voor Cootje de vuurtoren De Koos Meinderts vuurtoren Lemniscaat & Annette Fienieg Nederlandse rechten Lemniscaat b.v. Rotterdam 2007 isbn 978 90 5637 909 4 Tekst: Koos Meinderts, 2007 Illustraties: Annette

Nadere informatie

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Communiceren doe je met zijn tweeën Deze folder is bedoeld voor de goedhorenden die in hun omgeving iemand kennen die slechthorend is, en voor slechthorenden

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

1. De Stichting Plotsdoven. 1.1. Doelstelling en doelgroep.

1. De Stichting Plotsdoven. 1.1. Doelstelling en doelgroep. Jaarverslag 2010 1. De Stichting Plotsdoven. 1.1. Doelstelling en doelgroep. De Stichting Plotsdoven werd opgericht in 1989. Het doel van de Stichting is het behartigen van de belangen van plots- en laatdoven,

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. DVD presentatie GGMD ism SUDO 22 januari 2013. LEVEN MET EEN PSCYHISCH PROBLEEM voor doven en slechthorenden

NIEUWSBRIEF. DVD presentatie GGMD ism SUDO 22 januari 2013. LEVEN MET EEN PSCYHISCH PROBLEEM voor doven en slechthorenden NIEUWSBRIEF Voorzitter: Op 22 januari 2013 was er lezing in het gebouw GGMD te Utrecht gehouden, helaas was de opkomst bedroevend te laag misschien wegens sneeuw. Toch heeft Anouska van GGMD presentatie

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Take a look at my life 9

Take a look at my life 9 Take a look at my life 9 Verslaafd aan foto,s maken. Elke dag weer mijn mobiel uit me zak halen en foto,s maken van de dingen die ik mee maak of tegenkom. Er zijn al zoveel mensen die gebruik maken van

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling.

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Leerzaam, leuk, nieuwe contacten opgedaan, nieuwe ideeën. Het open Space concept is geweldig. Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Ontspannen maar

Nadere informatie

Nieuwsbrief SHIB september 2013

Nieuwsbrief SHIB september 2013 Nieuwsbrief SHIB september 2013 www.shib.nl info@shib.nl Postbus 250, 3770 AG Barneveld Bankrekening 1526.55.018 t.n.v. SHIB SHIB 10 jaar en meer Al eerder lieten we weten: SHIB bestaat dit jaar 10 jaar!

Nadere informatie

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012)

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Ik ontmoet Elvis op een moeilijk punt in mijn leven. Mijn zus wilde om wat extra geld te verdienen hondjes gaan verkopen. Elvis en zijn zusje

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

is er voor u! plannen voor 2015 1

is er voor u! plannen voor 2015 1 is er voor u! plannen voor 2015 1 Welkom bij de Eik! In 2014 was het alweer 10 jaar geleden dat de Eik haar deuren opende. In de prachtige omgeving van landgoed Eikenburg met een prettige, warm aandoende

Nadere informatie

MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl

MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl November 2009 MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl Beste Leden, Met deze nieuwsbrief informeren wij u graag over de laatste ontwikkelingen

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

7 februari 2011 op TV L in Limburg Dichterbij,Ine Hellwig als lid van het reizigersoverleg Limburg.

7 februari 2011 op TV L in Limburg Dichterbij,Ine Hellwig als lid van het reizigersoverleg Limburg. Bestuurslid op de TV bij L1. 7 februari 2011 op TV L in Limburg Dichterbij,Ine Hellwig als lid van het reizigersoverleg Limburg. Begin januari werd het ROL via de provincie gevraagd een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Bijeenkomst 1 Zet je eigen Jong ontmoet oud op! Tijdens deze bijeenkomst ontdekken de leerlingen hoe je van de activiteit een succes maakt.

Bijeenkomst 1 Zet je eigen Jong ontmoet oud op! Tijdens deze bijeenkomst ontdekken de leerlingen hoe je van de activiteit een succes maakt. Lesmateriaal: jong ontmoet oud In een lessenreeks van vier bijeenkomsten bereidt u de leerlingen voor op het project Jong Ontmoet Oud: een activiteit dat jong en oud met elkaar in contact brengt. Tijdens

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF MET EEN LACH EN EEN TRAAN

NIEUWSBRIEF MET EEN LACH EN EEN TRAAN NIEUWSBRIEF MET EEN LACH EN EEN TRAAN Na een lange zomer met zon en regen is het weer tijd voor een nieuwe nieuwsbrief. Het is misschien een beetje gek maar onze nieuwsbrief lijkt een beetje op de zomer,

Nadere informatie

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving

Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving Een eigen huis.. Ervaringen van mensen met verstandelijke beperkingen of psychiatrische problemen met zelfstandig wonen en deelname aan de samenleving M.H. Kwekkeboom (red.) A.H. de Boer (SCP) C.van Campen

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Nieuwsbrief CliëntAanZet

Nieuwsbrief CliëntAanZet Nummer 7 September 2015 Van de redactie Hallo, Hier weer een nieuwe nieuwsbrief CliëntAanZet. Heb je een leuk idee voor deze nieuwsbrief? Of wil je misschien zelf iets schrijven? Stuur een bericht naar:

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag.

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Onze vragen: 1. Wanneer bent u met uw schrijfcarrière begonnen? 8 jaar geleden ben ik begonnen met het schrijven.

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie ggz voor doven & slechthorenden Schizofrenie Leven in een andere wereld Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie Herkent u dit? Denkt u wel eens dingen te zien

Nadere informatie

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets.

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets. Een stedentrip is wat Giga (28) het liefste doet tijdens zijn vakanties: het lijstje van steden die hij dit jaar nog gaat bezoeken is enorm; Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Antwerpen, Brugge, Gent, Praag,

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Aanmeldformulier De Riethorst, GGZ centrum voor doven en slechthorenden

Aanmeldformulier De Riethorst, GGZ centrum voor doven en slechthorenden Aanmeldformulier De Riethorst, GGZ centrum voor doven en slechthorenden Volwassenen Dit formulier kan zowel door de cliënt zelf, diens verwijzer als door de aanmeldfunctionaris de Riethorst, locatie Ede

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Clubkampioenschappen TOZ Jeugd en Senioren

Clubkampioenschappen TOZ Jeugd en Senioren Nieuwsbrief 4 - April 2015 In dit nummer: Clubkampioenschappen TOZ Jeugd en Senioren Commissieleden gezocht! Veranderingen rondom training Baanbezetting Instructie Verantwoord Alcohol schenken (IVA) Verslag

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

Introductie. Dansvoorstelling

Introductie. Dansvoorstelling Door: John van Sambeek Introductie Ja, je ziet het goed. Daar is alweer een nieuwe schoolkrant! De schoolkrantredactie bestaande uit allemaal leerlingen heeft in een paar weken tijd veel leuke en interessante

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde.

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde. Jimmy s thuiskomst H et was kerstavond en het was bitter koud in het jaar 1953. De mensen deden nog snel hun laatste kerstinkopen en in de betere buurten waren de huizen gezellig verlicht. Er was echter

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten.

We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten. We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten. We helpen je bij het verbeteren van je contacten met

Nadere informatie

lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer

lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer Wist je dat... onze oren blijven groeien, ook nadat de rest van ons lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer op een centimeter in vijftig jaar.

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Alleen is maar alleen

Alleen is maar alleen 177 177 HOOFDSTUK 11 Alleen is maar alleen WOORDEN 1 1 Heb jij het ook zo...? a los b druk 2 Aan welke... van de stad woon jij? a kant b plek 3 O, daar? Daar woont ook een... van me! a omgeving b kennis

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg Lesbrief Een echte man Yvonne Kroonenberg Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

ChoiCe, CreATe TALeNT

ChoiCe, CreATe TALeNT voor wie is Herken jij het verhaal van Mischa, Dzenan of Laura in jezelf? Ben jij tussen de 14-23 jaar en wil je ontdekken of jij de juiste keuze hebt gemaakt voor jouw toekomst? Dan is RAW TALENT FACTORY

Nadere informatie

Beroepsprofiel Schrijftolk

Beroepsprofiel Schrijftolk Inleiding Dit beroepsprofiel is geldig voor schrijftolken in Nederland. Dit beroepsprofiel is geschreven door de werkgroep beroepscode en beroepsprofiel van de Nederlandse Schrijftolken Vereniging (NSV).

Nadere informatie

Luisteren: muziek (B1 nr. 1)

Luisteren: muziek (B1 nr. 1) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Koningin Beatrixschool

Koningin Beatrixschool Nieuwsbrief 38 3-7-2015 Koningin Beatrixschool De Vissersingel 1, 7942EA Meppel www.beatrixschoolmeppel.nl T: 0522-251716 Geachte ouder(s) verzorger(s) Wat een mooi jaar hebben we achter de rug! In deze

Nadere informatie

Stayokay Wereldweekend

Stayokay Wereldweekend Stayokay Wereldweekend 2009 1. Wat is het Stayokay Wereldweekend? Het Wereldweekend voor gezinnen die wel een opkikker kunnen gebruiken Samen met Humanitas en het Rode Kruis nodigt Stayokay 200 gezinnen

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

KINDEREN VAN HET LICHT

KINDEREN VAN HET LICHT KINDEREN VAN HET LICHT Verteller: Het gebeurde in een donkere nacht, heel lang geleden, dat er herders in het veld waren, die de wacht hielden over hun schapen. Zij stonden net wat met elkaar te praten,

Nadere informatie

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten www.edusom.nl Opstartlessen Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over familie, vrienden en buurtgenoten. Antwoord geven op vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

#3. Zuidwest drenthe in beweging.

#3. Zuidwest drenthe in beweging. APR 2012 NIEUWSBRIEF ONDERSTEBOVEN Naar een klantgerichte organisatie met kleinschalige teams #1. Ondersteboven gaan is: van en met elkaar leren! Het lijkt misschien een vorm van een Loesje (Liefde is:

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Rapport Tevredenheidsmeting Niet-geïndiceerde Dagopvang Appingedam

Rapport Tevredenheidsmeting Niet-geïndiceerde Dagopvang Appingedam Rapport Tevredenheidsmeting Niet-geïndiceerde Dagopvang Appingedam Inleiding Voor u ligt het rapport met de uitkomst van de tevredenheidsmeting uitgevoerd door de afdeling BK&I van ZhgN onder deelnemers

Nadere informatie

Thuis in de Hoeksche Waard

Thuis in de Hoeksche Waard 1 Thuis in de Hoeksche Waard 2 De rust en ruimte van de Hoeksche Waard is onze plek, ons thuis. Hier betekenen wij al bijna vijftig jaar met kleinschalige zorg iets groots in het persoonlijke leven van

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 12-15 jaar Locaties Ede en Amsterdam

Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 12-15 jaar Locaties Ede en Amsterdam Aanmeldingsformulier Jeugd Doven en slechthorenden 12-15 jaar Locaties Ede en Amsterdam 1. Persoonlijke gegevens van het aangemelde kind/jeugdige Naam - voorvoegsel Roepnaam Voornamen Geboortedatum Geboorteplaats

Nadere informatie

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at.

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at. ~1~ s n a l a b n i Happy A ls ouder van een kind met een chronische ziekte weet u vast als geen ander hoe moeilijk de balans is tussen goede zelfzorg en een prettig en gelukkig leven. Om er achter te

Nadere informatie

Gedichten werkboekje. Naam: Groep:

Gedichten werkboekje. Naam: Groep: Gedichten werkboekje Naam: Groep: Gedichten lezen 1. Wat valt je als eerste op bij dit gedicht? Bang Bang, dat ik het nooit vergeten zal. Ik zal het nooit vergeten. Ik zag hem daar voor het laatst in de

Nadere informatie

ANALYSE ENQUETE 2016

ANALYSE ENQUETE 2016 ANALYSE ENQUETE 2016 Aantal ontvangen: Van de 120 zijn er 49 enquêtes terug gekomen. -Ceresstraat/ Het Talent: 14..C -Het 17 L -Ommel:0 -Ostade/ Horizon: 8 O - 10..H Onvoldoende wordt gegeven op de volgende

Nadere informatie

Een goed leven voor.

Een goed leven voor. Een goed leven voor. Juultje Holla - Perspectief - maart 2013 Als onderdeel van het ZonMW project Zeggenschap en Inclusie Met dank aan Rob, die mij hierbij enorm geholpen heeft. Een goed leven voor. Een

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Het hele verhaal in Gebarentaal

Het hele verhaal in Gebarentaal Het hele verhaal in Gebarentaal Nederlandse gebarentaal voor iedereen Werkboek niveau 2 Iris Wijnen en Tom Uittenbogert Broek in Waterland, 2015 Het hele verhaal in Gebarentaal Werkboek niveau 2 Auteurs:

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie