Grote investeringen, grote winsten? Roland de Bruijn en Dirk Korbee

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Grote investeringen, grote winsten? Roland de Bruijn en Dirk Korbee"

Transcriptie

1 Grote investeringen, grote winsten? Roland de Bruijn en Dirk Korbee Het Financieel Dagblad stond er een tijd geleden vol mee, met bedrijven die enorme investeringen doen. Miljarden guldens worden betaald om de capaciteit te vergroten of om maar niet achter te raken op de concurrent. Willen de aandeelhouders echter wel dat bedrijven op deze manier opereren? Zijn ze wel bereid te betalen voor deze lange termijn en uitermate grote investeringen? Inleiding In dit artikel wordt ons onderzoek naar de waardering van beleggers in enorme investeringen beschreven. Dit onderzoek is gedaan aan de hand van de UMTS-frequentie veiling in Nederland, die werd gehouden gedurende de periode 6 juli 2000 t/m 24 juli UMTS staat voor Universal Mobile Telecommunications System. Tijdens de genoemde veiling boden een zestal bedrijven op vijf frequenties. Het onderzoek is gebaseerd op drie van die bedrijven, namelijk KPN, Libertel en Versatel. Modellering van de rendementen en de volatiliteit van aandelen staan centraal in dit onderzoek. Aangezien alleen KPN en Libertel een frequentie hebben gekocht en Versatel niet, hopen we hierdoor enig inzicht te verkrijgen in de waardering van beleggers voor grote investeringen. Om aan te duiden dat het hier ging om grote bedragen; KPN kocht een frequentie voor EUR 0.7 miljard. Voor de bouw van het UMTSnetwerk zal nog eens zo n bedrag betaald moeten worden. De marktwaarde van KPN was op dat moment EUR 37.7 miljard. De investering is dus ruim EUR 1.4 miljard, oftewel 4% van de marktwaarde. Doelstelling en verwachtingen We hebben een tweetal vraagstellingen welke hier formeel worden gedefinieerd: - Welk effect heeft een grote investering door een bedrijf op de aandelenkoers van dit bedrijf? - Hoe zal de volatiliteit van de aandelenkoers zich gedragen rond het tijdstip van het vastleggen op grote investeringen door een bedrijf? We zullen direct onze verwachtingen rond beide vraagstukken formuleren. Allereerst verwachten we een negatief effect op de aandelenkoers door de forse investering. Dit aangezien de meeste beleggers aandelen slechts korte of middellange termijn aanhouden. De hoge prijs voor de licentie op de UMTS-frequentie zal terugverdiend moeten worden met diensten die de hoge prijs rechtvaardigen. Maar aangezien de daadwerkelijke invoering van UMTS nog enkele jaren op zich laat wachten, heeft dit op korte termijn een negatief effect op de winst. Deze situatie zal worden weerspiegeld in een daling van de aandelenkoers. Aandeelhouders kunnen uit dit oogpunt bang zijn nu te moeten betalen voor een onzeker rendement op lange termijn. Door een investering nu, wordt hun keuzevrijheid om dit aandeel te verkopen sterk beknopt. Kortom, voor de aandelen KPN en Libertel verwachten we dat deze relatief zullen dalen ten opzichte van Versatel. Verder verwachten wij een verhoogde volatiliteit net voor en vooral tijdens de beslissingsperiode (in dit geval de veiling). Dit verwachten wij, aangezien zowel het werkelijk doorgang hebben van de investering, als de hoogte van de investering

2 nog niet vast staan. Hierover zal verschil van mening bestaan onder analisten en beleggers. Na deze beslissingsperiode verwachten wij de eerste paar dagen nog een hoge volatiliteit, omdat beleggers inspringen op de beslissingen die zijn genomen. Een lagere volatiliteit verwachten we na deze periode, omdat alle beslissingen dan zijn verwerkt in de prijs van het aandeel en er dus meer zekerheid is. Onderzoeksmethode Allereerst is onderzoek gedaan naar verschillende autoregressieve (AR) tijdreeksmodellen die de rendementen en de volatiliteit van de aandelenkoers van de drie bedrijven moeten modelleren. Hieruit is een keuze gemaakt specifiek voor elk bedrijf en vervolgens is dit model gebruikt om onze twee onderzoeksvragen te beantwoorden. Voor KPN zijn 809 beursdagen bestudeerd van 1 januari 1998 tot 6 februari Voor Libertel beginnen we bij de beursintroductie op 16 juni en kijken tot 6 februari 2001, dit zijn 431 beursdagen. Versatel bekijken we vanaf de derde dag na de beursintroductie, omdat de eerste twee dagen niet representatief zijn voor de beginperiode van het aandeel. We modelleren de aandelenkoers van Versatel in de periode 28 juli 1999 tot 6 februari 2001, dit zijn 395 beursdagen. De constructie van de tijdreeksmodellen is in een aantal logische stappen opgebouwd. De eerste stap is een indruk krijgen van de karakteristieken van de financiële tijdreeksen van de drie bedrijven. Met behulp van de verkregen data wordt een beeld gevormd van het te volgen pad naar een goed tijdreeksmodel. Vervolgens worden voor het eerst schattingen gemaakt. Het zal hier beperkt blijven tot lineaire modellen, deze vormen namelijk de basis voor meer geavanceerde modellen. Nadat de lineaire modellen geschat zijn, wordt getest op niet-lineariteit en mocht het nodig zijn, dan worden niet-lineaire modellen geschat. De volgende stap betreft het toevoegen van een beschrijvende component voor de volatiliteit. Dit wil zeggen, dat nagegaan wordt of perioden van veel volatiliteit perioden van weinig volatiliteit elkaar afwisselen. Tenslotte zal het beste model gebruikt worden om onze onderzoeksvragen te beantwoorden. Hierna zullen we de uitkomsten vergelijken met onze verwachtingen. Eerste blik op de data Om een beeld te krijgen van de data zijn eerst beschrijvende statistieken van de rendementen op de aandelenkoers weergegeven in tabel 1. Allereerst blijkt uit tabel 1, dat de aandelen van KPN en Versatel gemiddeld een bescheiden winst behaalden per dag. Libertel daarentegen deed het een stuk slechter. Ook de meer robuuste maatstaf, de mediaan, laat een dagelijks verlies zien voor Libertel. De rendementen van KPN en Versatel zijn gelijk verdeeld boven en onder nul. Het minimum en maximum van alle rendementen laten zien dat er behoorlijk grote schommelingen zijn opgetreden, vooral Versatel lijkt op basis van deze cijfers heel volatiel. Dit wordt bevestigd door de variantie, deze is bij Versatel veel groter dan bij de andere aandelen. Verder blijkt uit de tabel dat de scheefheid van de rendementen van alle bedrijven groter dan nul is. Dit betekent dat er meer waarnemingen liggen in de rechter staart dan in de linker staart. Ook de absolute waarde van het maximum is bij alle bedrijven groter dan de absolute waarde van het minimum. Ondanks dat dit bij aandelen erg ongewoon is, treedt dit bij vrijwel alle aandelen van telecombedrijven op in de periode die wij onderzochten. Ook andere high tech bedrijven ervaren een positieve scheefheid, dit komt naar ons idee door de hype van technologie en telecom aandelen aan het einde van 1999 en het begin van In tabel 1 is ook te zien dat voor alle drie de aandelen de kurtosis van de rendementen groter is dan drie, en ook dat de waarnemingen naar rechts scheef verdeeld zijn. Dit betekent dat in de staarten van de verdeling meer waarnemingen zitten dan voor de normale verdeling het geval is. Dit geeft aan dat er extreme rendementen zijn behaald op de aandelen, wat een veel voorkomend verschijnsel is bij financiële data. Keuze voor model Om de geschatte modellen te testen worden deze onderworpen aan een aantal evaluatiecriteria. Bij alle uitgevoerde toetsen is telkens een significantieniveau van 5% gebruikt. Voor het evalueren van de in-sample-fit is gekeken naar de Tabel 1: Beschrijvende statistieken voor de dagelijkse rendementen op de verschillende aandelen. medium econometrische toepassingen

3 volgende criteria; het Akaike Informatie Criterium (AIC), Schwarz Criterium (SC) en de som van gekwadrateerde residuen (SSR). Om de voorspelkracht van het model te evalueren is de Succes Ratio (SR) als criterium gekozen. Dit is een maatstaf voor de voorspelkracht van het model om het juiste teken van de rendementen te voorspellen. Verder hebben we onze modellen gecontroleerd op normaliteit aan de hand van de Jarque-Bera toets (JB). Mocht er geen sprake zijn van normaliteit, is er dan sprake van residuele autocorrelatie, heteroscedasticiteit of zitten er uitschieters in de data? Om te testen op residuele autocorrelatie is getest met twee toetsen: de door Ljung en Box ontworpen Q-statistiek en de Godfrey Lagrange Multiplier (LM) toets. Deze testen zullen uitwijzen of het nodig is om een extra AR orde in het model op te nemen. Een test op heteroscedasticiteit is uitgevoerd met behulp van de LM toets op autoregressieve conditionele heteroscedasticiteit (ARCH). Voor het testen op uitschieters hebben we zelf een procedure ontwikkeld. Deze procedure kijkt naar een omgeving van waarnemingen. Een uitschieter is een waarneming die buiten een vooraf bepaald aantal van deze omgevingen valt. De omgeving wordt geconstrueerd door een bandbreedte rondom de mediaan van een vooraf bepaald aantal waarnemingen. Het aantal waarnemingen is vastgesteld op 22 handelsdagen, hetgeen ongeveer overeenkomt met het aantal handelsdagen in een maand. Iedere waarneming ligt dus ook in 22 omgevingen. De bandbreedte is een aantal keer de standaarddeviatie van de waarnemingen binnen de omgeving. In dit onderzoek wordt een waarneming als uitschieter aangemerkt als deze in iedere omgeving buiten de bandbreedte treed. het aandeel KPN, de tweede groep het rendement op Libertel en de laatste twee vergelijkingen het rendement op Versatel. De variabelen D1 t/m D8, E1 t/m E4 en F1 t/m F3 zijn dummyvariabelen die zijn opgenomen voor uitschieters die zijn geconstateerd in de data. Het model voor KPN staat bekend als een AR(1)-GARCH(1,1) model. Het model voor Libertel is bekend onder de naam SETAR(3)-GARCH(1,1) en het model voor Versatel is een SETAR(2)-GARCH(1,1) model. Er zijn nog enkele toetsen op misspecificatie van het model uitgevoerd. Daaruit is gebleken dat het model voor Versatel de data slecht fit. De kans hierop was erg groot gezien de extreme volatiliteit van de data, zoals al bleek uit tabel 1. (1) (2) (3) Model Eerst zijn er lineaire AR modellen geschat voor het rendement op de aandelenkoersen. Vervolgens is er getest op nietlineaire componenten. Deze blijken aanwezig te zijn in de tijdreeksen van de aandelen Libertel en Versatel. Met de geschatte modellen voor het rendement is verder gewerkt om ook een beschrijving van de volatiliteit van het aandelenrendement te geven. Voor de volatiliteit is ook getest op niet-lineaire componenten en asymmetrie. Maar het blijkt dat een GARCH(1,1) model de volatiliteit voldoende goed beschrijft zoals al vaak is gebleken uit bestaande literatuur. De schattingsresultaten voor de uiteindelijke modellen staan hieronder weergegeven. De standaardfouten zijn quasi-likelihood robuuste standaardfouten (HCC). Deze staan tussen haakjes onder de parameterschattingen. Vergelijkingen (1), (3) en (5) modelleren het niveau van het rendement. Vergelijkingen (2), (4) en (6) modelleren de variantie van dit rendement. De eerste twee beschrijven het rendement op (4) (5) (6)

4 Tabel 2: Parameterschattingen voor de dummyvariabelen als ze opgenomen zijn in (1), (3) en (5). N.B. ** = significant bij 5% significantieniveau; HCC standaardfouten tussen haakjes. Toepassing model Met behulp van de bovenstaande modellen kan antwoord gegeven worden op de onderzoeksvragen. Om de vraag te kunnen beantwoorden wat het effect van een grote investering zoals de UMTS-veiling zal zijn op de aandelenkoers introduceren we twee dummyvariabelen. De eerste dummy, Direct effect, heeft de waarde nul, behalve de dag na het sluiten van de veiling; op die dag is de waarde één. De tweede dummy, Middellange termijn, heeft de waarde nul tot de eerste dag na het sluiten van de veiling en krijgt daarna de waarde één. De dummy Direct effect beschrijft de gevolgen van de veiling op het rendement van het aandeel op (zeer) korte termijn. De dummy Middellange termijn beschrijft de gevolgen van de veiling op het rendement van het aandeel op middellange termijn. De parameterschattingen moeten bepalen wat de invloed is geweest op de aandelenkoers. Met behulp van de genoemde dummies zijn opnieuw schattingen uitgevoerd en de schattingenresultaten voor de dummies staan in tabel 2. Uit tabel 2 blijkt dat voor alledrie bedrijven er een significant direct effect is. Voor KPN en Libertel is dit effect negatief en voor Versatel is dit positief. Daaruit kan geconcludeerd worden dat het kopen van een UMTS-frequentie KPN en Libertel op de dag na de veiling een lager rendement heeft bezorgd. Het directe effect van het kopen van een UMTS-frequentie is dus negatief. Dit zou men kunnen zien als een negatieve eerste indruk van aandeelhouders op een dergelijke grote investering. Op middellange termijn blijkt er voor KPN een negatief rendement behaald te zijn. Dit is een indicatie dat het kopen van een UMTS-frequentie op middellange termijn ertoe heeft geleid dat aandeelhouders hun vertrouwen verliezen in het bedrijf en uit het aandeel stappen. Deze resultaten bevestigen onze verwachtingen. Het blijkt niet mogelijk om het lange termijn effect van een grote investering te isoleren. Er is bijvoorbeeld ook een neerwaartse trend in de hele telecomsector, waardoor het erg lastig is om het pure effect van de investering in een UMTS-frequentie te bepalen. Aangezien financiële markten daarnaast erg snel reageren op gebeurtenissen, is vooral het directe effect van belang. Het middellange termijn effect voor Libertel is niet significant van nul verschillend. Dit duidt erop dat op middellange termijn geen significant negatief effect bestaat. Dit is in tegenstelling tot onze verwachtingen. We hadden ook hier een significant negatief effect verwacht. Voor het aandeel Versatel is geen significant middellange termijn effect te herkennen, wat onze ideeën over de effecten op het aandeel Versatel bevestigt. Voor onze tweede vraag hebben we een extra dummyvariabele, Tijdens de veiling, toegevoegd. Deze variabele meet het effect tijdens de veiling. Nu zijn de drie dummyvariabelen opgenomen in de variantie-vergelijking. Het is nu immers de bedoeling om een indruk te krijgen wat het effect van de veiling is geweest op de volatiliteit van de aandelen. De parameterschattingen staan in tabel 3. In tabel 3 is te zien dat tijdens de veiling de volatiliteit niet significant veranderd is voor aandelen KPN en Libertel. Daarnaast er is geen hogere mate van volatiliteit op de eerste handelsdag na de veiling. De effecten op de volatiliteit op middellange termijn zijn voor deze aandelen ook niet lager dan voor de veiling. Voor Versatel is zelfs te zien dat de volatiliteit significant lager is geweest tijdens de veiling en dat de volatiliteit op middellange termijn zelfs hoger is dan voor of tijdens de veiling. Deze resultaten zijn in tegenstelling tot onze verwachtingen. Onze verwachtingen waren dat tijdens de veiling juist veel gehandeld zou worden in aandelen KPN, Libertel en Versatel. Een reden waarom dit niet is gebeurd zou kunnen zijn, dat aandeelhouders liever de uitslag afwachten. Daarnaast verwachtten we een hoge mate van volatiliteit op de eerste handelsdag na de veiling. Het bleek echter dat de volatiliteit niet significant hoger was. Kennelijk hebben weinig aandeelhouders hun aandelenposities herzien. Bovendien waren onze verwachtingen voor de middellange termijn dat de volatiliteit in de rendementen op de aandelen iets zou dalen. De volatiliteit op middellange termijn is waarschijnlijk beter verklaarbaar door algemene marktcondities in de telecomsector. Tabel 3: Parameterschattingen voor de dummyvariabelen als ze opgenomen zijn in (2), (4) en (6). N.B. ** = significant bij 5% significantieniveau; HCC standaardfouten tussen haakjes. medium econometrische toepassingen

5 Conclusies Uit dit onderzoek komt naar voren dat het directe effect van het kopen van een UMTS-frequentie het rendement op een aandeel negatief beïnvloedt. Aandeelhouders blijken investeringen van deze omvang niet positief te waarderen. Het effect op middellange termijn is voor KPN een lager rendement. Voor Libertel en Versatel is geen duidelijk middellange termijn effect te onderscheiden. De volatiliteit tijdens de UMTS-frequentie veiling is relatief lager dan in andere perioden voor alle aandelen. Direct na de veiling blijkt geen significant hogere volatiliteit op te treden. Op middellange termijn blijkt de volatiliteit niet lager te worden. Tot slot Met dit onderzoek hebben we aangetoond dat beleggers niet geïnteresseerd zijn in lange termijn, veel kostende investeringen. Veel meer wordt gelet op de korte en middellange termijn. Wellicht kan dit artikel managers helpen in het nemen van beslissingen betreffende grote investeringen. Personalia Roland de Bruijn en Dirk Korbee studeren beide financiële econometrie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dit artikel is gebaseert op hun onderzoek voor het vak Econometrie B. De auteurs zijn de docent bij dit vak, Prof. Dr. P.H.B.F. Franses, zeer dankbaar voor de uitstekende begeleiding die hij heeft gegeven gedurende het onderzoek en het schrijven van zowel het verslag als dit artikel.

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt 1 Aanpak analyse van de loterijmarkt 1. In het kader van de voorgenomen fusie tussen SENS (o.a. Staatsloterij en Miljoenenspel) en SNS

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Business Administration / Bedrijfskunde Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Algemeen Vak : Statistische Methoden Groep : niet van toepassing en Technieken Vakcode : BKB0019t Soort tentamen : gesloten

Nadere informatie

Research Note Prestatie-analyse met behulp van box plots

Research Note Prestatie-analyse met behulp van box plots Research Note Prestatie-analyse met behulp van box plots Inleiding Voortdurend worden er wereldwijd enorme hoeveelheden beursdata gegenereerd en verzameld. Dit is mede te danken aan de opkomst van internet

Nadere informatie

Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis

Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis Peter Vlaar Hoofd ALM modellering APG VBA ALM congres 5 november 2009 Agenda Karakteristieken van de kredietcrisis? Hoe kunnen we

Nadere informatie

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Centrale tendentie Centrale tendentie wordt meestal afgemeten aan twee maten: Mediaan: de middelste waarneming, 50%

Nadere informatie

Graphical modelling voor Mediastudies Data

Graphical modelling voor Mediastudies Data Graphical modelling voor Mediastudies Data De analyse Alle analyses zijn gedaan met MIM, een analyseprogramma ontworpen voor graphical modelling (Versie 3.2.07, Edwards,1990,1995). Modellen zijn verkregen

Nadere informatie

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE 1 DOEL VAN REGRESSIE ANALYSE De relatie te bestuderen tussen een response variabele en een verzameling verklarende variabelen 1. LINEAIRE REGRESSIE Veronderstel dat gegevens

Nadere informatie

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi. Lotos-Euros v1.7: validatierapport voor 10 en bias-correctie Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.nl Conclusies Bias-correctie:

Nadere informatie

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y 1 Regressie analyse Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y Regressie: wel een oorzakelijk verband verondersteld: X Y Voorbeeld

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamenopgaven Statistiek 2DD71: UITWERKINGEN 1. Stroopwafels a De som S van de 12 gewichten is X 1 + X 2 + + X 12. Deze is normaal

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2004-I

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2004-I Examenresultaten Voor de invoering van de tweede fase bestonden de vakken wiskunde A en wiskunde B. In 2 werden deze vakken voor het laatst op alle VWO-scholen geëxamineerd. Bij het Centraal Examen wiskunde

Nadere informatie

Samenvatting. Doelstelling

Samenvatting. Doelstelling Samenvatting In 2003 hebben de ministeries van Justitie, Financiën, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Algemene Zaken de afspraak gemaakt dat het ministerie van Justitie het voortouw zal nemen

Nadere informatie

Netto hypotheekschuld positie

Netto hypotheekschuld positie Netto hypotheekschuld positie (Bank)spaar- en beleggingsdepots Auteur: Laura Oudman (Erasmus Universiteit Rotterdam) Onder begeleiding van: Erik Kole (Erasmus Universiteit Rotterdam) Liesbeth Noordegraaf-Eelens

Nadere informatie

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING HANDLEIDING GLOBAL ANALYZER RAPPORTS 1 Het Identificatie blok 1 Het Diagnose blok 1 Het Conclusies blok 1 Het bedrijfsprofiel 2 De verschillende Onderdelen 2 DE WAARDERING 2 Koop laag, verkoop hoog! 2

Nadere informatie

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische Nederlandse samenvatting Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische farmacokinetische modellen Algemene inleiding Klinisch onderzoek

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Handelen met de SentimentIndicator 1 RendementMaken.com

Handelen met de SentimentIndicator 1 RendementMaken.com Dit zijn misschien wel de bekendste uitspraken op het gebied van beleggen. Je kan ze zó op een tegeltje aan de muur spijkeren. Degene die alleen deze twee regels consequent zou toepassen wordt op den duur

Nadere informatie

Klantonderzoek: statistiek!

Klantonderzoek: statistiek! Klantonderzoek: statistiek! Statistiek bij klantonderzoek Om de resultaten van klantonderzoek juist te interpreteren is het belangrijk de juiste analyses uit te voeren. Vaak worden de mogelijkheden van

Nadere informatie

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 1 juni 13.3 16.3 uur 2 4 Voor dit examen zijn maximaal 87 punten te behalen; het examen bestaat uit 21

Nadere informatie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Inleveren: Uiterlijk 15 februari voor 16.00 in mijn postvakje Afspraken Overleg is toegestaan, maar iedereen levert zijn eigen werk in. Overschrijven

Nadere informatie

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak 1 Achtergrond van het onderzoek Bedrijven vertrouwen meer en meer op social media om klanten te betrekken

Nadere informatie

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Bij Excel denken de meesten niet direct aan een statistisch programma. Toch biedt Excel veel mogelijkheden tot statistische

Nadere informatie

Netwerkdiagram voor een project. AOA: Activities On Arrows - activiteiten op de pijlen.

Netwerkdiagram voor een project. AOA: Activities On Arrows - activiteiten op de pijlen. Netwerkdiagram voor een project. AOA: Activities On Arrows - activiteiten op de pijlen. Opmerking vooraf. Een netwerk is een structuur die is opgebouwd met pijlen en knooppunten. Bij het opstellen van

Nadere informatie

Portefeuilleprofielen

Portefeuilleprofielen Portefeuilleprofielen Rood BANDBREEDTE van de portefeuille Laatste update: 1 oktober 2015 ROOD Minimum Maximum Tactisch Aandelen 80,00% 100,00% 95,00% Obligaties 0,00% 15,00% 0,00% Onroerend Goed 0,00%

Nadere informatie

Serologische testen en interpretatie van testresultaten

Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen Serologie is de leer van de stoffen die zich bevinden in het bloedserum. Bloedserum is het vocht dat verkregen is nadat bloed

Nadere informatie

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren College 5: Regressie en correlatie (2) Rosner 11.5-11.8 Arnold Kester Capaciteitsgroep Methodologie en Statistiek Universiteit Maastricht Postbus 616, 6200 MD Maastricht

Nadere informatie

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen R.J. Baars, MSc Kruytgebouw N710 r.j.baars@uu.nl februari 2014 Opbouw van statistiek Statistiek 1 (periode 2: vandaag) Dit college + zelfstudie +

Nadere informatie

Advanced Battery Tech Inc.

Advanced Battery Tech Inc. TIP 1: Advanced Battery Tech Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten ABAT US00752H1023 Industrial Electrical Equipment Advanced Batteries (ABAT) ontwikkelt, fabriceert en

Nadere informatie

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen SPSS Introductiecursus Sanne Hoeks Mattie Lenzen Statistiek, waarom? Doel van het onderzoek om nieuwe feiten van de werkelijkheid vast te stellen door middel van systematisch onderzoek en empirische verzamelen

Nadere informatie

College 3 Meervoudige Lineaire Regressie

College 3 Meervoudige Lineaire Regressie College 3 Meervoudige Lineaire Regressie - Leary: Hoofdstuk 8 p. 165-169 - MM&C: Hoofdstuk 11 - Aanvullende tekst 3 (alinea 2) Jolien Pas ECO 2012-2013 'Computerprogramma voorspelt Top 40-hits Bron: http://www.nu.nl/internet/2696133/computerprogramma-voorspelt-top-40-hits.html

Nadere informatie

De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden

De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden Nationale-Nederlanden hanteert 17 beleggingsprofielen verdeeld over de categorieën Defensief, Neutraal, Offensief en Liquide.

Nadere informatie

Algemene toelichting op de Box-Jenkins-methode

Algemene toelichting op de Box-Jenkins-methode Algemene toelichting op de Box-Jenkins-methode Aan de hand van tijdreeksanalyse volgens de Box-Jenkins-methode [Box and Jenkins, 1976], kan de tijdreeks van een variabele beschreven worden met een discreet

Nadere informatie

Vergelijking van zeven GARCH modellen voor het voorspellen van Value at Risk

Vergelijking van zeven GARCH modellen voor het voorspellen van Value at Risk Vergelijking van zeven GARCH modellen voor het voorspellen van Value at Risk Jurriaan Wesselink zomer 2015 Samenvatting Deze scriptie analyseert de Value at Risk (VaR) voorspellingen van zeven Generalized

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen 1 Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen Peter van der Meer Samenvatting In dit onderzoek is geprobeerd antwoord te geven op de vraag in hoeverre het mogelijk is verschillen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Het tablet is om vele redenen een populaire toedieningsvorm van geneesmiddelen. Het gebruikersgemak en het gemak waarmee ze grootschalig kunnen worden geproduceerd zijn slechts twee van de

Nadere informatie

09-07-10 Ledennieuwsbrief (een succesvol beleggingsysteem geëvalueerd)

09-07-10 Ledennieuwsbrief (een succesvol beleggingsysteem geëvalueerd) JAARGANG 3 NUMMER 7 Nieuwsbrief In deze speciale editie: 1. Een succesvol beleggingsysteem geëvalueerd 01 augustus 2010 Kwantitatieve analyse is de grondslag van het weekendbeleggers systeem 09-07-10 Ledennieuwsbrief

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Business Administration / Bedrijfskunde Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Algemeen Vak : Statistische Methoden Groep : niet van toepassing en Technieken Vakcode : BKB009t Soort tentamen : gesloten boek

Nadere informatie

Modelleren C Appels. Christian Vleugels Sander Verkerk Richard Both. 2 april 2010. 1 Inleiding 2. 3 Data 3. 4 Aanpak 3

Modelleren C Appels. Christian Vleugels Sander Verkerk Richard Both. 2 april 2010. 1 Inleiding 2. 3 Data 3. 4 Aanpak 3 Modelleren C Appels Christian Vleugels Sander Verkerk Richard Both 2 april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Probleembeschrijving 2 3 Data 3 4 Aanpak 3 5 Data-analyse 4 5.1 Data-analyse: per product.............................

Nadere informatie

Equitisation and Stock-Market Development

Equitisation and Stock-Market Development Samenvatting In deze dissertatie worden twee belangrijke vraagstukken met betrekking tot het proces van economische hervorming in Vietnam behandeld, te weten de Vietnamese variant van privatisering (equitisation)

Nadere informatie

Voorbeeld regressie-analyse

Voorbeeld regressie-analyse Voorbeeld regressie-analyse In dit voorbeeld wordt gebruik gemaakt van het SPSS data-bestand vb_regr.sav (dit bestand kan gedownload worden via de on-line helpdesk). We schatten een model waarin de afhankelijke

Nadere informatie

Technology Semiconductor Integrated Circuits

Technology Semiconductor Integrated Circuits TIP 1: Amkor Technology Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten AMKR US0316521006 Technology Semiconductor Integrated Circuits Amkor Technology (AMKR) is het op één na grootste

Nadere informatie

Folkert Buiter 2 oktober 2015

Folkert Buiter 2 oktober 2015 1 Nuchter kijken naar feiten en trends van aardbevingen in Groningen. Een versneld stijgende lijn van het aantal en de kracht van aardbevingen in Groningen. Hoe je ook naar de feitelijke metingen van de

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

DEZE PAGINA NIET vóór 8.30u OMSLAAN!

DEZE PAGINA NIET vóór 8.30u OMSLAAN! STTISTIEK 1 VERSIE MT15303 1308 1 WGENINGEN UNIVERSITEIT LEERSTOELGROEP MT Tentamen Statistiek 1 (MT-15303) 5 augustus 2013, 8.30-10.30 uur EZE PGIN NIET vóór 8.30u OMSLN! STRT MET INVULLEN VN NM, REGISTRTIENUMMER,

Nadere informatie

Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen Statistiek

Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie sociale en regionale statistieken (SRS) Sector statistische analyse voorburg (SAV) Postbus 24500 2490 HA Den Haag Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen

Nadere informatie

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA)

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA) Wat betekent k/boekwaarde (koers/boekwaarde)- of K/B-ratio? Een ratio die de marktwaarde van een aandeel vergelijkt met zijn boekwaarde. De ratio wordt berekend door de actuele slotkoers van het aandeel

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Omgaan met Informatie over Complexe Onderwerpen: De Rol van Bronpercepties In het dagelijkse leven hebben mensen een enorme hoeveelheid informatie tot hun beschikking (bijv. via het

Nadere informatie

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Veel Nederlandse pensioenfondsen hebben in de afgelopen jaren hun vastgoedportefeuilles opnieuw

Nadere informatie

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer.

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer. 3.8 Meningen van bevraagden ten aanzien van de verstekregeling 3.8.1 Verruiming mogelijkheden verdachte? Uit de verkregen reacties wordt duidelijk dat er uiteenlopende antwoorden zijn gegeven op de vraag

Nadere informatie

Figuur 1. Schematisch overzicht van de structuur van het twee-stadia recourse model.

Figuur 1. Schematisch overzicht van de structuur van het twee-stadia recourse model. Samenvatting In dit proefschrift worden planningsproblemen op het gebied van routering en roostering bestudeerd met behulp van wiskundige modellen en (numerieke) optimalisatie. Kenmerkend voor de bestudeerde

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO 2016

Correctievoorschrift HAVO 2016 Correctievoorschrift HAVO 2016 tijdvak 2 management & organisatie Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden

Nadere informatie

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Voorstellen Karel Mercx Hildo Laman Begonnen in de internetzeepbel Begonnen in de optiehandel Programma Voor & nadelen

Nadere informatie

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014 Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV 1 2 3 4 Uit de grondslagen van de geconsolideerde jaarrekening: a. Algemeen Sligro Food Group N.V. is gevestigd te Veghel,

Nadere informatie

Fundamentele analyse per aandeel (Bron: Reuters)

Fundamentele analyse per aandeel (Bron: Reuters) Fundamentele analyse per aandeel (Bron: Reuters) Deze informatie is afkomstig van derden in de zin van artikel 24.8 en 24.9 van de Algemene Voorwaarden van BinckBank en is dus niet afkomstig van BinckBank.

Nadere informatie

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten NnL Wat is uw beleggersprofiel? Wat voor belegger bent u? Accepteert u risico's? Of speelt u liever op zeker? Door de onderstaande vragen te beantwoorden, brengt u uw risicoprofiel en uw beleggingshorizon

Nadere informatie

Dutch Summary. Dutch Summary

Dutch Summary. Dutch Summary Dutch Summary Dutch Summary In dit proefschrift worden de effecten van financiële liberalisatie op economische groei, inkomensongelijkheid en financiële instabiliteit onderzocht. Specifiek worden hierbij

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

Tactische Asset Allocatie

Tactische Asset Allocatie Tactische Asset Allocatie Enno Veerman Volendam, 2 maart 2012 Tactische Asset Allocatie (TAA) Strategische Asset Allocatie (SAA): portefeuille samenstellen op basis van lange-termijn voorspellingen TAA:

Nadere informatie

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33)

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Toezicht Financiële Verslaggeving 27 oktober 2011 Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de

Nadere informatie

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van 9 Samenvatting 173 174 9 Samenvatting Kanker is een veel voorkomende ziekte. In 2003 werd in Nederland bij meer dan 72.000 mensen kanker vastgesteld. Geschat wordt dat het hier in 9.000 gevallen om mensen

Nadere informatie

6.1 Beschouw de populatie die wordt beschreven door onderstaande kansverdeling.

6.1 Beschouw de populatie die wordt beschreven door onderstaande kansverdeling. Opgaven hoofdstuk 6 I Learning the Mechanics 6.1 Beschouw de populatie die wordt beschreven door onderstaande kansverdeling. De random variabele x wordt tweemaal waargenomen. Ga na dat, indien de waarnemingen

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

Netwerkdiagram voor een project. AON: Activities On Nodes - activiteiten op knooppunten

Netwerkdiagram voor een project. AON: Activities On Nodes - activiteiten op knooppunten Netwerkdiagram voor een project. AON: Activities On Nodes - activiteiten op knooppunten Opmerking vooraf. Een netwerk is een structuur die is opgebouwd met pijlen en knooppunten. Bij het opstellen van

Nadere informatie

Bachelorscriptie Financiële Econometrie

Bachelorscriptie Financiële Econometrie De safe haven van valuta Bachelorscriptie Financiële Econometrie Naam: John Kuijt Studentnummer: 298809 Begeleider: prof. dr. D.J. van Dijk Datum: vrijdag 8 juli 2011 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Data...

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Sociologie Vrije Universiteit Amsterdam - Faculteit der Sociale Wetenschappen - P Sociologie - 2012-2013

Sociologie Vrije Universiteit Amsterdam - Faculteit der Sociale Wetenschappen - P Sociologie - 2012-2013 Sociologie Vrije Universiteit Amsterdam - - P Sociologie - 2012-2013 Vrije Universiteit Amsterdam - - P Sociologie - 2012-2013 I Inhoudsopgave Premasterprogramma Sociologie 1 Vak: Beschrijvende en inferentiële

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Business Administration / Bedrijfskunde Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Algemeen Vak : Statistische Methoden Groep : niet van toepassing en Technieken Vakcode : BKB0019t Soort tentamen : gesloten

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Samenvatting 203 Klimaatverandering leidt volgens de voorspellingen tot een toename van de mondiale temperatuur en tot veranderingen in de mondiale waterkringloop. Deze veranderingen in de waterkringloop

Nadere informatie

Wall Street of niet, dat is de vraag

Wall Street of niet, dat is de vraag Wall Street of niet, dat is de vraag 1. Beleggers hebben geen leuke tijd achter de rug. 2011 was een moeilijk beleggingsjaar. Het begon goed, alsof het ingezet herstel na het bloedbad van 2008/2009 zich

Nadere informatie

Byloshi Investment Fund Jaarverslag 2011. Aangeboden door

Byloshi Investment Fund Jaarverslag 2011. Aangeboden door Byloshi Investment Fund Jaarverslag 2011 Aangeboden door Datum: 31 maart 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Verslag van de beheerder 3 1.1 Byloshi Investments 3 1.2 Byloshi Earth 3 1.2.1 Portefeuillesamenstelling

Nadere informatie

De waardebepaling van grond en opstal

De waardebepaling van grond en opstal EEN HEDONISCH PRIJSMODEL De waardebepaling van grond en opstal Wij introduceren een hedonisch prijsmodel waarmee we de waarde van grond en de waarde van opstal los van elkaar kunnen schatten voor alle

Nadere informatie

Checklist voor het opzetten van een aandelenparticipatieplan voor medewerkers

Checklist voor het opzetten van een aandelenparticipatieplan voor medewerkers 1 Checklist voor het opzetten van een aandelenparticipatieplan voor medewerkers Duurzaam aandeelhouderschap begint met een goede voorbereiding Een beter bedrijfsresultaat, een hogere productiviteit en

Nadere informatie

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld!

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! (On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! De verantwoordelijkheid voor een voldoende kwaliteit van de spanning en de stroom is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van netbeheerders, fabrikanten en

Nadere informatie

ONDERZOEK DOEN. HENK LINDEMAN h.lindeman@aps.nl. Naam Datum

ONDERZOEK DOEN. HENK LINDEMAN h.lindeman@aps.nl. Naam Datum ONDERZOEK DOEN HENK LINDEMAN h.lindeman@aps.nl Naam Datum Onderzoeksvragen; uw keuze voor deze workshop Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen onderzoek doen en gedocumenteerd schrijven? Welke

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

Rabo Performance Plus Note

Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Wie een voorsprong krijgt, maakt meer kans op een overwinning. Wilt u die voorsprong? Stap dan nu in de Rabo Performance Plus Note en beleg in een

Nadere informatie

Chasing Bulls and Fleeing Bears Cross-Countries

Chasing Bulls and Fleeing Bears Cross-Countries Erasmus Universiteit Rotterdam Bachelorscriptie Financiële Econometrie Chasing Bulls and Fleeing Bears Cross-Countries Auteur: J.J. van Opdurp (295114) Begeleider: Dr. H.J.W.G. Kole 17 juli 2009 Samenvatting

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

http://www.vectorvest.be/beblog/?p=25

http://www.vectorvest.be/beblog/?p=25 http://www.vectorvest.be/beblog/?p=25 Succes op Lange Termijn Ik heb onlangs de Angie s Angels strategie besproken tijdens 1 van onze wekelijkse Strategie van de week video s, die enkel toegankelijk zijn

Nadere informatie

College 6 Eenweg Variantie-Analyse

College 6 Eenweg Variantie-Analyse College 6 Eenweg Variantie-Analyse - Leary: Hoofdstuk 11, 1 (t/m p. 55) - MM&C: Hoofdstuk 1 (t/m p. 617), p. 63 t/m p. 66 - Aanvullende tekst 6, 7 en 8 Jolien Pas ECO 01-013 Het Experiment: een voorbeeld

Nadere informatie

Marktwaarde bepaling voor voetbalspelers van verschillende leeftijdsgroepen uit acht Europese competities

Marktwaarde bepaling voor voetbalspelers van verschillende leeftijdsgroepen uit acht Europese competities Marktwaarde bepaling voor voetbalspelers van verschillende leeftijdsgroepen uit acht Europese competities Annemarijn Mutsaerts Erasmus Universiteit Rotterdam Erasmus School of Economics begeleider: Dr.

Nadere informatie

Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap

Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap Resultaten onderzoek bij bedrijven (MKB) Hoe ondernemend en innovatief is uw organisatie? Woord vooraf Hoe ondernemend en innovatief is uw organisatie?

Nadere informatie

Project Management (H 9.8 + H 22 op CD-ROM)

Project Management (H 9.8 + H 22 op CD-ROM) Project Management (H 9.8 + H 22 op CD-ROM) CPM (Critical Path Method) Activiteiten met afhankelijkheden en vaste duur zijn gegeven. CPM bepaalt de minimale doorlooptijd van het project. PERT (Program

Nadere informatie

Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel

Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel 26.0 Inleiding In dit hoofdstuk leer je een aantal technieken die je kunnen helpen bij het voorbereiden van bedrijfsmodellen in Excel (zie hoofdstuk 25 voor wat bedoeld

Nadere informatie

Tilburg University. De portefeuillekeuze van Nederlandse huishoudens Das, J.W.M.; van Soest, Arthur

Tilburg University. De portefeuillekeuze van Nederlandse huishoudens Das, J.W.M.; van Soest, Arthur Tilburg University De portefeuillekeuze van Nederlandse huishoudens Das, J.W.M.; van Soest, Arthur Published in: De Rol van het Vermogen in de Economie. Preadviezen van de KVS Publication date: Link to

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek (2DD14) op vrijdag 17 maart 2006, 9.00-12.00 uur.

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek (2DD14) op vrijdag 17 maart 2006, 9.00-12.00 uur. TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Statistiek DD14) op vrijdag 17 maart 006, 9.00-1.00 uur. UITWERKINGEN 1. Methoden om schatters te vinden a) De aannemelijkheidsfunctie

Nadere informatie

Advies 33. Uit de gunningssystematiek zoals die is neergelegd in hoofdstuk 5 van de gunningsleidraad

Advies 33. Uit de gunningssystematiek zoals die is neergelegd in hoofdstuk 5 van de gunningsleidraad Advies 33 1. Feiten 1.1 Beklaagde heeft een Europese niet-openbare procedure uitgeschreven voor de herontwikkeling en realisatie van een nieuwe locatie en huisvesting van een gemeentehuis. De werkzaamheden

Nadere informatie

Evolutie van de schadefrequentie in de BA motorrijtuigen verzekering

Evolutie van de schadefrequentie in de BA motorrijtuigen verzekering Evolutie van de schadefrequentie in de BA motorrijtuigen verzekering Inhoud 1. Aantal schadegevallen BA toerisme en zaken... 2 Schadefrequentie BA toerisme en zaken... 2 Schadefrequentie van de schadegevallen

Nadere informatie

Gebruikers handleiding Andix Wizard Technische Analyse

Gebruikers handleiding Andix Wizard Technische Analyse Andix Wizard Gebruikers handleiding Andix Wizard Technische Analyse http://www.andixwizard.nl Varsseveld, 12 januari 2014 Gebruikershandleiding Andix Wizard technische analyse Andix Wizard helpt de gebruiker

Nadere informatie

Trade van de Week. Traden, BAM, cashen!

Trade van de Week. Traden, BAM, cashen! Trade van de Week Traden, BAM, cashen! De titel doet het wellicht al vermoeden. Ik sprak vandaag een klant die een mooie winst behaalde door het handelen in BAM. Een trade die met recht Trade van de Week

Nadere informatie

KOSTENEFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIETRAJECTEN

KOSTENEFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIETRAJECTEN Gepubliceerd in: Maandblad Reïntegratie nr. 9, 2007, p. 6-10 KOSTENEFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIETRAJECTEN Drs. Maikel Groenewoud 2007 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam

Nadere informatie

Eindrapport. 5 November 2007

Eindrapport. 5 November 2007 0 Virtual Markets Eindrapport 5 November 2007 1. Introductie In dit document wordt de strategie beschreven die gebruikt wordt door de door ons ontwikkelde agent genaamd SlimAgent. Deze agent moet op een

Nadere informatie

INLEIDING EEN OVERZICHT VAN CORRECTIEMETHODEN

INLEIDING EEN OVERZICHT VAN CORRECTIEMETHODEN INLEIDING Als je geïnteresseerd bent in de vraag welke van twee behandelingen of geneesmiddelen het beste werkt, zijn er grofweg twee manieren om dat te onderzoeken: experimenteel en observationeel. Bij

Nadere informatie