Grote investeringen, grote winsten? Roland de Bruijn en Dirk Korbee

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Grote investeringen, grote winsten? Roland de Bruijn en Dirk Korbee"

Transcriptie

1 Grote investeringen, grote winsten? Roland de Bruijn en Dirk Korbee Het Financieel Dagblad stond er een tijd geleden vol mee, met bedrijven die enorme investeringen doen. Miljarden guldens worden betaald om de capaciteit te vergroten of om maar niet achter te raken op de concurrent. Willen de aandeelhouders echter wel dat bedrijven op deze manier opereren? Zijn ze wel bereid te betalen voor deze lange termijn en uitermate grote investeringen? Inleiding In dit artikel wordt ons onderzoek naar de waardering van beleggers in enorme investeringen beschreven. Dit onderzoek is gedaan aan de hand van de UMTS-frequentie veiling in Nederland, die werd gehouden gedurende de periode 6 juli 2000 t/m 24 juli UMTS staat voor Universal Mobile Telecommunications System. Tijdens de genoemde veiling boden een zestal bedrijven op vijf frequenties. Het onderzoek is gebaseerd op drie van die bedrijven, namelijk KPN, Libertel en Versatel. Modellering van de rendementen en de volatiliteit van aandelen staan centraal in dit onderzoek. Aangezien alleen KPN en Libertel een frequentie hebben gekocht en Versatel niet, hopen we hierdoor enig inzicht te verkrijgen in de waardering van beleggers voor grote investeringen. Om aan te duiden dat het hier ging om grote bedragen; KPN kocht een frequentie voor EUR 0.7 miljard. Voor de bouw van het UMTSnetwerk zal nog eens zo n bedrag betaald moeten worden. De marktwaarde van KPN was op dat moment EUR 37.7 miljard. De investering is dus ruim EUR 1.4 miljard, oftewel 4% van de marktwaarde. Doelstelling en verwachtingen We hebben een tweetal vraagstellingen welke hier formeel worden gedefinieerd: - Welk effect heeft een grote investering door een bedrijf op de aandelenkoers van dit bedrijf? - Hoe zal de volatiliteit van de aandelenkoers zich gedragen rond het tijdstip van het vastleggen op grote investeringen door een bedrijf? We zullen direct onze verwachtingen rond beide vraagstukken formuleren. Allereerst verwachten we een negatief effect op de aandelenkoers door de forse investering. Dit aangezien de meeste beleggers aandelen slechts korte of middellange termijn aanhouden. De hoge prijs voor de licentie op de UMTS-frequentie zal terugverdiend moeten worden met diensten die de hoge prijs rechtvaardigen. Maar aangezien de daadwerkelijke invoering van UMTS nog enkele jaren op zich laat wachten, heeft dit op korte termijn een negatief effect op de winst. Deze situatie zal worden weerspiegeld in een daling van de aandelenkoers. Aandeelhouders kunnen uit dit oogpunt bang zijn nu te moeten betalen voor een onzeker rendement op lange termijn. Door een investering nu, wordt hun keuzevrijheid om dit aandeel te verkopen sterk beknopt. Kortom, voor de aandelen KPN en Libertel verwachten we dat deze relatief zullen dalen ten opzichte van Versatel. Verder verwachten wij een verhoogde volatiliteit net voor en vooral tijdens de beslissingsperiode (in dit geval de veiling). Dit verwachten wij, aangezien zowel het werkelijk doorgang hebben van de investering, als de hoogte van de investering

2 nog niet vast staan. Hierover zal verschil van mening bestaan onder analisten en beleggers. Na deze beslissingsperiode verwachten wij de eerste paar dagen nog een hoge volatiliteit, omdat beleggers inspringen op de beslissingen die zijn genomen. Een lagere volatiliteit verwachten we na deze periode, omdat alle beslissingen dan zijn verwerkt in de prijs van het aandeel en er dus meer zekerheid is. Onderzoeksmethode Allereerst is onderzoek gedaan naar verschillende autoregressieve (AR) tijdreeksmodellen die de rendementen en de volatiliteit van de aandelenkoers van de drie bedrijven moeten modelleren. Hieruit is een keuze gemaakt specifiek voor elk bedrijf en vervolgens is dit model gebruikt om onze twee onderzoeksvragen te beantwoorden. Voor KPN zijn 809 beursdagen bestudeerd van 1 januari 1998 tot 6 februari Voor Libertel beginnen we bij de beursintroductie op 16 juni en kijken tot 6 februari 2001, dit zijn 431 beursdagen. Versatel bekijken we vanaf de derde dag na de beursintroductie, omdat de eerste twee dagen niet representatief zijn voor de beginperiode van het aandeel. We modelleren de aandelenkoers van Versatel in de periode 28 juli 1999 tot 6 februari 2001, dit zijn 395 beursdagen. De constructie van de tijdreeksmodellen is in een aantal logische stappen opgebouwd. De eerste stap is een indruk krijgen van de karakteristieken van de financiële tijdreeksen van de drie bedrijven. Met behulp van de verkregen data wordt een beeld gevormd van het te volgen pad naar een goed tijdreeksmodel. Vervolgens worden voor het eerst schattingen gemaakt. Het zal hier beperkt blijven tot lineaire modellen, deze vormen namelijk de basis voor meer geavanceerde modellen. Nadat de lineaire modellen geschat zijn, wordt getest op niet-lineariteit en mocht het nodig zijn, dan worden niet-lineaire modellen geschat. De volgende stap betreft het toevoegen van een beschrijvende component voor de volatiliteit. Dit wil zeggen, dat nagegaan wordt of perioden van veel volatiliteit perioden van weinig volatiliteit elkaar afwisselen. Tenslotte zal het beste model gebruikt worden om onze onderzoeksvragen te beantwoorden. Hierna zullen we de uitkomsten vergelijken met onze verwachtingen. Eerste blik op de data Om een beeld te krijgen van de data zijn eerst beschrijvende statistieken van de rendementen op de aandelenkoers weergegeven in tabel 1. Allereerst blijkt uit tabel 1, dat de aandelen van KPN en Versatel gemiddeld een bescheiden winst behaalden per dag. Libertel daarentegen deed het een stuk slechter. Ook de meer robuuste maatstaf, de mediaan, laat een dagelijks verlies zien voor Libertel. De rendementen van KPN en Versatel zijn gelijk verdeeld boven en onder nul. Het minimum en maximum van alle rendementen laten zien dat er behoorlijk grote schommelingen zijn opgetreden, vooral Versatel lijkt op basis van deze cijfers heel volatiel. Dit wordt bevestigd door de variantie, deze is bij Versatel veel groter dan bij de andere aandelen. Verder blijkt uit de tabel dat de scheefheid van de rendementen van alle bedrijven groter dan nul is. Dit betekent dat er meer waarnemingen liggen in de rechter staart dan in de linker staart. Ook de absolute waarde van het maximum is bij alle bedrijven groter dan de absolute waarde van het minimum. Ondanks dat dit bij aandelen erg ongewoon is, treedt dit bij vrijwel alle aandelen van telecombedrijven op in de periode die wij onderzochten. Ook andere high tech bedrijven ervaren een positieve scheefheid, dit komt naar ons idee door de hype van technologie en telecom aandelen aan het einde van 1999 en het begin van In tabel 1 is ook te zien dat voor alle drie de aandelen de kurtosis van de rendementen groter is dan drie, en ook dat de waarnemingen naar rechts scheef verdeeld zijn. Dit betekent dat in de staarten van de verdeling meer waarnemingen zitten dan voor de normale verdeling het geval is. Dit geeft aan dat er extreme rendementen zijn behaald op de aandelen, wat een veel voorkomend verschijnsel is bij financiële data. Keuze voor model Om de geschatte modellen te testen worden deze onderworpen aan een aantal evaluatiecriteria. Bij alle uitgevoerde toetsen is telkens een significantieniveau van 5% gebruikt. Voor het evalueren van de in-sample-fit is gekeken naar de Tabel 1: Beschrijvende statistieken voor de dagelijkse rendementen op de verschillende aandelen. medium econometrische toepassingen

3 volgende criteria; het Akaike Informatie Criterium (AIC), Schwarz Criterium (SC) en de som van gekwadrateerde residuen (SSR). Om de voorspelkracht van het model te evalueren is de Succes Ratio (SR) als criterium gekozen. Dit is een maatstaf voor de voorspelkracht van het model om het juiste teken van de rendementen te voorspellen. Verder hebben we onze modellen gecontroleerd op normaliteit aan de hand van de Jarque-Bera toets (JB). Mocht er geen sprake zijn van normaliteit, is er dan sprake van residuele autocorrelatie, heteroscedasticiteit of zitten er uitschieters in de data? Om te testen op residuele autocorrelatie is getest met twee toetsen: de door Ljung en Box ontworpen Q-statistiek en de Godfrey Lagrange Multiplier (LM) toets. Deze testen zullen uitwijzen of het nodig is om een extra AR orde in het model op te nemen. Een test op heteroscedasticiteit is uitgevoerd met behulp van de LM toets op autoregressieve conditionele heteroscedasticiteit (ARCH). Voor het testen op uitschieters hebben we zelf een procedure ontwikkeld. Deze procedure kijkt naar een omgeving van waarnemingen. Een uitschieter is een waarneming die buiten een vooraf bepaald aantal van deze omgevingen valt. De omgeving wordt geconstrueerd door een bandbreedte rondom de mediaan van een vooraf bepaald aantal waarnemingen. Het aantal waarnemingen is vastgesteld op 22 handelsdagen, hetgeen ongeveer overeenkomt met het aantal handelsdagen in een maand. Iedere waarneming ligt dus ook in 22 omgevingen. De bandbreedte is een aantal keer de standaarddeviatie van de waarnemingen binnen de omgeving. In dit onderzoek wordt een waarneming als uitschieter aangemerkt als deze in iedere omgeving buiten de bandbreedte treed. het aandeel KPN, de tweede groep het rendement op Libertel en de laatste twee vergelijkingen het rendement op Versatel. De variabelen D1 t/m D8, E1 t/m E4 en F1 t/m F3 zijn dummyvariabelen die zijn opgenomen voor uitschieters die zijn geconstateerd in de data. Het model voor KPN staat bekend als een AR(1)-GARCH(1,1) model. Het model voor Libertel is bekend onder de naam SETAR(3)-GARCH(1,1) en het model voor Versatel is een SETAR(2)-GARCH(1,1) model. Er zijn nog enkele toetsen op misspecificatie van het model uitgevoerd. Daaruit is gebleken dat het model voor Versatel de data slecht fit. De kans hierop was erg groot gezien de extreme volatiliteit van de data, zoals al bleek uit tabel 1. (1) (2) (3) Model Eerst zijn er lineaire AR modellen geschat voor het rendement op de aandelenkoersen. Vervolgens is er getest op nietlineaire componenten. Deze blijken aanwezig te zijn in de tijdreeksen van de aandelen Libertel en Versatel. Met de geschatte modellen voor het rendement is verder gewerkt om ook een beschrijving van de volatiliteit van het aandelenrendement te geven. Voor de volatiliteit is ook getest op niet-lineaire componenten en asymmetrie. Maar het blijkt dat een GARCH(1,1) model de volatiliteit voldoende goed beschrijft zoals al vaak is gebleken uit bestaande literatuur. De schattingsresultaten voor de uiteindelijke modellen staan hieronder weergegeven. De standaardfouten zijn quasi-likelihood robuuste standaardfouten (HCC). Deze staan tussen haakjes onder de parameterschattingen. Vergelijkingen (1), (3) en (5) modelleren het niveau van het rendement. Vergelijkingen (2), (4) en (6) modelleren de variantie van dit rendement. De eerste twee beschrijven het rendement op (4) (5) (6)

4 Tabel 2: Parameterschattingen voor de dummyvariabelen als ze opgenomen zijn in (1), (3) en (5). N.B. ** = significant bij 5% significantieniveau; HCC standaardfouten tussen haakjes. Toepassing model Met behulp van de bovenstaande modellen kan antwoord gegeven worden op de onderzoeksvragen. Om de vraag te kunnen beantwoorden wat het effect van een grote investering zoals de UMTS-veiling zal zijn op de aandelenkoers introduceren we twee dummyvariabelen. De eerste dummy, Direct effect, heeft de waarde nul, behalve de dag na het sluiten van de veiling; op die dag is de waarde één. De tweede dummy, Middellange termijn, heeft de waarde nul tot de eerste dag na het sluiten van de veiling en krijgt daarna de waarde één. De dummy Direct effect beschrijft de gevolgen van de veiling op het rendement van het aandeel op (zeer) korte termijn. De dummy Middellange termijn beschrijft de gevolgen van de veiling op het rendement van het aandeel op middellange termijn. De parameterschattingen moeten bepalen wat de invloed is geweest op de aandelenkoers. Met behulp van de genoemde dummies zijn opnieuw schattingen uitgevoerd en de schattingenresultaten voor de dummies staan in tabel 2. Uit tabel 2 blijkt dat voor alledrie bedrijven er een significant direct effect is. Voor KPN en Libertel is dit effect negatief en voor Versatel is dit positief. Daaruit kan geconcludeerd worden dat het kopen van een UMTS-frequentie KPN en Libertel op de dag na de veiling een lager rendement heeft bezorgd. Het directe effect van het kopen van een UMTS-frequentie is dus negatief. Dit zou men kunnen zien als een negatieve eerste indruk van aandeelhouders op een dergelijke grote investering. Op middellange termijn blijkt er voor KPN een negatief rendement behaald te zijn. Dit is een indicatie dat het kopen van een UMTS-frequentie op middellange termijn ertoe heeft geleid dat aandeelhouders hun vertrouwen verliezen in het bedrijf en uit het aandeel stappen. Deze resultaten bevestigen onze verwachtingen. Het blijkt niet mogelijk om het lange termijn effect van een grote investering te isoleren. Er is bijvoorbeeld ook een neerwaartse trend in de hele telecomsector, waardoor het erg lastig is om het pure effect van de investering in een UMTS-frequentie te bepalen. Aangezien financiële markten daarnaast erg snel reageren op gebeurtenissen, is vooral het directe effect van belang. Het middellange termijn effect voor Libertel is niet significant van nul verschillend. Dit duidt erop dat op middellange termijn geen significant negatief effect bestaat. Dit is in tegenstelling tot onze verwachtingen. We hadden ook hier een significant negatief effect verwacht. Voor het aandeel Versatel is geen significant middellange termijn effect te herkennen, wat onze ideeën over de effecten op het aandeel Versatel bevestigt. Voor onze tweede vraag hebben we een extra dummyvariabele, Tijdens de veiling, toegevoegd. Deze variabele meet het effect tijdens de veiling. Nu zijn de drie dummyvariabelen opgenomen in de variantie-vergelijking. Het is nu immers de bedoeling om een indruk te krijgen wat het effect van de veiling is geweest op de volatiliteit van de aandelen. De parameterschattingen staan in tabel 3. In tabel 3 is te zien dat tijdens de veiling de volatiliteit niet significant veranderd is voor aandelen KPN en Libertel. Daarnaast er is geen hogere mate van volatiliteit op de eerste handelsdag na de veiling. De effecten op de volatiliteit op middellange termijn zijn voor deze aandelen ook niet lager dan voor de veiling. Voor Versatel is zelfs te zien dat de volatiliteit significant lager is geweest tijdens de veiling en dat de volatiliteit op middellange termijn zelfs hoger is dan voor of tijdens de veiling. Deze resultaten zijn in tegenstelling tot onze verwachtingen. Onze verwachtingen waren dat tijdens de veiling juist veel gehandeld zou worden in aandelen KPN, Libertel en Versatel. Een reden waarom dit niet is gebeurd zou kunnen zijn, dat aandeelhouders liever de uitslag afwachten. Daarnaast verwachtten we een hoge mate van volatiliteit op de eerste handelsdag na de veiling. Het bleek echter dat de volatiliteit niet significant hoger was. Kennelijk hebben weinig aandeelhouders hun aandelenposities herzien. Bovendien waren onze verwachtingen voor de middellange termijn dat de volatiliteit in de rendementen op de aandelen iets zou dalen. De volatiliteit op middellange termijn is waarschijnlijk beter verklaarbaar door algemene marktcondities in de telecomsector. Tabel 3: Parameterschattingen voor de dummyvariabelen als ze opgenomen zijn in (2), (4) en (6). N.B. ** = significant bij 5% significantieniveau; HCC standaardfouten tussen haakjes. medium econometrische toepassingen

5 Conclusies Uit dit onderzoek komt naar voren dat het directe effect van het kopen van een UMTS-frequentie het rendement op een aandeel negatief beïnvloedt. Aandeelhouders blijken investeringen van deze omvang niet positief te waarderen. Het effect op middellange termijn is voor KPN een lager rendement. Voor Libertel en Versatel is geen duidelijk middellange termijn effect te onderscheiden. De volatiliteit tijdens de UMTS-frequentie veiling is relatief lager dan in andere perioden voor alle aandelen. Direct na de veiling blijkt geen significant hogere volatiliteit op te treden. Op middellange termijn blijkt de volatiliteit niet lager te worden. Tot slot Met dit onderzoek hebben we aangetoond dat beleggers niet geïnteresseerd zijn in lange termijn, veel kostende investeringen. Veel meer wordt gelet op de korte en middellange termijn. Wellicht kan dit artikel managers helpen in het nemen van beslissingen betreffende grote investeringen. Personalia Roland de Bruijn en Dirk Korbee studeren beide financiële econometrie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dit artikel is gebaseert op hun onderzoek voor het vak Econometrie B. De auteurs zijn de docent bij dit vak, Prof. Dr. P.H.B.F. Franses, zeer dankbaar voor de uitstekende begeleiding die hij heeft gegeven gedurende het onderzoek en het schrijven van zowel het verslag als dit artikel.

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt 1 Aanpak analyse van de loterijmarkt 1. In het kader van de voorgenomen fusie tussen SENS (o.a. Staatsloterij en Miljoenenspel) en SNS

Nadere informatie

Populaties beschrijven met kansmodellen

Populaties beschrijven met kansmodellen Populaties beschrijven met kansmodellen Prof. dr. Herman Callaert Deze tekst probeert, met voorbeelden, inzicht te geven in de manier waarop je in de statistiek populaties bestudeert. Dat doe je met kansmodellen.

Nadere informatie

G0N11a Statistiek en data-analyse: project Eerste zittijd Modeloplossing

G0N11a Statistiek en data-analyse: project Eerste zittijd Modeloplossing G0N11a Statistiek en data-analyse: project Eerste zittijd 2007-2008 Modeloplossing Opmerking vooraf: Deze modeloplossing is een heel volledig antwoord op de gestelde vragen. Om de maximumscore op een vraag

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Business Administration / Bedrijfskunde Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Algemeen Vak : Statistische Methoden Groep : niet van toepassing en Technieken Vakcode : BKB0019t Soort tentamen : gesloten

Nadere informatie

Graphical modelling voor Mediastudies Data

Graphical modelling voor Mediastudies Data Graphical modelling voor Mediastudies Data De analyse Alle analyses zijn gedaan met MIM, een analyseprogramma ontworpen voor graphical modelling (Versie 3.2.07, Edwards,1990,1995). Modellen zijn verkregen

Nadere informatie

Research Note Prestatie-analyse met behulp van box plots

Research Note Prestatie-analyse met behulp van box plots Research Note Prestatie-analyse met behulp van box plots Inleiding Voortdurend worden er wereldwijd enorme hoeveelheden beursdata gegenereerd en verzameld. Dit is mede te danken aan de opkomst van internet

Nadere informatie

Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis

Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis Peter Vlaar Hoofd ALM modellering APG VBA ALM congres 5 november 2009 Agenda Karakteristieken van de kredietcrisis? Hoe kunnen we

Nadere informatie

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Centrale tendentie Centrale tendentie wordt meestal afgemeten aan twee maten: Mediaan: de middelste waarneming, 50%

Nadere informatie

hoofdstuk 2 een vergelijkbaar sekseverschil laat zien voor buitenrelationeel seksueel gedrag: het hebben van seksuele contacten buiten de vaste

hoofdstuk 2 een vergelijkbaar sekseverschil laat zien voor buitenrelationeel seksueel gedrag: het hebben van seksuele contacten buiten de vaste Samenvatting Mensen zijn in het algemeen geneigd om consensus voor hun eigen gedrag waar te nemen. Met andere woorden, mensen denken dat hun eigen gedrag relatief vaak voorkomt. Dit verschijnsel staat

Nadere informatie

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE 1 DOEL VAN REGRESSIE ANALYSE De relatie te bestuderen tussen een response variabele en een verzameling verklarende variabelen 1. LINEAIRE REGRESSIE Veronderstel dat gegevens

Nadere informatie

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y 1 Regressie analyse Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y Regressie: wel een oorzakelijk verband verondersteld: X Y Voorbeeld

Nadere informatie

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi. Lotos-Euros v1.7: validatierapport voor 10 en bias-correctie Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.nl Conclusies Bias-correctie:

Nadere informatie

Samenvatting. Doelstelling

Samenvatting. Doelstelling Samenvatting In 2003 hebben de ministeries van Justitie, Financiën, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Algemene Zaken de afspraak gemaakt dat het ministerie van Justitie het voortouw zal nemen

Nadere informatie

Netto hypotheekschuld positie

Netto hypotheekschuld positie Netto hypotheekschuld positie (Bank)spaar- en beleggingsdepots Auteur: Laura Oudman (Erasmus Universiteit Rotterdam) Onder begeleiding van: Erik Kole (Erasmus Universiteit Rotterdam) Liesbeth Noordegraaf-Eelens

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamenopgaven Statistiek 2DD71: UITWERKINGEN 1. Stroopwafels a De som S van de 12 gewichten is X 1 + X 2 + + X 12. Deze is normaal

Nadere informatie

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische Nederlandse samenvatting Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische farmacokinetische modellen Algemene inleiding Klinisch onderzoek

Nadere informatie

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 : Numerieke beschrijving van data. Marnix Van Daele. Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent

Hoofdstuk 3 : Numerieke beschrijving van data. Marnix Van Daele. Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent Hoofdstuk 3 : Numerieke beschrijving van data Marnix Van Daele MarnixVanDaele@UGentbe Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent Numerieke beschrijving van data p 1/31 Beschrijvende

Nadere informatie

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING HANDLEIDING GLOBAL ANALYZER RAPPORTS 1 Het Identificatie blok 1 Het Diagnose blok 1 Het Conclusies blok 1 Het bedrijfsprofiel 2 De verschillende Onderdelen 2 DE WAARDERING 2 Koop laag, verkoop hoog! 2

Nadere informatie

Wie krijgt de schuld van de volatiliteit?

Wie krijgt de schuld van de volatiliteit? Wie krijgt de schuld van de volatiliteit? Waar komt al die volatiliteit in 2016 vandaan? De verleiding is groot om naar zondebokken te zoeken of structurele problemen als oorzaak aan te wijzen. Maar is

Nadere informatie

Lekenpraatje. Advanced Econometric Marketing Models Geavanceerde econometrische marketing modellen. 6 november 2003

Lekenpraatje. Advanced Econometric Marketing Models Geavanceerde econometrische marketing modellen. 6 november 2003 Lekenpraatje Advanced Econometric Marketing Models Geavanceerde econometrische marketing modellen 6 november 2003 Meneer de rector, hooggeachte commissie, highly learned opponent, dames en heren. Zoals

Nadere informatie

1 Inleiding. 2 Methode en selectie

1 Inleiding. 2 Methode en selectie 1 Inleiding In de CPB Policy Brief over de positie van de middeninkomens op de woningmarkt (CPB, 2016) spelen subsidies in de verschillende segmenten van de woningmarkt een belangrijke rol als verklaring

Nadere informatie

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid

Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Robuustheid regressiemodel voor kapitaalkosten gebaseerd op aansluitdichtheid Dr.ir. P.W. Heijnen Faculteit Techniek, Bestuur en Management Technische Universiteit Delft 22 april 2010 1 1 Introductie De

Nadere informatie

3 Werkwijze Voordat een CQI meetinstrument mag worden ingezet voor reguliere metingen moet het meetinstrument in twee fases getest worden.

3 Werkwijze Voordat een CQI meetinstrument mag worden ingezet voor reguliere metingen moet het meetinstrument in twee fases getest worden. Procedure Psychometrische en discriminerend vermogen testfase Versie: 1.0 Datum: 01-04-2014 Code: PRO 04 Eigenaar: 1 Inleiding De richtlijnen en aanbevelingen voor de test naar de psychometrische en onderscheidende

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2004-I

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2004-I Examenresultaten Voor de invoering van de tweede fase bestonden de vakken wiskunde A en wiskunde B. In 2 werden deze vakken voor het laatst op alle VWO-scholen geëxamineerd. Bij het Centraal Examen wiskunde

Nadere informatie

Oriëntatie Econometrie Tijdreeksmodellen en Voorspellen. Marius Ooms. 23 April 2002, Amsterdam

Oriëntatie Econometrie Tijdreeksmodellen en Voorspellen. Marius Ooms. 23 April 2002, Amsterdam Oriëntatie Econometrie Tijdreeksmodellen en Voorspellen Marius Ooms 23 April 2002, Amsterdam Carlson and Thorne (1997) Multiple Regression Key Ideas: 15.1, 15.2, 15.10, 15.14, 15.17, 15.19, 15.20 Ch. 16.1-16.4:

Nadere informatie

Statistiek: Spreiding en dispersie 6/12/2013. dr. Brenda Casteleyn

Statistiek: Spreiding en dispersie 6/12/2013. dr. Brenda Casteleyn Statistiek: Spreiding en dispersie 6/12/2013 dr. Brenda Casteleyn dr. Brenda Casteleyn www.keu6.be Page 2 1. Theorie Met spreiding willen we in één getal uitdrukken hoe verspreid de gegevens zijn: in hoeveel

Nadere informatie

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen SPSS Introductiecursus Sanne Hoeks Mattie Lenzen Statistiek, waarom? Doel van het onderzoek om nieuwe feiten van de werkelijkheid vast te stellen door middel van systematisch onderzoek en empirische verzamelen

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Handelen met de SentimentIndicator 1 RendementMaken.com

Handelen met de SentimentIndicator 1 RendementMaken.com Dit zijn misschien wel de bekendste uitspraken op het gebied van beleggen. Je kan ze zó op een tegeltje aan de muur spijkeren. Degene die alleen deze twee regels consequent zou toepassen wordt op den duur

Nadere informatie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Inleveren: Uiterlijk 15 februari voor 16.00 in mijn postvakje Afspraken Overleg is toegestaan, maar iedereen levert zijn eigen werk in. Overschrijven

Nadere informatie

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak 1 Achtergrond van het onderzoek Bedrijven vertrouwen meer en meer op social media om klanten te betrekken

Nadere informatie

introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets

introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week : de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week : het toetsen van gemiddelden: de t-toets week 5: het toetsen van varianties:

Nadere informatie

Portefeuilleprofielen

Portefeuilleprofielen Portefeuilleprofielen Rood BANDBREEDTE van de portefeuille Laatste update: 1 oktober 2015 ROOD Minimum Maximum Tactisch Aandelen 80,00% 100,00% 95,00% Obligaties 0,00% 15,00% 0,00% Onroerend Goed 0,00%

Nadere informatie

Klantonderzoek: statistiek!

Klantonderzoek: statistiek! Klantonderzoek: statistiek! Statistiek bij klantonderzoek Om de resultaten van klantonderzoek juist te interpreteren is het belangrijk de juiste analyses uit te voeren. Vaak worden de mogelijkheden van

Nadere informatie

Data analyse Inleiding statistiek

Data analyse Inleiding statistiek Data analyse Inleiding statistiek 1 Terugblik - Inductieve statistiek Afleiden van eigenschappen van een populatie op basis van een beperkt aantal metingen (steekproef) Kennis gemaakt met kans & kansverdelingen»

Nadere informatie

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren College 5: Regressie en correlatie (2) Rosner 11.5-11.8 Arnold Kester Capaciteitsgroep Methodologie en Statistiek Universiteit Maastricht Postbus 616, 6200 MD Maastricht

Nadere informatie

Modelleren C Appels. Christian Vleugels Sander Verkerk Richard Both. 2 april 2010. 1 Inleiding 2. 3 Data 3. 4 Aanpak 3

Modelleren C Appels. Christian Vleugels Sander Verkerk Richard Both. 2 april 2010. 1 Inleiding 2. 3 Data 3. 4 Aanpak 3 Modelleren C Appels Christian Vleugels Sander Verkerk Richard Both 2 april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Probleembeschrijving 2 3 Data 3 4 Aanpak 3 5 Data-analyse 4 5.1 Data-analyse: per product.............................

Nadere informatie

Opvolging van positieve mammotesten - Jaren Dr. JB Burrion, mei 2011

Opvolging van positieve mammotesten - Jaren Dr. JB Burrion, mei 2011 Opvolging van positieve mammotesten - Jaren 2008-2009 Dr. JB Burrion, mei 2011 Context Sinds 2002 organiseert Brumammo vzw het opsporingsprogramma voor borstkanker voor vrouwen van 50 tot 69 jaar in het

Nadere informatie

College 3 Meervoudige Lineaire Regressie

College 3 Meervoudige Lineaire Regressie College 3 Meervoudige Lineaire Regressie - Leary: Hoofdstuk 8 p. 165-169 - MM&C: Hoofdstuk 11 - Aanvullende tekst 3 (alinea 2) Jolien Pas ECO 2012-2013 'Computerprogramma voorspelt Top 40-hits Bron: http://www.nu.nl/internet/2696133/computerprogramma-voorspelt-top-40-hits.html

Nadere informatie

Lynx AutoTrader Automatisch handelen via algoritmes. Tycho Schaaf 13 april

Lynx AutoTrader Automatisch handelen via algoritmes. Tycho Schaaf 13 april Lynx AutoTrader Automatisch handelen via algoritmes Tycho Schaaf 13 april Introductie Tycho Schaaf Vanaf 2007 werkzaam bij Lynx als beleggingstrainer Werkzaamheden bevatten onder andere het geven van seminars

Nadere informatie

beoordelingskader zorgvraagzwaarte

beoordelingskader zorgvraagzwaarte 1 beoordelingskader zorgvraagzwaarte In dit document geven we een beoordelingskader voor de beoordeling van de zorgvraagzwaarte-indicator. Dit beoordelingskader is gebaseerd op de resultaten van de besprekingen

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 1 juni 13.3 16.3 uur 2 4 Voor dit examen zijn maximaal 87 punten te behalen; het examen bestaat uit 21

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties De afgelopen decennia zijn er veel nieuwe technologische producten en diensten geïntroduceerd op de

Nadere informatie

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Wynand van de Ven en Erik Schut Wederreactie op Douven en Mannaerts In ons artikel in TPEdigitaal (Van de Ven en Schut 2010) hebben wij uiteengezet

Nadere informatie

Serologische testen en interpretatie van testresultaten

Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen Serologie is de leer van de stoffen die zich bevinden in het bloedserum. Bloedserum is het vocht dat verkregen is nadat bloed

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Ons kenmerk Uw kenmerk Datum UR/JB/ maart 2012

Ons kenmerk Uw kenmerk Datum UR/JB/ maart 2012 Aan het Presidium van de Universiteitsraad UNIVERSITEITSRAAD Commissie onderwijs, onderzoek en studentenzaken Bezoekadres Burg. Oudlaan 50 Postadres Postbus 1738 3000 DR Rotterdam Doorkiesnr 010-4081125

Nadere informatie

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen R.J. Baars, MSc Kruytgebouw N710 r.j.baars@uu.nl februari 2014 Opbouw van statistiek Statistiek 1 (periode 2: vandaag) Dit college + zelfstudie +

Nadere informatie

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Bij Excel denken de meesten niet direct aan een statistisch programma. Toch biedt Excel veel mogelijkheden tot statistische

Nadere informatie

Voorbeeld regressie-analyse

Voorbeeld regressie-analyse Voorbeeld regressie-analyse In dit voorbeeld wordt gebruik gemaakt van het SPSS data-bestand vb_regr.sav (dit bestand kan gedownload worden via de on-line helpdesk). We schatten een model waarin de afhankelijke

Nadere informatie

Netwerkdiagram voor een project. AOA: Activities On Arrows - activiteiten op de pijlen.

Netwerkdiagram voor een project. AOA: Activities On Arrows - activiteiten op de pijlen. Netwerkdiagram voor een project. AOA: Activities On Arrows - activiteiten op de pijlen. Opmerking vooraf. Een netwerk is een structuur die is opgebouwd met pijlen en knooppunten. Bij het opstellen van

Nadere informatie

Dutch Summary. Dutch Summary

Dutch Summary. Dutch Summary Dutch Summary Dutch Summary In dit proefschrift worden de effecten van financiële liberalisatie op economische groei, inkomensongelijkheid en financiële instabiliteit onderzocht. Specifiek worden hierbij

Nadere informatie

Advanced Battery Tech Inc.

Advanced Battery Tech Inc. TIP 1: Advanced Battery Tech Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten ABAT US00752H1023 Industrial Electrical Equipment Advanced Batteries (ABAT) ontwikkelt, fabriceert en

Nadere informatie

Technology Semiconductor Integrated Circuits

Technology Semiconductor Integrated Circuits TIP 1: Amkor Technology Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten AMKR US0316521006 Technology Semiconductor Integrated Circuits Amkor Technology (AMKR) is het op één na grootste

Nadere informatie

De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden

De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden Nationale-Nederlanden hanteert 17 beleggingsprofielen verdeeld over de categorieën Defensief, Neutraal, Offensief en Liquide.

Nadere informatie

De conjunctuurgevoeligheid van de registratierechten in Vlaanderen: een econometrische analyse

De conjunctuurgevoeligheid van de registratierechten in Vlaanderen: een econometrische analyse De conjunctuurgevoeligheid van de registratierechten in Vlaanderen Steunpunt Beleidsrelevant onderzoek Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen De conjunctuurgevoeligheid van de registratierechten in Vlaanderen:

Nadere informatie

De 17 beleggingsprofielen voor Basis Beheerd Beleggen van Nationale-Nederlanden

De 17 beleggingsprofielen voor Basis Beheerd Beleggen van Nationale-Nederlanden De 17 beleggingsprofielen voor Basis Beheerd Beleggen van Nationale-Nederlanden Nationale-Nederlanden heeft 17 beleggingsprofielen voor het samenstellen van de beleggingsportefeuilles. Onze beleggingsprofielen

Nadere informatie

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

DEZE PAGINA NIET vóór 8.30u OMSLAAN!

DEZE PAGINA NIET vóór 8.30u OMSLAAN! STTISTIEK 1 VERSIE MT15303 1308 1 WGENINGEN UNIVERSITEIT LEERSTOELGROEP MT Tentamen Statistiek 1 (MT-15303) 5 augustus 2013, 8.30-10.30 uur EZE PGIN NIET vóór 8.30u OMSLN! STRT MET INVULLEN VN NM, REGISTRTIENUMMER,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Omgaan met Informatie over Complexe Onderwerpen: De Rol van Bronpercepties In het dagelijkse leven hebben mensen een enorme hoeveelheid informatie tot hun beschikking (bijv. via het

Nadere informatie

Algemene toelichting op de Box-Jenkins-methode

Algemene toelichting op de Box-Jenkins-methode Algemene toelichting op de Box-Jenkins-methode Aan de hand van tijdreeksanalyse volgens de Box-Jenkins-methode [Box and Jenkins, 1976], kan de tijdreeks van een variabele beschreven worden met een discreet

Nadere informatie

College Week 4 Inspecteren van Data: Verdelingen

College Week 4 Inspecteren van Data: Verdelingen College Week 4 Inspecteren van Data: Verdelingen Inleiding in de Methoden & Technieken 2013 2014 Hemmo Smit Dus volgende week Geen college en werkgroepen Maar Oefententamen on-line (BB) Data invoeren voor

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Het tablet is om vele redenen een populaire toedieningsvorm van geneesmiddelen. Het gebruikersgemak en het gemak waarmee ze grootschalig kunnen worden geproduceerd zijn slechts twee van de

Nadere informatie

09-07-10 Ledennieuwsbrief (een succesvol beleggingsysteem geëvalueerd)

09-07-10 Ledennieuwsbrief (een succesvol beleggingsysteem geëvalueerd) JAARGANG 3 NUMMER 7 Nieuwsbrief In deze speciale editie: 1. Een succesvol beleggingsysteem geëvalueerd 01 augustus 2010 Kwantitatieve analyse is de grondslag van het weekendbeleggers systeem 09-07-10 Ledennieuwsbrief

Nadere informatie

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen 1 Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen Peter van der Meer Samenvatting In dit onderzoek is geprobeerd antwoord te geven op de vraag in hoeverre het mogelijk is verschillen

Nadere informatie

Figuur 1. Schematisch overzicht van de structuur van het twee-stadia recourse model.

Figuur 1. Schematisch overzicht van de structuur van het twee-stadia recourse model. Samenvatting In dit proefschrift worden planningsproblemen op het gebied van routering en roostering bestudeerd met behulp van wiskundige modellen en (numerieke) optimalisatie. Kenmerkend voor de bestudeerde

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

Statistiek: Vorm van de verdeling 1/4/2014. dr. Brenda Casteleyn

Statistiek: Vorm van de verdeling 1/4/2014. dr. Brenda Casteleyn Statistiek: Vorm van de verdeling /4/204 . Theorie Enkel de theorie die nodig is voor de oefeningen is hierin opgenomen. Scheefheid of asymmetrie Indien de meetwaarden links van de mediaan meer spreiding

Nadere informatie

De wijde wereld in wandelen

De wijde wereld in wandelen 127 De wijde wereld in wandelen Valrisico schatten door het meten van lopen in het dagelijks leven Om een stap verder te komen in het schatten van valrisico heb ik het lopen in het dagelijks leven bestudeerd.

Nadere informatie

Behorend bij de Macro Economische Verkenning 2014

Behorend bij de Macro Economische Verkenning 2014 CPB Achtergronddocument Schatting effect btw-verhoging op inflatie Behorend bij de Macro Economische Verkenning 4 7 september Martin Mellens Centraal Planbureau M.C.Mellens@cpb.nl Jonneke Dijkstra Centraal

Nadere informatie

Equitisation and Stock-Market Development

Equitisation and Stock-Market Development Samenvatting In deze dissertatie worden twee belangrijke vraagstukken met betrekking tot het proces van economische hervorming in Vietnam behandeld, te weten de Vietnamese variant van privatisering (equitisation)

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Business Administration / Bedrijfskunde Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Algemeen Vak : Statistische Methoden Groep : niet van toepassing en Technieken Vakcode : BKB009t Soort tentamen : gesloten boek

Nadere informatie

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Auteur: Joost Bollens 1 Abstract In de loop van mei 2009 werd in Vlaanderen de zogenaamde systematische aanpak van de VDAB (de Vlaamse Dienst voor

Nadere informatie

Folkert Buiter 2 oktober 2015

Folkert Buiter 2 oktober 2015 1 Nuchter kijken naar feiten en trends van aardbevingen in Groningen. Een versneld stijgende lijn van het aantal en de kracht van aardbevingen in Groningen. Hoe je ook naar de feitelijke metingen van de

Nadere informatie

College 4 Inspecteren van Data: Verdelingen

College 4 Inspecteren van Data: Verdelingen College Inspecteren van Data: Verdelingen Inleiding M&T 01 013 Hemmo Smit Overzicht van deze cursus 1. Grondprincipes van de wetenschap. Observeren en meten 3. Interne consistentie; Beschrijvend onderzoek.

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT: BESI

ONDERZOEKSRAPPORT: BESI RISICO BELEGGING: 8/10 Succesvol én veilig beleggen www.succesvolen-veiligbeleggen.com Hamish Maertens ONDERZOEKSRAPPORT: BESI Het aandeel BESI heeft al heel wat volatiliteit ondergaan, maar is het koopwaardig?

Nadere informatie

Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen Statistiek

Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie sociale en regionale statistieken (SRS) Sector statistische analyse voorburg (SAV) Postbus 24500 2490 HA Den Haag Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen

Nadere informatie

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA)

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA) Wat betekent k/boekwaarde (koers/boekwaarde)- of K/B-ratio? Een ratio die de marktwaarde van een aandeel vergelijkt met zijn boekwaarde. De ratio wordt berekend door de actuele slotkoers van het aandeel

Nadere informatie

Conjunctuurklok Amsterdam

Conjunctuurklok Amsterdam Conjunctuurklok Amsterdam versie 3.0 Tanja Fedorova Carine van Oosteren Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal 300 Telefoon 020 251 0433 Postbus 658, 1000 AR Amsterdam www.os.amsterdam.nl t.fedorova@os.amsterdam.nl

Nadere informatie

De correlatie kan opgevraagd worden via Analyze Correlate Bivariate en vervolgens maken we een keuze voor de variabelen. Dit levert als output op:

De correlatie kan opgevraagd worden via Analyze Correlate Bivariate en vervolgens maken we een keuze voor de variabelen. Dit levert als output op: Opdrachten en vragen hoofdstuk X 1. Voer de gegevens van figuur 9.1 en 9.2 in SPSS en controleer de correlaties zoals die aangegeven werden. Maak tevens een scatterplot. Tabel 9.1. Lineaire transformatie

Nadere informatie

Zeldzame en extreme gebeurtenissen

Zeldzame en extreme gebeurtenissen 24 March 215 Outline 1 Inleiding 2 Extreme gebeurtenissen 3 4 Staarten 5 Het maximum 6 Kwantielen 23 maart 215 Het Financieele Dagblad Vijf grootste rampen (verzekerd kapitaal) 1 Orkaan Katrina (25, MU$

Nadere informatie

KOSTENEFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIETRAJECTEN

KOSTENEFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIETRAJECTEN Gepubliceerd in: Maandblad Reïntegratie nr. 9, 2007, p. 6-10 KOSTENEFFECTIVITEIT RE-INTEGRATIETRAJECTEN Drs. Maikel Groenewoud 2007 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam

Nadere informatie

Sociologie Vrije Universiteit Amsterdam - Faculteit der Sociale Wetenschappen - P Sociologie - 2012-2013

Sociologie Vrije Universiteit Amsterdam - Faculteit der Sociale Wetenschappen - P Sociologie - 2012-2013 Sociologie Vrije Universiteit Amsterdam - - P Sociologie - 2012-2013 Vrije Universiteit Amsterdam - - P Sociologie - 2012-2013 I Inhoudsopgave Premasterprogramma Sociologie 1 Vak: Beschrijvende en inferentiële

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een bedrijf dat bereid is om te investeren in innovatie, zal er in de regel ook zeker van willen zijn dat het profiteert van deze innovatie zonder dat een concurrent de

Nadere informatie

omschrijven wat je ermee bedoelt. Dat geldt dus ook voor dom en de vraag of je dat met een IQ-test kunt meten. Dan naar een ander aspect van de

omschrijven wat je ermee bedoelt. Dat geldt dus ook voor dom en de vraag of je dat met een IQ-test kunt meten. Dan naar een ander aspect van de Scenario voor het klassengesprek aan het begin van de eerste les van het leerlingonderzoek in het kader van Begrip van bewijs Hieronder staat een beschrijving van het beoogde (hypothetische) verloop van

Nadere informatie

Zeldzame en extreme gebeurtenissen

Zeldzame en extreme gebeurtenissen Zeldzame en extreme gebeurtenissen Ruud H. Koning 19 March 29 Outline 1 Extreme gebeurtenissen 2 3 Staarten 4 Het maximum 5 Kwantielen Ruud H. Koning Zeldzame en extreme gebeurtenissen 19 March 29 2 /

Nadere informatie

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Veel Nederlandse pensioenfondsen hebben in de afgelopen jaren hun vastgoedportefeuilles opnieuw

Nadere informatie

Vergelijking van zeven GARCH modellen voor het voorspellen van Value at Risk

Vergelijking van zeven GARCH modellen voor het voorspellen van Value at Risk Vergelijking van zeven GARCH modellen voor het voorspellen van Value at Risk Jurriaan Wesselink zomer 2015 Samenvatting Deze scriptie analyseert de Value at Risk (VaR) voorspellingen van zeven Generalized

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Examen Statistische Modellen en Data-analyse. Derde Bachelor Wiskunde. 14 januari 2008

Examen Statistische Modellen en Data-analyse. Derde Bachelor Wiskunde. 14 januari 2008 Examen Statistische Modellen en Data-analyse Derde Bachelor Wiskunde 14 januari 2008 Vraag 1 1. Stel dat ɛ N 3 (0, σ 2 I 3 ) en dat Y 0 N(0, σ 2 0) onafhankelijk is van ɛ = (ɛ 1, ɛ 2, ɛ 3 ). Definieer

Nadere informatie

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer.

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer. 3.8 Meningen van bevraagden ten aanzien van de verstekregeling 3.8.1 Verruiming mogelijkheden verdachte? Uit de verkregen reacties wordt duidelijk dat er uiteenlopende antwoorden zijn gegeven op de vraag

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Toetsende Statistiek Week 5. De F-toets & Onderscheidend Vermogen

Toetsende Statistiek Week 5. De F-toets & Onderscheidend Vermogen M, M & C 7.3 Optional Topics in Comparing Distributions: F-toets 6.4 Power & Inference as a Decision 7.1 The power of the t-test 7.3 The power of the sample t- Toetsende Statistiek Week 5. De F-toets &

Nadere informatie

Effect van Planetree op kwaliteit en tevredenheid, wetenschappelijk aangetoond?

Effect van Planetree op kwaliteit en tevredenheid, wetenschappelijk aangetoond? Effect van Planetree op kwaliteit en tevredenheid, wetenschappelijk aangetoond? Donderdag 13 maart 2014 Martijn Kilsdonk MScHA Manager behandeling & begeleiding en Planetree coördinator Disclosure belangen

Nadere informatie

Checklist voor het opzetten van een aandelenparticipatieplan voor medewerkers

Checklist voor het opzetten van een aandelenparticipatieplan voor medewerkers 1 Checklist voor het opzetten van een aandelenparticipatieplan voor medewerkers Duurzaam aandeelhouderschap begint met een goede voorbereiding Een beter bedrijfsresultaat, een hogere productiviteit en

Nadere informatie

2. In de klassen 2A en 2B is een proefwerk gemaakt. Je ziet de resultaten in de frequentietabel. 2A 2B

2. In de klassen 2A en 2B is een proefwerk gemaakt. Je ziet de resultaten in de frequentietabel. 2A 2B 1. (a) Bereken het gemiddelde salaris van de werknemers in de tabel hiernaast. (b) Bereken ook het mediale salaris. (c) Hoe groot is het modale salaris hier? salaris in euro s aantal werknemers 15000 1

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie