De Patiënt Centraal? De Patiënt Centraal? 1 Werken aan de Zorg

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Patiënt Centraal? De Patiënt Centraal? 1 Werken aan de Zorg"

Transcriptie

1 1 Werken aan de Zorg

2 Voorwoord Dit rapport brengt in kaart wat de ontwikkeling is van de positie van de patiënt in de Nederlandse zorg in het licht van het gevoerde beleid. Ontwikkelingen en rollen van de betrokken partijen worden beschreven op macro, meso en micro niveau en vanuit verschillende perspectieven. Naast de algemene trends worden ook verschillen tussen instellingen en partijen inzichtelijk gemaakt. We lichten er mooie voorbeelden uit die laten zien dat iedere speler in het veld een bijdrage kan leveren aan het centraal stellen van de patiënt en de transparantie van kwaliteit. Deze inventarisatie is één van de zes inventarisaties binnen het traject Werken aan de zorg. Vorig jaar zijn de effecten van het beleid al inzichtelijk gemaakt rondom de thema s Kosten en kwaliteit, Bouw en diversiteit van wonen, Meer tijd voor de cliënt en Werken in de Zorg. De komende tijd volgt er nog het deelonderzoek rondom het thema Waardecreatie in de zorg. Graag bediscussiëren wij onze bevindingen uit deze inventarisatie patiënt centraal? met u tijdens de bijeenkomst en ook tijdens de officiële uitreiking van het rapport in oktober Wij wensen u veel leesplezier toe en hopen op uw komst naar het evenement! Plexus en BKB Breukelen, oktober Werken aan de Zorg 3 Werken aan de Zorg

3 Inhoud 6 Leeswijzer 47 3 Vraagsturing op systeemniveau (macro) 8 Management samenvatting Beleid gericht op vraagsturing Van aanbod- naar vraagsturing Vraagsturing op macroniveau Vraagsturing op mesoniveau Vraagsturing op microniveau Discussie en conclusie Vraagsturing op organisatieniveau (meso) 4.1 De rol van de zorgaanbieder 4.2 De rol van de zorgverzekeraar 4.3 De rol van patiëntenorganisaties Van aanbod- naar vraagsturing 2.1 Aanleiding 2.2 De positie van de Zorgvrager 2.3 Vraagstelling 2.4 Definities 2.5 Afbakening 2.6 Meerdere wegen naar Rome 2.7 Onderzoeksopzet 2.8 Verdere opbouw van de rapportage Vraagsturing op patiëntniveau (micro) 5.1 Sturing door de patiënt 6 Discussie en Conclusie 6.1 Eerste resultaten beleidswijzigingen voor zorgvrager zichtbaar 4 Werken aan de Zorg 5 Werken aan de Zorg

4 Leeswijzer Management samenvatting In deze leeswijzer beschrijven we hoe deze rapportage is opgebouwd. De rapportage begint met de management samenvatting. In de management samenvatting zijn de belangrijkste conclusies, interessante voorbeelden en aanbevelingen aan het veld en beleidsmakers opgenomen om het gat tussen vraag naar en aanbod van personeel in de zorg te verkleinen. Het rapport is als volgt ingedeeld: De management samenvatting beschrijft de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek; Hoofdstuk 3 beschrijft de aanleiding, onderzoeksvragen en reikwijdte van het rapport; Hoofdstuk 4 gaat in op vraagsturing op systeemniveau (macro) en beschrijft de relevante ontwikkelingen in (overheids)beleid in de periode ; Hoofdstuk 5 beschrijft vraagsturing op organisatieniveau (meso), waarin de rollen van zorgverzekeraar, zorgaanbieders en patiëntenorganisaties aan bod komen. Tevens worden een aantal aansprekende voorbeelden beschreven; Hoofdstuk 6 gaat in op vraagsturing op patiëntniveau en beschrijft een aantal aansprekende voorbeelden van hoe instellingen hiermee aan de slag zijn gegaan; Hoofdstuk 7 is een discussie van de bevinden uit deze rapportage en geeft een conclusie. Deze management samenvatting bespreekt de belangrijkste bevindingen uit dit rapport. 6 Werken aan de Zorg 7 Werken aan de Zorg

5 Van aanbod- naar vraagsturing Eén van de belangrijkste oorzaken die ten grondslag ligt aan de noodzaak tot vernieuwing van het zorgstelsel was dat het stelsel onvoldoende tegemoet kwam aan de vraag van patiënten 1. Dominante, centrale aanbodsturing leidde in zowel in de AWBZ (eerste verzekeringscompartiment) als in de ziekenfondsverzekering en de particuliere ziektekostenverzekering (tweede verzekeringscompartiment) tot onvoldoende ruimte en prikkels bij partijen om kwalitatief hoogwaardige en doelmatige zorg te leveren. De introductie van het nieuwe zorgstelsel moet een oplossing bieden voor de belangrijkste problemen: Figuur 1 In de gezondheidszorg zijn drie marktpartijen te onderscheiden: zorgaanbieders, zorgverzekeraars en zorgvragers. De markt is hiermee te verdelen in drie deelmarkten (zie figuur 1). Drie deelmarkten in de gezondheidszorg Beperkte keuzemogelijkheden; Onvoldoende samenhang tussen de verschillende aanbieders; Gebrekkige aansluiting van het aanbod op de vraag (kwalitatief en kwantitatief). Deze knelpunten nemen toe in ernst door maatschappelijke en zorginhoudelijke ontwikkelingen, zoals de veroudering van de bevolking, de verandering van het zorgaanbod, de toename van goed geïnformeerde patiënten en het beschikbaar komen van voorspellende medische informatie. De positie van de Zorgvrager Door de invoering van het nieuwe zorgstelsel in 2006 ontwikkelt het systeem zich van een aanbodgestuurd systeem, waarin prijs en aanbod sterk gereguleerd worden door de overheid, naar een vraaggestuurd systeem waarin marktpartijen een belangrijke(re) rol hebben. Deze overgang is meer dan een andere vormgeving van doeleinden en middelen. Het gaat daadwerkelijk om een andere manier van het besturen van de zorg. Aanbodsturing gaat uit van een systeem waarin de overheid op alle niveaus in de besturing van de zorg een dominante functie vervult. Daarentegen biedt vraagsturing veel meer ruimte voor keuzevrijheid en ondernemerschap. Hierbij ligt de nadruk op decentralisatie van beslisrechten en bijbehorende verantwoordelijkheid. De overheid beperkt zich hoofdzakelijk tot het stellen van de algemene kaders waaronder ook de normatieve kaders. Zij draagt een systeemverantwoordelijkheid. De burger wordt in deze nieuwe besturing gepositioneerd als een consument die zoveel mogelijk zijn eigen keuzes moet maken. Verschillende prikkels zoals de invoering van marktverhoudingen, contractering van de leveranciers van publiek gefinancierde diensten, meting van geleverde prestaties en prestatiegerelateerde bekostiging zorgen in het nieuwe zorgstelsel voor sturing van het aanbod. Hierbij ligt een sterke nadruk op verantwoordelijkheid en transparantie om de consument in staat te stellen te kiezen. Binnen die driehoeksrelatie kan onderscheid gemaakt worden tussen de zorgverzekeringsmarkt, de zorgverleningsmarkt en de zorginkoopmarkt. Zoals op iedere markt is er ook op de zorgmarkt sprake van vraag en aanbod: op de zorgverleningsmarkt vragen patiënten zorg en bieden zorgaanbieders zorg aan; op de zorginkoopmarkt kopen zorgverzekeraars zorg in bij zorgaanbieders en bieden zorgaanbieders zorg aan. Voor ketenzorg geldt ook dat zorgaanbieders zorg inkopen bij andere zorgaanbieders; op de zorgverzekeringsmarkt sluiten consumenten verzekeringen af en bieden zorgverzekeraars verzekeringen aan 2. 1} VWS Vraag aan bod. Hoofdlijnen van vernieuwing van het zorgstelsel. Den Haag. Den Haag. 2} Westert GP et al. Zorgbalans 2010: de prestaties van de Nederlandse zorg. RIVMrapport nr Bilthoven/Houten: RIVM/Bohn Stafleu Van Loghum, Werken aan de Zorg 9 Werken aan de Zorg

6 3} 4} 5} 6} Om zorgaanbieders te prikkelen hun prijs-kwaliteitverhouding (verder) te verbeteren, is een belangrijke rol weggelegd voor onderlinge concurrentie. Verzekeraars worden gestimuleerd om zich namens hun verzekerden als kritische zorginkopers op te stellen. Met (voorkeurs)aanbieders dienen zij goede afspraken te maken over de prijs en kwaliteit van zorg. Patiënten worden aangemoedigd om wanneer zij zorg nodig hebben verschillende aanbieders met elkaar te vergelijken om zodoende een weloverwogen keuze te maken 3. De zorgvrager speelt dus op verschillende markten een belangrijke rol: de zorgverleningsmarkt, de zorginkoopmarkt én de zorgverzekeringsmarkt. De zorgvrager vormt een belangrijke kracht in het tot stand komen van de marktorganisatie. Keuzevrijheid en het gebruik maken hiervan, speelt daarbij een belangrijke rol. Dit stelt zorgvragers immers in de positie om keuzen te maken en daarmee bepaalde signalen naar zowel verzekeraars als zorgaanbieders uit te zenden. Het geven van meer vrijheden aan partijen binnen de genoemde marktimperfecties gaat gepaard met de ontwikkeling van een samenhangende adequate incentive-structuur voor alle drie de markten 4. Waar het bevorderen van zelfredzaamheid van de consument (vraagsturing) tekort schiet om het algemeen consumentenbelang te verwezenlijken, heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) bevoegdheden om zelf direct in te grijpen om dit belang te bewaken, consumenten te beschermen en marktimperfecties te voorkomen 5. Het tegemoet komen aan de wensen van de zorgvrager op microniveau en tegelijkertijd streven naar doelmatigheid in de zorg op zowel micro- als macroniveau zorgt voor een spanningsveld. Deze spanningen zijn inherent aan de inrichting van het zorgstelsel waarin gestreefd wordt naar invulling van verschillende publieke belangen: kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid. Kwaliteitseisen kunnen de prijs opdrijven zodat de doelmatigheid van de zorgverlening onder druk komt te staan. De beheersbaarheid van de totale zorguitgaven (macrobetaalbaarheid) is niet voldoende gewaarborgd met doelmatig werkende markten (microbetaalbaarheid). Het is immers mogelijk dat een sterke ontwikkeling van de zorgvraag (volumegroei) leidt tot een overschrijding van het afgesproken kader. Het beheersen van de kostenontwikkeling kan aan de andere kant gevolgen hebben voor de toegankelijkheid van de zorg. Tenslotte kan er spanning zijn tussen de eisen van risicosolidariteit en keuzevrijheid. Keuzevrijheid kan tot marktsegmentatie en selectie door zorgverzekeraars en aanbieders leiden die de risicosolidariteit ondermijnen 6. Varkevisser, M Patient Choice, Competition and Antitrust Enforcement in Dutch Hospital Markets. Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam VWS Vraag aan bod. Hoofdlijnen van vernieuwing van het zorgstelsel. Den Haag. Den Haag. NZa. Consultatiedocument. (In) het belang van de consument. Hoe de NZa de positie van de zorgconsument bewaakt en versterkt. Van de Ven WPMM, Schut FT, Hermans HEGM. Evaluatie Zorgverzekeringswet en Wet op de Zorgtoeslag. Den Haag: Den Haag: ZonMw, } 8} Vraagstelling De zorgvrager speelt een centrale rol in het recente zorgbeleid. De kanteling in de bekostiging moet zorgen voor vraagsturing in de zorg. Door de vraagzijde meer vrijheid te geven om zijn wensen en behoeften actief na te streven en de aanbodzijde de ruimte te bieden beter in te spelen op deze wensen en behoeften worden zorgvraag en zorgaanbod beter op elkaar afgestemd. Dit moet leiden tot een betere kwaliteit van zorg en meer doelmatigheid. In deze rapportage beantwoorden we de vraag: Wat is de impact van beleid op vraagsturing in de zorg en de daarmee samenhangende kwaliteits- en doelmatigheidsverbetering van de zorg? Welke beleidswijzigingen hebben impact gehad op vraagsturing in de zorg? In hoeverre leidt het beleid tot (verschillende vormen van) vraagsturing? Op welke manier zorgt vraagsturing voor verbeteringen in kwaliteit en doelmatigheid van de zorg? Definities en afbakening Vraagsturing krijgt vorm en betekenis in de interactie tussen de zorgaanbieders, zorgvragers en andere betrokken publieke en/of private actoren op verschillende niveaus in de gezondheidszorg (macro, meso en micro). De kern van vraagsturing ligt in de invloed van het vragersperspectief op het aanbod van zorg. In deze rapportage nemen we verschillende benaderingen van vraagsturing mee 7 : Sturing op de vraag: Dit mechanisme speelt zich eerder af op mesoniveau en wordt in de praktijk gerealiseerd via zorgverzekeraars/ zorgkantoren: deze laatsten sturen het zorgaanbod door namens de patiënt zorg in te kopen, uit te voeren of te financieren. Daarnaast kunnen ook patiëntenverenigingen deze rol vervullen. Sturing door de vraag: Hier gaat het vooral om de vraag op welke manier de patiënt zelf het aanbod stuurt. Sturing van de vraag: Het aanbod van zorg stuurt de vraag van patiënten aan, waarbij rekening wordt gehouden met concrete vragen van de patiënt. Een belangrijk middel om te komen tot sturing door de zorgvrager is transparantie: alle relevante informatie over de prijs en kwaliteit van een product of dienst moet voor iedereen relatief eenvoudig en zonder noemenswaardige kosten toegankelijk zijn 8. Leys, Mark Kiezen in Zorg: Preferenties en competenties van consumenten. Den Haag. Den Haag. Plug, P., M. van Twist, and L. Geut Sturing van marktwerking. Assen: Berenschot fundatie en Koninklijke Van Gorcum BV. 10 Werken aan de Zorg 11 Werken aan de Zorg

7 Naast de definitie van vraagsturing is ook het perspectief op vraagsturing relevant voor de interpretatie van de resultaten van dit onderzoek. Van der Kraan onderscheidt drie perspectieven 9 : het economisch perspectief waarin de zorgvrager functioneert als een consument. Het participatie perspectief waarin de zorgvrager een actieve burger is die zich bewust is van zijn mogelijkheden en zijn verantwoordelijkheden en het zorginhoudelijke perspectief: de zorgvrager is een geëmancipeerde patiënt die in samenspraak met de hulpverlener tot besluitvorming komt omtrent de te volgen behandeling. In dit onderzoek gaan we uit van het economische perspectief op vraagsturing. Patiëntenparticipatie bij de ontwikkeling van bijvoorbeeld richtlijnen of via cliëntenraden in zorginstellingen vallen daarmee buiten de scope van dit onderzoek. Daarnaast ligt in dit rapport de nadruk op zorgverlening (zowel cure en care) en wordt uitsluitend ondersteuning buiten het rapport gehouden. Hiermee valt de Wmo buiten de scope van dit rapport. Vraaggerichtheid van het aanbod Zorgaanbieders worden sinds de stelselwijziging meer geprikkeld om meer prestatieen vraaggericht te werken. In het verleden opereerden aanbieders van zorg binnen strakke kaders van de overheid, binnen de nieuwe kaders is meer ruimte om op wensen en behoeften van de zorgvrager in te spelen. De introductie van meer vrije prijsvorming en meer vrijheid ten aanzien van investeringsbeslissingen maakt het mogelijk voor aanbieders van zorg om zich te onderscheiden en dus te concurreren. Aanbieders van zorg kunnen zich onderscheiden door patiëntgerichte zorg te leveren en daarmee een aantrekkelijke partij voor de zorgvrager te worden. Enerzijds proberen aanbieders vanuit hun aanbod aan te sluiten bij de behoeften van de zorgvrager. Anderzijds kunnen zorgaanbieders zich ook laten sturen door zorgverzekeraars of samenwerken met patiëntenorganisaties bij de ontwikkeling van hun aanbod. Transparantie Figuur 2 Meerdere wegen naar Rome In het nieuwe zorgstelsel zijn verschillende prikkels ingebouwd om vraagsturing te stimuleren en ondersteunen waarmee de patiënt centraal komt te staan. De onderstaande figuur geeft aan langs welke wegen deze prikkels leiden tot kwalitatief goede en doelmatige zorg. Vraagsturing in de zorg Een belangrijk uitgangspunt bij de invoering van de stelselwijziging was dat de zorgvrager gaat kiezen voor zorgaanbieders en zorgpolissen en dat verzekeraars kritisch zorg gaan inkopen. Goede informatie is een noodzakelijke voorwaarde voor zorginkoop op basis van kwaliteit. Hierdoor zijn er verschillende initiatieven ontstaan om de kwaliteit van zorg te meten en inzichtelijk te maken, zoals Zichtbare Zorg (ZiZo). Immers, om te kunnen kiezen hebben zorgvragers en zorgverzekeraars (als inkopers) informatie nodig over de beschikbaarheid en variëteit in het aanbod, over de kwaliteit, de levertijden, de veiligheid en betrouwbaarheid van de zorg en van degenen die de zorg aanbieden en over de prijs van de zorg. Dit heeft geleid tot een toename van informatie over de kwaliteit van de zorg; de zorg wordt transparanter. Vanuit het meten van informatie over kwaliteit gaan verschillende prikkels uit. Berwick onderscheidt twee routes waarlangs kwaliteitsmeting kan leiden tot verbetering: verandering en/ of selectie 10. Selectie vindt plaats wanneer individuen of organisaties op basis van informatie over geleverde kwaliteit kiezen voor goed presterende zorgverleners. Kenmerkend voor het selectiemechanisme is dat hiermee niet automatisch de basale verdeling van de door zorgaanbieders geleverde kwaliteit verandert. Wat wel verschuift zijn de marktaandelen van zorgaanbieders: goed presterende aanbieders krijgen het drukker; slecht presterende krijgen het minder druk, of gaan in het uiterste geval failliet 11. 9} Van der Kraan, W Vraag naar vraagsturing Een verkennend onderzoek naar de betekenis van vraagsturing in de Nederlandse gezondheidszorg. Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam. 10} 11} Berwick, Donald M, James Brent, and Molly Joel Coye Connections Between Quality Measurement and Improvement Measures of Results. Medical Care 41, no. 1: Delnoij, D Zicht op kwaliteit. Transparantie in de zorg vanuit patiëntenperspectief. Tilburg: Universiteit van Tilburg. 12 Werken aan de Zorg 13 Werken aan de Zorg

8 Figuur 3 De impact van transparantie: model van Berwick Het samenkomen van de wegen Langs de routes van een toegenomen vraaggerichtheid van het aanbod en toegenomen transparantie zorgt het beleid voor verbeteringen op verschillende kritische prestatie indicatoren (KPI s). Hierin worden de effecten van de vraagsturing op de kwaliteit en de kosten van de zorg inzichtelijk. In dit onderzoek hebben we de volgende KPI s geformuleerd: Figuur 4 KPI s Verandering als mechanisme voor kwaliteitsverbetering is juist wél gericht op het verbeteren van de geleverde kwaliteit. Het meten van prestaties vormt daarbij het startpunt voor controleren, verbeteren en herontwerpen van het primaire proces. Volgens Berwick worden zorgaanbieders die aan het selectiemechanisme worden blootgesteld, sterker geprikkeld tot verbetering dan alleen op grond van hun intrinsieke motivatie valt te verwachten. 14 Werken aan de Zorg 15 Werken aan de Zorg

9 Onderzoeksopzet Vraagsturing kan op verschillende niveaus gestalte krijgen: op het systeemniveau (macro), op het niveau van organisaties (meso) en op het niveau van de individuele zorgvrager (micro). Deelonderzoek 1: Zorgstelselniveau Op macroniveau wordt vraagsturing vormgegeven door beleid en de wijze waarop de zorg wordt gefinancierd. Aan de hand van kwalitatief onderzoek literatuuronderzoek en interviews wordt het ingezette beleid in kaart gebracht. Deelonderzoek 2: Organisatieniveau Vraagsturing op mesoniveau kent verschillende dimensies. Aan de kant van de zorgaanbieders gaat het om de mate waarin binnen organisaties de vraag van de zorggebruiker als leidend wordt gezien. Kortom, aanbod waarbij de patiënt centraal staat. Anderzijds kan de aanwezigheid van transparantie voor zorgaanbieders een prikkel tot verbetering zijn. Daarnaast kunnen patiëntenorganisaties op dit niveau sturen op vraaggerichte zorg. Zorgverzekeraars kunnen het zorgaanbod sturen door selectie of directe sturing op het aanbod. Aan de hand van interviews is de rol van de verschillende partijen in het veld en de wijze waarop dit bijdraagt aan vraagsturing bekeken. Het effect van het beleid op de kwaliteit en kosten van de zorg wordt ook kwantitatief in kaart gebracht aan de hand van de KPI s. Goede voorbeelden van patiëntenorganisaties, zorgverzekeraars en zorgaanbieders die een actieve rol bekleden op het gebied vraaggestuurde zorg en transparantie van de zorg illustreren de eerdere bevindingen. Deelonderzoek 3: Zorgvrager niveau Op microniveau krijgt vraagsturing vorm door keuzes van (potentiële) zorgvragers en van hun zorgaanbieders en zorgverzekeraar. Aan de hand van interviews en goede voorbeelden wordt de rol van de zorgvrager als individu in kaart gebracht. 16 Werken aan de Zorg 17 Werken aan de Zorg

10 2 Van aanbod- naar vraagsturing 2.1 Aanleiding Eén van de belangrijkste oorzaken die ten grondslag ligt aan de noodzaak tot vernieuwing van het zorgstelsel was dat het stelsel onvoldoende tegemoet kwam aan de vraag van patiënten13. Dominante, centrale aanbodsturing leidde in zowel in de AWBZ (eerste verzekeringscompartiment) als in de ziekenfondsverzekering en de particuliere ziektekostenverzekering (tweede verzekeringscompartiment) tot onvoldoende ruimte en prikkels bij partijen om kwalitatief hoogwaardige en doelmatige zorg te leveren. De introductie van het nieuwe zorgstelsel moet een oplossing bieden voor de belangrijkste problemen: Deze rapportage beschrijft de rol van de Beperkte keuzemogelijkheden; Onvoldoende samenhang tussen de verschillende aanbieders; Gebrekkige aansluiting van het aanbod op de vraag (kwalitatief en kwantitatief). zorgvrager12 in de Nederlandse zorg. In hoeverre staat de patiënt centraal? In dit hoofdstuk bespreken we de achtergrond van Deze knelpunten nemen toe in ernst door maatschappelijke en zorginhoudelijke ontwikkelingen, zoals de veroudering van de bevolking, de verandering van het zorgaanbod, de toename van goed geïnformeerde patiënten en het beschikbaar komen van voorspellende medische informatie. het onderwerp. Vervolgens komen de centrale vraagstelling en de opbouw van de rapportage aan bod. In de vernieuwing van het zorgstelsel komen maatschappelijke, demografische en medisch-technologische ontwikkelingen samen met de nieuwe sturingsvisie van de Nederlandse overheid. De vernieuwingen zorgen voor een herverdeling van taken en verantwoordelijkheden, waarbij de private actoren aanbieders en zorg-verzekeraars een meer centrale rol vervullen en de overheid zich terugtrekt in een meer voorwaardenscheppende rol. De zorgvrager heeft individueel en georganiseerd een nieuwe rol te vervullen14. Doel van de stelselwijziging is te komen tot een betere balans tussen wat de zorg kost en wat de zorg opbrengt. Om dit te realiseren is een stelsel van gereguleerde competitie geïntroduceerd waarin vraagsturing gestimuleerd wordt. De zorgvrager heeft daarmee een centrale positie gekregen in het nieuwe stelsel. Maatregelen die hierbij een rol spelen zijn onder andere de modernisering van de AWBZ, de introductie van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), de introductie van persoonsgebonden budgetten (pgb), Zorg Zwaarte Pakketten (ZZP s), Diagnose Behandel Combinaties (dbc s), het introduceren van transparantie en de veranderende rol van de zorgverzekeraars (zie hoofdstuk 4). Zorgvragers worden in toenemende mate verantwoordelijk voor hun eigen gezondheid en moeten daarbij vaker zelfstandig keuzes maken, zoals bij het raadplegen van artsen, het gebruik van zorgvoorzieningen en het afsluiten van zorgpolissen. De zorgvrager speelt daarmee een cruciale rol in het slagen van de stelselwijziging. 12} In dit rapport wordt in het kader van de zorgvrager gesproken over patiënt, cliënt, consument en zorgvrager, afhankelijk van de context waar hij/ zij zich in bevindt. 13} 14} VWS Vraag aan bod. Hoofdlijnen van vernieuwing van het zorgstelsel. Den Haag. Den Haag. Van der Kraan, Wendy Vraag naar vraagsturing Een verkennend onderzoek naar de betekenis van vraagsturing in de Nederlandse gezondheidszorg. Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam. 18 Werken aan de Zorg 19 Werken aan de Zorg

11 2.2 Figuur 5 De positie van de Zorgvrager Door de invoering van het nieuwe zorgstelsel in 2006 ontwikkelt het systeem zich van een aanbodgestuurd systeem, waarin prijs en aanbod sterk gereguleerd worden door de overheid, naar een vraaggestuurd systeem waarin marktpartijen een belangrijke(re) rol hebben. Deze overgang is meer dan een andere vormgeving van doeleinden en middelen. Het gaat daadwerkelijk om een andere manier van het besturen van de zorg. Aanbodsturing gaat uit van een systeem waarin de overheid op alle niveaus in de besturing van de zorg een dominante functie vervult. Daarentegen biedt vraagsturing veel meer ruimte voor keuzevrijheid en ondernemerschap. Hierbij ligt de nadruk op decentralisatie van beslisrechten en bijbehorende verantwoordelijkheid. De overheid beperkt zich hoofdzakelijk tot het stellen van de algemene kaders waaronder ook de normatieve kaders. Zij draagt een systeemverantwoordelijkheid. De burger wordt in deze nieuwe besturing gepositioneerd als een consument die zoveel mogelijk zijn eigen keuzes moet maken. Verschillende prikkels zoals de invoering van marktverhoudingen, contractering van de leveranciers van publiek gefinancierde diensten, meting van geleverde prestaties en prestatiegerelateerde bekostiging zorgen in het nieuwe zorgstelsel voor sturing van het aanbod. Hierbij ligt een sterke nadruk op verantwoordelijkheid en transparantie om de consument in staat te stellen te kiezen. In de gezondheidszorg zijn drie marktpartijen te onderscheiden: zorgaanbieders, zorgverzekeraars en zorgvragers. De markt is hiermee te verdelen in drie deelmarkten (zie figuur 5). Drie deelmarkten in de gezondheidszorg Binnen die driehoeksrelatie kan onderscheid gemaakt worden tussen de zorgverzekeringsmarkt, de zorgverleningsmarkt en de zorginkoopmarkt. Zoals op iedere markt is er ook op de zorgmarkt sprake van vraag en aanbod: op de zorgverleningsmarkt vragen patiënten zorg en bieden zorgaanbieders zorg aan; op de zorginkoopmarkt kopen zorgverzekeraars zorg in bij zorgaanbieders en bieden zorgaanbieders zorg aan. Voor ketenzorg geldt ook dat zorgaanbieders zorg inkopen bij andere zorgaanbieders; op de zorgverzekeringsmarkt sluiten consumenten verzekeringen af en bieden zorgverzekeraars verzekeringen aan15. Iedere markt kent zijn specifieke karakteristieken en imperfecties. De werking van de zorgmarkt is complex. Drie onderling verbonden marktpartijen moeten ondanks obstakels als kennisasymmetrie en moral hazard een toegankelijke, kwalitatief hoogwaardige en doelmatige gezondheidszorg bewerkstelligen16. In de zorgverleningsmarkt is sprake een substantiële kennisasymmetrie tussen behandelaar en zorgvrager. Verder is de prijselasticiteit van de vraag naar zorg is beperkt. De zorgverzekeringsmarkt is een gematigd geconcentreerde markt. De zorginkoopmarkt wordt voor een deel bepaald door monopolie- en oligopoliesituaties. Om zorgaanbieders te prikkelen hun prijs-kwaliteitverhouding (verder) te verbeteren, is een belangrijke rol weggelegd voor onderlinge concurrentie. Verzekeraars worden gestimuleerd om zich namens hun verzekerden als kritische zorginkopers op te stellen. Met (voorkeur)aanbieders dienen zij goede afspraken te maken over de prijs en kwaliteit van zorg. Patiënten worden aangemoedigd om wanneer zij zorg nodig hebben verschillende aanbieders met elkaar te vergelijken om zodoende een weloverwogen keuze te maken17. De zorgvrager speelt dus op verschillende markten een belangrijke rol: de zorgverleningsmarkt, de zorginkoopmarkt én de zorgverzekeringsmarkt. De zorgvrager vormt een belangrijke kracht in het tot stand komen van de marktorganisatie. Keuzevrijheid en het gebruik maken hiervan, speelt daarbij een belangrijke rol. Dit stelt zorgvragers immers in de positie om keuzen te maken en daarmee bepaalde signalen naar zowel verzekeraars als zorgaanbieders uit te zenden. Het geven van meer vrijheden aan partijen binnen de genoemde marktimperfecties gaat gepaard met de ontwikkeling van een samenhangende adequate incentive-structuur voor alle drie de markten18. Waar het bevorderen van 15} 16} 17} 18} Westert GP et al. Zorgbalans 2010: de prestaties van de Nederlandse zorg. RIVMrapport nr Bilthoven/Houten: RIVM/Bohn Stafleu Van Loghum, Kamerstuk Memorie van Toelichting bij Ontwerp Zorgverzekeringswet. Varkevisser, M Patient Choice, Competition and Antitrust Enforcement in Dutch Hospital Markets. Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam VWS Vraag aan bod. Hoofdlijnen van vernieuwing van het zorgstelsel. Den Haag. Den Haag. 20 Werken aan de Zorg 21 Werken aan de Zorg

12 zelfredzaamheid van de consument (vraagsturing) tekort schiet om het algemeen consumentenbelang te verwezenlijken, heeft de NZa bevoegdheden om zelf direct in te grijpen om dit belang te bewaken, consumenten te beschermen en marktimperfecties te voorkomen19. Het tegemoet komen aan de wensen van de zorgvrager op microniveau en tegelijkertijd streven naar doelmatigheid in de zorg op zowel micro- als macroniveau zorgt voor een spanningsveld. Deze spanningen zijn inherent aan de inrichting van het zorgstelsel waarin gestreefd wordt naar invulling van verschillende publieke belangen: kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid. Kwaliteitseisen kunnen de prijs opdrijven zodat de doelmatigheid van de zorgverlening onder druk komt te staan. De beheersbaarheid van de totale zorguitgaven (macrobetaalbaarheid) is niet voldoende gewaarborgd met doelmatig werkende markten (microbetaalbaarheid). Het is immers mogelijk dat een sterke ontwikkeling van de zorgvraag (volumegroei) leidt tot een overschrijding van het afgesproken kader. Het beheersen van de kostenontwikkeling kan aan de andere kant gevolgen hebben voor de toegankelijkheid van de zorg. Tenslotte kan er spanning zijn tussen de eisen van risicosolidariteit en keuzevrijheid. Keuzevrijheid kan tot marktsegmentatie en selectie door zorgverzekeraars en aanbieders leiden die de risicosolidariteit ondermijnen Definities In deze paragraaf gaan we in op de gehanteerde definities in dit rapport. Vraagsturing krijgt vorm en betekenis in de interactie tussen de zorgaanbieders, zorgvragers en andere betrokken publieke en/of private actoren op verschillende niveaus in de gezondheidszorg (macro, meso en micro). De kern van vraagsturing ligt in de invloed van het vragersperspectief op het aanbod van zorg. Om antwoord te kunnen geven op de vraagstelling van deze rapportage is het belangrijk om het gebruik van het begrip vraagsturing helder te krijgen. In deze rapportage nemen we verschillende benaderingen van vraagsturing mee21: Sturing op de vraag: Dit mechanisme speelt zich eerder af op het mesoniveau en wordt in praktijk gerealiseerd via zorgverzekeraars/zorgkantoren: deze laatsten sturen het zorgaanbod door namens de patiënt zorg in te kopen, uit te voeren of te financieren. Daarnaast kunnen ook patiëntenverenigingen deze rol vervullen. Sturing door de vraag: Hier gaat het vooral om de vraag op welke manier de patiënt zelf het aanbod stuurt. 2.3 Vraagstelling De zorgvrager speelt een centrale rol in het recente zorgbeleid. De kanteling in de bekostiging moet zorgen voor vraagsturing in de zorg. Door de vraagzijde meer vrijheid te geven om zijn wensen en behoeften actief na te streven en de aanbodzijde de ruimte te bieden beter in te spelen op deze wensen en behoeften worden zorgvraag en zorgaanbod beter op elkaar afgestemd. Dit moet leiden tot een betere kwaliteit van zorg en meer doelmatigheid. 2.5 Sturing van de vraag: Het aanbod van zorg stuurt de vraag van patiënten aan, waarbij rekening wordt gehouden met concrete vragen van de patiënt. Een belangrijk middel om te komen tot sturing door de zorgvrager is transparantie: alle relevante informatie over de prijs en kwaliteit van een product of dienst moet voor iedereen relatief eenvoudig en zonder noemenswaardige kosten toegankelijk zijn22. Afbakening } 20} In deze rapportage beantwoorden we de vraag: Wat is de impact van beleid op vraagsturing in de zorg en de daarmee samenhangende kwaliteits- en doelmatigheidsverbetering van de zorg? Welke beleidswijzigingen hebben impact gehad op vraagsturing in de zorg? In hoeverre leidt het beleid tot (verschillende vormen van) vraagsturing? Op welke manier zorgt vraagsturing voor verbeteringen in kwaliteit en doelmatigheid van de zorg? NZa. Consultatiedocument. (In) het belang van de consument. Hoe de NZa de positie van de zorgconsument bewaakt en versterkt. Van de Ven WPMM, Schut FT, Hermans HEGM. Evaluatie Zorgverzekeringswet en Wet op de Zorgtoeslag. Den Haag: Den Haag: ZonMw, } 32} 33} Naast de definitie van vraagsturing is ook het perspectief op vraagsturing relevant voor de interpretatie van de resultaten van dit onderzoek. Van der Kraan onderscheidt drie perspectieven23: Leys, Mark Kiezen in Zorg: Preferenties en competenties van consumenten. Den Haag. Den Haag. Plug, P., M. van Twist, and L. Geut Sturing van marktwerking. Assen: Berenschot fundatie en Koninklijke Van Gorcum BV. Van der Kraan, W Vraag naar vraagsturing Een verkennend onderzoek naar de betekenis van vraagsturing in de Nederlandse gezondheidszorg. Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam. 22 Werken aan de Zorg 23 Werken aan de Zorg

13 Economisch perspectief: De zorgvrager functioneert als een consument. Er is sprake van een marktsituatie waarbij de individuele zorgvrager keuzevrijheid en keuzemogelijkheden heeft en eventueel individuele koopkracht. Dit perspectief betreft zowel de noodzakelijke randvoorwaardelijke processen op bestuurlijk niveau, als het functioneren van de actoren op het individuele niveau. Participatie perspectief: De zorgvrager is een actieve burger die zich bewust is van zijn mogelijkheden en zijn verantwoordelijkheden. De zorgvrager participeert ook in besluitvormingsprocessen. Dit perspectief beperkt zich niet tot de relatie overheidburger, maar heeft betrekking op alle relaties en interacties, op elk niveau binnen de gezondheidszorg. Zorginhoudelijke perspectief: De zorgvrager is een geëmancipeerde patiënt die in samenspraak met de hulpverlener tot besluitvorming komt omtrent de te volgen behandeling. Deze benadering gaat niet per definitie uit van een dominante positie van de professionele beoordeling, maar eerder van een partnerschap. Uitgangspunt van dit onderzoek is dat de patiënt in de zorg centraal staat. Patiënten hebben recht op tijdige, kwalitatief hoogwaardige en veilige zorg. Zij moeten tevens meer keuzevrijheid krijgen en kunnen beschikken over betrouwbare informatie om hun keuze te kunnen bepalen. Hiermee gaan we in dit onderzoek uit van het economische perspectief op vraagsturing. Patiëntenparticipatie bij de ontwikkeling van bijvoorbeeld richtlijnen of via cliëntenraden in zorginstellingen vallen daarmee buiten de scope van dit onderzoek. Figuur Vraagsturing in de zorg Vraaggerichtheid van het aanbod 2.6 De zorg is een breed geschakeerde sector waarbinnen verschillende financieringsstromen een rol spelen (Zvw, AWBZ en Wmo) en waarbinnen zorgvragers aanspraak kunnen maken op verschillende vormen van zorg en/ of ondersteuning. In dit rapport ligt nadruk op zorgverlening (zowel cure en care) en wordt uitsluitend ondersteuning buiten het rapport gehouden. Hiermee valt de Wmo buiten de scope van dit rapport. Meerdere wegen naar Rome In het nieuwe zorgstelsel zijn verschillende prikkels ingebouwd om vraagsturing te stimuleren en ondersteunen waarmee de patiënt centraal komt te staan. Verschillende beleidswijzigingen zijn ingezet om aanbieders te stimuleren om binnen nieuwe kaders te concurreren, hiermee neemt de vraaggerichtheid van de zorg toe. Aan de andere kant hebben er wijzigingen van beleid plaatsgevonden om de transparantie van de zorg te vergroten. Dit is nodig om patiënten te laten kiezen. De onderstaande figuur geeft aan langs welke wegen deze prikkels leiden tot kwalitatief goede en doelmatige zorg. Het versterken van de positie van de patiënt speelt hier ook een essentiële rol bij, deze vindt je in de onderstaande figuur terug onder sturing en selectie door patiënten(verenigingen). Gemeenschappelijk doel van deze verschillende prikkels is de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg te borgen. In de hierna volgende paragrafen bespreken we deze figuur in meer detail In hoofdstuk 4 beschrijven we specifiek het beleid dat in het kader van de stelselwijziging is ingezet. Belangrijk onderdeel daarvan is dat zorgaanbieders geprikkeld worden om meer prestatie- en vraaggericht te werken. In het verleden opereerden aanbieders van zorg binnen strakke kaders van de overheid, hierdoor waren zij beperkt in staat om flexibel in te spelen op wensen en behoeften van de zorgvrager. Aanbieders hebben binnen de nieuwe kaders meer ruimte om op wensen en behoeften van de zorgvrager in te spelen, kortom om hun vraaggerichtheid te vergroten. De introductie van meer vrije prijsvorming en meer vrijheid ten aanzien van investeringsbeslissingen maakt het mogelijk voor aanbieders van zorg om zich te onderscheiden en dus te concurreren. Concurrentie wordt eveneens bevorderd doordat bestaande aanbieders van zorg in principe zelf hun investeringsbeslissingen kunnen nemen en nieuwe aanbieders vrij kunnen toetreden. Aanbieders van zorg kunnen zich onderscheiden door patiëntgerichte zorg te leveren en daarmee een aantrekkelijke partij voor de zorgvrager te worden. Enerzijds proberen aanbieders vanuit hun aanbod aan te sluiten bij de behoeften van de zorgvrager. Anderzijds kunnen zorgaanbieders zich ook laten sturen door zorgverzekeraars of samenwerken met patiëntenorganisaties bij de ontwikkeling van hun aanbod. Transparantie Een belangrijk uitgangspunt bij de invoering van de stelselwijziging was dat de zorgvrager gaat kiezen voor zorgaanbieders en zorgpolissen en dat verzekeraars kritisch zorg gaan inkopen. Goede informatie is een noodzakelijke voorwaarde voor zorginkoop op basis van kwaliteit. Hierdoor zijn er verschillende initiatieven ontstaan 24 Werken aan de Zorg 25 Werken aan de Zorg

14 Figuur 7 om de kwaliteit van zorg te meten en inzichtelijk te maken, zoals Zichtbare Zorg (ZiZo). Immers, om te kunnen kiezen hebben zorgvragers en zorgverzekeraars (als inkopers) informatie nodig over de beschikbaarheid en variëteit in het aanbod, over de kwaliteit, de levertijden, de veiligheid en betrouwbaarheid van de zorg en van degenen die de zorg aanbieden en over de prijs van de zorg. Dit heeft geleid tot een toename van informatie over de kwaliteit van de zorg; de zorg wordt transparanter. Vanuit het meten van informatie over kwaliteit gaan verschillende prikkels uit. Berwick onderscheidt twee routes waarlangs kwaliteitsmeting kan leiden tot verbetering: verandering en/of selectie24. De impact van transparantie: model van Berwick van zorgaanbieders: goed presterende aanbieders krijgen het drukker; slecht presterende krijgen het minder druk, of gaan in het uiterste geval failliet25. Verandering Verandering als mechanisme voor kwaliteitsverbetering is juist wél gericht op het verbeteren van de geleverde kwaliteit. Het meten van prestaties vormt daarbij het startpunt voor controleren, verbeteren en herontwerpen van het primaire proces. Berwick gaf aan dat zorgaanbieders een intrinsieke motivatie hebben om de kwaliteit van zorg te verbeteren9. Maar hij formuleerde de hypothese dat zorgaanbieders die ook aan het selectiemechanisme worden blootgesteld, sterker geprikkeld zullen worden tot verbetering dan alleen op grond van hun intrinsieke motivatie valt te verwachten Het samenkomen van de wegen Het ingezette beleid zorgt langs de routes van een toegenomen vraaggerichtheid van het aanbod en toegenomen transparantie voor kwalitatief betere en doelmatigere zorg. De hypothese is dat de verschillende prikkels (in samenhang) zorgen voor een verbetering van de kwaliteit en doelmatigheid: aanbieders willen zich profileren op de markt en krijgen daar de ruimte voor, zichtbaarheid van resultaten zorgt voor een intrinsieke verbeterimpuls, zichtbaarheid van resultaten maakt dat patiënten kunnen gaan kiezen, kiezende patiënten zorgen ervoor dat aanbieders zich willen profileren, enzovoort. De zorgmarkt komt hierdoor in beweging, waardoor er verschuivingen plaats gaan vinden in marktaandeel en patiënten verder gaan reizen naar de aanbieders van hun voorkeur. Ook zorgt transparantie voor verbetering van de zorg doordat aanbieders worden blootgesteld aan selectie ( ). Het aanbod zal zich meer gaan vormen naar de vraag. De volgende kritische prestatie indicatoren (KPI s) zijn in dit onderzoek meegenomen (zie Figuur 8) Selectie Selectie vindt plaats wanneer individuen of organisaties op basis van informatie over geleverde kwaliteit kiezen voor goed presterende zorgverleners. Die keuze kan door individuele patiënten worden gemaakt, maar bijvoorbeeld ook door zorgverzekeraars in hun inkoop of door (huis)artsen bij hun verwijsbeslissingen. Kenmerkend voor het selectiemechanisme is dat hiermee niet automatisch de basale verdeling van de door zorgaanbieders geleverde kwaliteit verandert. Alle zorgaanbieders op zich blijven dezelfde kwaliteit leveren. Wat wel verschuift zijn de marktaandelen 24} Berwick, Donald M, James Brent, and Molly Joel Coye Connections Between Quality Measurement and Improvement Measures of Results. Medical Care 41, no. 1: } Delnoij, D Zicht op kwaliteit. Transparantie in de zorg vanuit patiëntenperspectief. Tilburg: Universiteit van Tilburg. 26 Werken aan de Zorg 27 Werken aan de Zorg

15 Figuur 8 KPI s Deelonderzoek 2: Organisatieniveau Vraagsturing op mesoniveau kent verschillende dimensies. Aan de kant van de zorgaanbieders gaat het om de mate waarin binnen organisaties de vraag van de zorggebruiker als leidend wordt gezien. Kortom, aanbod waarbij de patiënt centraal staat. Anderzijds kan de aanwezigheid van transparantie voor zorgaanbieders een prikkel tot verbetering zijn. Daarnaast kunnen patiëntenorganisaties op dit niveau sturen op vraaggerichte zorg. Zorgverzekeraars kunnen het zorgaanbod sturen door selectie of directe sturing op het aanbod. Figuur Onderzoeksopzet 26} Vraagsturing kan op verschillende niveaus gestalte krijgen: op het systeemniveau (macro), op het niveau van organisaties (meso) en op het niveau van de individuele zorgvrager (micro). Deze niveaus van vraagsturing nemen we mee in de verschillende deelonderzoeken die samen antwoord geven op de vraagstelling. Hierbij wordt gebruik gemaakt van verschillende methoden van onderzoek: literatuuronderzoek, interviews en analyses van bestaande databestanden (DIS26). Hierbij is gebruik gemaakt van recent gepubliceerde relevante beleidsdocumenten, rapporten en studies is het ingezette beleid in het kader van vraagsturing. Daarnaast zijn interviews gehouden met de volgende partijen: zorgaanbieders, beleidsmakers, patiëntenorganisaties, verzekeraars en exploitanten van keuze ondersteunende instrumenten. Hierbij zijn zowel het beleid als de uitwerking ervan in de praktijk meegenomen. Deelonderzoek 1: Zorgstelselniveau Op macroniveau wordt vraagsturing vormgegeven door beleid en de wijze waarop de zorg wordt gefinancierd. Aan de hand van kwalitatief onderzoek literatuuronderzoek en interviews wordt het ingezette beleid in kaart gebracht. Het landelijke dbc-informatiesysteem (DIS) verzamelt alle informatie over dbc s. Het bevat cruciale informatie over onder meer de geleverde zorg en de kosten ervan in ziekenhuizen en GGZ-instellingen. Aan de hand van interviews is de rol van de verschillende partijen in het veld en de wijze waarop dit bijdraagt aan vraagsturing bekeken. Het effect van het beleid op de kwaliteit en kosten van de zorg wordt ook kwantitatief in kaart gebracht. Aan de hand van de KPI s wordt een analyse gemaakt van trends in de tijd. Deze ontwikkelingen en trends worden geïllustreerd aan de hand van goede voorbeelden van patiëntenorganisaties, zorgverzekeraars en zorgaanbieders die een actieve rol bekleden op het gebied vraaggestuurde zorg en transparantie van de zorg. Deelonderzoek 3: Zorgvrager niveau Op microniveau krijgt vraagsturing vorm door keuzes van (potentiële) zorgvragers en van hun zorgaanbieders en zorgverzekeraar. Aan de hand van interviews en goede voorbeelden wordt de rol van de zorgvrager als individu in kaart gebracht. 28 Werken aan de Zorg 29 Werken aan de Zorg

16 2.8 Verdere opbouw van de rapportage Het rapport is opgebouwd aan de hand van de verschillende deelvragen waarin het onderscheid van verschillende niveaus van vraagsturing is meegenomen: systeemniveau (macro), organisatieniveau (meso) en het niveau van de individuele zorgvrager (micro). In hoofdstuk 4 bespreken we het ingezette beleid op macroniveau omtrent de rol van de zorgvrager. De rol van de verschillende partijen in het veld (zorgaanbieder, zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties) en de wijze waarop dit bijdraagt aan vraagsturing beschrijven we in hoofdstuk 5. Hoofdstuk 6 gaat in op de ontwikkeling van directe sturing door de zorgvrager. In hoofdstuk 7 ronden we af met de discussie en conclusies. 3 Vraagsturing op systeemniveau (macro) De overheid heeft de afgelopen jaren stappen gezet om de rol van de zorgvrager te versterken. Dit hoofdstuk geeft een kort overzicht van het gevoerde beleid van de overheid; dit overzicht heeft niet de pretentie compleet te zijn. 30 Werken aan de Zorg 31 Werken aan de Zorg

17 3.1 Beleid gericht op vraagsturing De ontwikkeling in het beleid kan grofweg in drie stromen worden opgeknipt. Eerst is door middel van juridische regelingen de rechtpositie van de patiënt versterkt. Vervolgens brak een periode van kanteling in de financiering en bekostiging aan, gevolgd door een periode waarin in toenemende mate aandacht werd besteed aan patiëntgerichte zorg en transparantie van kwaliteit. de NPCF werd opgericht in Zij had tot doel belangen te behartigen op inhoudelijke thema s en te fungeren als platform voor gemeenschappelijke beleidsontwikkeling. Tijdens de Leidschendam Conferentie besloten de betrokken partijen tot oprichting van de stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector (HKZ) en de Kwaliteitswet Zorginstellingen (Kwz). De Kwz verplichtte zorginstellingen verantwoorde zorg te leveren en HKZ zorgde ervoor dat instellingen toetsbare kwaliteitsnormen gingen hanteren. Hiermee werd een stap richting transparantie van kwaliteit gemaakt. Figuur 10 Ontwikkelingen beleid Om regelgeving goed te kunnen handhaven en toezicht te houden op de kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid van de gezondheidszorg wordt in 1994 de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) in het leven geroepen. In de IGZ zijn de Geneeskundige Inspectie voor de Volksgezondheid, de Geneeskundige Inspectie voor de Geestelijke Volksgezondheid en de Inspectie voor de Geneesmiddelen geïntegreerd tot één organisatie. Transparantie van kwaliteit is een van de speerpunten. Hetzelfde jaar wordt de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) van kracht. De WGBO is onderdeel van het Burgerlijk Wetboek en borgt de positie van de patiënt. Onder de fundamentele rechten voor de patiënt vallen informatieplicht, toestemmingsvereiste, vertegenwoordiging en de positie van minderjarigen, en privacybescherming27. De WGBO geldt voor alle geneeskundige verrichtingen en naleving kan juridisch worden afgedwongen. Gedachte achter de WGBO is dat een patiënt een goede afweging kan maken in de keuze voor een behandeling als hij of zij juiste en volledige informatie van de zorgverlener ontvangt. In 1995 treedt ook de Wet klachtrecht cliënten zorgsector (Wkcz) in werking. Voornaamste doel van de Wkcz is het bieden van een laagdrempelige mogelijkheid tot het indienen van klachten voor cliënten. Een andere wettelijke regeling om de positie van de patiënt te versterken is de Wet Medezeggenschap Cliënten Zorginstellingen (WMCZ) uit 1996, zij was voor veel zorginstellingen aanleiding om een cliëntenraad in te stellen Versterking positie van de zorgvrager, juridische regelingen De beleidsperiode 1990 tot 2000 wordt vooral gekenmerkt door wettelijke regelingen, om zo een betere uitgangs- c.q. rechtspositie voor de patiënt te creëren. Dit is de eerste stap richting vraaggerichte zorg en transparantie. Deze regelingen vormden de randvoorwaarden voordat het veld in beweging kon komen. Tijdens de Leidschendam Conferentie in 1990 werd de noodzaak van een samenhangend kwaliteitsbeleid en kwaliteitsborging in de zorg vastgesteld door zorgaanbieders, zorgverzekeraars en brancheorganisaties van patiënten/ consumenten. Ook de verschillende patiëntenverenigingen bundelden hun krachten; 27} 28} 29} Momenteel ligt het wetsvoorstel Wet Cliëntenrechten Zorg (WCZ) bij de Tweede Kamer. Deze beoogt de rechtspositie van de cliënt te versterken door het samenvoegen van tien verschillende wetten en patiëntenrechten in één wet, de WCZ. Onder deze wetten vallen de Wkcz, Wmcz, Kwz en de WGBO29. Na invoering van de WCZ gelden rechten voor de cliënt niet meer alleen bij geneeskundige behandelingen, maar bij alle relaties tussen zorgaanbieders en cliënten. In de WCZ worden zes verschillende thema s onderscheiden, te weten: Nivel (2000) Kraan van der, W.G.M. (2006) Vraag naar vraagsturing Een verkennend onderzoek naar de betekenis van vraagsturing in de Nederlandse gezondheidszorg VWS (2008) Programma Zeven rechten voor de cliënt in de zorg: Investeren in de zorgrelatie 32 Werken aan de Zorg 33 Werken aan de Zorg

18 Beschikbare en bereikbare zorg Keuze(informatie) Kwaliteit en veiligheid Informatie, toestemming, dossiervorming en privacy Afstemming tussen zorgverleners Effectieve en laagdrempelige klacht- en geschillenbehandeling Medezeggenschap en goed bestuur sluiten, hierin is iedereen vrij en voor de zorgverzekeraars geldt in dat geval ook geen acceptatieplicht. Voor de verzekering betaalt men een inkomensafhankelijke premie aan de overheid en een premie aan de zorgverzekeraar. Zorgverzekeraars hebben een zorgplicht. De verzekerde heeft recht op zorg in natura of op vergoeding van de gemaakte kosten (restitutie). Verzekerden zijn elk jaar vrij om over te stappen naar een andere zorgverzekeraar. In 2006 wordt de contracteerplicht afgeschaft om zorgverzekeraars de vrijheid te geven zelf te kiezen met welke zorgaanbieders contracten worden gesloten } 31} Kanteling financiering en marktwerking In de periode 2003 tot 2008 staan vooral de stelselwijzigingen kanteling in de financiering centraal. Na het verschijnen van de nota Vraag aan bod 30 heeft de overheid een aantal beleidswijzigingen doorgevoerd die het doel hadden keuzevrijheid en ondernemerschap te stimuleren. Om te beginnen is de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) gemoderniseerd in 2003, waarbij het persoonsgebonden budget (pgb) nieuwe stijl is geïntroduceerd. Cliënten met een pgb krijgen een bepaald geldbedrag waarmee zij zelf zorg, hulp of begeleiding kunnen inkopen die ze willen. Twee jaar later, in 2005, zijn de Diagnose Behandel Combinaties (dbc s) geïntroduceerd om de producten in de ziekenhuiszorg te definiëren. De dbc s vormen de basis voor het voor inzichtelijk maken, bekostigen en financieren van de geleverde zorg. Deze systematiek maakt transparantie mogelijk, doordat het informatie biedt waarmee zorgverleners kunnen sturen op kwaliteit en efficiëntie31. Voor het grootste gedeelte van de dbc s, het A-segment, stelt de NZa de hoogte van de prijzen vast. Voor ongeveer 7% van de dbc s is sprake van vrije prijzen, het B-segment. Hier krijgen zorgverzekeraars en aanbieders de mogelijkheid te onderhandelen over prijzen, volume en kwaliteit van zorg. In 2008 wordt het B-segment uitgebreid naar 20% van alle ziekenhuiszorg, in 2009 naar 34% en Minister Schippers heeft in haar brief van 14 maart 2011 voor 2012 een uitbreiding naar 70% aangekondigd. Met ingang van 1 januari 2006 worden de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet zorgtoeslag (Wzt) ingevoerd, ook wel aangeduid met de stelselwijziging. Een van de belangrijkste doelstellingen is het organiseren van een zorgstelsel dat beter aansluit op de wensen van de cliënt. Door invoering van de Zvw is het onderscheid tussen ziekenfonds en particulier verzekerden verdwenen. Iedereen die in Nederland woont of werkt is verplicht zich te verzekeren door middel van het door de overheid vastgestelde- basispakket. Zorgverzekeraars zijn verplicht iedereen te accepteren voor dit basispakket. Daarnaast is het mogelijk een aanvullende verzekering af te Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Vraag aan bod: Hoofdlijnen van vernieuwing van het zorgstelsel. Tweede Kamer der Staten-Generaal, vergaderjaar , 27855, nr. 2 Den haag, SDU Uitgevers dbc onderhoud 32} 33} Tegelijkertijd met de stelselwijzigingen wordt de Wet Toelating Zorginstellingen (WTZi) van kracht. Deze wetsverandering stelt regels op voor een transparantere bestuursstructuur en een ordelijke bedrijfsvoering. Doel is geleidelijk meer vrijheid en verantwoordelijkheid voor de zorginstellingen te creëren door minder overheidsbemoeienis met de capaciteit en de bouw van zorginstellingen32. Om toezicht te houden op de Zorgverzekeringswet en de AWBZ is in oktober van 2006 de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) opgericht. Het College tarieven gezondheidszorg (CTG) en het College van Toezicht op de zorgverzekeringen (CTZ) zijn samen opgegaan in de Nza. Uitgangspunt van de NZa is bevordering van kwalitatief hoogwaardige, toegankelijke en betaalbare gezondheidszorg. Dit doet zij onder meer door toe te zien dat begrijpelijke, juiste en eerlijke informatie wordt gegeven door zorgaanbieders en verzekeraars. Dit is nodig om de cliënt te kunnen laten kiezen. Ook draagt de NZa zorg voor gereguleerde marktwerking. Op de gebieden in de gezondheidszorg waar marktwerking niet van toepassing is stelt de NZa de tarieven vast. De taken en bevoegdheden van de NZa zijn vastgelegd in de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg). Deze wet is in 2006 in werking getreden met als doel concurrentie en daarmee een betere prijs/kwaliteit verhouding te stimuleren. In de Wmg zijn onder meer de prestaties en tarieven die onder de Wet tarieven gezondheidszorg (Wtg) vielen, opgenomen. De Wmg stelt regels ter bescherming en bevordering van de positie van cliënten naar zowel zorgaanbieders als zorgverzekeraars, zoals de informatieplicht33. Sinds begin 2007 is de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ingevoerd. Uitgangspunt is dat gemeenten dichter bij de inwoners staan dan de overheid en dus beter weten wat de behoeften van hun inwoners zijn. Daarom is de Wmo taak van de gemeente. Het doel van de regeling is het benadrukken van de eigen verantwoordelijkheid, het stimuleren van maatschappelijke participatie en zelfstandig wonen, en tenslotte het terugdringen van de kosten. Zomer 2007 worden de zorgzwaartepakketten (ZZP s) gebruikt in de indicatiestelling binnen de VV&T, gehandicaptenzorg en niet-geneeskundige GGZ. Doel van Dossier Wet Toelating Zorginstellingen, Ministerie VWS Dossier Wet Marktordening Gezondheidszorg, Ministerie VWS 34 Werken aan de Zorg 35 Werken aan de Zorg

19 3.1.3 de ZZP s is beter aansluiten op de wensen van de cliënt en de zorg transparanter maken. Met ingang van 2009 wordt de zorgzwaartebekostiging ook daadwerkelijk ingevoerd voor intramurale zorg. Per 1 januari 2008 is de geneeskundige GGZ overgeheveld naar de Zvw. In 2011 wordt bekend gemaakt dat met ingang van 2012 alleen mensen met een verblijfsindicatie nog aanspraak kunnen maken op een persoonsgebonden budget uit de AWBZ. Deze maatregel is onderdeel van de kwaliteitsimpuls langdurende zorg, met als doel zorg voor de meest kwetsbare groep te garanderen. Aandacht voor transparantie van kwaliteit en patiëntgerichte zorg Nadat de rechtspositie van de patiënt in voorgaande jaren stevig neergezet is, en door een kanteling in de financiering organisaties min of meer worden gedwongen kwaliteit van en patiëntgerichte zorg hoger op de agenda te zetten, is de patiënt aan de beurt om onderwerp van beleidswijzigingen te zijn. Eerder opgerichte organisaties geven invulling aan hun rol door programma s uit te rollen die gericht zijn op het vergroten van transparantie van de zorg; kwaliteit en patiëntgerichte zorg worden langzamerhand bekende begrippen in de zorgsector. Naar aanleiding van de evaluatie van de Wkcz wordt in 2004 de Klachtenrichtlijn Gezondheidszorg uitgebracht, waarin verschillende aanbevelingen worden gedaan voor een goede omgang met klachten van cliënten. De richtlijn heeft geen wettelijke status, maar veel koepelorganisaties, de IGZ en het ministerie zijn voorstander van de richtlijn. Zorgverleners hebben daarom veelal hun klachtenregeling hierop aangepast36. Nu de stem van de patiënt steeds serieuzer wordt genomen, is er vraag naar een vergelijkbare maat voor patiëntwaarderingen. In 2005 wordt het gebruik van de Consumer Quality index (CQ-index) geïnitieerd. De CQ-index is een gestandaardiseerde vragenlijst die de ervaringen van cliënten in de gezondheidszorg meet. Een jaar later wordt toetsing van onder andere de CQ-index ondergebracht bij het CKZ, opgericht met subsidie van de overheid. Doel van het CKZ is het standaardiseren van metingen van zorgervaringen, zodat alle partijen over dezelfde informatie beschikken en deze onderling vergelijkbaar is. Het toetst of het proces van de meting tot aan het rapporteren van de resultaten voldoet aan de CQ-index standaard37. Ook de zorgverzekeraars hebben interesse in het meten van cliëntervaringen binnen de gezondheidszorg. Zij gaan daartoe een samenwerking aan onder de Stichting Miletus. Doel van de stichting is sturingsinformatie verkrijgen voor verzekeraars, zorgaanbieders en patiëntenorganisaties, zodat de kwaliteit van zorg beter wordt. Een voorbeeld hiervan is het ZonMw programma Kiezen in Zorg 34 in Het programma heeft enerzijds ter doel de cliënt beter uit te rusten en anderzijds, de rol van de cliënt bij vraaggestuurde zorg te verkennen en versterken. Verschillende deelprogramma s vallen onder kiezen in zorg, waaronder Consumenteninformatie en transparantie en preferenties en competenties. In 2008 loopt Kiezen in Zorg af, maar al twee jaar voor het eind van het programma is de trekkersrol voor transparantie langzamerhand overgedragen aan de programma s Zichtbare Zorg en Kies Beter, alsook de IGZ en het Centrum Klantervaring Zorg (CKZ). In 2004 start het Sneller Beter programma in de Nederlandse ziekenhuizen, een landelijk verbeterprogramma voor de kwaliteit van zorg. Het programma is een gezamenlijk initiatief van het ministerie van VWS, Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), de Orde van Medisch Specialisten en de Algemene Vereniging Verpleegkundigen en Verzorgenden. Het bestaat uit drie ronden van acht ziekenhuizen en loopt tot In totaal spannen 24 ziekenhuizen (20% van de Nederlandse ziekenhuizen) zich in om op de gebieden veiligheid en logistiek in twee jaar tijd aanzienlijke kwaliteitsverbeteringen te realiseren voor zowel patiënten als zorgverleners35. In 2005 start het project Zorg voor Beter, en de eerste fase liep tot Het volledige project bestaat uit verschillende deeltrajecten gericht op de sectoren GGZ, VV&T en gehandicaptenzorg. Doel van het programma was verbetering van kwaliteit in langdurende zorg; kwalitatief betere, efficiënte en duurzame zorg met tevreden cliënten met focus op kwaliteit en arbeidsbesparing. Een initiatief om de transparantie met betrekking tot kwaliteit te verhogen, is de ontwikkeling van de kwaliteitskaders verantwoorde zorg. Om transparantie van kwaliteit een flinke stap te laten maken is in 2007 in opdracht van VWS Zichtbare Zorg (ZiZo) opgericht door de IGZ. Doel van ZiZo is transparantie in kwaliteit van zorg. Het programma ondersteunt de sectoren en verbindt de ontwikkelingen tussen en binnen de sectoren. Daarnaast dragen zij bij aan het publiceren van vergelijkbare en betrouwbare informatie. In 2009 werden de ZiZo 1 e tranche indicatoren gepubliceerd38. Ook de NZa is actief, zij start eind 2007 een programma dat de marktpositie van de cliënt moet versterken: het Consumentenprogramma. Het wegnemen van knelpunten binnen vraagsturing staat centraal. Het programma omvat zeven doelen39, waarvan na een jaar bleek dat onvoldoende transparantie door gebrek 34} 35} ZonMw (2003) Preferenties en competenties van consumenten een quick scan van aandachtspunten en wetenschappelijke inzichten 36} 37} 38} 39} Zichtbare zorg, NZa (2007) Visiedocument (In) het belang van de consument 36 Werken aan de Zorg 37 Werken aan de Zorg

20 aan keuze informatie, het belangrijkste knelpunt was. Om te verbeteren is onder andere in leven geroepen op initiatief van het Ministerie van VWS. Kies beter wordt uitgevoerd door het RIVM in samenwerking met diverse patiëntenverenigingen, consumentenverenigingen en zorgverleners. 4 Vraagsturing op organisatieniveau (meso) Het ministerie van VWS riep het programma Zeven rechten voor de cliënt in de zorg: investeren in de zorgrelatie in 2008 in leven, om de invloed van cliënten in de zorg te versterken. De achterliggende gedachte is dat daarmee de cliënt ook goede, passende zorg ontvangt en het keuzeproces gemakkelijk kan doorlopen. Vervolgens kwam de NZa met verduidelijking van de huidige wetgeving. Ten eerste is de Regeling transparantie contracteerproces AWBZ ingezet, dat bepaalt dat zorgkantoren verplicht zijn bekend te maken volgens welke modellen zij zorgaanbieders contracteren. Tevens moeten zij per budgetronde aangegeven wat het totaal aan overeengekomen budgetten is. Beide plichten geven zorgaanbieders meer inzicht in het contracteerproces en trachten zo het functioneren van de zorginkoopmarkt te bevorderen40. Daarnaast is ook het Richtsnoer informatieverstrekking zorgaanbieders geschreven, een verduidelijking van de Wmg. Het richtsnoer moet leiden tot betere informatieverstrekking aan verzekerden zodat zij een weloverwogen keuze kunnen maken. De vrije interpretatieruimte wordt hierdoor kleiner. In 2009 is het programma In voor zorg! Van start gegaan. Dit programma vanuit het ministerie van VWS, bundelt bestaande kennis en biedt organisaties praktische ondersteuning in hun eigen veranderingstraject. In voor zorg! helpt organisaties in de langdurige zorg toekomstbestendig te worden. Het programma loopt tot en met Organisaties die in aanmerking komen voor deelname aan In voor zorg! zijn organisaties voor verpleging en verzorging van ouderen, gehandicaptenzorg, thuiszorg en langdurige ggz41. In dit hoofdstuk beschrijven we de verschillende dimensies van vraagsturing vanuit het perspectief van de drie belangrijke veldpartijen: de zorgaanbieder, de zorgverzekeraar en de zorgvrager in georganiseerd verband. Een van de resultanten van de stelselwijziging zijn nieuwe verhoudingen tussen overheid, burgers in de rol van verzekerde/zorgvrager, zorgverzekeraars en zorgaanbieders. In essentie gaat het hier om een herdefiniëring van rollen en verantwoordelijkheden. In de nieuwe rol- en verantwoordelijkheidsverdeling dienen de partijen in het veld niet alleen meer vrijheid van handelen te krijgen, maar ook de daarbij horende verantwoordelijkheid te nemen. Het streven is dus gericht op decentralisatie van beslisrechten en verantwoordelijkheid. De overheid moet zich hoofdzakelijk beperken tot het formuleren van de algemene beleidskaders en spelregels waaraan de marktpartijen zich te houden hebben. Zij draagt dus primair een systeemverantwoordelijkheid waartoe ook het toezicht op de naleving van de spelregels behoort42. 40} 41} NZa (2007) REGELING CA/NR Transparantie contracteerproces AWBZ 42} Maarsse, H Markthervorming in de zorg. Een analyse vanuit het perspectief van de keuzevrijheid, solidariteit, toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid. Maastricht: Maastricht University 38 Werken aan de Zorg 39 Werken aan de Zorg

De rol van de NZa bij zorginkoop

De rol van de NZa bij zorginkoop De rol van de NZa bij zorginkoop Toezicht in het belang van de consument Henk van Vliet Raadadviseur NZa De zorgdriehoek NZa is marktmeester in de zorg Missie: De NZa maakt en bewaakt goed werkende zorgmarkten.

Nadere informatie

April 26, 2016 Bernard van den Berg

April 26, 2016 Bernard van den Berg 15-Jul-16 1 Financiële organisatie van het Nederlandse zorgsysteem: Welke gezondheidseconomische principes liggen ten grondslag aan het Nederlandse zorgstelsel? April 26, 2016 Bernard van den Berg Email:

Nadere informatie

Inleiding. 1.1 Achtergrond. Dr J.D. de Jong, NIVEL Prof dr ir R.D. Friele, NIVEL

Inleiding. 1.1 Achtergrond. Dr J.D. de Jong, NIVEL Prof dr ir R.D. Friele, NIVEL 1 Inleiding Dr J.D. de Jong, NIVEL Prof dr ir R.D. Friele, NIVEL 1.1 Achtergrond Op 1 oktober 2006 is de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) in werking getreden. De Wmg draagt, volgens de Memorie van

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 18 december 2009 Betreft ziekenhuisverplaatste zorg

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 18 december 2009 Betreft ziekenhuisverplaatste zorg > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Het Nederlandse Zorgstelsel

Het Nederlandse Zorgstelsel Het Nederlandse Zorgstelsel Een heldere blik op de regels in de gezondheidszorg Corné Adriaansen 12 september 2012 Door de bomen het bos niet meer te zien? Zorgstelsel Nederland 2012 Financieringsstromen

Nadere informatie

Datum 20 oktober 2015 Betreft Commissiebrief Tweede Kamer inzake PGB in de Zorgverzekeringswet in verhouding tot de Wet marktordening gezondheidszorg

Datum 20 oktober 2015 Betreft Commissiebrief Tweede Kamer inzake PGB in de Zorgverzekeringswet in verhouding tot de Wet marktordening gezondheidszorg > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Marktwerking in de zorg. Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine

Marktwerking in de zorg. Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine Marktwerking in de zorg Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine Inhoud Wat is marktwerking? Gezondheidszorg: een imperfecte markt Privatisering van de zorg Zorgen over de markt What

Nadere informatie

Hand-out Toegang tot de Nederlandse zorgmarkt

Hand-out Toegang tot de Nederlandse zorgmarkt Hand-out Toegang tot de Nederlandse zorgmarkt Inleiding Dit document dient als ondersteuning van de presentatie van De Zorgontwikkelaar met als doel de deelnemers van ehealth: Opschalen in de praktijk

Nadere informatie

Bekostiging & financiering in de cure

Bekostiging & financiering in de cure Alleen de hoofdzaken 2011 Bekostiging & financiering in de cure Inleiding 2001 2002 Afstudeeronderzoek DBC Ministerie VWS 2002 2004 Lid landelijk projectteam DBC s NVZ vereniging van Ziekenhuizen 2004

Nadere informatie

Inhoud. Deel I Eerstelijnsgezondheidszorg. De gezondheidszorg in een notendop... XIII

Inhoud. Deel I Eerstelijnsgezondheidszorg. De gezondheidszorg in een notendop... XIII VII Inhoud De gezondheidszorg in een notendop........................................... XIII I Deel I Eerstelijnsgezondheidszorg 1 De huisarts als poortwachter......................................................

Nadere informatie

Wet toelating zorginstellingen

Wet toelating zorginstellingen Wet toelating zorginstellingen Wet toelating zorginstellingen Tweede, herziene druk Mr. dr. J.J.M Linders Gezondheidswetgeving in de praktijk Redactie: Mr. R.N. van Donk Mr. dr. H.E.G.M. Hermans Mr. dr.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 29 689 Herziening Zorgstelsel Nr. 517 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 1 3

Inhoud. Woord vooraf 1 3 Inhoud Woord vooraf 1 3 1 Mondzorg en de samenleving 1 5 1.1 Inleiding 1 5 1.1.1 De wereld verandert 1 5 1.1.2 Professionals in de mondzorg 1 6 1.2 Professionele autonomie 1 7 1.2.1 Autonomie en vertrouwen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 9 december 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 9 december 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2011 2012 32 398 Vaststelling van een Wet forensische zorg en daarmee verband houdende wijzigingen in diverse andere wetten (Wet forensische zorg) A BRIEF

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

WETTELIJKE EISEN BIJ DE BEROEPSUITOEFENING

WETTELIJKE EISEN BIJ DE BEROEPSUITOEFENING WETTELIJKE EISEN BIJ DE BEROEPSUITOEFENING Onderstaand wordt beknopt weergegeven met welke aspecten een logopedist rekening dient te houden uit hoofde van wetgeving. 1. Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst

Nadere informatie

Van Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk Projectgroep marktscan langdurige zorg vragencare@nza.nl Care-15-03. Marktscan langdurige zorg 21 mei 2015

Van Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk Projectgroep marktscan langdurige zorg vragencare@nza.nl Care-15-03. Marktscan langdurige zorg 21 mei 2015 Aan Adviescommissie Zorgmarkten Care Van Telefoonnummer E-mailadres Projectgroep marktscan langdurige zorg vragencare@nza.nl Onderwerp Datum Marktscan langdurige zorg 21 mei Inleiding De afgelopen jaren

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 253 Wijziging van de Wet marktordening gezondheidszorg, de Wet cliëntenrechten zorg en enkele andere wetten in verband met het tijdig signaleren

Nadere informatie

Wat splitst Klink ons in de maag?

Wat splitst Klink ons in de maag? Wat splitst Klink ons in de maag? Materiaal om over na te denken Stelling Huisartsen hebben koudwatervrees, want na de vorige herziening zijn ze ook meer gaan verdienen 3 Overheidsbeleid Zorg Nieuwe Bekostiging,

Nadere informatie

: Gerard Spong : 4 juni 2014. Wijziging verzekeringswet

: Gerard Spong : 4 juni 2014. Wijziging verzekeringswet van datum woorden : Gerard Spong : 4 juni 2014 : 1345 Wijziging verzekeringswet 1. De minister van Volksgezondheid heeft het voornemen geuit art. 13 Zorgverzekeringswet te wijzigen. De wijziging komt er

Nadere informatie

Aandoening Indicatie Eerste Consult (intake) Behandeling. Spataderen Niet medisch noodzakelijk Verzekerde zorg* Niet verzekerde zorg

Aandoening Indicatie Eerste Consult (intake) Behandeling. Spataderen Niet medisch noodzakelijk Verzekerde zorg* Niet verzekerde zorg Welkom bij de Mauritsklinieken. Om u vooraf zo volledig mogelijk te informeren over de kosten en procedures van het zorgtraject dat u bij de Mauritsklinieken doorloopt, hebben wij voor u een overzicht

Nadere informatie

Geldstromen in de gezondheidszorg Organisatie & Financiering

Geldstromen in de gezondheidszorg Organisatie & Financiering Geldstromen in de gezondheidszorg Organisatie & Financiering Belinda van de Lagemaat Senior Adviseur, Organisatie & Financiering Federatie Medisch Specialisten 28 oktober 2016 Agenda Kosten van gezondheidszorg

Nadere informatie

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag CZ-CB-U-2774940 17 juli 2007

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag CZ-CB-U-2774940 17 juli 2007 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag 17 juli 2007 Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Schriftelijke vragenronde

Nadere informatie

De zorg verandert, het werk van de CRA ook? Paulien Nieuwendijk april 2012

De zorg verandert, het werk van de CRA ook? Paulien Nieuwendijk april 2012 De zorg verandert, het werk van de CRA ook? 1 Paulien Nieuwendijk april 2012 Waar gaan we het over hebben? 1. De zorgmarkt hoe ziet die markt eruit? 2. De stijging van de zorgkosten 3. Kostenbeheersing;

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 27 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 27 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 25 VX Den Haag T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Nederlandse Zorgautoriteit

Nederlandse Zorgautoriteit Nederlandse Zorgautoriteit De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport De heer dr. A. Klink Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81

Nadere informatie

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014 1 Van goede zorg verzekerd Zorgverzekering Oegstgeest 27 september 2014 Volksgezondheid Toekomst Verkenningen VTV 2013 Uitgangspunten zorgverzekeraars Zorgverzekeraars: Hanteren solidariteit en voor iedereen

Nadere informatie

Kwaliteit, veiligheid en aansprakelijkheid. s-hertogenbosch, 5 februari 2010 Buby den Heeten

Kwaliteit, veiligheid en aansprakelijkheid. s-hertogenbosch, 5 februari 2010 Buby den Heeten Kwaliteit, veiligheid en aansprakelijkheid s-hertogenbosch, 5 februari 2010 Buby den Heeten Veiligheid begint bij je zelf! Belangrijk uitgangspunt Nederlands aansprakelijkheidsrecht Spreekwoordelijk: Wie

Nadere informatie

Zorginkoop voor polissen met beperkende voorwaarden

Zorginkoop voor polissen met beperkende voorwaarden Rapport Zorginkoop voor polissen met beperkende voorwaarden Selectie van gecontracteerde zorgaanbieders februari 2017 Inhoud Vooraf 5 Samenvatting 7 1. Inleiding 9 1.1 Wat is een polis met beperkende

Nadere informatie

Workshop NZa: zorgplicht. José Bijkerk & Rutger van Hutten

Workshop NZa: zorgplicht. José Bijkerk & Rutger van Hutten Workshop NZa: zorgplicht José Bijkerk & Rutger van Hutten Missie en visie van de NZa Goede en betaalbare zorg, die beschikbaar is voor wie dat nodig heeft Wij maken regels voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars.

Nadere informatie

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet december 2008 Inhoud Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 1. Inleiding

Nadere informatie

Het budgettaire zorgenkind: wat kunnen we doen?

Het budgettaire zorgenkind: wat kunnen we doen? Presentatie VGE Masterclass, 14 april 2011 Het budgettaire zorgenkind: wat kunnen we doen? Erik Schut 2 Vragen Wat is het probleem? Welke oplossingen? Gaan die werken? Zo niet, wat dan? 3 Wat is het probleem?

Nadere informatie

Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Besluit van houdende wijziging van het Besluit zorgverzekering in verband met de aanpassing van het verplicht eigen risico en de uitbreiding van de groep verzekerden met meerjarige, onvermijdbare zorgkosten

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 3406 Vragen van de leden

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 31 maart 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 31 maart 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Vraagsturing in de zorg: wat is ervan terecht gekomen?

Vraagsturing in de zorg: wat is ervan terecht gekomen? Vraagsturing in de zorg: wat is ervan terecht gekomen? L. Wigersma (KNMG) A. Brabers, M. Reitsma en J. de Jong ( NIVEL) Kijken artsen en zorggebr vijf jaar na de herziening van het zorgstelsel anders aan

Nadere informatie

Zorginkoop Wlz 2017. Presentatie & Verslag Bijeenkomst cliëntenraden gehandicaptenzorg zorginkoop Wlz 2017. April 2016 Zwolle- Amersfoort- Amsterdam

Zorginkoop Wlz 2017. Presentatie & Verslag Bijeenkomst cliëntenraden gehandicaptenzorg zorginkoop Wlz 2017. April 2016 Zwolle- Amersfoort- Amsterdam Zorginkoop Wlz 2017 Presentatie & Verslag Bijeenkomst cliëntenraden gehandicaptenzorg zorginkoop Wlz 2017 April 2016 Zwolle- Amersfoort- Amsterdam Inkoopplan Jaarlijks bepalen we onze inkoopdoelen die

Nadere informatie

We can't solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them.

We can't solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them. We can't solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them. Nieuw Besturen Workshop Vincent Schouten Van zorginstelling naar maatschappelijke onderneming: Trial & error of

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Marktwerking in de zorg Zorg of zegen?

Marktwerking in de zorg Zorg of zegen? Marktwerking in de zorg Zorg of zegen? Symposium Medische Afdeling Thijmgenootschap s- Hertogenbosch, 7 maart 2013 Lid Medische O ja O nee Medische Afdeling Symposia van de afgelopen jaren: Eed van Hippocrates.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 2631 Vragen van het lid

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 21 december 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 21 december 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 25 VX Den Haag T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 25424 Geestelijke gezondheidszorg Nr. 599 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Betere zorg: een kwestie van kiezen?

Betere zorg: een kwestie van kiezen? Betere zorg: een kwestie van kiezen? VGE Congres Consumer choice: De juiste keuze? 30 november 2006 Erik Schut Instituut Beleid en Management Gezondheidszorg (ibmg) Erasmus Universiteit Rotterdam 1 Populaire

Nadere informatie

ACM wil met dit document de ziekenhuissector meer duidelijkheid geven over de toepassing van de Mededingingswet in dit wijzigende landschap.

ACM wil met dit document de ziekenhuissector meer duidelijkheid geven over de toepassing van de Mededingingswet in dit wijzigende landschap. Beoordeling fusies en samenwerkingen ziekenhuiszorg Inleiding Het ziekenhuislandschap is volop in beweging. Specialisatie en concentratie wordt gezien als een belangrijke route om kwaliteit en doelmatigheid

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf... XIII

Inhoud. Woord vooraf... XIII V Woord vooraf... XIII 1 Mondzorg en de samenleving... 1 1.1 Zorg in een veranderende wereld... 2 1.2 Werken in een systeem... 2 1.3 Ontwikkeling van de relatie patiënt-zorgverlener... 3 1.4 Professionals

Nadere informatie

Visie op (HA)zorg. Samenhang in Diversiteit! Yvonne van Kemenade. Deelmarkten curatieve zorg 2005/6. Zorgvrager

Visie op (HA)zorg. Samenhang in Diversiteit! Yvonne van Kemenade. Deelmarkten curatieve zorg 2005/6. Zorgvrager Visie op (HA)zorg Samenhang in Diversiteit! Deelmarkten curatieve zorg 2005/6 Zorgvrager (ZVW)-1 (Wet Zorgtoeslag) zorgverleningsmarkt zorgverzekeringsmarkt Zorgaanbieder (WTZi)- 4 (WTG Expres)-3 (HOZ)

Nadere informatie

Behandeld door Telefoonnummer adres Kenmerk l / Ervaringen invoering Wlz 16 september 2015

Behandeld door Telefoonnummer  adres Kenmerk l / Ervaringen invoering Wlz 16 september 2015 Aan alle Wlz-uitvoerders Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11 F 030 296 82 96 E info@nza.nl I www.nza.nl Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres l Onderwerp Datum

Nadere informatie

Nieuwe afbakening verzorging kinderen

Nieuwe afbakening verzorging kinderen Factsheet Nieuwe afbakening verzorging kinderen Per 1 januari 2018 verandert de manier waarop verzorging aan kinderen wordt bekostigd en georganiseerd. In deze factsheet wordt uitgelegd wat er gaat veranderen

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over budgetplafonds die de vrije artsenkeuze inperken (2015Z23118).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over budgetplafonds die de vrije artsenkeuze inperken (2015Z23118). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 25 VX Den Haag T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 31 augustus 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 31 augustus 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Ondernemerschap in de zorg. mr. drs. T.W. (Theo) Langejan Voorzitter Raad van Bestuur

Ondernemerschap in de zorg. mr. drs. T.W. (Theo) Langejan Voorzitter Raad van Bestuur Ondernemerschap in de zorg mr. drs. T.W. (Theo) Langejan Voorzitter Raad van Bestuur Ondernemen in de zorg: geven en nemen Wat is er nodig? 1. Nederlandse zorgstelsel is unieke combinatie publiek en privaat

Nadere informatie

Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO

Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO Een verkennende rondgang door het nieuwe stelsel Jacques van der Most 1 Menu herverdeling van verantwoordelijkheden publieke en private sociale verzekering solidariteitskenmerken

Nadere informatie

Datum 16 september 2016 Betreft Beleidsdoorlichting artikel 2.2. Toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg

Datum 16 september 2016 Betreft Beleidsdoorlichting artikel 2.2. Toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

BELEIDSREGEL AL/BR Overheveling GGZ budget AWBZ-Zvw

BELEIDSREGEL AL/BR Overheveling GGZ budget AWBZ-Zvw BELEIDSREGEL Overheveling GGZ budget AWBZ-Zvw Ingevolge artikel 57, eerste lid, aanhef en onder b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) beleidsregels

Nadere informatie

opzet onderzoek aanbestedingen

opzet onderzoek aanbestedingen opzet onderzoek aanbestedingen 1 inleiding aanleiding In het onderzoeksplan 2014 van de Rekenkamer Barendrecht is aangekondigd dat in 2014 een onderzoek zal worden uitgevoerd naar aanbestedingen van de

Nadere informatie

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Romy Bes, Anne Brabers, Margreet Reitsma-van Rooijen en Judith de Jong. Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 14 april 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 14 april 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden Opbouw De visie van zorgverzekeraars Jaarcongres V&VN, 10 april 2015 Marianne Lensink Het stelsel en de rol van zorgverzekeraars Opgaven voor de toekomst: - minder meer zorguitgaven - transparantie over

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 18 juni 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 18 juni 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Gelet op artikel 11, eerste lid van de Ziekenfondswet; De Raad van State gehoord (advies van.., nummer..); Hebben goedgevonden en verstaan:

Gelet op artikel 11, eerste lid van de Ziekenfondswet; De Raad van State gehoord (advies van.., nummer..); Hebben goedgevonden en verstaan: Besluit van houdende vaststelling van de wijze waarop de hoogte van de restitutie, bedoeld in artikel 11 van de Ziekenfondswet, wordt vastgesteld (Vergoedingsbesluit Ziekenfondswet) Op de voordracht van

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over de reclames van de zorgverzekeraars (2010Z19431).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over de reclames van de zorgverzekeraars (2010Z19431). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

17-6-2014. 1 Zorginkoop VVT. Inhoud Presentatie. 1. De AWBZ (I) 1. De AWBZ 2. Uitvoering AWBZ 3. Zorginkoop 2014 4. Toekomst zorginkoop

17-6-2014. 1 Zorginkoop VVT. Inhoud Presentatie. 1. De AWBZ (I) 1. De AWBZ 2. Uitvoering AWBZ 3. Zorginkoop 2014 4. Toekomst zorginkoop Jelle van Netten Manager Financiën & Informatievoorziening van Zorgbalans 17 juni 2014, Voorjaarsvergadering NVvA 1 Inhoud Presentatie 1. De AWBZ 2. Uitvoering AWBZ 3. Zorginkoop 2014 4. Toekomst zorginkoop

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 7 juli 2016 Betreft Beleidskader van de ACM voor de zorg

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 7 juli 2016 Betreft Beleidskader van de ACM voor de zorg > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 186 Regels inzake marktordening, doelmatigheid en beheerste kostenontwikkeling op het gebied van de gezondheidszorg (Wet marktordening gezondheidszorg)

Nadere informatie

Met welke ontwikkelingen en strategische factoren houdt ACM rekening bij toezicht op de ziekenhuiszorg?

Met welke ontwikkelingen en strategische factoren houdt ACM rekening bij toezicht op de ziekenhuiszorg? Autoriteit Consument & Markt (ACM) en ziekenhuiszorg Kaart 1 Kaart 2 De Autoriteit Consument en Markt (ACM) ziet toe op mededinging zorg in het belang van consumenten. ACM houdt toezicht op zowel zorgaanbieders

Nadere informatie

Juridische aspecten van behandel- en vergoedingsbeslissingen

Juridische aspecten van behandel- en vergoedingsbeslissingen Juridische aspecten van behandel- en vergoedingsbeslissingen NVTAG Symposium Juridische kaders van HTA 7 juni 2007 Koosje van Lessen Kloeke k.vanlessenkloeke@leijnseartz.com 1 Inleiding -Welke partijen

Nadere informatie

Hoe werkt de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ)?

Hoe werkt de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ)? Hoe werkt de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ)? Hoe werkt de AWBZ? Wie doet wat in de AWBZ? Hoe werkt de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ)? Deze Informatiekaart geeft antwoord op de

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 20 maart 2013 Betreft Stand-van-zakenbrief Europsyche

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 20 maart 2013 Betreft Stand-van-zakenbrief Europsyche > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2015 139 Besluit van 25 maart 2015, houdende wijziging van het Besluit beschikbaarheidbijdrage WMG en van het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer

Nadere informatie

BELEIDSREGEL BR/CU Ketenzorg dementie Zvw

BELEIDSREGEL BR/CU Ketenzorg dementie Zvw BELEIDSREGEL Ketenzorg dementie Zvw Ingevolge artikel 57, eerste lid, aanhef en onder b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) beleidsregels vast

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over omzetplafonds in de zorg (2014Z22725).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Bruins Slot (CDA) over omzetplafonds in de zorg (2014Z22725). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

BELEIDSREGEL BR/CU-7073

BELEIDSREGEL BR/CU-7073 BELEIDSREGEL Stoppen-met-rokenprogramma Ingevolge artikel 57, eerste lid, aanhef en onder b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) beleidsregels

Nadere informatie

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit Protocol tussen de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit inzake samenwerking en coördinatie op het gebied van beleid, regelgeving, toezicht & informatieverstrekking en andere

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Uw

Nadere informatie

Rapport. Vergelijkingssite voor zorgverzekeringen. Onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet

Rapport. Vergelijkingssite voor zorgverzekeringen. Onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet Rapport Vergelijkingssite voor zorgverzekeringen Onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet Rapport Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen Onderzoek naar

Nadere informatie

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Dames en heren, Kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare zorg dat is de inzet van de overheid, de verzekeraars en de aanbieders.

Nadere informatie

PRESTATIES IN ZORGINKOOP DR ERIK M. VAN RAAIJ ERAAIJ@RSM.NL

PRESTATIES IN ZORGINKOOP DR ERIK M. VAN RAAIJ ERAAIJ@RSM.NL PRESTATIES IN ZORGINKOOP DR ERIK M. VAN RAAIJ ERAAIJ@RSM.NL ZORGINKOOP: DE KERN VAN HET NIEUWE STELSEL Met de invoering van Zvw en Wmg in 2006 is in Nederland de omvorming van een centraal gestuurd naar

Nadere informatie

1 Inleiding 9. 2 De fundamenten van het zorgstelsel 11. 3 De structuren in de zorg 25. 4 De aanspraak op zorg 31. 5 De financiering van de zorg 47

1 Inleiding 9. 2 De fundamenten van het zorgstelsel 11. 3 De structuren in de zorg 25. 4 De aanspraak op zorg 31. 5 De financiering van de zorg 47 Voorwoord Wie wil begrijpen hoe het Nederlandse zorgstelsel functioneert en op zoek gaat naar informatie, dreigt er al snel in te verdrinken. Waar te beginnen? Dat geldt ook voor de regels die op de zorg

Nadere informatie

Rol van de patiënt in het zorgstelsel. Nieuwe zorgstelsel: Zorgverzekeringswet

Rol van de patiënt in het zorgstelsel. Nieuwe zorgstelsel: Zorgverzekeringswet Rol van de patiënt in het zorgstelsel mr. drs. Margreeth Ch.A. Smilde voorzitter Diabetesvereniging Nederland 1 Nieuwe zorgstelsel: Zorgverzekeringswet Majeure verbetering: solidariteit, dezelfde premievoorwaarden

Nadere informatie

Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars Renske J. Hoefman, Anne E.M. Brabers en Judith D.

Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars Renske J. Hoefman, Anne E.M. Brabers en Judith D. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Hoefman, R.J., Brabers, A.E.M., en Jong, J.D. de. Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars.

Nadere informatie

10 jaar Zvw: een evaluatie

10 jaar Zvw: een evaluatie 10 jaar Zvw: een evaluatie Masterclass NieuweZorg 3.0, 11 februari 2016 Wim Groot Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing

Nadere informatie

Zorg voor kwetsbare ouderen ontrafeld

Zorg voor kwetsbare ouderen ontrafeld Zorg voor kwetsbare ouderen ontrafeld ZZP en gepast gebruik Op wiens maat? Dr. Kor Grit grit@bmg.eur.nl Waarom onderzoek naar ZZP s? De fascinatie van de onderzoeker (On)mogelijkheden versterking positie

Nadere informatie

Sites voor de intramurale fysiotherapie

Sites voor de intramurale fysiotherapie Sites voor de intramurale fysiotherapie In bijgaand document een overzicht van sites waarop informatie is te vinden over onderwerpen die van belang kunnen zijn voor de intramuraal werkende fysiotherapeut.

Nadere informatie

De zorgverzekeringsmarkt

De zorgverzekeringsmarkt De zorgverzekeringsmarkt Masterclass NieuweZorg 7 april 2017 Wim Groot Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Onderwerpen

Nadere informatie

De Rijksbegroting voor dokters

De Rijksbegroting voor dokters Medisch Contact Live 11 december 2013 De Rijksbegroting voor dokters Marco Varkevisser Universitair hoofddocent Economie en Beleid van de Gezondheidszorg Erasmus Universiteit Rotterdam Contact: varkevisser@bmg.eur.nl

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Standpunt op RVZ-advies Van Patiënt

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

Zorginkoopbeleid 2018

Zorginkoopbeleid 2018 Zorginkoopbeleid 2018 Trombosediensten Samengesteld op 30 maart 2017 Zorginkoopbeleid 2018 Trombosediensten Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Strategie... 2 2.1 Algemeen... 2 2.2 Marktconforme prijs en reëel

Nadere informatie

Behandeld door Telefoonnummer adres Kenmerk E. de Kogel 030 296 82 83 Transparantie in de GGZ 25 juli 2011

Behandeld door Telefoonnummer  adres Kenmerk E. de Kogel 030 296 82 83 Transparantie in de GGZ 25 juli 2011 1 van 7 Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres E. de Kogel 030 296 82 83 ekogel@nza.nl Onderwerp Datum Transparantie in de GGZ 25 juli 2011 Geachte, De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft onderzocht

Nadere informatie

Deze notitie begint met een analyse van Zorgbelang en haar omgeving. Dit leidt tot een aantal uitgangspunten en keuzen voor programma s.

Deze notitie begint met een analyse van Zorgbelang en haar omgeving. Dit leidt tot een aantal uitgangspunten en keuzen voor programma s. AGENDA 2012: 1. Inleiding Agenda 2012 schets de programmalijnen waarlangs de Zorgbelangorganisaties in Nederland gaan werken aan het versterken van de positie van de cliënt in zorg en welzijn. Komende

Nadere informatie

Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars. AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013

Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars. AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013 Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013 Rode draad De kosten van de zorg: een probleem? Rol

Nadere informatie

Deze regeling is voorts van toepassing op zorgverzekeraars als bedoeld in artikel 3.10 hierna.

Deze regeling is voorts van toepassing op zorgverzekeraars als bedoeld in artikel 3.10 hierna. NADERE REGEL Macrobeheersinstrument verpleging en verzorging 2016 Gelet op de artikelen 36, 37, 62 en 68 van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), besluit de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) tot

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 14 september 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 14 september 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 25 VX Den Haag T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Contractvormen in de curatieve GGZ

Contractvormen in de curatieve GGZ 1 Contractvormen in de curatieve GGZ Drs. Marja Appelman Jan Sonneveld, MSc Drs. Johan Visser Mr. Mirjam de Bruin SiRM Strategies in Regulated Markets Nieuwe Uitleg 24 2514 BR Den Haag Den Haag, 26 februari

Nadere informatie