Op weg naar een nieuwe generatie. gebiedsorganisaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Op weg naar een nieuwe generatie. gebiedsorganisaties"

Transcriptie

1 Op weg naar een nieuwe generatie gebiedsorganisaties

2 Colofon Maart 2014 Deze publicatie is een uitgave van Netwerk Platteland. Netwerk Platteland is een nationaal netwerk van en voor mensen en organisaties die zich inzetten voor een sterk en aantrekkelijk platteland. Het netwerk brengt organisaties met elkaar en met overheden in contact en bieden ze de gelegenheid om van elkaar te leren. Daarnaast signaleren we nieuwe en kansrijke initiatieven voor landbouw en dorpsontwikkeling, voor natuur en sociale samenhang, voor leefbaarheid en zeggenschap. En we stimuleren gebiedsorganisaties in hun werk voor het landelijk gebied. Netwerk Platteland was actief van 2008 t/m Inhoud Inleiding.3 1 De context Kenmerken van een nieuwe generatie gebiedsorganisaties...6 A Integrale agenda en samenstelling B Verbindingen leggen C Zelf projecten initiëren D Meerdere financiële bronnen aanboren E Leiderschap F Pragmatisch G Gelijkwaardige partner voor overheden 3 Deelnetwerken Conclusie T E. I. 2

3 Inleiding Het is een vruchtbare tijd voor een nieuwe generatie gebiedsorganisaties. Langzamerhand laten we de periode achter ons waarin veel publieke middelen beschikbaar zijn. Samenwerking in gebieden leidt tot nieuw zelfbewustzijn: waar willen we heen in dit gebied? Daarnaast verandert de manier waarop overheden kijken naar sturing op het platteland: langzaam verandert die van top-down naar een meer participatieve benadering met meer ruimte voor zelforganisatie. In 2013 kreeg Netwerk Platteland veel vragen vanuit gebieden over hoe je dat nou doet, een gebiedsorganisatie nieuwe stijl vormgeven. Sommige vragen hangen vooral samen met het Plattelandsontwikkelingsprogramma 3 (POP3), andere met nieuwe organisatievormen voor de langere termijn. Ook bij overheden en waterschappen zien we dat het denken over optimale gebiedsorganisaties en streekhuizen verschuift naar meer lokaal initiatief en verantwoordelijkheid met eigen cofinanciering. Dat is in lijn met adviezen van onder meer de Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Netwerk Platteland wil graag bijdragen aan een nieuwe generatie gebiedsorganisaties. In deze publicatie hebben we de kenmerken die wij onderscheidend vinden voor een gebiedsorganisatie nieuwe stijl op een rij gezet. Die kenmerken hebben we verzameld aan de hand van bijeenkomsten en telefonische interviews met vertegenwoordigers van de volgende gebieden: Leidse Ommelanden (LEADER-gebied) Alblasserwaard-Vijfheerenlanden (LEADER-gebied) Gebiedsbureau Weert (ondersteund door drie gemeenten) Westerkwartier (al langer actieve gebiedsorganisatie, ook LEADER-gebied) Salland (LEADER-gebied) Boven Dommel (werkt als een LEADER-gebied) Noordwest Friesland (LEADER-gebied En twee deelnetwerken: Gelderse Vallei Haarlose Veld Leeswijzer Hoofdstuk 1 gaat kort in op de bewegingen die gaande zijn en geeft daarmee de context waarbinnen gebiedsorganisaties nieuwe stijl ontstaan. Hoofdstuk 2 omschrijft de kenmerken van een nieuwe generatie gebiedsorganisaties. Hoofdstuk 3 geeft voorbeelden van deelnetwerken, die naast of onder een meer integrale gebiedsorganisatie kunnen werken. In hoofdstuk 4 volgen conclusies en aanbevelingen. 3

4 1 De context Welke bewegingen zijn er gaande in het veld? Hieronder een korte beschrijving van de context waarbinnen een nieuwe generatie gebiedsorganisaties ontstaat. Gebiedscommissies In de afgelopen decennia zijn veel gebiedscommissies in het leven geroepen om met overheden mee te denken over beleidsuitvoering en het aanwenden van middelen. Reconstructiecommissies en Gebiedscommissies die werken aan inpassingen van de intensieve veehouderij en aan de uitvoering van natuur- en waterprojecten. Plaatselijke Groepen LEADER die maatwerk leveren voor de eigen streek. Adviesgroepen Natura2000 die praten over de inpassing van een betere bescherming van natuurgebieden. Bij dit type gebiedsorganisatie komen zowel de probleemanalyse, het beleid als de middelen vooral van de overheid. Vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties mogen meepraten en soms meebepalen, maar ook daarbij bepaalt de overheid vaak wie er wel en wie er niet meedoet. De LEADER-aanpak werkt juist omgekeerd. Dat is een bottom-up beweging waarbij de meerderheid in een gebiedscommissie bijvoorbeeld moet bestaan uit vertegenwoordigers buiten de overheid. De LEADER-groep stelt vooraf globale thema s vast die door de provincie worden geaccordeerd, binnen die thema s is ruimte voor eigen initiatieven in de vorm van eenmalige projecten. Inmiddels wordt al meer dan veertien jaar op deze manier gewerkt. Gebiedsverantwoordelijkheid Binnen de LEADER-aanpak, en soms ook daarbuiten, zien we dat gebiedsorganisaties meer initiatief en verantwoordelijkheid nemen. Dat gaat samen met een integrale benadering van het gebied. Dat heeft een aantal voordelen: Lokale motivatie - er is behoefte aan zelfsturing. Mensen hebben plezier in betrokkenheid. Continuïteit - regionale betrokkenheid geeft meer draagvlak en dus steun voor maatregelen. Maar ook mobiliseert het de ervaring en het institutionele geheugen. Beleidsrealisatie - het is effectiever en efficiënter als de kennis in en door het gebied wordt. De overheid kan zich dan concentreren op de kaders. Tempo - doelen worden sneller bereikt als de synergie tussen actoren wordt benut en als de neveneffecten en -kosten van doelen in één integrale benadering worden meegenomen. (Kosten)efficiëntie - middelen kunnen efficiënt worden ingezet bij koppeling van verschillende doelen, een overzichtelijke organisatie en eigen inbreng van tijd en geld door stakeholders. 4

5 CLLD en LEADER In Europa krijgt de LEADER-aanpak een nieuwe naam: CommunityLed Local Development (CLLD). Hiermee laat de Europese Unie zien dat ze de beweging van onderop meer wil faciliteren. In Nederland is gekozen voor de term LEADER-3, als onderdeel van POP3. Ook op een aantal andere punten kan LEADER-3 of CLLD anders worden dan LEADER was: Er komt meer nadruk op de integrale aanpak als doel op zich, dat vraagt om nieuwe samenwerkingsvormen die verdergaan dan vertegenwoordiging. Verder wordt in POP3 de samenhang tussen landbouw en de kwaliteit van het gebied belangrijker. Dat vraagt om meer samenwerking tussen boeren en gebiedsorganisaties en daarmee om een plaatselijke groep die echt breed is samengesteld, met voldoende professionaliteit om die extra verantwoordelijkheden te kunnen dragen. Er komt een grotere vrijheid in keuze van thema s, zolang ze de doelen van POP3 dienen. Daarbij wordt het mogelijk om middelen te benutten voor gebiedsontwikkeling uit andere Europese structuurfondsen en uit eigen financiering. De aanvliegroute loopt via gebiedsoffertes van LEADER-3-groepen of Streeknetwerken. 5

6 2 Kenmerken van een nieuwe generatie gebiedsorganisaties De nieuwe context zoals hiervoor beschreven, vraagt om een nieuwe generatie gebiedsorganisaties. Hoe ziet zo n gebiedsorganisatie nieuwe stijl er nu uit? Naar aanleiding van bijeenkomsten en interviews destilleerden we een aantal kenmerken van een nieuwe generatie gebiedsorganisaties. A Integrale agenda en samenstelling Nieuwe gebiedsorganisaties beginnen bij het begin: welke vraagstukken spelen in dit gebied en wat gaan we daaraan doen? Ze kijken niet langer eerst naar de overheid ( hoe gaan jullie dat oplossen en betalen? ), maar ze zoeken en vinden hun eigen partners in de regio. Gezamenlijk pakken mensen de vragen op: wat is er aan de hand, wat moet er gebeuren, wie spelen daarin een rol en welke activiteiten en middelen hebben we nodig? Inhoudelijke vraag en lokale situatie bepalen de vorm Essentieel daarbij is dat het type organisatie een afgeleide is van de inhoudelijke problematiek én van de maatschappelijke energie en betrokkenheid in de regio. De gebiedsorganisatie is geen doel op zich, maar een resultante van de inhoudelijke vraag. Vaak is sprake van een tussenfase, waarin min of meer los-vaste regionale netwerken worden gevormd op weg naar iets dat meer gestructureerd is. Dat lijkt een vage aanpak, maar is heel praktisch en effectief als groeimodel en een noodzakelijk fase als je nog niet precies weet hoe je je wilt gaan organiseren. Vervlechting van thema s Op regionaal niveau kun je ontwikkelingen niet los van elkaar zien. Water, landbouw, infrastructuur, natuur en bewoning; oorzaken, gevolgen en doelen overlappen en hebben invloed op elkaar. Synergie kan worden bereikt als inzet op thema A ook positieve gevolgen kan hebben voor thema B. Anderzijds moet integraliteit het gebied niet boven de pet groeien. "Integraliteit moet niet leiden tot grootschaligheid en daarmee ten koste gaan van het leuke initiatief en de energie bij mensen." (Bart Soldaat, Leidse Ommelanden) 6

7 Integrale samenstelling In een nieuwe generatie gebiedsorganisatie zoeken verschillende partijen elkaar op rondom een gedeeld probleem. Die partijen werken vanuit verschillende achtergronden en op verschillende thema s. In de meest complete situatie zijn er vijf O s aanwezig: Omgeving (burgers en maatschappelijke organisaties), Ondernemers, Overheid, Onderzoek en Onderwijs. In het streeknetwerk zijn alle O s vertegenwoordigd, en meer. Er is een algemeen bestuur van bestuurders uit de zes gemeenten, een gedeputeerde van de provincie Noord-Brabant en de projectleider (Dick Loeff) en streekmanager (Has van Helvoort) vanuit het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE). Het gebiedsnetwerk bestaat uit een brede mix van ondernemers(netwerken), onderwijsinstellingen, onderzoek (TU Eindhoven), dorpsraden, terreinbeheerders (Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten), IVN, zorginstellingen et cetera. (Has van Helvoort, Boven-Dommel) Alle O s zijn vertegenwoordigd. Zelfs een grote ondernemer als Heineken is actief in het gebied, zij doen samen met de provincie en Alterra het project Groene Cirkels, met als hoofddoel het verminderen van de impact van hun bedrijf op de omgeving en tegelijk bredere initiatieven die bijdragen aan de groene omgeving in het gebied. (Bart Soldaat, Leidse Ommelanden) Probleemanalyse en de keuze van thema s Wanneer partijen besluiten samen als gebiedsorganisatie op te trekken, zullen zij ook een gemeenschappelijk plan moeten maken. Dat begint met een analyse van de problematiek. Daaruit volgt een vorm van een gebiedsagenda, met daarin een gemeenschappelijke visie, ambitie of speerpunten en de keuze voor bepaalde thema s en projecten. Dit is meteen een goede basis voor een Lokale Ontwikkelingsstrategie (LOS) waarmee gebieden in aanmerking kunnen komen voor benoeming tot CLLD-gebied. Niet alle gebiedsorganisaties pakken dit even formeel op. Soms gaat het simpel en doeltreffend, zoals in Boven-Dommel: Boven-Dommel hecht vooral aan lean&mean ; geen uitgebreide SWOT-analyses, het werkprogramma is een PowerPoint van zes slides, de agenda bestaat uit een paar A4-tjes. De uitvoering staat centraal. Het programma komt tot stand door middel van een brainstorm met het bestuur, mede op basis van gesprekken van het streeknetwerk met hun achterbannen. (Has van Helvoort, Boven-Dommel) Andere nieuwe generatie gebiedsorganisaties zitten aan het andere eind van het spectrum en pakken het veel grondiger aan. In Salland startte men bijvoorbeeld met uitgebreide gesprekken met bewoners, om erachter te komen wat er in het gebied speelt. Maar ook een SWOT (sterkte-zwakte) analyse behoort tot de mogelijkheden. Bij de nieuwe generatie gebiedsorganisaties zijn veel partijen betrokken, die soms over hun eigen belang heen moeten kijken om tot een gezamenlijk plan voor het gebied te komen. Toch hebben zij één gezamenlijk groter belang: een mooier gebied. We hebben in die twee sessies speerpunten geformuleerd waarmee wij ons willen profileren. Dat ging best gemakkelijk, zolang je het maar eens bent wat het Westerkwartier mooi houdt en beter maakt. (Fred Stol, Westerkwartier) 7

8 B Verbindingen leggen Een belangrijke of misschien wel de belangrijkste rol van een nieuwe generatie gebieds-organisatie is die van verbinder. De organisatie legt (horizontale) verbindingen tussen gebiedspartijen en stimuleert zo de vorming van netwerken. Ook de verticale verbinding van overheid(sdoelen) en wensen in het gebied is belangrijk. Bruggenbouwers Om die verbindingen te leggen heb je als gebiedsorganisatie bruggenbouwers nodig; enthousiaste, actieve personen met een groot netwerk, die als spinnen in een web overal hun lijntjes hebben uitstaan. Een voorbeeld is de voorzitter van de LEADERgroep Leidse Ommelanden, die boer is, voorzitter van de agrarische natuurvereniging (ANV) en goed in het bestuurlijk netwerk zit in en buiten het gebied. Moeilijker is het wanneer de overheid vooral nog centraal staat. De verbinding tussen overheid en het maatschappelijk veld is dan een uitdaging: hoe start je een netwerkorganisatie waarin mensen ook echt voelen dat het hun programma is? Het kan wel: in Nederweert zette het gebiedsbureau verschillende organisaties bij elkaar rond de ontwikkeling van een beek. Dat leidde tot zo n goede samenwerking dat men nu werkt aan de oprichting van een beekvereniging. Soms kunnen zij ook zelf als initiatiefnemer optreden (zie volgende paragraaf). Op die manier komen netwerkachtige projecten van de grond, waarbij alle partijen met een belang vanuit hun eigen kennis en expertise bijdragen. Bijkomend voordeel: iedere afzonderlijke partij in een netwerk heeft op zijn of haar beurt ook weer een eigen netwerk, dat voor projecten kan worden aangesproken en ingezet. Zo ontstaat een heel web aan netwerken. Integraal werken / sectoren aan elkaar verknopen is helemaal verweven in de manier van werken van het streeknetwerk; persoonlijke banden, enthousiaste mensen met allemaal een groot eigen netwerk. Hoofdambitie voor de komende jaren is het verbinden van stad en land: kennis en kunde uit het stedelijk gebied inzetten om problemen en/of kansen in het landelijk gebied aan te pakken. Daartoe zoekt het netwerk actief contact met stedelijke partners." (Has van Helvoort, Boven-Dommel) Netwerken Als een netwerk eenmaal staat, dan zijn de actieve personen in een gebiedsorganisatie ook in staat zo n netwerk aan te spreken, te betrekken bij projecten en te wijzen op kansen en ontwikkelingen. 8

9 C Zelf projecten initiëren Behalve verbinden, ondersteunen en stimuleren kan een gebiedsorganisatie ook zelf projecten initiëren en daarvoor netwerkpartners aanspreken. Of dat gebeurt verschilt sterk per gebied. Daarbij speelt de afweging of je afhankelijk bent van gebiedsinitiatief of als gebiedsorganisatie ook zelf een rol hebt bij het ontwikkelen van projecten. Tot op heden stellen veel LEADER-groepen zich afhankelijk op: zij wachten af welke initiatieven er uit het gebied komen. Zo gaat het ook nog in de Leidse Ommelanden Gebiedsplatform Alblasserwaard-Vijfheerenlanden zet daarentegen ook zelf projecten op, zoals Ons Mijn, voor behoud van het landschap. Net als Boven- Dommel, waar het streeknetwerk een duidelijke rol heeft in het programma Transnationaal Landschap de Groote Heide. Een gebiedsorganisatie kan breder kijken en signalen oppakken die boven het lokale niveau uitstijgen. De LEADER-groep Alblasserwaard-Vijfherenlanden bijvoorbeeld ziet het verbinden van stad en platteland als cruciaal voor de toekomst en hun nieuwe markt : stedelingen als gebruikers van het platteland. Daarom lijkt het waardevol dat de groep ook zelf projecten van de grond tilt. Zoals onder A beschreven, moet de balans tussen schaalgrootte van projecten en betrokkenheid wel in het oog worden gehouden: alles heeft met alles te maken, maar je kunt niet alles aanpakken. 9

10 D Meerdere financiële bronnen aanboren Nieuwe generatie gebiedsorganisaties boren vaak meerdere financiële bronnen aan, variërend van POP-fondsen tot potjes van gemeenten, provincies, private partijen, streekfondsen en waterschappen. Soms is het gewoon een kwestie van onbekende bronnen opsporen. Er zit geld op plekken waar je soms geen weet van hebt. Zo kan een onderwijsinstelling ineens bereid zijn twintigduizend euro voor te financieren, als in ruil daarvoor een aantal studenten mag meedraaien. Ook via pijler 1 en 2 van het GLB zijn mogelijkheden, of soms heeft Staatsbosbeheer nog iets op de plank liggen. (Fred Stol, Westerkwartier) Het putten uit meerdere potjes kenmerkt een belangrijke transitie: van het verdelen van de pot naar het mobiliseren van de energie. Dit is duidelijk ook de insteek van De Kracht van Salland. Het LEADER-netwerk werd lang gezien als een programma met geld, nu willen ze toe naar een netwerk dat aanjaagt en geld zoekt op momenten dat het nodig is. Deels is dit ook noodzaak: er is voor plattelandsbeleid steeds minder regulier overheidsgeld beschikbaar. Maar het levert ook voordelen op: het maakt een gebiedsorganisatie minder kwetsbaar en minder afhankelijk. Wel heb je opeens met verschillende (en wellicht tegenstrijdige) eisen van financiers te maken, en administratie voor meerdere programma s. Het verdient de voorkeur om (potentiële) cofinanciers vanaf het begin aan tafel te hebben. Zo kunnen gemakkelijker afspraken worden gemaakt, omdat financiers direct de meerwaarde zien. E Leiderschap Een nieuwe generatie gebiedsorganisatie staat of valt met een paar drijvende krachten. Zij nemen anderen op sleeptouw, hebben een groot netwerk, weten mensen te enthousiasmeren en hebben een tomeloze inzet. Vaak zijn dat coördinatoren van de gebiedsorganisatie. Daarbij is het wenselijk dat ze ook ruimte krijgen om 'te ondernemen', dus een goede dekking vanuit een bestuur krijgen. Minder vaak treden bestuurders op als trekker, maar het komt wel voor, zoals in het Westerkwartier. Het kan helpen dat zij een hele achterban vertegenwoordigen. Bovendien kunnen de aanpak en initiatieven dan beter landen binnen de eigen organisatie. Trekkers/ambassadeurs binnen gemeenten kunnen zorgen voor positieve competitie: In het verleden is gebleken dat de bestuurders die er het hardste aan trokken ook de meeste projecten (en dus geld) naar hun gemeenten wisten te halen. Desalniettemin lijkt wie opstaat als trekker meer bepaald te worden door de persoon dan door de functie. De trekkers, dat zijn mensen die openstaan voor anderen, oprechte belangstelling hebben, niet alleen denken aan hun eigen belang, geen verborgen agenda hebben en fouten durven maken. (Fred Stol, Westerkwartier) 10

11 F Pragmatische insteek Veel gebieden zijn op zoek naar nieuwe samenwerkingsmodellen en mogelijkheden, juist omdat duidelijk wordt dat het niet op de oude voet verder kan. Het moet meer vanuit het gebied komen, gestuurd door energie en inhoud en niet door het voldoen aan subsidieregels. Dit leidt tot nieuwe organisatievormen, die heel divers zijn. De Kracht van Salland bijvoorbeeld drijft op een groep 'vrije enthousiastelingen' die elkaar weten te inspireren. Een netwerkorganisatie zonder vastomlijnde structuur, die dus ook niet draait op vergadertijgers. Een gebiedsbureau of streekhuis kan hierin een toegevoegde waarde bieden. Er is in de voorgaande jaren kennis en expertise opgebouwd en er is zeer goed samengewerkt tussen de verschillende gebiedspartijen. Hierbij heeft het Gebiedsbureau heel wat te bieden aan gemeenten, provincie en sinds kort ook het rijk, namelijk: kennis, visie, inspiratie en netwerken. (Gebiedsbureau Weert) Kracht van Salland is geen organisatie, stichting of rechtsvorm. Het is een verzameling van losse partners en personen die elkaar af en toe opzoeken: nogal anarchistisch, maar als het nodig is weten we elkaar te vinden. Het allerbelangrijkste is de communicatie, dat is de kracht van Salland. (Mireille Groot Koerkamp, Salland) Westerkwartier is een coöperatie waarin overheden en gebiedsorganisaties op gelijkwaardige basis samenwerken. En in Boven Dommel is een uitgebreid netwerk ontstaan dat ad hoc wordt ingezet. We hebben een netwerk van meer dan 100 partijen, die zitten niet allemaal zelf in de groep, maar de lijnen zijn kort iedereen neemt zijn eigen netwerk mee. (Has van Helvoort, Boven-Dommel) 11

12 G Gelijkwaardige partner voor overheden In de nieuwe generatie gebiedsorganisaties is een nieuwe rol weggelegd voor overheden. Niet langer als de sturende partij of degene die automatisch de portemonnee trekt. Maar ook niet als afwezige. In feite wordt de overheid een meer gelijkwaardige partner. Dat is soms nog lastig. Hoewel bestuurders vaak de winst wel zien, lijken vooral ambtenaren te moeten wennen. "De overheid ondersteunt het wel maar wil eerst kijken waar zij zich instort. Zij tekende daarom een verklaring van betrokkenheid. Ik merk dat ambtenaren en bestuurders de nieuwe wereld van gebiedsorganisaties moeilijk kunnen volgen. Ze willen wel graag, maar willen eerst weten wat ze erin moeten stoppen en wat eruit komt. Hoe het zit met aansprakelijkheid bijvoorbeeld." (Fred Stol, Westerkwartier) Nieuwe speler: het waterschap Nieuw is dat waterschappen steeds meer willen samenwerken met partners en de samenleving. Omdat zij enorm zijn opgeschaald bestaat het risico dat de sturing loszingt van de omgeving waarvoor het waterschap feitelijk werkt. Dat maakt dat waterschappen zich in eerste instantie richten op de eigen watergangen waar zij zelf zeggenschap over hebben, totdat duidelijk wordt dat zij daarmee hun doelen niet kunnen realiseren of dat het te duur wordt. Dan wordt het logisch om samenwerking te zoeken op regionaal niveau, bij boeren, andere landeigenaren en ook bij burgers. Dat zien we ook terug in de nieuwe generatie gebiedsorganisaties. In Boven Dommel is bijvoorbeeld een deel van het programma opgehangen aan de wateropgave. Bij de inrichting en het saneringsproces rond de Tungelroyse beek (Gebiedsbureau Weert) is men zo tevreden dat de betrokkenen, waaronder het waterschap Peel en Maasvallei, de opgebouwde energie willen vasthouden en nu gezamenlijk het beheer van de beek willen organiseren. Er liggen plannen om een beekvereniging of beekplatform op te richten. 12

13 3 Deelnetwerken Naast een integrale gebiedsorganisatie kunnen er in het gebied ook meer thematisch ingestoken deelnetwerken actief zijn. In dit kader zijn we vooral op zoek gegaan naar deelnetwerken die werken binnen het gedachtegoed van LEADER-3 of CLLD. Daarbij kijken we naar de projecten of netwerken waarin samenwerking wordt gezocht met meerdere actieve organisaties of partijen, waarin over de grenzen van het thema wordt gekeken, en waarin private partijen (inclusief maatschappelijke organisaties) een belangrijke factor zijn. Goede voorbeelden van zulke deelnetwerken zijn lokale coöperaties rond bijvoorbeeld energie of zorg, of agrarische natuurverenigingen. Collectieven voor agrarisch natuurbeheer Per 2016 verandert wordt het agrarisch natuurbeheer anders georganiseerd. Alle geldstromen gaan via collectieven lopen en niet meer rechtstreeks van overheid naar ondernemer. Zo n collectief maakt een gebiedsvisie over natuur en landschap en brengt offert e uit aan de betreffende provincie. Afstemming De offerte zal raakvlakken moeten hebben met (inter)nationaal belangrijke natuurdoelen (VHR), landschapsontwikkelingsplannen van de provincie en gemeenten en plannen voor (groen)blauwe diensten van waterschappen. Ook is er soms een raakvlak met het natuurbeheer door terreinbeherende organisaties in de gewone natuurgebieden. Afstemming is dus zeker vereist. De collectieven moeten dit nog waarmaken. Efficiëntie Daarnaast moet een flinke slag gemaakt worden in efficiëntie: de uitvoering van de ANB-regeling mag geen 40% meer kosten, maar moet terug naar 10 à 15%. Dit wordt wellicht deels bereikt doordat de collectieven verankerd zijn in het gebied en daarom in staat om de uitvoering kosteneffectief te regelen. De lokale aanpak leidt tot meer eigenaarschap en verantwoordelijkheid; het ligt voor de hand dat collectief en boeren elkaar daarop aanspreken waardoor er minder organisatiekosten gemaakt hoeven worden. De verwachting is dat er een landsdekkend stelsel komt met zestig ANBcollectieven. Het Interprovinciaal Overleg (IPO) mikt op één à twee collectieven per provincie. Veel ANV s vinden dat overigens te grootschalig. 13

14 Reikwijdte Een collectief kan zich beperken tot bijvoorbeeld weidevogels. Het is ook mogelijk dat een collectief veel breder taken oppakt voor natuur, recreatie en water. In dat geval kan er een overlap zijn van ANB-collectieven met het werk van een CLLD-groep. Als dit in nauwe samenwerking gebeurt met natuurorganisatie, waterschappen en anderen is dat goed voor de kwaliteit van de visie én van het gebied. Partijen die van nature tegengestelde belangen hebben, zitten bij ons samen aan tafel. Over het lange-termijndoel voor het gebied behoud van het landschap door middel van agrarisch gebruik bestaat geen enkel verschil van mening. (Voorzitter de Gronde, WCL Winterswijk) Collectieven in het kort Type arrangement: gericht op inspanningen, de continuïteit hangt af van het resultaat in termen van deelnamebereidheid. Deelname: wordt door collectief georganiseerd. Legitimiteit van collectief staat ter discussie omdat zij werken voor een algemeen belang en burgers niet verplicht kunnen worden lid te worden van een private organisatie (ANV s). Dat betekent dat diensten ook door niet-leden moeten kunnen worden aangeboden. Het is een nieuwe vorm van Gebiedscommissie met meer uitvoeringsbevoegdheden. 14

15 Voorbeeld: ANV-koepel ELAN De besturen van vijf ANV s in Zuidoost-Friesland hebben gezamenlijk de koepel ELAN opgericht, vanuit het idee dat een krachtenbundeling meerwaarde heeft voor de regio als geheel. Ondersteund door LEADER hebben de ANV s voor het hele gebied een gebiedsplan opgesteld. Dat wordt nu verder uitgewerkt. LEADER betaalt mee aan de projecten die uit het gebiedsplan voortkomen en de organisatorische ondersteuning. Ook de ANV s nemen een deel van de financiering op zich. Soms is er per project nog financiering van derden, zoals de Rabobank. En voor de coördinator is er ook geld van het waterschap (wetterskip) en de provincie Fryslân. Momenteel zijn alleen ANV s betrokken en is de aandacht vooral gericht op de agrarische sector. De vraag leeft of de koepel verbreed moet worden. De koepel is in gesprek met Netwerk Recreatieondernemers en ook aan cultuurhistorie wordt gedacht. Ook is het de vraag of er nog verder opgeschaald moet worden. Voorbeeld: Proefofferte collectief agrarisch natuurbeheer door gebiedscollectief De Agrarische natuur- en milieuvereniging Vallei Horstee is steeds op zoek naar (subsidie)mogelijkheden om het kleinschalige landschap te onderhouden en te versterken. Het nieuwe stelsel voor het agrarisch natuurbeheer biedt mogelijk aanknopingspunten. De ANV onderzoekt of de nieuwe doelen voor agrarisch natuurbeheer te realiseren zijn in het werkgebied van de ANV en hoe de organisatie van een gebiedscollectief eruit zou moeten zien. Op initiatief van Vallei Horstee is een kerngroep gevormd met LTO, Landschap Erfgoed Utrecht en het Waterschap Vallei en Veluwe, ondersteund door Netwerk Platteland en bureau Vallei en Heuvelrug. Deze initiatiefgroep wilde vooruitlopen op de toen nog niet geformuleerde eisen aan een collectief en een gebiedsofferte. Ze willen kennis ontwikkelen in de praktijk (leren door te doen) en deze beschikbaar stellen aan andere ANV s en overheden. Op basis van (inter)nationale verplichtingen en doelen en een inventarisatie van doelen en wensen in het gebied, is een kwalitatieve gebiedsofferte opgesteld: visie, doelen en maatregelen/biotopen. De volgende stap is om die te gaan kwantificeren: hoeveel kan worden geleverd en in welke ruimtelijke samenhang? Bij deze stap zal ook de inhoudelijke match worden gezocht met de visie en doelen van de provincie Utrecht. Deze stap kan dan leiden tot een eindversie in de vorm van een beheerplan. Het gebiedsproces en de ontwikkeling van de gebiedsofferte door Vallei Horstee is aanleiding om voor heel Utrecht Oost een structuur te ontwerpen waaraan meerdere ANV s met gebiedsoffertes mee kunnen doen (op verzoek van een enthousiaste 15

16 gedeputeerde). Het landschap van Utrecht Oost is divers en alle individuele gebieden hebben eigen kenmerken en doelen. Voor de uitvoering van de offerte hebben zij elkaar nodig om voldoende kritisch massa te maken. Het is in het proces gelukt om gebiedspartners rond de tafel te krijgen en tot een integrale afstemming te komen op natuur, water en landbouw. Het gebied Utrecht Oost kan nu regionaal gebiedsplannen ontwikkelen met meerdere gebiedspartners zoals waterschappen, landschapsorganisaties, LTO, particuliere beheerders en ANV s. Lokale coöperaties We zien steeds meer coöperaties ontstaan op het platteland, zoals energie- of zorgcoöperaties. Beide soorten coöperaties passen uitstekend in de gebiedsplannen van CLLD of streeknetwerken. In energiecoöperaties slaan burgers, boeren, drinkwaterbedrijven en gemeenten de handen ineen om van hun gebied een duurzaam energielandschap te maken, door vraag en aanbod van energiebronnen (mest, hout, maaisel, water, zonne-energie) anders te organiseren. Zorgcoöperaties regelen in eigen dorp of wijk de (thuis)zorg voor en door eigen inwoners. Deze soorten coöperaties zijn vaak regionaal georganiseerd. Ook passen ze in de innovatieopgave die voor alle organisaties geldt, ook voor CLLD-groepen en streeknetwerken. Coöperaties in het kort Type arrangement: privaat georganiseerd, gericht op soms private, soms publiek-private doelen en maatregelen op gebied van ecosysteemdiensten Deelname: lokale gebiedspartijen met een win-win-karakter. 16

17 Voorbeeld: Biomassalland Coöperatie Biomassalland U.A. realiseert een rendabele lokale houtige biomassaketen in de regio Salland. Landeigenaren zoals agrariërs, gemeenten en terreinbeherende organisaties leveren houtsnippers aan lokale afnemers zoals een zwembad, sporthal, woningen en diverse veehouders. Het lokaal omzetten van producten afkomstig van onderhoud aan natuur, bos en landschap heeft als voordeel dat het lokaal kringlopen sluit, een baat toevoegt aan het natuur- en landschapsbeheer en sociale samenhang rond een gemeenschappelijk doel organiseert. Voorbeeld: Gebiedsorganisatie Stichting Marke Haarlose Veld Olden Eibergen In het gebied Haarlose Veld in de gemeente Berkelland bevinden zich twee waterwinstations van het drinkwaterbedrijf Vitens. Deze waterwinning is kwetsbaar vanwege de arme zandgrond en de uitspoeling van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen die daarmee gepaard gaat. Twee boeren uit het gebied, Bertus Hesselink en Marius Lensink, hebben het initiatief genomen om dit probleem samen met de streek op te pakken. De groep bestaat uit burgers, boeren, drinkwaterbedrijf Vitens en de gemeente als adviseur. Het primaire doel is verbetering van organische stof in de bodem, zodat de bodem minder snel uitspoelt, wat ten goede komt aan de waterkwaliteit, maar ook zodat de bodem verrijkt, wat ten goede komt aan de landbouw. Vitens wilde op deze nieuwe manier te werken: gezamenlijk met de streek en, proefondervindelijk, op innovatieve manier. Procesmatig is het een ouderwetse ruilhandel van diensten. De gebiedsorganisatie gebruikt niet voor niets de term Marke: het samen met elkaar uitzoeken en elkaar helpen. De provincie subsidieert de eventuele opbrengstderving van boeren. De samenwerking loopt al een aantal jaar en is in 2012 geformaliseerd in de Stichting Marke Haarlose Veld Olden Eibergen. Binnen de gebiedsorganisatie gebeurt inmiddels meer: boeren experimenteren met een vroeg maisras, er is samenwerking met de gemeente om al het maaisel van de bermen in het gebied te houden, er wordt, onder meer met Staatsbosbeheer, gekeken naar grondruil voor bodemverbetering en er wordt een EnergieLandschap opgezet. 17

18 4 Conclusies Een nieuwe generatie gebiedsorganisatie A Werkt integraal. Dat blijkt uit de thematiek op de agenda als uit de samenstelling van de gebiedsorganisatie. Wat overigens niet wil zeggen dat de aanpak allesomvattend is: de gebiedsorganisatie kiest wel degelijk speerpunten. B Is verbinder. Tussen netwerkers die weer hun eigen netwerk meenemen, tussen belangen in het gebied en tussen wensen van overheid en mensen in het gebied. C Zet zelf activiteiten in gang. De nieuwe generatie gebiedsorganisatie is er niet om projecten goed of af te keuren, maar zet zelf activiteiten in gang. D Boort meerdere financiële bronnen aan. Verbreedt de financiële basis, niet subsidie-gedreven, maar vanuit de specifieke problemen en de eigen aanpak, waarbij passende financiering wordt gezocht. E Heeft een duidelijke leider. Of in ieder geval duidelijkheid over wie de kar trekt, en vooral waarom. F Heeft een flexibele organisatievorm. Die volgt uit wat nodig is; de uitdagingen en ambities en wat past bij het gebied en de mensen zelf. G Is gelijkwaardig partner voor overheden. De overheid staat meer open voor gelijkwaardige partnerschappen. Ook waterschappen zoeken (weer) effectieve partnerschappen aan de basis. Wat is nodig voor de gebiedsorganisatie van de toekomst? Leg verbindingen en kijk integraal, dat biedt de meerwaarde. Binnen één gebied kunnen verschillende deelnetwerken actief zijn die werken aan een thema of op een locatie. Zorg dat projecten niet te groot worden: mensen moeten het gevoel houden dat het van hen is. Wees energiegedreven, zoek de verbinders en de open denkers. Werk met elkaar aan echte problemen in plaats van een met pot geld weg te zetten. Zoek daarvoor ook naar andere potjes, brede financiering maakt je minder kwetsbaar en afhankelijk. Zoek de organisatievorm die past bij je doelstelling. Wat we al zien: Actievere netwerken. Netwerken die minder afhankelijk zijn van de overheid. Netwerken die proberen los te denken van POP3. Gebiedsinitiatieven die zich organiseren. Een beweging van geld naar sociaal kapitaal. Kortom: deze verandering geeft kans op echte dynamiek in gebiedsontwikkeling. De uitdaging voor de nabije toekomst: van intentie en ambitie naar agenda en actie. 18

19 Overheden Ook binnen overheden verschuift het denken. Om de maatschappelijke energie te benutten zoeken gemeenten en provincies naar een nieuwe sturingsfilosofie. Dat betekent minder gedetailleerde aansturing en minder besluitvorming op de klassieke top-down manier, maar een overheid die meer globale kaders en doelen aangeeft en ruimte creëert voor andere (gebieds)partijen. Deze trend komt op een moment dat de overheid zich juist meer terugtrekt uit beheer en ontwikkeling van platteland en landelijk gebied: het einde van ILG, afbouw van plattelandsontwikkeling, minder investeren in natuurbeheer, geringe beleidsinzet bij het krimpvraagstuk. Het loslaten van de verantwoordelijkheid is nog nieuw voor overheden en niet vanzelfsprekend voor alle ambtenaren en bestuurders. Ook het groeiende belang van sociale media in de interactie met burgers is nog relatief nieuw voor de overheid. Ondanks dat het niet vanzelf gaat, is het onmiskenbaar: de overheid begint los te laten en een andere rol aan te nemen in samenspraak met de samenleving. Ook de Europese overheid wil in haar plattelandsbeleid (in Nederland vormgegeven in POP3) nadrukkelijk kansen bieden aan sturing vanuit de regio. Nieuw in de EU-context zijn CLLD-groepen, Operationele Groepen Innovatie en gebiedscollectieven. Dit zal ongetwijfeld doorwerken in beleid en handelen van de Nederlandse overheden. Met het advies Loslaten in vertrouwen heeft de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB, 2012) al een voorzet gegeven. 19

20 Het is een vruchtbare tijd voor een nieuwe generatie gebiedsorganisaties. Langzamerhand laten we de periode achter ons waarin veel publieke middelen beschikbaar zijn. Samenwerking in gebieden leidt tot een nieuw zelfbewustzijn. En ook de manier waarop overheden kijken naar sturing op het platteland verandert naar een meer participatieve benadering met meer ruimte voor zelforganisatie. In 2013 kreeg Netwerk Platteland veel vragen vanuit gebieden over hoe je dat nou doet, een gebiedsorganisatie nieuwe stijl vormgeven. In deze publicatie hebben we de kenmerken die wij onderscheidend vinden voor een nieuwe generatie gebiedsorganisatie op een rij gezet, aan de hand van bijeenkomsten en telefonische interviews met vertegenwoordigers van vooruitlopende gebieden.

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2 Vanaf 1 januari 2016 gaat Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb2016) van start. Vanuit een collectieve aanpak van het agrarisch natuur- en landschapsbeheer willen overheid, koepels en collectieven

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 576 Natuurbeleid Nr. 17 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 576 Natuurbeleid Nr. 3 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Jaar in beeld Wat deed SCAN in 2014 voor de collectieven?

Jaar in beeld Wat deed SCAN in 2014 voor de collectieven? Jaar in beeld Wat deed SCAN in 2014 voor de collectieven? 2014: het was voor SCAN een vruchtbaar jaar vol dynamiek en resultaat. Er is veel werk verzet, zowel voor als achter de schermen. De professionalisering

Nadere informatie

Bijlage(n) - blauwe diensten. Het college van dijkgraaf en heemraden heeft in de vergadering van 18 juni 2013 de

Bijlage(n) - blauwe diensten. Het college van dijkgraaf en heemraden heeft in de vergadering van 18 juni 2013 de Aan algemeen bestuur 2 oktober 2013 INGEKOMENN STUK Documentnummer 551131 Projectnummer Portefeuillehouder J. Verhoef en D. Veldhuizen Programma Voldoende en schoon water Afdeling Beheer Watersysteem en

Nadere informatie

Samen sterk ondernemen

Samen sterk ondernemen Samen sterk ondernemen mei 2017 Ontwikkelvisie 2017-2020 Samengevat Gebiedscoöperatie O-gen is in 2014 opgericht als publiek-privaat samenwerkingsverband in het landelijk gebied van de Gelderse Vallei,

Nadere informatie

LEADER Kempenland. Samen investeren in een leefbaar platteland

LEADER Kempenland. Samen investeren in een leefbaar platteland LEADER Kempenland Samen investeren in een leefbaar platteland Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling; Europa investeert in zijn platteland Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling;

Nadere informatie

LEADER in POP3. Voorlichting over achtergronden, eisen en procedures? Met deze informatie kunt alvast aan de slag* Ochtend programma

LEADER in POP3. Voorlichting over achtergronden, eisen en procedures? Met deze informatie kunt alvast aan de slag* Ochtend programma *Deze presentatie wordt gedurende 2014 geactualiseerd zodra nieuwe informatie beschikbaar is LEADER in POP3 Ochtend programma Voorlichting over achtergronden, eisen en procedures? Met deze informatie kunt

Nadere informatie

SCAN. Organisatiemodellen agrarisch collectief. Beschrijving van de mogelijke partijen

SCAN. Organisatiemodellen agrarisch collectief. Beschrijving van de mogelijke partijen STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER SCAN Organisatiemodellen agrarisch collectief In deze handreiking wordt een overzicht geven van de betrokken partijen in het subsidieproces agrarisch natuurbeheer

Nadere informatie

Leegstand agrarisch vastgoed

Leegstand agrarisch vastgoed Leegstand agrarisch vastgoed Aard, omvang, duiding en oplossingsrichtingen 26 mei 2016, Edo Gies, Alterra Wageningen UR 2 Een stille revolutie op het platteland Dynamiek in de landbouw (1950 2016) 4 x

Nadere informatie

Onderwerp: Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de regio Holland Rijnland Besluitvormend

Onderwerp: Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de regio Holland Rijnland Besluitvormend VOORSTEL OPSCHRIFT Vergadering van 9 juni 2015 Besluit nummer: 2015_BW_00466 Onderwerp: Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de regio Holland Rijnland 2015-2020 - Besluitvormend Beknopte samenvatting: LEADER

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Investeer in mooi Nederland De schaarse ruimte in ons land is te kostbaar om te bouwen voor leegstand

Investeer in mooi Nederland De schaarse ruimte in ons land is te kostbaar om te bouwen voor leegstand Investeer in mooi Nederland De schaarse ruimte in ons land is te kostbaar om te bouwen voor leegstand De discussie over de ruimtelijke ontwikkeling van ons land maakt heftige emoties los. Over één ding

Nadere informatie

GLB, agrarisch natuurbeheer en de positie van collectieven

GLB, agrarisch natuurbeheer en de positie van collectieven GLB, agrarisch natuurbeheer en de positie van collectieven GLB: stand van zaken In juni akkoord tussen Europese Commissie, Landbouwraad en Europees Parlement Op enkele punten nog onenigheid Nog veel keuzen

Nadere informatie

Begrippenlijst Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer 2016

Begrippenlijst Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer 2016 Begrippenlijst Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer 2016 Aard Mulders Ministerie van Economische Zaken 10-02-2014 Begrippenlijst Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer 2016 Deze begrippenlijst is een groeidocument

Nadere informatie

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020.

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. Gebiedsprogramma 2016-2020 Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. 1 Integrale gebiedsopgaven Initiëren, faciliteren en uitvoeren van integrale gebiedsopgaven

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Natuur Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

ONDERZOEK GEBIEDSGERICHT WERKEN

ONDERZOEK GEBIEDSGERICHT WERKEN ONDERZOEK GEBIEDSGERICHT WERKEN Gemeente Oss November 2017 www.ioresearch.nl ONDERZOEKSVRAGEN 1. Hoe is het beleid rondom gebiedsgericht werken vormgegeven? 2. Wat zijn de ervaringen van de intern en extern

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

AGRARISCH NATUUR- EN LANDSCHAPSBEHEER EN STARING ADVIES

AGRARISCH NATUUR- EN LANDSCHAPSBEHEER EN STARING ADVIES AGRARISCH NATUUR- EN LANDSCHAPSBEHEER EN STARING ADVIES De provincies willen waardevolle landbouwgebieden en natuurterreinen verder ontwikkelen. Staring Advies kan eigenaren van agrarische bedrijven en

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

Statenmededeling aan Provinciale Staten

Statenmededeling aan Provinciale Staten Statenmededeling aan Provinciale Staten Onderwerp Voortgang streeknetwerken 2012-2014 Aan Provinciale Staten van Noord-Brabant, Kennisnemen van De voortgang van de streeknetwerken Aanleiding In de vergadering

Nadere informatie

De samenleving verandert, de overheid ook?

De samenleving verandert, de overheid ook? De samenleving verandert, de overheid ook? Op zoek naar nieuwe rolverdeling tussen burgerinitiatieven en overheden in groene domein Irini Salverda, Rosalie van Dam en Marcel Pleijte (Alterra) Introductie

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012

Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012 Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012 Johannes Kramer welkom en opening bijeenkomst Als gebiedsgedeputeerde van Noordoost Fryslân wil ik u, mede namens

Nadere informatie

Onze gemeenschappelijke ambitie:

Onze gemeenschappelijke ambitie: 1 Concept-versie versnellingsafspraken vanuit de provinciale opgaven voor de regio Hart van Brabant d.d. 15 november Document ten behoeve van dialoog tussen het College van Gedeputeerde Staten van Noord

Nadere informatie

Drempels. droom. werkelijkheid

Drempels. droom. werkelijkheid Drempels tussen droom en werkelijkheid Een dynamisch groen kennissysteem, midden in de praktijk In de groene sector spelen vraagstukken waar direct en gerichte antwoorden voor nodig zijn. Goede oplossingen

Nadere informatie

Speech van Minister van Economische Zaken, Henk Kamp, Jaarvergadering van de Federatie Particulier Grondbezit, Driebergen, 25 mei 2013

Speech van Minister van Economische Zaken, Henk Kamp, Jaarvergadering van de Federatie Particulier Grondbezit, Driebergen, 25 mei 2013 Speech van Minister van Economische Zaken, Henk Kamp, Jaarvergadering van de Federatie Particulier Grondbezit, Driebergen, 25 mei 2013 Versie 20 mei 2013 Alleen het gesproken woord geldt 1 Dames en heren,

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. ARTIKEL 2 AVP-gebiedscommissie Utrecht Oost Er is een AVP-gebiedscommissie Utrecht Oost, hierna te noemen de commissie.

PROVINCIAAL BLAD. ARTIKEL 2 AVP-gebiedscommissie Utrecht Oost Er is een AVP-gebiedscommissie Utrecht Oost, hierna te noemen de commissie. PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van provincie Utrecht. Nr. 5575 12 oktober 2016 Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 27 september 2016, nr. 819AA339 tot instelling van de AVP-gebiedscommissie

Nadere informatie

Doe mee voor een mooi en duurzaam Overijssel. Beleidsplan Natuur en Milieu Overijssel

Doe mee voor een mooi en duurzaam Overijssel. Beleidsplan Natuur en Milieu Overijssel Doe mee voor een mooi en duurzaam Overijssel Beleidsplan Natuur en Milieu Overijssel 2017-2019 Duurzaam samen Samen met inwoners, overheden en bedrijven werkt Natuur en Milieu Overijssel aan een mooi en

Nadere informatie

Waddeneilanden. Werkwijze

Waddeneilanden. Werkwijze Werkwijze Waddeneilanden STREEKAGENDA WADDENEILANDEN [DEEL C] Gemeente Vlieland Gemeente Terschelling Gemeente Ameland Gemeente Schiermonnikoog Provincie Fryslân Wetterskip Fryslân C UITGANGSPUNTEN Voor

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

het thema kind en natuur waarmee een basis gelegd wordt voor betrokkenheid op latere leeftijd.

het thema kind en natuur waarmee een basis gelegd wordt voor betrokkenheid op latere leeftijd. Plan van Aanpak Vermaatschappelijking van groen, natuur en landschap 2016-2017 23 november 2015 Aanleiding De provincie geeft aan dat draagvlak en betrokkenheid van burgers en maatschappelijke organisaties

Nadere informatie

Verslag informatiebijeenkomsten vernieuwd stelsel agrarisch natuurbeheer. Erik Lubberink, IPO Vitaal Platteland en René Wouters, Ministerie van EZ

Verslag informatiebijeenkomsten vernieuwd stelsel agrarisch natuurbeheer. Erik Lubberink, IPO Vitaal Platteland en René Wouters, Ministerie van EZ Verslag informatiebijeenkomsten vernieuwd stelsel agrarisch natuurbeheer IPO / de twaalf provincies en ministerie van Economische Zaken 27 juni in Den Bosch, 2 juli in Utrecht en 4 juli in Assen en Zwolle

Nadere informatie

MANIFEST NOVI NAAR EEN NIEUW NEDER LAND

MANIFEST NOVI NAAR EEN NIEUW NEDER LAND MANIFEST NOVI NAAR EEN NIEUW NEDER LAND WERK ALS ÉÉN OVERHEID De fysieke en sociale leefomgeving van Nederland gaan de komende decennia ingrijpend veranderen. Transities in de energievoorziening, de landbouw,

Nadere informatie

Bijeenkomst VNG. Frank van de Ven & Jan Hartholt Netwerk Platteland

Bijeenkomst VNG. Frank van de Ven & Jan Hartholt Netwerk Platteland Bijeenkomst VNG Frank van de Ven & Jan Hartholt Netwerk Platteland Europees landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland 18 september 2015 1 Programma verder toegelicht

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL. LTO Noord Manager Programma s & Ontwikkeling (nieuwe functie) Standplaats: Zwolle. 1. LTO Noord

FUNCTIEPROFIEL. LTO Noord Manager Programma s & Ontwikkeling (nieuwe functie) Standplaats: Zwolle. 1. LTO Noord FUNCTIEPROFIEL LTO Noord Manager Programma s & Ontwikkeling (nieuwe functie) Standplaats: Zwolle 1. LTO Noord LTO Noord is dé belangenbehartiger en partner voor boeren en tuinders in de negen provincies

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Provinciaal blad 2012, 44

Provinciaal blad 2012, 44 ISSN 0920-105X Provinciaal blad 2012, 44 Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 28 augustus 2012, nr. 80B5BE58, tot instelling van de AVP-gebiedscommissie Vallei en Heuvelrug (Instellingsbesluit

Nadere informatie

Samenwerking rondom Bodem De praktijk in Noord-Brabant

Samenwerking rondom Bodem De praktijk in Noord-Brabant Samenwerking rondom Bodem De praktijk in Noord-Brabant Harrie Vissers 21 september 2017 Congres SIKB Varkensdichtheid per gemeente (aantal varkens per ha landbouwgrond) aantal varkens Nederland: 12,5 mln

Nadere informatie

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland Paul Opdam Wageningen Universiteit en Alterra paul.opdam@wur.nl 3 kernpunten EHS: verzekering voor biodiversiteit Klimaatverandering

Nadere informatie

Werken met streekagenda s. Een regionaal loket en aanspreekpunt

Werken met streekagenda s. Een regionaal loket en aanspreekpunt Werken met streekagenda s Een regionaal loket en aanspreekpunt Inleiding U kon de afgelopen jaren terecht met uw projectideeën en aanvragen bij Plattelânsprojekten. Dit blijft zo, maar vanaf 2014 doet

Nadere informatie

GEWIJZIGD. 4a 0070/12 31 januari 2013 RZ RO David Moolenburgh Leo Hulst 291833

GEWIJZIGD. 4a 0070/12 31 januari 2013 RZ RO David Moolenburgh Leo Hulst 291833 Raadsvoorstel [ bijlagge e]ggggggg AAN AGENDAPUNT NUMMER RAADSVERGADERING COMMISSIE ORGANISATIEONDERDEEL PORTEFEUILLEHOUDER BEHANDELEND AMBTENAAR TOESTELNUMMER de gemeenteraad 4a 0070/12 31 januari 2013

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich daar voor inzetten:

Nadere informatie

Samenwerkingskracht in Zeeland #HOEDAN?

Samenwerkingskracht in Zeeland #HOEDAN? Samenwerkingskracht in Zeeland #HOEDAN? Rapport commissie Externe Spiegeling Zeeland Voorwoord Het beeld van de Zeeuwse ziekte verdient bijstelling: Zeeuwse overheden werken op veel terreinen samen en

Nadere informatie

GLB, agrarisch natuurbeheer en de positie van ANV s

GLB, agrarisch natuurbeheer en de positie van ANV s GLB, agrarisch natuurbeheer en de positie van ANV s Duo-presentatie Stand van zaken van discussie over GLB, agrarisch natuurbeheer en collectieven Toekomstige werkwijze van collectieven en benodigde professionalisering

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Betreft Oprichting/deelname in Coöperatie Streekontwikkeling Boven-Dommel u.a..

gemeente Eindhoven Betreft Oprichting/deelname in Coöperatie Streekontwikkeling Boven-Dommel u.a.. gemeente Eindhoven Inboeknummer 14bst01111 Dossiernummer 14.34.351 19 augustus 2014 Raads Voorhangbrief Betreft Oprichting/deelname in Coöperatie Streekontwikkeling Boven-Dommel u.a.. Inleiding Vanwege

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

SCAN. Profiel van medewerkers. 1. Algemeen. 2. Kwaliteiten van de medewerkers STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER

SCAN. Profiel van medewerkers. 1. Algemeen. 2. Kwaliteiten van de medewerkers STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER SCAN Profiel van medewerkers 1. Algemeen Het collectief is verantwoordelijk voor de inrichting van een organisatie die professioneel werkt. Dat vraagt om deskundige

Nadere informatie

Concept natuurbeheerplan 2016 bijna gereed

Concept natuurbeheerplan 2016 bijna gereed November 2014 Nieuwsbrief 6 De ontwikkeling van agrarische collectieven is volop aan de gang in Gelderland en Overijssel. Dat raakt de agrarische natuurverenigingen. Via deze nieuwsbrief geeft Natuurlijk

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

Alfons Oldeloohuis, Huisarts. Betrekken jongeren. Verbinden stad & land en consument & producent. Stimuleren innovatie. Procesbegeleiding partijen.

Alfons Oldeloohuis, Huisarts. Betrekken jongeren. Verbinden stad & land en consument & producent. Stimuleren innovatie. Procesbegeleiding partijen. Netwerk de Peelhorst Alfons Oldeloohuis, Huisarts Geïnteresseerd in het animatiefilmpje over het Netwerk de Peelhorst of direct naar de website? Scan het plaatje hierboven via de (gratis) layar-app "De

Nadere informatie

Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer provincie Utrecht Invulling regionaal maatwerk

Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer provincie Utrecht Invulling regionaal maatwerk Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer provincie Utrecht Invulling regionaal maatwerk 1. Aanleiding en doel De huidige subsidieregelingen voor natuur- en landschapsbeheer worden als bureaucratisch

Nadere informatie

Bijeenkomst Fysieke Investeringen 2018

Bijeenkomst Fysieke Investeringen 2018 Bijeenkomst Fysieke Investeringen 2018 Programma Welkom en opening Marc Balemans en Edwin Haasjes/ Froukje van der Molen Toelichting Regeling Fysieke investeringen 2018 Bart van Moorsel, adviseur Landbouw

Nadere informatie

Samenwerken aan welzijn

Samenwerken aan welzijn Samenwerken aan welzijn Richting en houvast 17 november 2017 Het organiseren van welzijn Het afgelopen jaar hebben we met veel inwoners en maatschappelijke partners gesproken. Hiermee hebben we informatie

Nadere informatie

Aard,omvang en oplossingsrichtingen huidige en toekomstige leegstand agrarische vastgoed Nederland

Aard,omvang en oplossingsrichtingen huidige en toekomstige leegstand agrarische vastgoed Nederland Agrarisch Vastgoed Aard,omvang en oplossingsrichtingen huidige en toekomstige leegstand agrarische vastgoed Nederland 9 maart 2017, Edo Gies, Wageningen Environmental Research (Alterra) 2 Agrarische ontwikkeling

Nadere informatie

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007 K a n s e n voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t Onderzoeksrapport Mei 2007 Opdrachtgever: Uitvoerenden: In samenwerking met: Provincie Noord-Brabant Brabants Landschap Brabants Particulier

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. 26 februari 2013 SSO. 25 januari 2013 R.J.E. Peeters. Opstelling waterschappen t.a.v. GLB en POP3. Schelwald, A.J.M..

ALGEMENE VERGADERING. 26 februari 2013 SSO. 25 januari 2013 R.J.E. Peeters. Opstelling waterschappen t.a.v. GLB en POP3. Schelwald, A.J.M.. V E R G A D E R D A T U M 26 februari 2013 SSO S E C T O R / A F D E L I N G S T U K D A T U M N A A M S T E L L E R 25 januari 2013 R.J.E. Peeters ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT 18 Voorstel Kennisnemen

Nadere informatie

VOORAANKONDIGING. Najaarsconferentie. Europese Eemland Conferentie EUROPESE EEMLAND CONFERENTIE VEELZIJDIG PLATTELAND! Het platteland leeft!

VOORAANKONDIGING. Najaarsconferentie. Europese Eemland Conferentie EUROPESE EEMLAND CONFERENTIE VEELZIJDIG PLATTELAND! Het platteland leeft! VOORAANKONDIGING Het platteland leeft! De Europese Eemland Conferentie en het Netwerk Platteland hebben de handen ineengeslagen om in het najaar een bruisende driedaagse plattelandsconferentie te organiseren.

Nadere informatie

Natuurplein De Baronie 1

Natuurplein De Baronie 1 Natuurplein De Baronie 1 1. Inleiding: De natuurverenigingen in de regio Breda werken al langere tijd samen. In 2014 is een studiegroep Samenwerking opgericht die in de rapportage van eind oktober 2015

Nadere informatie

Beleidsplan. Stichting Feanetië. Beleidsplan Stichting Feanetië

Beleidsplan. Stichting Feanetië. Beleidsplan Stichting Feanetië Beleidsplan Stichting Feanetië 2019 Heerenveen, 3 december 2018 Beleidsplan Stichting Feanetië 2019 1 Inhoud 1. Inleiding: een korte beschrijving van de stichting Feanetië 3 2. Analyse sterke/zwakke punten

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel Omgevingswet

Initiatiefvoorstel Omgevingswet Initiatiefvoorstel Omgevingswet Rotterdam, september 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Inleiding 3 1. Uitgangspunten 4 2. Hoofdlijnen 5 3. Consequenties voor Rotterdam 6 4. Aanbevelingen 7 Conclusie 8

Nadere informatie

Plan van aanpak Natuurvisie Gelderland

Plan van aanpak Natuurvisie Gelderland Bijlage bij Statenbrief Plan van aanpak Natuurvisie- zaaknummer 2016-012209 Plan van aanpak Natuurvisie Gelderland 1. Aanleiding In 2012 hebben Provinciale Staten de Beleidsuitwerking Natuur en Landschap

Nadere informatie

1. Inleiding Onze doelstellingen 4

1. Inleiding Onze doelstellingen 4 ACTIEPLAN 2017 INHOUD 1. Inleiding 3 2. Onze doelstellingen 4 3. Fondsenwerving 3.1. Startkapitaal 3.2. Werven van fondsen voor projecten en activiteiten 5 3.3. Samenwerking met partners en mogelijkheden

Nadere informatie

Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede ( ): Sterke samenleving, kleine(re) overheid

Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede ( ): Sterke samenleving, kleine(re) overheid Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede (2013-2020): Sterke samenleving, kleine(re) overheid versie : 23 juli 2013 wijziging naar aanleiding van : vaststelling in DT (8 juli 2013) bespreking met wethouder

Nadere informatie

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen.

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. CONTACT Voor meer informatie over de kwaliteitsnetwerken kunt u contact opnemen met: Diewke de Haen (ddehaen@efp.nl)

Nadere informatie

De gemeente van de toekomst

De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst Focus op strategie Sturen op verbinden Basis op orde De zorg voor het noodzakelijke Het speelveld voor de gemeente verandert. Meer taken, minder

Nadere informatie

Ambitieverklaring. Tussen Kagerplassen en Oude Rijn

Ambitieverklaring. Tussen Kagerplassen en Oude Rijn Ambitieverklaring Samenwerken aan groen-recreatieve ontwikkeling in de Leidse regio 9/12/2009 Ambitieverklaring 1 Ambitieverklaring Partijen 1. De gemeente Kaag en Braassem, vertegenwoordigd door de heer

Nadere informatie

Samen Ontwikkelen. Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart i.o. 19 september 2012 / concept

Samen Ontwikkelen. Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart i.o. 19 september 2012 / concept Samen Ontwikkelen Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart i.o. 19 september 2012 / concept Samen Ontwikkelen 2. Water Bodem & Gebruik 3. Het Groene Hart, met zijn veenweiden, Over de realisatie van

Nadere informatie

Leerbijeenkomst Marke Mallem. 12 November 2014, Het Muldershuis in Eibergen

Leerbijeenkomst Marke Mallem. 12 November 2014, Het Muldershuis in Eibergen Leerbijeenkomst Marke Mallem 12 November 2014, Het Muldershuis in Eibergen Welkom Stichting Marke Mallem, Waterschap Rijn & IJssel en Alterra In het kader van het Leernetwerk Samenspel Burgerinitiatieven

Nadere informatie

De Energietransitie van Onderaf

De Energietransitie van Onderaf De Energietransitie van Onderaf Rapportage WP3 - Handelingsperspectieven DEEL 0 Inleiding 1 Auteurs Roelien Attema & Geerte Paradies Uitgegeven voor Titel Versie 1.0 STEM programma Rapportage WP3 Handelingsperspectieven

Nadere informatie

De Kromme Rijnstreek bloeit

De Kromme Rijnstreek bloeit OP EUROPA INVESTEERT IN ZIJN PLATTELAND 43 PROJECTEN ONDERSTEUND De Kromme Rijnstreek bloeit Resultaten LEADER Kromme Rijn 2007-2013 EU SUBSIDIE VERVIJFVOUDIGD VERSTERKING STREEKIDENTITEIT EN LEEFBAARHEID

Nadere informatie

Stichting Present Arnhem Strategisch Plan 2014-2016. Versie 1.1 April 2014

Stichting Present Arnhem Strategisch Plan 2014-2016. Versie 1.1 April 2014 Stichting Present Arnhem Strategisch Plan 2014-2016 Versie 1.1 April 2014 Een duidelijk verhaal Maatschappelijke trends Het antwoord van Present; onze missie en visie Onze unieke werkwijze Bewezen toegevoegde

Nadere informatie

KLIMAAT KLAOR GAAT WATER EN DROOGTE TE LIJF NIEUWS VAN REGIO OOST

KLIMAAT KLAOR GAAT WATER EN DROOGTE TE LIJF NIEUWS VAN REGIO OOST WORD LID Inloggen Mijn LTO Noord Registreren AFDELING PROVINCIE SECTOR THEMA ORGANISATIE HOME / PROVINCIE / REGIO OOST / REGIO OOST NIEUWS VAN REGIO OOST KLIMAAT KLAOR GAAT WATER EN DROOGTE TE LIJF 19

Nadere informatie

Memo aan de Achterhoekse gemeenteraadsleden

Memo aan de Achterhoekse gemeenteraadsleden Memo aan de Achterhoekse gemeenteraadsleden 16 november 2017 In september-oktober 2017 is het dagelijks bestuur van Regio Achterhoek bij alle gemeenteraden op bezoek geweest om het samenwerkingsvoorstel

Nadere informatie

De opmaat naar professionalisering van regionale collectieven

De opmaat naar professionalisering van regionale collectieven De opmaat naar professionalisering van regionale collectieven Agrarisch natuurbeheer in discussie Uitvoeringslasten te hoog Tegenvallende effectiviteit (tegenover kommer en kwel staan succesverhalen) Leren

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Anne-Marie Poorthuis en Sjanneke Werkhoven De netwerkmultiloog is een methode om veel mensen in een organisatie te betrekken bij een organisatiethema

Nadere informatie

OPRICHTING SCAN DOOR DE 6 KOEPELORGANISATIES

OPRICHTING SCAN DOOR DE 6 KOEPELORGANISATIES Vanaf 2016 gaat het vernieuwde stelsel agrarisch natuur- en landschapsbeheer van start. Vanuit een collectieve aanpak van het agrarisch natuurbeheer willen overheid, koepels en collectieven een kwaliteitsslag

Nadere informatie

Langer zelfstandig wonen

Langer zelfstandig wonen Langer zelfstandig wonen Inspiratiedag 5 oktober 2013 Kenniscentrum Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen HAN Centre of Expertise Krachtige Kernen Martha van Biene, martha.vanbiene@han.nl Daniëlle

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Met elkaar voor elkaar

Met elkaar voor elkaar Met elkaar voor elkaar Publiekssamenvatting Oktober 2013 1 1 Inleiding Met elkaar, voor elkaar. De titel van deze notitie is ook ons motto voor de komende jaren. Samen met u (inwoners en beroepskrachten)

Nadere informatie

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente.

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 1. Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 2. De overheid moet niet achter de voordeur van mensen willen treden. Dat is privégebied en de eigen

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

Nota inzake Economic Development Board

Nota inzake Economic Development Board Nota inzake Economic Development Board Inleiding De economische ontwikkeling van Noord-Limburg krijgt een grote impuls met de campusontwikkeling, maar daarmee zijn niet alle economische uitdagingen deze

Nadere informatie

Werkplan Netwerk Platteland 2013 ingevuld voor komende half jaar

Werkplan Netwerk Platteland 2013 ingevuld voor komende half jaar 15-04-2013 Werkplan Netwerk Platteland 2013 ingevuld voor komende half De communicatiestrategie voor Netwerk Platteland voor 2013 1. Teamleden van NP doen op veel plaatsen ervaringen op die gedeeld moeten

Nadere informatie

HERBESTEMMINGSINFORMATIE ALGEMEEN

HERBESTEMMINGSINFORMATIE ALGEMEEN HERBESTEMMINGSINFORMATIE ALGEMEEN www.herbestemmingnoord.nl Kenniscentrum Herbestemming Noord Het doel van Kenniscentrum Herbestemming Noord is een duurzame herbestemming tot stand te brengen met een zo

Nadere informatie

Brussel op afstand? Tegen deze achtergrond is het doel van deze studie is om:

Brussel op afstand? Tegen deze achtergrond is het doel van deze studie is om: Tegen deze achtergrond is het doel van deze studie is om: Brussel op afstand? Een verkenning naar mogelijkheden voor maatschappelijke diensten en ruimte voor zelfsturing bij agrarisch natuurbeheer in de

Nadere informatie

Starten met samenwerken

Starten met samenwerken Starten met samenwerken Alfred Griffioen alfred.griffioen@ondernemerscooperatie.nl 06-24776865 F =m x a con cept (het; o; meervoud: concepten) 1. opzet, plan; ontwerp be trek ken (werkwoord; betrok, heeft,

Nadere informatie

Zelfsturing en vakmanschap. HR in de zorg, 2 december 2014

Zelfsturing en vakmanschap. HR in de zorg, 2 december 2014 Zelfsturing en vakmanschap HR in de zorg, 2 december 2014 Even voorstellen Tanja Hoornweg Eva van Gils Het Nieuwe Leidinggeven: vanuit een gezamenlijke visie de motivatie en het vakmanschap van medewerkers

Nadere informatie

DE KRACHT VAN HET COLLECTIEF ONDERWIJS VAN MORGEN

DE KRACHT VAN HET COLLECTIEF ONDERWIJS VAN MORGEN Op weg naar 2020 Dit is het verhaal van de NUOVO scholengroep. Verantwoordelijk voor voortgezet onderwijs aan ruim 5.000 leerlingen in de stad Utrecht. Tien openbare scholen bieden samen een breed aanbod:

Nadere informatie

ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan

ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan Inleiding Het RBO Rijn- West heeft procesafspraken gemaakt

Nadere informatie

De dorpen zijn aan zet! LEADER Noordoost Fryslan.

De dorpen zijn aan zet! LEADER Noordoost Fryslan. De dorpen zijn aan zet! LEADER Noordoost Fryslan v www.streekwurk.frl .. Werk maken van ideeen van inwoners Inwoners van dorpen en steden in Fryslân nemen steeds vaker zelf het initiatief om de leefbaarheid

Nadere informatie

www.salland.ltonoord.nl

www.salland.ltonoord.nl Workshop Gebiedscoalities door Ben Haarman voorzitter LTO Salland en Herman Menkveld voorzitter ANV Salland LTO Salland Beter samen Ondernemen Dan samen Ondergaan! ltosalland1@gmail.com www.salland.ltonoord.nl

Nadere informatie

2.5 Verschillen boeren vs ANLb ambitieniveau Workshopspreker: Jetske Bouma

2.5 Verschillen boeren vs ANLb ambitieniveau Workshopspreker: Jetske Bouma 2.5 Verschillen boeren vs ANLb ambitieniveau Workshopspreker: Jetske Bouma Inhoud Intro Opzet simulatiespel Discussie Vervolg 2 Introductie Het Planbureau voor de Leefomgeving is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Procesambitie 1 Wij gaan experimenteren met de in de wet geboden ruimte voor lokale afweging

Procesambitie 1 Wij gaan experimenteren met de in de wet geboden ruimte voor lokale afweging PROCESDOCUMENT 10 juli 2017 1 Inleiding Op 1 juli 2015 nam de Tweede Kamer het wetsvoorstel Omgevingswet aan. Het nieuwe stelsel bundelt 26 wetten tot 1 nieuwe wet. Maar niet alleen die omvang verandert.

Nadere informatie

gekozen voor een nieuwe organisatievorm die door de coöperatieve structuur beter

gekozen voor een nieuwe organisatievorm die door de coöperatieve structuur beter Aan algemeen bestuur 27 november 2013 VOORSTEL Datum 15 oktober 2013 Documentnummer 562777 Projectnummer Portefeuillehouder Programma Afdeling D.J. Veldhuizen Bestuur en belasting Planvorming Bijlage(n)

Nadere informatie

Collectief leren en werken in de regio

Collectief leren en werken in de regio Voorwoord In het Westerkwartier hebben overheden, ondernemers, burgerpartijen, natuurbeherende organisaties, en kennisinstellingen in het Westerkwartier het initiatief genomen tot stru cturele samenwerking

Nadere informatie

Stappenplan Boert Bewust streek

Stappenplan Boert Bewust streek Stappenplan Boert Bewust streek Elke streek kent zijn eigen dynamiek als het gaat om het opzetten van Boert Bewust. De koepel ondersteunt de streken bij de opstart met ureninzet van de stuurgroep en een

Nadere informatie