S&V Reflector. Eindelijk een lange termijn beleggingsbeleid. Eindelijk een lange termijn beleggingsbeleid. Een risicomanagement discussie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "S&V Reflector. Eindelijk een lange termijn beleggingsbeleid. Eindelijk een lange termijn beleggingsbeleid. Een risicomanagement discussie"

Transcriptie

1 S&V Reflector Di Hoera! E psio nieuw FTK hun Hoera! langl E nieuw swaps FTK verk? Einlijk beleggingsbeleid Einlijk beleggingsbeleid E risicomanagemt discussie Juni November November 2013

2 Opmerking af Net als bij eerre publicaties is doel ze reflector om met blik vor bijdrage lever aan belangrijks stragische vraagstukk psio. Waarom do we zoals we do? Zodat we lar niet nk: wat jammer dat we daar niet eerr over hebb nagedacht. Daarbij pretr wij niet wijsheid in pacht hebb, maar will we basis inhoulijke argumt onze klant help om tot weloverwog besluit kom. Wij h dat dit u help kan in voer uitlegbaar beleggingsbeleid sll juis vrag aan uw uitvoerrs. Pas over kele jar zull we wet wat bes besluit zijn geweest. In ze reflector besprek wij stip horizon. Sl dat psio zich volledig zoun richt, tot welk beleggingsbeleid zou dat dan lein? Onze sllingname in ze reflector is daarmee bewust prikkeld, wij gaan er graag met u over in discussie.

3 Inleiding Inleiding nieuwe toezichtskar psio is nog niet volledig bekd. lijkt echr zeer waarschijnlijk nieuwe dat toezichtskar kort overschott psio mog worn is nog uitgesmeerd. niet volledig Wij bekd. nk dat lijkt echr zeer zich waarschijnlijk daardoor (einlijk) dat kort echt kunn overschott zull richt mog worn uitgesmeerd. Wij nk FTK dat ruim zich gaat daardoor bi (einlijk) om echt kunn beleggingsbeleid zull richt voer. Dit heeft aanzilijke FTK impact ruim gaat stragisch bi om beleggingsbeleid, dat beleggingsbeleid we aan hand voer. 5 impact Dit heeft analyses aanzilijke besprek: impact stragisch beleggingsbeleid, dat we aan hand 5 impact analyses besprek: 1. Impact stragie: Van matching- return kor-. Splitsing 1. Impact porfeuille stragie: in matching Van matching return geel return is niet korr logisch.. Splitsing in Splitsing kor porfeuille porfeuille in matching porfeuille return geel lijkt meer is niet portuun. r logisch. De kor Splitsing in porfeuille kor dit zi porfeuille in uitkering circa porfeuille eers lijkt 20 jaar. meer De portuun. De kor porfeuille porfeuille dit dit zi daarna. in uitkering circa eers 20 jaar. De porfeuille dit daarna. 2. Impact cagorieën: Van commodities infrastructuur Sommige 2. Impact beleggingscagorieën cagorieën: die Van nu in commodities porfeuille zitt infrastructuur worn minr inressant (nk daarbij Sommige aan commodities) beleggingscagorieën beleggingscagorieën die nu in porfeuille die nu zitt nog beperkt worn worn minr gehanerd inressant worn (nk juist daarbij inressanr aan commodities) (nk daarbij aan beleggingscagorieën infrastructuur) die nu nog beperkt worn gehanerd worn juist inressanr (nk daarbij aan infrastructuur) 3. Impact rivat: Op rivatvrij psio E 3. afbouw Impact rivat rivat: ligt Op hand omdat rivatvrij ze instrumt psio toch al di om kor E afbouw risico rivat beheers. ligt Daarbij zoun hand omdat psio ze instrumt al moet toch al kijk di om (langl) kor swaps. risico Bij beheers. collectieve Daarbij draai zoun psio psio uit die al instrumt, moet kijk kun je maar ber (langl) eers zijn swaps. die afbouwt. Bij collectieve Dat is r draai waarom psio wij nu al met uit dit die discussiedocumt instrumt, kun je maar buit ber kom eers onze zijn die klant afbouwt. niet Dat wacht is r tot alle waarom tails wij nu al met FTK dit bekd discussiedocumt zijn. nieuwe FTK buit biedt kom wij nk onze klant kans, maar niet als wacht tot alle lang tails wacht, kunn FTK kans bekd zijn. bedreiging nieuwe FTK worn. biedt wij nk kans, maar als lang wacht, kunn kans bedreiging worn. 4. Impact kost: E belegger heeft lagere kost De vermogsbeheerkost 4. Impact kost: kunn E omlaag. Daarbij zi belegger wij al heeft besparingsmogelijkh lagere kost in transactiekost. De vermogsbeheerkost Psio kunn moet omlaag. Daarbij kost zi wij al onrhoun besparingsmogelijkh matching in return transactiekost. porfeuille met Psio alle rivat die moet daarbij hor kost niet onrschatt. onrhoun Zelfs matching die nu passief return porfeuille belegg zi met alle wij besparingsmogelijkh, rivat die daarbij hor omdat niet onrschatt. passief belegg Zelfs wel gelijk gepaard die nu gaat passief met transactiekost. belegg zi wij E besparingsmogelijkh, buy and hold stragie omdat is goedker passief dan belegg passieve wel gelijk stragie. gepaard gaat met transactiekost. E buy and hold stragie is goedker dan passieve stragie. 5. Impact aansturing: Van kkingsgraad bodigd rmt De aansturing 5. Impact kan wijzig aansturing: sturing Van kkingsgraad kkingsgraad bodigd sturing rmt bodigd rmt. Dat vervoudigt De aansturing kan aansturing wijzig sturing dus ook kkingsgraad tijdsbesding (dat zijn sturing ook kost) bodigd bestuur, rmt. uitvoerrs Dat vervoudigt adviseurs. aansturing dus ook tijdsbesding (dat zijn ook kost) bestuur, uitvoerrs adviseurs. 1

4 De lett lezer valt wellicht dat wij in ze reflector g kele keer woord toezichthour De lett lezer gebruik valt (afgezi wellicht dat ze wij in regel ). ze reflector Wij vinn g dat kele psiobestur keer woord eerst toezichthour zelf beleid moet gebruik mak (afgezi daarna ze pas regel ). beleid Wij moet vinn toets dat psiobestur aan regime toezichthour eerst zelf beleid moet niet anrsom. mak daarna pas beleid moet toets aan regime toezichthour niet anrsom. Achrgrond: waarom geeft nieuwe FTK ruim beleid? Achrgrond: waarom geeft nieuwe FTK ruim beleid? Wij schrijv november Voor vrijwel alle gepsioneern in Nerland is zeer onzeker hoe Wij schrijv hoog hun november psiouitkering Voor over vrijwel vijf maann alle gepsioneern zal zijn. De uitkering in Nerland af april is 2014 zeer is namelijk onzeker volledig hoe hoog afhankelijk hun psiouitkering kkingsgraad over vijf maann per eind zal zijn. Als De die uitkering kkingsgraad af april lager 2014 is dan is namelijk 105% 1, worn volledig afhankelijk psio zodanig kkingsgraad gekort dat na per korting eind kkingsgraad Als die kkingsgraad weer lager niveau is dan 105% 1,, belandt. worn Bij psio kkingsgraad zodanig gekort dat 95% na per korting jaarein kkingsgraad leidt dat daarmee weer tot niveau 10% lagere 105% psiouitkering belandt. Bij kkingsgraad af april Bij 95% kkingsgraad per jaarein hoger leidt dat dan daarmee 105% is er tot niets aan 10% lagere hand psiouitkering ontgt gepsioneer af april in april Bij kkingsgraad maann daarna hoger gewoon dan 105% zelf is er niets uitkering aan die hand hij of zij nu ontgt ook ontgt. gepsioneer in april maann daarna gewoon zelf uitkering die hij of zij nu ook ontgt. Deelnemersvergaring worn drukker bezocht dan ooit vor. Er wordt al gesprok over Deelnemersvergaring kor : kkingsgraadrisico worn drukker bezocht tot jaarein. dan ooit vor. kkingsgraadrisico Er wordt al tot gesprok jaarein is over immers kor gelijk : aan uitkeringsrisico. kkingsgraadrisico tot jaarein. kkingsgraadrisico tot jaarein is immers gelijk aan uitkeringsrisico. is dus niet vreemd dat veel psiobestur scherp in gat houn hoe kkingsgraad is dus niet zich vreemd ontwikkelt. dat veel Evs psiobestur is niet vreemd dat scherp veel in psiobestur gat houn hoe will kom kkingsgraad dat zich kkingsgraad ontwikkelt. Evs verr wegzakt is niet vreemd kom dat twee veel maann. psiobestur Er zijn will die hebb kom overwog dat kkingsgraad om eerr dit verr jaar, bij wegzakt kkingsgraad kom twee 105% maann. alle beleggingsrisico s Er zijn die verk hebb overwog zodat om kkingsgraad eerr dit jaar, per bij jaarein kkingsgraad ook gegaranerd 105% alle 105% beleggingsrisico s staat. Daarbij overwog verk zodat ze dus om kkingsgraad beleggingsbeleid per jaarein volledig ook gegaranerd kor in richt. 105% staat. Daarbij overwog ze dus om beleggingsbeleid volledig kor in richt. In nieuwe FTK worn korting inxaties hoogstwaarschijnlijk uitgesmeerd over perio In nieuwe maximaal FTK worn 10 jaar. korting Dat bekt inxaties dat bij hoogstwaarschijnlijk kkingsgraad uitgesmeerd 95% korting over psio perio af maximaal april 10 1% jaar. is in Dat plaats bekt 10%. dat bij Daarnaast kkingsgraad wordt er (wellicht) 95% gewerkt korting met gemidl psio af kkingsgraad april 1% is waardoor in plaats uitkering 10%. Daarnaast nog spelbaarr wordt er (wellicht) worn. gewerkt Let met : ook meevallers gemidl worn kkingsgraad geleilijk waardoor aan toegekd uitkering in vorm nog spelbaarr inxaties. Minr worn. hard Let kort : ook minr meevallers hard worn inxer geleilijk door aan uitsmeersysmatiek. toegekd in vorm De uitkering inxaties. worn Minr spelbaarr hard kort daarom minr hard is sturing inxer primair door kkingsgraad uitsmeersysmatiek. minr noodzakelijk. De uitkering Waarom worn zou spelbaarr blijv stur daarom is sturing kor primair als er kkingsgraad niet meer wordt minr afgerekd noodzakelijk. kor Waarom? zou blijv stur kor als er niet meer wordt afgerekd kor? 1 Of nauwkeuriger: minimaal vereist eig vermog 11 Of nauwkeuriger: minimaal vereist eig vermog 2

5 1. Impact stragie: 1. Impact stragie: Van matching return kor- Van matching return kor- E psio weet zo n beetje welke uitkering kom jar moet do. Zeker E indi psio korting weet inxaties zo n beetje geleilijk welke uitkering worn doorgevoerd kom ( uitsmeersysmatiek) jar moet do. worn Zeker uitkering indi korting meer spelbaar. inxaties geleilijk worn doorgevoerd ( uitsmeersysmatiek) worn uitkering meer spelbaar. beeld-psio in ze reflector beeld-psio in ze reflector gemidl : in ze reflector gaan wij uit gemidld met 1/3 actiev, 1/3 premievrij gemidl 1/3 gepsioneern. : in ze reflector nominale gaan wij uitkeringprofiel uit gemidld met is 1/3 als volgt: actiev, 1/ premievrij 1/3 gepsioneern. nominale uitkeringprofiel is als volgt: Gepsioneern Gepsioneern Slapers Slapers Actief Actief Figuur 1: Nominale uitkering gemidld (x duizd), lotijd in jar horizontale as Figuur 1: Nominale uitkering gemidld (x duizd), lotijd in jar horizontale as vermog bedraagt 1 miljard. belegt 50% in zakelijke waarn kt vermog rrisico marktwaar bedraagt 1 miljard. 50% af. belegt heeft 50% in zakelijke ambitie waarn om psioaansprak kt rrisico inxer marktwaar met prijsinflatie. 50% af. heeft ambitie om psioaansprak inxer met prijsinflatie. Ons beeld-psio moet over 5 jaar Eur 28 mln. uitker, dat bedrag is relijk zeker. Indi Ons beeld-psio aansprak moet moet kort, over zal 5 jaar bedrag Eur 28 iets mln. lager uitker, zijn dat indi bedrag is relijk gaat zeker. inxer Indi dan wordt aansprak bedrag iets moet hoger. kort, Daarnaast zal bedrag heeft iets lager wellicht zijn indi nog wat gaat psiobouw inxer dan wordt actieve bedrag elnemers iets hoger. nu Daarnaast die over heeft 5 jaar met psio wellicht zijn. nog wat Al met psiobouw al kan worn gesld actieve dat elnemers uitkering over 5 nu jaar die relijk over 5 bekd jaar met is. psio zijn. Al met al kan worn gesld dat uitkering over 5 jaar relijk bekd is. Voor re zijn die uitkering veel minr spelbaar bijbeeld srk afhankelijk Voor re bestandsontwikkeling. zijn die uitkering Ons beeld-psio veel minr spelbaar moet bijbeeld over 50 jaar srk verwachting afhankelijk Eur 15 mln. bestandsontwikkeling. uitker. De uitkering Ons die beeld-psio daadwerkelijk moet moet do over over 50 jaar 50 jaar is echr verwachting nauwelijks Eur 15 spell. mln. uitker. Indi De uitkering die haar inxatieambitie daadwerkelijk waarmaakt moet do zal over 50 jaar uitkering is echr meer nauwelijks dan 3x zo hoog spell. zijn als ze Indi nu ziet. Ook haar bestandsontwikkeling, inxatieambitie waarmaakt nieuwe zal psiobouw uitkering meer dan evtuele 3x zo hoog korting zijn als ze psioaansprak nu ziet. Ook bestandsontwikkeling, lein tot zeer nieuwe onspelbare psiobouw uitkering evtuele over 50 jaar. korting psioaansprak lein tot zeer onspelbare uitkering over 50 jaar. 3

6 Waarom zou psio nu al uitkering zekersll waar in geheel niet zeker is of ze ook moet worn gefinancierd? Toch is dit wat veel psio momel do, zo ook ons beeld-psio. heeft rrisico 50% afgekt heeft daarom swaps afgeslot zodanig dat helft uitkering die over 50 jaar moet worn gedaan, nu al heeft vastgelegd. Van uitkering die kor moet worn gedaan ( die dus wel relijk zeker zijn) is ook maar 50% afgekt. Dk in kasstrom Ons vies is: nk in uitkering, nk in kasstrom. Zou uit die kasstroomgedach niet logischer zijn om uitkering die relijk zeker moet do, replicer met belegging? Dat is kor porfeuille. Let : kor bekt psio bijbeeld jaar of 20. Voor die eers 20 jaar houdt psio veilige vastrt belegging aan waaruit psiouitkering worn betaald. De rest uitkering wordt gefinancierd uit porfeuille. In ons ie is overigs niet zo dat uitkering eers 20 jaar per finitie niet worn gekort (of geïnxeerd). Dat wordt bepaald door inxatie- kortingsstaffel. Er wordt niet geringfced. Let : 65% uitkering die moet do hor bij porfeuille slechts 35% bij kor porfeuille. is met recht belegger. Traditioneel beleid Toekomstig beleid Return Matching Kor Lange T=0 T=80 Lotijd uitkering T=0 T=20 T=80 Lotijd uitkering Eerr hebb wij ze anre manier matching return al uitgebreid beschrev in onze reflector met til: beleggingsbeleid toekomst. Die ieën hebb wij in aantal seminars beleggingscommissievergaring bediscussieerd met onze klant. Wij hebb hierin nodige feedback ontg, wat onze gedacht verr heeft gevormd. Onze klant vonn geriek inressan gedach goed uitlegbare stragie. E aantal klant heeft overwog beleid volledig in voer, maar mees partij zijn niet verr gegaan dan stapje richting stip horizon. Belangrijks r om niet verr gaan was dat kor prioriit kreeg. Omdat kkingsgraad ig momt zo belangrijk is (was) hoog psiouitkering kor vonn mees bestur niet uitlegbaar om al over gaan beleggingsbeleid. Met nieuwe toezichtskar vervalt dit begrijpelijke gargumt kan wel worn overgegaan beleggingsbeleid toekomst. In beleggingsbeleid toekomst worn per saldo langl swaps afgebouwd, tzij er beleggingschnische r is om in zeer langl instrumt belegg (zie hoofdstuk 3). 4

7 2. Impact 2. Impact beleggingscagorieën: beleggingscagorieën: Van Van commodities commodities infrastructuur infrastructuur Voor belegger zi wij niet veel r om commodities in porfeuille houn. Voor belegger zi wij niet veel r om commodities in porfeuille houn. Cagorieën als infrastructuur onroerd goed zijn wij nk juist wel inressant. Cagorieën als infrastructuur onroerd goed zijn wij nk juist wel inressant. E belegger beoorelt beleggingscagorieën rmt, E belegger beoorelt beleggingscagorieën rmt, maar ook risico. Dat is iets anrs dan kor risico waar maar ook risico. Dat is iets anrs dan kor risico waar beleggingscagorieën nu vaak worn beooreld. beleggingscagorieën nu vaak worn beooreld. Bij obligaties is kor risico uitl spread. gevolg hier is namelijk Bij obligaties is kor risico uitl spread. gevolg hier is namelijk dat marktwaar obligatie afneemt. risico obligatie is dat dat marktwaar obligatie afneemt. risico obligatie is dat uitgev partij coupons aflossing niet nakomt. E belegger beoorelt uitgev partij coupons aflossing niet nakomt. E belegger beoorelt juist dat risico. E spread biedt kans rmt als verwachting is dat geïnveser juist dat risico. E spread biedt kans rmt als verwachting is dat geïnveser geld netjes rug wordt betaald. lijkt soms wel of spread kel als risico wordt gezi, is geld netjes rug wordt betaald. lijkt soms wel of spread kel als risico wordt gezi, is echr ook kans om rmt mak. echr ook kans om rmt mak. Ook hier geldt onze ming: nk in kasstrom. Ter illustratie besprek we aantal Ook hier geldt onze ming: nk in kasstrom. Ter illustratie besprek we aantal beleggingscagorieën uit perspectief. beleggingscagorieën uit perspectief. Infrastructuur Onroerd Goed Infrastructuur Onroerd Goed Illiqui asset cagorieën zoals infrastructuur onroerd goed pass in beginsel goed in Illiqui asset cagorieën zoals infrastructuur onroerd goed pass in beginsel goed in porfeuille psio. zijn minr liqui belegging waar porfeuille psio. zijn minr liqui belegging waar psio extra rmt zou mog verwacht ( illiquidiitspremie). Hoe kan psio extra rmt zou mog verwacht ( illiquidiitspremie). Hoe kan belegger zich beeld vorm over aantrekkelijkheid minr liqui belegger zich beeld vorm over aantrekkelijkheid minr liqui beleggingscagorieën? Bijbeeld door (werom) nk in kasstrom. Welke beleggingscagorieën? Bijbeeld door (werom) nk in kasstrom. Welke uitkeringsstrom mag m verwacht uit betreff belegging in hoeverre zijn ze uitkeringsstrom mag m verwacht uit betreff belegging in hoeverre zijn ze kasstrom zeker? Bei cagorieën kunn worn gezi als obligatie met verwach, kasstrom zeker? Bei cagorieën kunn worn gezi als obligatie met verwach, maar onzekere coupon. Psio zoun ze cagorieën ook zo moet beoorl. maar onzekere coupon. Psio zoun ze cagorieën ook zo moet beoorl. De waarring onroerd goed Infra is ook gebaseerd kasstroomprognose ( De waarring onroerd goed Infra is ook gebaseerd kasstroomprognose ( discound cash flow mol). Wij hebb indruk dat er maar weinig zijn die discound cash flow mol). Wij hebb indruk dat er maar weinig zijn die cagorieën beoorl door die onrligg kasstrom kijk. Terwijl je daarmee juist cagorieën beoorl door die onrligg kasstrom kijk. Terwijl je daarmee juist beeld kunt vorm over aantrekkelijkheid invesring. gaat om samhang beeld kunt vorm over aantrekkelijkheid invesring. gaat om samhang tuss prijs, onzekerheid kasstrom yield (vergoeding die je daar eist). Vraag tuss prijs, onzekerheid kasstrom yield (vergoeding die je daar eist). Vraag belegger is of verwach rmt ( yield), acceptabel is bij ma onzekerheid. belegger is of verwach rmt ( yield), acceptabel is bij ma onzekerheid. Voor onroerd goed zou psio daarbij moet kijk onrligg Voor onroerd goed zou psio daarbij moet kijk onrligg huurcontract. Hoeveel proct vereis rmt wordt rugverdid uit huurcontract. Hoeveel proct vereis rmt wordt rugverdid uit huurcontract die nu zijn afgeslot? maakt nogal uit of huurcontract nog 1 jaar l of huurcontract die nu zijn afgeslot? maakt nogal uit of huurcontract nog 1 jaar l of nog 10 jaar. Tijns lotijd huurcontract lot onroerd goed belegger al nog 10 jaar. Tijns lotijd huurcontract lot onroerd goed belegger al faillissemtsrisico huurr. Na aflo huurcontract kom daar extra risico s bij: faillissemtsrisico huurr. Na aflo huurcontract kom daar extra risico s bij: wanneer wordt pand nieuw verhuurd, g welke prijs, aan wie, welke lotijd wanneer wordt pand nieuw verhuurd, g welke prijs, aan wie, welke lotijd welke invesring zijn daarmee gemoeid? Voor onzekere kasstrom na aflo welke invesring zijn daarmee gemoeid? Voor onzekere kasstrom na aflo huidige huurcontract zal belegger hoger rmt vereis. huidige huurcontract zal belegger hoger rmt vereis. 5

8 Wij adviser psio om discound cashflow mol vrag bij beheerrs in OG Infra zodat psio zich niet all beeld kan vorm over aantrekkelijkheid Wij adviser psio cagorie, om maar discound ook zicht krijgt cashflow mol waarringsrisico. vrag bij beheerrs in OG Infra zodat psio zich niet all beeld kan vorm over Grondstoff aantrekkelijkheid cagorie, maar ook zicht krijgt waarringsrisico. De beleggingscagorie grondstoff lijkt minr inressant uit perspectief. Grondstoff hebb namelijk g direct rmt. Voor obligaties ontgt belegger coupon, De beleggingscagorie aanl grondstoff divind lijkt minr onroerd inressant goed uit huur. Voor grondstoff perspectief. is dat direc Grondstoff rmt hebb er niet. namelijk Grondstoff g direct moet rmt. volledig Voor obligaties hebb ontgt waarstijging belegger om tot coupon, aantrekkelijk aanl rmt divind kom. Daarbij onroerd is verwach goed waarstijging huur. Voor grondstoff over algem is dat al direc ingeprijsd rmt in grondstoff er niet. Grondstoff (omdat in moet futures wordt volledig gehanld) hebb waardoor all waarstijging om tot onverwach aantrekkelijk prijsstijging rmt tot kom. positief Daarbij rmt is zal verwach lein. Waarom waarstijging zitt grondstoff over algem dan toch al ingeprijsd porfeuille in grondstoff psio? (omdat in futures Enerzijds wordt gehanld) wege waardoor veronrsl all kpeling met onverwach inflatie anrzijds prijsstijging wege tot positief lage rmt correlatie met zal lein. anre Waarom beleggingscagorieën. zitt grondstoff De dan kpeling toch met porfeuille inflatie geldt psio? evwel meer Enerzijds asset classes wege (zoals infrastructuur, veronrsl onroerd kpeling goed, met inflatie inflatie gerelaer anrzijds obligaties wege zelfs lage aanl) correlatie waar met wel anre direct beleggingscagorieën. rmt wordt De gerealiseerd. kpeling met Blijft inflatie over geldt lage evwel correlatie meer met anre asset classes beleggingscagorieën. (zoals infrastructuur, Enerzijds onroerd kunn goed, we vastsll inflatie gerelaer dat die correlatie obligaties laats zelfs jar aanl) srk waar is toegom wel direct anrzijds rmt is dit wordt kel argumt gerealiseerd. Blijft over kor lage correlatie risicomanagemt met anre (kkingsgraadmanagemt) beleggingscagorieën. Enerzijds dat kunn is we maatstaf vastsll die dat die correlatie laats belegger jar srk veel minr is toegom inressant anrzijds is. is dit kel argumt kor risicomanagemt (kkingsgraadmanagemt) dat is Nerlandse maatstaf die hypothek belegger veel minr inressant is. Belegging in Nerlandse particuliere hypothek zijn pottieel inressant omdat spread Nerlandse hypotheek hypothek aanzilijk is. De kans dat belegger in Nerlandse hypothek geld niet rugkrijgt, Belegging wordt in Nerlandse allereerst gemitigeerd particuliere door hypothek vermogspositie zijn pottieel inressant inkomst omdat spread Nerlandse hypotheek particulier: aanzilijk pas is. als De kans hypotheeknemer dat belegger in r/aflossing Nerlandse hypothek niet meer kan betal geld niet is er rugkrijgt, pottieel wordt probleem. allereerst Daarnaast gemitigeerd wordt door dat risico vermogspositie beperkt door evtuele inkomst NHG garanties uit Nerlandse overheid 2. particulier: De belegger pas dit als zich hypotheeknemer overigs wel realiser r/aflossing dat niet NHG meer garantie kan betal is er (annuïtair) pottieel dald probleem. verlo Daarnaast kt, dus wordt g dat 100% risico garantie beperkt biedt door over evtuele lotijd NHG garanties uit hypotheek. overheidtslot 2. De belegger heeft dit belegger zich overigs recht wel onrpand realiser ( dat huis) NHG als garantie toch misgaat. Dat laats (annuïtair) is al dald waarvol verlo kt, als pand dus g (aanzilijk) 100% garantie meer waard biedt is over dan lotijd hypotheek die is verstrekt. hypotheek. E Tslot heeft belegger beoorelt recht of onrpand spread ( acceptabele huis) als vergoeding toch misgaat. Dat dit laats is al waarvol risico. Door als risico s pand (aanzilijk) niet-rugbetaling meer waard goed is dan beoorl, hypotheek hoeft die is verstrekt. belegger E ook minr belegger nerveus beoorelt worn of spread l acceptabele spread. Dat vergoeding is dat geval is eerr dit kans risico. dan Door bedreiging. risico s niet-rugbetaling goed beoorl, hoeft belegger ook minr nerveus worn l spread. Dat is in dat geval eerr kans dan bedreiging. 2 De belegger dit zich overigs wel realiser dat NHG garantie (annuïtair) dald verlo kt, dus g 100% garantie biedt over lotijd hypotheek 2 De belegger dit zich overigs wel realiser dat NHG garantie (annuïtair) dald verlo kt, dus g 100% garantie biedt over lotijd hypotheek 6

9 3. Impact rivat: 3. Impact rivat: Op rivatvrij psio Op rivatvrij psio Is mogelijk, psio zonr rivat. Naar onze ming is dat mogelijk Is dat zich mogelijk, volledig richt psio zonr. rivat. Derivat Naar worn onze ingezet ming door is dat psio mogelijk om kor dat zich risico s volledig mitiger. richt Als. elnemers Derivat worn ingezet niet r door primair psio afhankelijk om kor zijn risico s liquidatiewaar mitiger. Als elnemers ( kkingsgraad), is niet er r weinig primair r om die afhankelijk instrumt zijn nog liquidatiewaar gebruik. ( kkingsgraad), is er weinig r om die instrumt nog gebruik. Nuancering Nuancering Ook als kort mog worn uitgesmeerd, blijft er nog seds kor risico kort. De spelbaarheid Ook als kort mog worn psio uitgesmeerd, neemt toe blijft er nog ma seds kort kor in ig jaar risico neemt kort. af, maar De korting spelbaarheid blijv gebaseerd psio (evtueel neemt 12-maands toe gemidl) ma kort kkingsgraad. in ig jaar Om neemt die af, r maar zou korting blijv nog seds gebaseerd afkkingsinstrumt (evtueel 12-maands in porfeuille gemidl) kunn kkingsgraad. houn. Om die Als eerr r zou gezegd: wij formuler nog seds hier afkkingsinstrumt bewust scherp zijn niet in principieel porfeuille g kunn rivat houn. zolang ze maar Als eerr weloverwog gezegd: wij worn formuler toegepast. hier bewust scherp zijn niet principieel g rivat zolang ze maar weloverwog worn toegepast. Hieronr gev wij per veelgebruikt rivaat weer wat dit momt argumtatie is om rivat Hieronr in gev zett wij per waarom veelgebruikt ze instrumt rivaat weer in wat algem dit momt juist niet argumtatie pass bij is om rivat belegger. in In zett onze og waarom spring ze inflatieswaps instrumt hier in relatief algem gunstig juist uit omdat niet pass ze wel bij in belegger. beleggingsbeleid In onze og spring pass. inflatieswaps hier relatief gunstig uit omdat ze wel in beleggingsbeleid pass. Wij besprek achrvolgs rswaps, swaptions, put ties aanl, valutarivat Wij besprek achrvolgs inflatieswaps. rswaps, swaptions, put ties aanl, valutarivat inflatieswaps. 7

10 Rswaps Rswaps worn ingezet om risico dal kkingsgraad mitiger. Als r daalt, worn verplichting psio meer waard. De rswaps worn Rswaps dan ook meer waard waardoor kkingsgraad wordt gestabiliseerd. Rswaps worn ingezet om risico dal kkingsgraad mitiger. Als r daalt, worn verplichting psio meer waard. De rswaps worn Ons beeld-psio hanert in haar beleggingsbeginsel drie gebruikelijke investmt dan ook meer waard waardoor kkingsgraad wordt gestabiliseerd. beliefs: 1. psio is belegger gelooft in Ons beeld-psio hanert in haar beleggingsbeginsel drie gebruikelijke investmt risicremie zakelijke waarn ( hoger risico gaat hand in hand met hoger beliefs: verwacht rmt). 1. psio is belegger gelooft in 2. psio verwacht hoger rmt als vermog r wordt weggezet risicremie zakelijke waarn ( hoger risico gaat hand in hand met hoger verwacht rmt). 3. Bij inrichting beleggingsporfeuille wordt reking gehoun met kmerk 2. psio psioverplichting verwacht hoger ambities rmt als vermog r wordt weggezet De rvergoeding 3. Bij inrichting 50-jarige beleggingsporfeuille swap bedraagt momel wordt reking (eind gehoun oktober 2013) met ongeveer kmerk 2,8% per jaar. Waarom psioverplichting zou belegger zich ambities vastlegg vergoeding 2,8% per jaar kom 50 jaar? Vanuit beliefs is daar weinig aanleiding, immers: De rvergoeding 50-jarige swap bedraagt momel (eind oktober 2013) ongeveer 1. direc (divind-) rmt aanl is met ca. 3,7% (S&P 500, estimad 2,8% per jaar. Waarom zou belegger zich vastlegg vergoeding 2,8% per jaar divind yield) al 1% hoger dan rvergoeding langl swaps. Daarnaast is kom 50 jaar? Vanuit beliefs is daar weinig aanleiding, immers: verschil tuss verwach rmt aanl, meestal begroot 1. direc ca. 7% 3 (divind-) rmt aanl is met ca. 3,7% (S&P 500, estimad verwacht rmt langl instrumt gror dan ooit. Er divind yield) al 1% hoger dan rvergoeding langl swaps. Daarnaast is is dit momt meer dan ooit r om gelov in risicremie aanl. 2. De rvergoeding verschil tuss verwach 20-jarige obligatie is rmt ongeveer 2,7%. aanl, Er is beleggingschnisch meestal begroot weinig ca. 7% r 3 om je verwacht r vast rmt legg omdat langl daar dit instrumt momt nauwelijks gror dan ooit. hogere Er vergoeding is dit momt gover meer staat. dan ooit r om gelov in risicremie aanl. 2. De rvergoeding 20-jarige obligatie is ongeveer 2,7%. Er is beleggingschnisch weinig r om je r vast legg is omdat dit momt daar beleggingschnisch dit momt nauwelijks niet hogere vergoeding gover staat. inressant om je r vast legg dan 20 jaar 3,0% 2,5% is dit momt beleggingschnisch niet inressant om je r vast legg dan 20 jaar 2,0% 3,0% 1,5% 2,5% 1,0% 2,0% 0,5% 1,5% 0,0% 1,0% 0,5% 0,0% Figuur 2: Rstructuur (zonr UFR) per 31 oktober De earnings Figuur yield 2: Rstructuur onrneming (zonr is gelijk UFR) aan per 31 verwach oktober 2013 winst kom jaar geeld door prijs aanel. Dit kan beeld gev rmt dat m kan verwacht aanl. De earnings yield MSCI World bedraagt dit momt ca. 8% 3 De earnings yield onrneming is gelijk aan verwach winst kom jaar geeld door prijs aanel. Dit kan beeld gev rmt dat m kan verwacht aanl. De earnings yield MSCI World bedraagt dit momt ca. 8% 8

11 3. De ambitie is om geïnxeer psio uit ker. De uitkering die psio in toekomst wil do, zijn daardoor srk afhankelijk inflatieontwikkeling kom jar. zou mooi zijn als belegging igszins meebeweg met die inflatie. Langl instrumt beweg juist niet mee met inflatie. Door zich vast legg in langl vastrt contract introduceert dus aanzilijk inflatierisico wat niet passd lijkt bij investmt beliefs. Dat inflatierisico moet niet worn onrschat. De balanspositie Eura is niet zeer rooskleurig met schuld 90% bruto nationaal product (Euro Debt to GDP ratio per eind oktober 2013). Voor mees lann in Eurozone is inflatie bov ECB doelslling 2% helemaal niet verveld helpt bij loss schulnproblematiek. De schuld in Euro s blijft gelijk, maar door inflatie wordt schuld wel makkelijker aflosbaar. De kwantitatieve verruiming die heeft plaatsgevonn in Eura (in vorm k obligaties) kan extra druk gev die inflatie zodra ze geln hun weg economie vinn. Vanuit overtuiging dit lijkt er dus weinig onrbouwing zijn gebruik (langl) swaps. Er zijn nog meer argumt g gebruik swaps. Dk daarbij aan risico stijg kor r: psio betaalt in swap elk half jaar kor r, ze kor r is nu laag, maar kan kom jar aanzilijk stijg. Onrstaan grafiek geeft kor r over laats 15 jaar weer daaruit blijkt dat kor r regelmatig hoger is dan 2,5%. 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% Figuur 3: Ontwikkeling 6 maands euribor Dk verr ook aan toem kost hanl swaps: invoering ctral clearing leidt verwachting tot hogere onrhoudskost swaps, bijbeeld omdat marge (meer cash) moet worn aangehoun swap-posities. Is er dan nooit r om swaps gebruik? Jawel, bijbeeld als 50-jaars r fors hoger staat dan 20-jaars r waardoor beleggingschnisch inressant wordt om je r vast legg. 9

12 Swaptions Swaptions worn ingezet door psio om kkingsgraad stabiliser bij dal r (dan stijg swaptions in waar) niet veel last hebb stijg r (dan dal swaptions slechts beperkt in waar). Voor dit best of both worlds product dit aanzilijke premie worn betaald. Let : ze premie moet niet gezi worn als kost maar als verzekeringspremie. De waar swaption staat asset zij balans. De waar kan worn uitgesplitst in tijdswaar intrinsieke waar. De intrinsieke waar is waar die instrumt nu al heeft, tijdswaar is pottiële waar instrumt. Hoe r lotijd, hoe meer tijdswaar er in swaption zit. Voor belegger met horizon lijkt er weinig r om in swaptions belegg. structurele gebruik swaptions heeft negatief effect vermog. Dit komt omdat tdurd tijdswaar verlor gaat bij hanr swaptions. Swaptions do goed als r zeer srk daalt. Bij zeer srke daling neemt intrinsieke waar swaption harr toe dan tijdswaar afneemt. De daling moet wel aanzilijk zijn. Bij kleine daling neemt intrinsieke waar minr hard toe dan tijdswaar afneemt. Daarmee daalt waar swaption. Aangezi tijdswaar al in laats jaar srk afneemt, lijkt logisch om jaar expiratie swaptions verk of door roll nieuwe swaption. De swaption is echr maatwerk-product g leidt tot lagere verhanlbaarheid daarmee samgaan hogere kost zowel aanko, verko als doorrol. De complexiit structurele verhanling expiratiedatum lein daarnaast tot nodige additionele tijdsbesding in bestuur. Is er dan nooit r om swaptions gebruik? In huidig kar wel, omdat meetmomt kkingsgraad ( ) bepald is uitkering kor (af april 2014). Emalige zekerslling bepaal kkingsgraad zonr waarts pottieel volledig weg gev, kan dan uitlegbare keuze zijn. In nieuwe FTK lijkt dat argumt verdwijn. Put-ties aanl Voor put-ties aanl geln grofweg zelf argumt als swaptions. Additioneel argumt g put constructies aanl is dat belegger, die gelooft in extra rmt aanl, slecht uitlegbaar is dat el dat waarts pottieel wordt weggegev. Is er dan nooit r om puts gebruik? In huidig kar wel omdat meetmomt kkingsgraad ( ) bepald is uitkering kor (af april 2014). In nieuwe FTK lijkt dat argumt verdwijn. 10

13 Valutarivat Valutarivat di om kor risico dal kkingsgraad mitiger. Indi psio belegt in aanl bedrijv die in dollars zijn goerd dan is waar die instrumt me afhankelijk dollarkoers. Voor belegger lijkt er weinig argumtatie om dollarkoers af kk, immers: kan zo zijn dat betreff bedrijf gros haar omzet in Euro s heeft. psio zou dus eiglijk elk aanel moet vastsll wat ech valutarisico is maar dit is ondolijke exercitie. afkk basis beursnoring lijkt evwel schijnnauwkeurigheid. De markt valutacontract is zeer groot, maar ook ze instrumt worn transactiekost gerekd (zie hoofdstuk 4, Impact kost). Als psio visie heeft dat valutakoers uitmidl (mean reversion) niet structureel zull stijg of dal dan is er weinig r om structureel valutarisico af kk. Afkk dit dan puur kor risicomanagemt is niet zinvol belegger. Argumt afkking is kor, maar niet : als dollar in waar daalt t zich euro, neemt aanlprijs in euro Amerikaans bedrijf af maar zelf geldt kost in euro, waardoor winst bedrijf stijgt aanl weer meer waard worn. Inflatieswaps Inflatieswaps worn dit momt nog weinig gebruikt door psio. Terwijl dit belegger juist wel overweg zou zijn. Juist inflatierisico is bedreiging ambitie psio. beeld-psio wil graag met prijsinflatie geïnxeer psio uitker. De hoog geambieer psio over 20 jaar is srk afhankelijk inflatie in kom 20 jaar. Als inflatie hoog is, wil psio hogere uitkering do dan als inflatie laag is. psio kan die onzekerheid afk door inflatieswap aan gaan. In die inflatieswap betaalt psio vas coupon krijgt werkelijke inflatie rug. Schematisch werkt inflatieswap als volgt: Zonr inflatieswap Met inflatieswap Deelnemers Deelnemers Onzekere inflatievergoeding Werkelijke inflatievergoeding Psio Psio Vas rvergoeding Werkelijke inflatievergoeding Bank 11

14 De onzekere inflatievergoeding wordt door in fei geruild g vas vergoeding. Onrstaan figuur laat zi welke vas coupons dit momt moet worn betaald in markt. 3,0% 2,5% 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0,0% Figuur 4: De eurese inflatiecurve (exclusief tabak) per eind oktober 2013 In algem geldt dat hogere coupon moet worn betaald als psio inflatie re tijd wil zekersll. Voor gebruik inflatieswaps zijn belegger dus wel argumt vinn. Twee nal gebruik inflatieswaps zijn: Indi in ig jaar ambitie niet kan waarmak niet inxeert, lot inflatieswap wel gewoon door. is verplicht om vas coupon betal variabele inflatie ontg ook als besluit om psio niet hog met inflatie. Inflatie afkking lijkt daarmee all inressant als verwachting is dat ambitie ook daadwerkelijk kan nakom. In inflatieswaps wordt veelal Eurese prijsinflatie vergoed rwijl psio met Nerlandse prijsinflatie alle huishouns wil hog. 12

15 De eers bes? De vraag is of psio haast moet mak met evtuele afbouw rivatposities. Zou zo kunn zijn dat psio die als eers swaps afbouw er bes prijs krijg? Wordt prijs beïnvloed als psio collectief langl swaps afbouw? Dat hangt me af beweeglijkheid financiële markt (hoe relet is timing) evals diepgang/liquidiit financiële product waarin psio wil hanl. Allereerst beschouw we timing. Naar ons oorel is evtuele rstijging of daling niet tim. Als verwachting is dat r over aantal jaar hoger is dan huidige r, is er ons oorel g r om wacht met afbouw langl swaps, zelfs als kor verwachting is dat r in 2014 nog wel laag zal blijv. Lange beleid gaat kor beleid. Aan ontwikkeling () USr dit jaar hebb we kunn zi hoe snel ( onverwacht) r kan stijg. De swap r wordt bepaald door vraag aanbod. De diepgang swap markt verschilt daarbij per lotijd. De markt swaps met lotijd tot 30 jaar is veel meer liqui dan re lotijn. De markt langl swaps wordt al gedomineerd door 2 partij: Nerlandse psio Eurese verzekeraars. Zij zijn bein vragers zeer langl papier. De gpartij in die zeer langl markt zijn bijbeeld woningbouwcorporaties. De omg vrag partij is veel gror dan omg aanbi partij. is lastig kwantificer maar wij nk dat dit r is waarom langstl swaps g meerrmt gev t zich 20-jaars papier: vraag aanbod markt is scheef. E collectieve draai Nerlandse psio uit langl papier zou daarom kunn lein tot stijg r normalisering curve waarbij er r ld papier hogere vergoeding wordt ontg. We hebb daar eerr gewaarschuwd in onze reflector beleggingsbeleid toekomst april Dat effect hebb we ook daadwerkelijk in markt gezi bij introductie UFR methodiek. Op basis zowel timing als diepgang (langstl) swap markt, is zeker mpo aan ran. Dit alles natuurlijk onr waarn dat aanleiding ziet om stragisch beleggingsbeleid aan pass. 13

16 4. Impact kost: 4. E Impact kost: belegger heeft lagere kost E belegger heeft lagere kost De kost vermogsbeheer psio bestaan grofweg helft uit transactiekost. De Daar vermogsbeheer ligt besparingspottieel psio bestaan grofweg belegger. Voor helft ons uit beeld-psio transactiekost. Daar ligt becijfer besparingspottieel we hieronr indicatief 4 besparingspottieel belegger. Voor ons 1,5 beeld-psio 4. mln. Impact per jaar. kost: becijfer we hieronr indicatief 4 besparingspottieel 1,5 mln. per jaar. E belegger heeft lagere kost Op totaal vermog 1 mrd. lijkt dat wellicht weinig (0,15%), maar al draagt Op kostbeheersing totaal vermog wel gelijk 1 mrd. bij aan lijkt dat hoog wellicht weinig psio. (0,15%), maar Bij al inflatie draagt De kost kostbeheersing vermogsbeheer wel gelijk bij aan psio hoog bestaan psio. grofweg Bij inflatie helft 2% is 0,15% extra netto rmt toch ongeveer 7,5% extra inxatiepottieel (0,15% / 2%). 2% uit transactiekost. is 0,15% extra netto Daar rmt ligt besparingspottieel toch ongeveer 7,5% extra inxatiepottieel belegger. (0,15% Voor / 2%). ons beeld-psio becijfer we hieronr indicatief 4 besparingspottieel 1. Minr rivattransacties leidt tot indicatieve besparing 0,6 mln. 1. Minr 1,5 mln. rivattransacties per jaar. onrhoun rivat-overlay leidt tot kost geld. indicatieve Zowel swapmarkt besparing als 0,6 valutamarkt mln. zijn in z n onrhoun algemheid zeer liqui. rivat-overlay Dat geldt al kost geld. Zowel swaps swapmarkt met lotijd als tot valutamarkt 30 jaar zijn Op in z n totaal algemheid vermog zeer liqui. 1 mrd. Dat lijkt geldt dat wellicht al weinig (0,15%), swaps met maar al lotijd tot 30 jaar groots valuta (USD, GBP, JPY). Maar ook liqui instrumt worn draagt kostbeheersing groots valuta wel (USD, gelijk GBP, bij JPY). aan Maar hoog ook liqui psio. instrumt Bij worn inflatie transactiekost gerekd die t las gaan rmt psio. Deze transactiekost 2% is 0,15% extra gerekd netto rmt die t las toch gaan ongeveer 7,5% rmt extra inxatiepottieel psio. (0,15% Deze / 2%). kost zitt igszins verborg in quo rivat ( r die m ontgt in swap kost of zitt forward igszins valutakoers verborg in in valutacontract). quo rivat In onrstaan ( r die toelichting m ontgt begrot in swap 1. Minr of forward rivattransacties valutakoers in leidt valutacontract). tot indicatieve besparing In onrstaan 0,6 toelichting mln. wij kost onrhoun rivat-overlay ons beeld-psio begrot wij onrhoun kost onrhoun rivat-overlay rivat-overlay kost geld. Zowel swapmarkt ons beeld-psio als valutamarkt 0,6 mln. per jaar: 0,5 mln. onrhoud swap-overlay 0,1 mln. zijn in 0,6 z n mln. algemheid per jaar: 0,5 zeer mln. liqui. Dat onrhoud geldt al swap-overlay swaps met 0,1 lotijd mln. tot 30 jaar onrhoud valuta-overlay. onrhoud groots valuta-overlay. valuta (USD, GBP, JPY). Maar ook liqui instrumt worn transactiekost gerekd die t las gaan rmt psio. Deze Inschatting onrhoudskost rhedge kost zitt igszins verborg in quo rivat ( r die m ontgt in Inschatting onrhoudskost rhedge swap of forward valutakoers in valutacontract). In onrstaan toelichting begrot De kost afsluit swap worn veelal goerd als afslag vas r die wij kost onrhoun rivat-overlay ons beeld-psio wordt De ontg kost in afsluit swap. Als mid swap r worn 2,50% veelal noert, goerd kan als afslag swap vas afsluit r die 0,6 mln. per jaar: 0,5 mln. onrhoud swap-overlay 0,1 mln. waarbij wordt ontg 2,49% ontgt. in swap. Dat lijk Als mid eers r gezicht 2,50% minieme noert, verschill, kan maar door swap afsluit onrhoud valuta-overlay. lotijd waarbij 2,49% swap ontgt. hoge Dat hoofdsomm lijk eers waarover gezicht minieme r wordt verschill, betaald maar ontg, door kunn lotijd kost aanzilijk swap zijn. hoge Ons hoofdsomm beeld waarover heeft duratie r wordt 20 betaald hoofdsom ontg, kunn kost aanzilijk Inschatting zijn. Ons beeld onrhoudskost heeft rhedge 1,6 mrd. (gebaseerd uitkeringprofiel ). Indi duratie 20 verplichting hoofdsom afkt g 1,6 mrd. (gebaseerd r 2,49% rwijl uitkeringprofiel r 2,50% staat, ). leidt Indi dat tot kostpost verplichting afkt De kost g r afsluit 2,49% rwijl swap worn r veelal 2,50% goerd staat, leidt als afslag dat tot kostpost vas r die 3,2 mln. Immers 0,01%*20*1.600=3,2 3,2 wordt mln. ontg Immers 0,01%*20*1.600=3,2 in swap. Als mid r 2,50% noert, kan swap afsluit Dit zijn kost nieuw zett rhedge. jaarlijks onrhoud betreft Dit waarbij zijn kost 2,49% ontgt. nieuw Dat lijk zett eers gezicht rhedge. minieme verschill, jaarlijks onrhoud maar door betreft kost jaarlijks aanpassing hedge (bijbeeld omdat er bestandontwikkeling zijn kost lotijd jaarlijks swap aanpassing hoge hoofdsomm hedge (bijbeeld waarover omdat r er bestandontwikkeling wordt betaald ontg, door nieuwe psiobouw). Wij hebb bij aantal geconstaerd dat ongeveer 15% zijn door kunn nieuwe kost psiobouw). aanzilijk zijn. Wij Ons hebb beeld bij aantal heeft geconstaerd duratie 20 dat ongeveer hoofdsom swap porfeuille jaarlijks wordt verhanld g indicatief leidt tot jaarlijkse 15% 1,6 mrd. swap (gebaseerd porfeuille jaarlijks uitkeringprofiel wordt verhanld g ). indicatief Indi leidt tot verplichting kostpost 0,5 mln. (15%*3,2 mln.) jaarlijkse kostpost afkt g 0,5 r mln. (15%*3,2 2,49% mln.) rwijl r 2,50% staat, leidt dat tot kostpost 3,2 mln. Immers 0,01%*20*1.600=3,2 Dit zijn kost nieuw zett rhedge. jaarlijks onrhoud betreft 4 kost gaat ons al jaarlijks om aanpassing gev inzicht. Wat hedge bepaalt (bijbeeld transactiekost omdat er bestandontwikkeling waarom zijn er zijn besparing 4 door gaat nieuwe mogelijk? ons psiobouw). al om besparingspottieel gev Wij hebb inzicht. zal Wat bij per bepaalt aantal fors transactiekost kunn verschill geconstaerd waarom dat zijn ongeveer er 15% besparing swap mogelijk? porfeuille besparingspottieel jaarlijks wordt verhanld zal per g fors kunn indicatief verschill leidt tot jaarlijkse kostpost 0,5 mln. (15%*3,2 mln.) 4 gaat ons al om gev inzicht. Wat bepaalt transactiekost waarom zijn er besparing mogelijk? besparingspottieel zal per fors kunn verschill 14

17 Inschatting onrhoudskost valutahedge De kost afsluit FX forward worn veelal goerd als afslag wisselkoers. De 3-maands forward Euro/Dollarkoers bedraagt bijbeeld 1.34 (mid) waar valutatransactie kan afsluit g 1.33 (bid), verschil 1 basispunt. Ons beeld belegt 50% in zakelijke waarn die 50% bestaan uit belegging in vreem valuta (Amerikaanse dollar, Japanse Y Britse Pond). We gaan er uit dat vastrt waarn in Euro belegt. De zakelijke waarn, belegging in vreem valuta, worn 100% afgekt door midl zogaam valuta transacties 3 maann. De kost hier bedrag , immers 50% x 50% x 0,01% x mln. = Deze transacties di echr 4 keer per jaar worn doorgerold, waardoor totale kost bedraagt 2. Minr transacties in leidt tot indicatieve besparing 0,9 mln. twee besparingspottieel belegger betreft transactiekost binn beleggings waarin wordt belegd. is dit momt vrij gebruikelijk dat mandat worn beheerd g bepaal bchmark, bijbeeld MSCI World aanl of Barclays Euro Aggrega obligaties. Indi beheer actief plaatsvindt, bekt dit dat beheerr betreff bchmark dit verslaan. Daartoe moet beheerr transacties uitvoer, in algem basis kor visies specifieke aanl/lann of sector. is daarbij niet ongebruikelijk dat actieve beheerr jaarlijks gehele porfeuille omgooit. De turnover ra bedraagt in dat geval 100%. Bij bied-laat spread 0,2% ( gewog gemidl tuss obligaties aanl dit momt) leidt dit tot jaarlijkse transactiekost 0,2%, ofwel 2 mln. per jaar. De tns bij psio is om meer passief belegg. Dat kan inrdaad lein tot lagere transactiekost maar psio di zich realiser dat ook passief belegg leidt tot transactiekost. Bij passief belegg wordt blind bchmark gevolgd bchmark wijzigt ook gedur jaar. Passieve belegger maakt transactiekost Ter illustratie: Barclays Euro Aggrega bestaat uit investmt gra obligaties met minimale lotijd jaar. Zodra obligatie lotijd krijgt korr dan één jaar, wordt ze obligatie uit inx verwijrd. E passieve belegger is dat momt ook verplicht om obligatie verk g leidt tot transactiekost. Datzelf geldt evtuele downgras (verplicht verk) nieuwe tils in bchmark (verplicht aank). Zo passief is inx volger dus niet. Zelfs passieve belegger is turnover ra 20% niet ongebruikelijk g leidt tot jaarlijkse transactiekost 20%*0.2%=0,04% ofwel 0,4 mln. per jaar. 15

18 E verrgaand alrnatief psio is om buy-and-hold-beleid voer. Er worn aanl, obligaties anre vermogstils aangeschaft met als doel om daar langjarig in belegg. Bijkomd el kan zijn dat psio wege haar betrokkheid meer invloed kan uitoef (gagemt) bedrijf daarmee ook echt invulling kan gev aan maatschappelijk verantwoord belegg. Er zijn psio die hier eers stapp in hebb gezet, waarbij transactiekost verr worn gedrukt. Illustratief tot 0,2 mln. per jaar. E overgang half actief-half passief half passief-half buy-and-hold leidt tot indicatieve besparing 0,9 mln. (50%*2 mln. + 50%*0,4 mln.) (50%*0,4 mln. + 50%*0,2 mln.) Tabel 1. Indicatieve besparingsmogelijkh belegger Hanlsvolume Kost in basispunt Kost in Euro Swap transacties 240 mln. 20 bp (1 bp maal duratie 20) 0,5 mln. Valutacontract 250 mln. 4 bp (4 maal 1 bp) 0,1 mln. Transacties in beleggings Totaal mln. 9 bp 0,9 mln. 1,5 mln. 16

19 5. Impact 5. Impact aansturing aansturing Bodigd Bodigd rmt rmt in plaats in plaats kkingsgraad kkingsgraad De kkingsgraad De kkingsgraad is is prima prima maatstaf maatstaf om om liquidatiewaar liquidatiewaar psio psio vast vast sll. sll. Indi Indi liquiert, liquiert, brgt brgt gebouw gebouw aansprak aansprak onr onr bij bij verzekeraar verzekeraar of BPF of BPF daarbij daarbij is is kkingsgraad kkingsgraad maatstaf maatstaf om vast om vast sll sll of of anre anre partij partij bereid bereid is om is om aansprak aansprak over over nem. nem. Bij Bij kkingsgraad kkingsgraad minimaal minimaal 100% 100% 5 kan 5 kan liquir liquir partij partij aansprak aansprak waarschijnlijk waarschijnlijk wel kwijt wel kwijt in in markt. markt. Bij Bij kkingsgraad kkingsgraad lager lager dan dan 100% 100% wordt wordt dat lastig. dat lastig. Indi Indi nems nems is om is om liquir, liquir, is is 5. Impact aansturing beleid beleid g g hand hand ligg ligg keuze. keuze. Liquidatie Liquidatie leidt leidt immers immers bijna bijna per finitie per finitie tot tot kor kor Bodigd focus focus doel rmt doel ze ze publicatie in plaats publicatie is juist is juist om om impact kkingsgraad impact beleggingsbeleid beleggingsbeleid onr onr aandacht aandacht brg. brg. De kkingsgraad is prima maatstaf om liquidatiewaar psio vast In In nieuwe nieuwe kar kar krijgt krijgt ambitie ambitie psio psio belangrijkere belangrijkere plaats. plaats. De ambitie sll. Indi liquiert, brgt gebouw aansprak onr bij De ambitie kan kan bijbeeld bijbeeld zijn om zijn geïnxeer om geïnxeer psio psio uit uit ker. ker. Om Om die ambitie die ambitie kunn verzekeraar of BPF daarbij is kkingsgraad maatstaf om vast sll kunn of anre realiser realiser heeft heeft psio psio jaarlijks jaarlijks bepaald bepaald rmt rmt nodig nodig vermog: vermog: partij bereid is om aansprak over nem. Bij kkingsgraad minimaal 100% 5 kan bodigd bodigd rmt rmt 6. Dit 6. bodigd Dit bodigd rmt rmt is is maatstaf: maatstaf: is is rmt liquir partij aansprak waarschijnlijk wel kwijt in markt. Bij kkingsgraad rmt dat dat psio psio kom kom titall titall jar jar nodig nodig heeft heeft om om ambitie ambitie kunn kunn realiser. lager dan 100% wordt dat lastig. Indi nems is om liquir, is realiser. beeld-psio beeld-psio heeft heeft ambitie ambitie om geïnxeer om geïnxeer psio psio uit uit ker ker daaruit beleid g hand ligg keuze. Liquidatie leidt immers bijna per finitie tot daaruit volgt volgt bodigd bodigd rmt rmt 4,5% 4,5% per jaar. per jaar. Indi Indi dit dit kom kom titall titall jar jar kor focus doel ze publicatie is juist om impact rmt rmt 4,5% 4,5% per jaar per jaar behaalt behaalt belegging, belegging, kan kan geïnxeer beleggingsbeleid onr aandacht brg. geïnxeer psioaansprak psioaansprak uitker. uitker. Deze Deze 4,5% 4,5% is niet is niet afhankelijk afhankelijk huidige huidige rstand, rstand, omdat omdat waarring In waarring nieuwe kar psioverplichting krijgt psioverplichting g ambitie psio g rol speelt rol speelt in in vastslling belangrijkere vastslling plaats. bodigd De bodigd ambitie rmt. rmt. De invoering kan bijbeeld De invoering zijn om UFR, geïnxeer UFR, midling psio midling uit markr, ker. markr, aanpassing Om die ambitie aanpassing kunn UFR, UFR, hebb realiser hebb allemaal heeft allemaal g psio g invloed invloed jaarlijks hoog hoog bepaald bodigd rmt bodigd rmt. rmt. nodig vermog: bodigd bodigd bodigd rmt rmt 6 sluit. Dit sluit aan bodigd aan bij bij nk rmt nk in kasstrom. is in kasstrom. gaat maatstaf: gaat uit uit vermog is vermog rmt uitkering dat uitkering die psio die psio psio kom kom titall kom titall jar titall jar nodig heeft jar ambieert om ambieert do. ambitie do. kunn realiser. beeld-psio heeft ambitie om geïnxeer psio uit ker daaruit E E volgt dat stuurt bodigd dat stuurt rmt bodigd bodigd rmt 4,5% rmt wil kom per jaar. wil Indi kom dat dit dat vermog kom vermog titall jar psio psio srk rmt srk daalt. 4,5% daalt. E per jaar E behaalt dat stuurt dat stuurt bodigd belegging, bodigd rmt kan rmt zal daarmee geïnxeer zal daarmee niet niet snel snel geigd geigd zijn om psioaansprak zijn in om zeer in zeer langl uitker. langl instrumt Deze instrumt belegg, 4,5% is niet afhankelijk belegg, immers immers als huidige als r rstand, stijgt, stijgt, neemt omdat neemt vermog waarring vermog srk srk af. af. psioverplichting bodigd bodigd rmt rmt zal minr g zal minr fluctuer rol speelt fluctuer als in vastslling als rafkking rafkking wordt bodigd wordt afgebouwd, afgebouwd, aangezi rmt. aangezi belegging De invoering belegging daarmee UFR, daarmee minr midling minr rgevoelig rgevoelig worn. markr, worn. aanpassing UFR, hebb allemaal g invloed hoog bodigd rmt. bodigd bodigd rmt rmt is is maatstaf maatstaf die veel die veel ber ber aansluit aansluit bij bij psio psio als als bodigd rmt sluit aan bij nk in kasstrom. gaat uit vermog belegger. belegger. Daarnaast Daarnaast is is stuk stuk voudiger voudiger uit uit legg legg dan dan kkingsgraad kkingsgraad met met uitkering die psio kom titall jar ambieert do. UFR UFR sysmatiek sysmatiek die nauwelijks die nauwelijks begrijp begrijp is. is. 5 E dat stuurt bodigd rmt wil kom dat vermog De 5 markt verzekeraars is laats jar aanzilijk gewijzigd verzekeraars zijn minr dan vroeger psio De markt verzekeraars srk daalt. is E laats dat jar stuurt aanzilijk bodigd gewijzigd rmt verzekeraars zal daarmee zijn minr niet dan snel vroeger geigd om psioaansprak over nem psio. Aangezi liquidatie-markt niet geigd om psioaansprak over nem psio. Aangezi liquidatie-markt niet primair geigd doel primair zijn is doel om is in ze zeer reflector ze langl abstraher reflector abstraher instrumt we verr we verr belegg, die ontwikkeling die ontwikkeling immers als r stijgt, neemt 6 In ons 6 whi paper uitlegbaar beleggingsbeleid januari 2011 zijn wij al uitgebreid ingegaan In ons vermog whi paper srk af. uitlegbaar bodigd beleggingsbeleid rmt zal minr januari 2011 fluctuer zijn wij als uitgebreid rafkking ingegaan wordt gebruik bodigd rmt in aansturing psio daarom volstaan wij hier met gebruik bodigd rmt in aansturing psio daarom volstaan wij hier met kor afgebouwd, beschrijving kor beschrijving aangezi belegging daarmee minr rgevoelig worn. bodigd rmt is maatstaf die veel ber aansluit bij psio als belegger. Daarnaast is stuk voudiger uit legg dan kkingsgraad met UFR sysmatiek die nauwelijks begrijp is. 5 De markt verzekeraars is laats jar aanzilijk gewijzigd verzekeraars zijn minr dan vroeger geigd om psioaansprak over nem psio. Aangezi liquidatie-markt niet primair doel is ze reflector abstraher we verr die ontwikkeling 6 In ons whi paper uitlegbaar beleggingsbeleid januari 2011 zijn wij al uitgebreid ingegaan gebruik bodigd rmt in aansturing psio daarom volstaan wij hier met kor beschrijving 17

20

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

Samenvatting ING Klantenraad Particulier maart 2014

Samenvatting ING Klantenraad Particulier maart 2014 Samvatting Klantraad Particulier maart 2014 Op 10, 11 17 maart vond r reeks bijekst plaats Klantraad Particulier. Het thema was Veilig Bankier. E onrwerp dat door onze klant op Facebook is verkoz tot belangrijk

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Samenvatting ING Klantenraad Particulier december 2013

Samenvatting ING Klantenraad Particulier december 2013 Samvatting ING Klantraad Particulier cember 2013 Op 9, 12 18 cember vond twee reeks bijkomst plaats ING Klantraad Particulier. Het thema was Maatschappelijk Verantwoord Onrnem (MVO). Hieronr vindt u samvatting

Nadere informatie

1.2 Opbouw...6. De hypotheekmarkt...7. Internationale vergelijking...28

1.2 Opbouw...6. De hypotheekmarkt...7. Internationale vergelijking...28 Nerlandse Medggsauttoritteitt Quick Scan Hypotheekrte E onrzoek naar marges November 22001100 Nerlandse Medggsauttoritteitt PPosttbus 1166332266 22550000 BH n Haag Inhoudsgave 1 1.1 Inleidg...4 1.2 Opbouw...6

Nadere informatie

2013, peiling 3 oktober 2013. gesteld ten behoeve van Bureau Hengelo. Het gaat dan om de bekendheid van

2013, peiling 3 oktober 2013. gesteld ten behoeve van Bureau Hengelo. Het gaat dan om de bekendheid van Panel resultaten, peiling 3 oktober Van 18 tot en met 30 september is een peiling onr het Panel gehoun. Van 2.726 die waren uitgenodigd, hebben 1.500 len vragenlijst ingevuld. Een respons 55%. In peiling

Nadere informatie

benodigdheden Schaar is Werkblad De aarde als een grote tol? Werkblad Precessie en de sterren Zet hemel Werkblad Dierenriem

benodigdheden Schaar is Werkblad De aarde als een grote tol? Werkblad Precessie en de sterren Zet hemel Werkblad Dierenriem Precessie Aar les 12 srrbeeln st altijd precies lf hemel. In lo eeuw verschuiv langzaam. Hoe? En heeft simpel tolletje mak draai aar? vrag waar les over nank krijg. Bodigdh Lesdoel Per tweetal: ler: Satéprikker

Nadere informatie

S&V Reflector. Buy Low - Sell High. Praktische handvatten voor het beleggingsplan

S&V Reflector. Buy Low - Sell High. Praktische handvatten voor het beleggingsplan S&V Reflector Buy Low - Sell High Praktische handvatten voor het beleggingsplan Oktober 2015 Opmerkingen vooraf In deze reflector bespreken wij hoe een pensioenfonds de aantrekkelijkheid van beleggingscategorieën

Nadere informatie

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde op vrijdag 12 juli 2013 het lang verwachte consultatiedocument over de uitwerking

Nadere informatie

S&V Reflector. Het beleggingsbeleid van de toekomst? Matching en Return gaan op de schop

S&V Reflector. Het beleggingsbeleid van de toekomst? Matching en Return gaan op de schop S&V Reflector Het beleggingsbeleid van de toekomst? Matching en Return gaan op de schop April 2012 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord en uitlegbaar beleggingsbeleid

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Overzicht inkomens- en vermogensnormen 2015

Overzicht inkomens- en vermogensnormen 2015 Overzicht inkoms- vermogsnorm 2015 Geldd voor Ast, Deurne, Gemert-Bakel, Helmond, Laarbeek Somer Inkom Onr inkom verstaan wij al het geld dat u in e bepaal perio ontvangt. Dit is niet alle geld dat u krijgt

Nadere informatie

White Paper. Een uitlegbaar beleggingsbeleid (kijkt verder dan de dekkingsgraad)

White Paper. Een uitlegbaar beleggingsbeleid (kijkt verder dan de dekkingsgraad) White Paper Een uitlegbaar beleggingsbeleid (kijkt verder dan de dekkingsgraad) Een praktische methodiek voor pensioenfondsen om te komen tot een weloverwogen, verantwoord en uitlegbaar beleggingsbeleid

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

ishares CURRENCY HEDGED ETF s ALLEEN VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS

ishares CURRENCY HEDGED ETF s ALLEEN VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS ishares CURRENCY HEDGED ETF s ALLEEN VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS Inhoud Inleiding 1 De belangrijkste voordelen van ishares Currency Hedged ETF s 1 De werking van ishares Currency Hedged ETF s 2 De impact

Nadere informatie

Een gratis website voor uw appartement - waarom?

Een gratis website voor uw appartement - waarom? E gratis website voor uw appartemt waarom? E virtueel ontmoetingslokaal voor uw meeigaars Wel interesse maar zelf ge zin? Gemakkelijke communicatie over l zak problem, tijdsbesparing voor syndicus raad

Nadere informatie

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land.

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. 1 De wisselmarkt 1.1 Begrip Wisselkoers = de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. bv: prijs van 1 USD = 0,7

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT]

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT] Pensioenfondsen en inflatiebeleggingen: een overzicht Door Stefan Ormel, Directeur Vastrentende Waarden bij First Investments Stefan Ormel (1977) heeft jarenlange ervaring in het beheren van integrale

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014 Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Vermogensbeheer SPMS 17 november 2014 Structuur SPMS (vermogensbeheer) Bestuur SPMS F&C (verantwoord beleggen) Ortec (ALM studie) Bestuursbureau Investment

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Vergelijking verzekeraars en banken

Vergelijking verzekeraars en banken Vergelijking verzekeraars en banken Level playing field vanuit toezicht en kapitaaleisen? Presentatie door drs. Juriaan Borst AAG ACIS Symposium - Universiteit van Amsterdam 5 september 2014 2014 Towers

Nadere informatie

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten Levensverzekeringen worden in de regel voor een lange periode afgesloten. De rente speelt hierdoor voor levensverzekeraars een belangrijke rol. Bij een rentedaling daalt het eigen vermogen van deze sector

Nadere informatie

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note High Risk Equity Interest Other ING Metal Index Note 175% participatie in de mogelijke stijging van een metalen-index 60% garantie van de nominale waarde op einddatum Maximum aflossing: 187,50% van de

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

les 40 Onderzoekscyclus ontwerponderzoekscyclus Ontwerpcyclus Onderzoekscyclus Ontwerpcyclus Ontwerpcyclus Onderzoekscyclus Ontwerpcyclus

les 40 Onderzoekscyclus ontwerponderzoekscyclus Ontwerpcyclus Onderzoekscyclus Ontwerpcyclus Ontwerpcyclus Onderzoekscyclus Ontwerpcyclus Waarom naar ruim? Ruimvaart les 40 ruimvaart, spannd we houn er vaak spectaculaire beeln aan over. Maar kost miljarn. Wat levert nu werkelijk op? In ze les kijk kritch naar ruimvaart. Wat heb je er aan?

Nadere informatie

Nog steeds een stap voor op een stijgende markt

Nog steeds een stap voor op een stijgende markt UPDATE VAN DE PORTEFEUILLEMANAGER Februari 2015 Voor professionele beleggers ROBECO GLOBAL PREMIUM EQUITIES FUND Nog steeds e stap voor op e stijgde markt Christopher Hart, fondsmanager Betere macrovooruitzicht

Nadere informatie

Wat doet SPE met mijn geld? 19 april 2016

Wat doet SPE met mijn geld? 19 april 2016 Wat doet SPE met mijn geld? 19 april 2016 Classification: Status: Wat doet SPE met mijn geld? 1. Wat zit er in de pot en hoe komt die pot tot stand 2. Opties, aandelen, obligaties? Sparen of beleggen?

Nadere informatie

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS Obligatie helpdesk Ze zijn de hoeksteen van vrijwel iedere beleggingsportefeuille: obligaties. Terecht, want vastrentende beleggingen hebben een fantastische bullmarkt beleefd. Maar wat gebeurt er met

Nadere informatie

Advies Commissie Parameters

Advies Commissie Parameters Advies Commissie Parameters Voorstel tot herziening van verwachte rendementen Sprenkels&Verschuren Maart 2014 Copyright 2014 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document of een deel

Nadere informatie

3. Testsheet Kan op de DNB website een testsheet worden gepubliceerd waarop pensioenfondsen de juistheid van hun rapportage kunnen laten testen?

3. Testsheet Kan op de DNB website een testsheet worden gepubliceerd waarop pensioenfondsen de juistheid van hun rapportage kunnen laten testen? Algemeen 1. Aantal vragen dat DNB stelt Is het logisch dat DNB zoveel vragen moet stellen over de derivatenstaat? (Naar aanleiding van het feit dat alle aanwezigen in de zaal aangaven vragen te hebben

Nadere informatie

Renterisico. in een pensioenbalans

Renterisico. in een pensioenbalans Renterisico in een pensioenbalans Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

VOC Beleggen Verdubbelen met opties en conservatives

VOC Beleggen Verdubbelen met opties en conservatives VOC Beleggen Verdubbelen met opties en conservatives Rob Stuiver & Tycho Schaaf 12 mei 2016 Sprekers Rob Stuiver RBA Tycho Schaaf Ondernemend belegger Beleggingsspecialist bij LYNX Inhoud van vandaag Herhaling

Nadere informatie

Inflatiegids. Invloed van inflatie op pensioenen. Deel 2. Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds

Inflatiegids. Invloed van inflatie op pensioenen. Deel 2. Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds Inflatiegids Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds Deel 2 Invloed van inflatie op pensioenen Inflatie betreft de stijging van het algemeen prijspeil, ofwel de waardevermindering van het

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Terugblik 2013 en vooruitblik 2014. Eurodollar De eurodollar is 4,5% gestegen in 2013. Dit kwam onder andere door twee belangrijke factoren:

Terugblik 2013 en vooruitblik 2014. Eurodollar De eurodollar is 4,5% gestegen in 2013. Dit kwam onder andere door twee belangrijke factoren: Special Terugblik 2013 en vooruitblik 2014 Financial Markets Research Emile Cardon +31302169013 Nieuwe ronde, nieuwe kansen Inmiddels zit 2013 erop. Vorig jaar werd vooral gekenmerkt door de mogelijke

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

Optimaal rente- en inflatiebeheer: een integrale matchingaanpak

Optimaal rente- en inflatiebeheer: een integrale matchingaanpak Optimaal rente- en inflatiebeheer: een integrale matchingaanpak Inleiding Door de malaise op de financiële markten is het voor veel pensioenfondsen zaak om hun financiële beleid (verder) te optimaliseren.

Nadere informatie

ING Inflatie Protectie Note

ING Inflatie Protectie Note Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

Addendum. Ultimate Forward Rate

Addendum. Ultimate Forward Rate Addendum Ultimate Forward Rate Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account-CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

activiteiten van allerlei aard vooral in de zoek gaan naar voedsel of soortgenoten, moeten van overstekende dieren te voorkomen, kunnen

activiteiten van allerlei aard vooral in de zoek gaan naar voedsel of soortgenoten, moeten van overstekende dieren te voorkomen, kunnen met werd 1 Voorziing r koming verkeers verdrinkingsslachtoffers onr in wild lev dier J.L. Haaft Door toame verkeer uitbreiding wegnet zijn in wild lev dier meer meer gedwong kleinere pervlakt leefgebied

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Risico s en kenmerken van beleggen

Risico s en kenmerken van beleggen Risico s en kenmerken van beleggen 1. Risico s en kenmerken in het algemeen Beleggen brengt risico s met zich mee. Vaak geldt: hoe hoger het verwachte rendement, hoe meer risico s. Ook geldt dat in het

Nadere informatie

ING Soft Commodities Coupon Note

ING Soft Commodities Coupon Note Limited Risk Equity Interest Other ING Soft Commodities Coupon Note Profiteer van een gelijkblijvende of (licht) stijgende prijs van landbouwgrondstoffen Mogelijk coupon per jaar 97% garantie van de nominale

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

Beginnen met beleggen

Beginnen met beleggen Beginnen met beleggen Rabobank De Zuidelijke Baronie Deze presentatie is interactief: Ga met uw smartphone naar rabobeleggen.nl Vul de code Zundert in en klik op inloggen Uw antwoorden worden anoniem verwerkt

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

Private Bank Funds I. (Vorheen JPMorgan Private Bank Funds I) Société d Investissement à Capital Variable, Luxembourg

Private Bank Funds I. (Vorheen JPMorgan Private Bank Funds I) Société d Investissement à Capital Variable, Luxembourg (Vorheen JPMorgan Private Bank Funds I) Société d Investissement à Capital Variable, Luxembourg NIET GECONTROLEERD HALFJAARVERSLAG 30 SEPTEMBER 2015 Ongecontroleerd halfjaarverslag Inhoudsopgave Raad van

Nadere informatie

Van Stuiver tot Miljardair

Van Stuiver tot Miljardair Van Stuiver tot Miljardair Slim beleggen met een hefboom Rob Stuiver 29 september Programma Het ver-1000 voudigen van uw vermogen in 20 jaar Bouwen van de portefeuille Bouwstenen: Aandelen, Alternatives,

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 Doelbeleggen Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 I 09/03/2015 I 2 Mijn financiële tijdslijn Doelbeleggen of doelsparen? 2025 2030 2035 EUR 15.000? EUR 25.000? EUR 35.000? I 09/03/2015 I 3 Doelbeleggen of doelsparen

Nadere informatie

Kent u de kwaliteit van uw gegevens? ARVIX - Ondernemen met gegevens 2009

Kent u de kwaliteit van uw gegevens? ARVIX - Ondernemen met gegevens 2009 Kt u kwaliteit uw gegevs? ARVIX - Onrnem met gegevs 2009 Over ARVIX ARVIX is onafhankelijk organisatieveranrgsbureau (consultancy). ARVIX is algem erkd als toonaangev specialist kom oploss gegevskwaliteitsuitdagg.

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

Een gratis website voor uw appartement - waarom?

Een gratis website voor uw appartement - waarom? E gratis website uw appartemt waarom? E virtueel ontmoetingslokaal uw meeigedom Gemakkelijke communicatie over l zak problem, tijdsbesparing syndicus raad meeigdom Dagelijkse nieuwtjes over het gebouw

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding Nieuwsbrief augustus 2015 Beleggen Inleiding In de nieuwsbrief van juli 2015 over het nieuwe FTK en het toeslag-/premiebeleid kondigden we aan dat het Q8 Pensioenfonds u graag nader wil informeren over

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen FEB/2011 MAAND Rapportage Vermogensbeheer Stichting Pensioenfonds Productschappen Inhoudsopgave Inleiding... 2 1. Kerncijfers... 3 1.1. Dekkingsgraad... 3 1.2. Rendement... 4 1.3. Vermogensmutaties...

Nadere informatie

Kenmerken van diverse basisvormen van hypothecaire leningen

Kenmerken van diverse basisvormen van hypothecaire leningen Hypotheekvormen Kenmerken van diverse basisvormen van hypothecaire leningen Onderstaand geven wij u een korte beschrijving van de verschillende hypotheekvormen. Het betreft slechts een opsomming van de

Nadere informatie

Rabobank Rentelift Obligatie

Rabobank Rentelift Obligatie Rabo International. London Branch Thames Court,One Queenhithe London EC4V 3RL Rabobank Rentelift Obligatie Rabobank Rentelift Obligatie U hebt een visie op de ontwikkeling van de geldmarkt. U bent er van

Nadere informatie

MELD- EN VERZUIMPROTOCOL LEERPLICHT BASISSCHOLEN EN (V)SO

MELD- EN VERZUIMPROTOCOL LEERPLICHT BASISSCHOLEN EN (V)SO MELD- EN VERZUIMPROTOCOL LEERPLICHT BASISSCHOLEN EN (V)SO Inhoud INHOUD 1. De Leerplicht 2. Verplichtg directeur, our(s) /verzorger(s) leerlg 3. Vrijstellg leerplicht 4. Vrijstellg bezoek - 5. Toelatg,

Nadere informatie

ZL; Centrum voor jeugd en gezin; ING Bank Kerkrade 67.31.10.672 Postbank 1031755

ZL; Centrum voor jeugd en gezin; ING Bank Kerkrade 67.31.10.672 Postbank 1031755 Kerkra, Jaarverslag Bureau tijdig Meanr Jeugdgezondheidszorg, schoolverlat Parkstad GGD Limburg; ZL, Kropg Jongeronrzoek Limburgse GGD ; Monitor VVE-pilot Zuid Limburg Moelejaan ; Jeugdmonitor Kerkra 2008

Nadere informatie

Liquiditeitsrisico. Inhoud. 2012 Joris Heijting Derivaten & balansmanagement Pagina 1. Samenvatting 2

Liquiditeitsrisico. Inhoud. 2012 Joris Heijting Derivaten & balansmanagement Pagina 1. Samenvatting 2 Liquiditeitsrisico Inhoud Samenvatting 2 1. Inleiding, structuur en begrippen 3 2. Overlay; belangrijkste bron van liquiditeitsrisico 8 3. Risicocompensatie met collateral (onderpand) 16 4. Integraal Liquiditeitsrisico

Nadere informatie

Realiseer betere valutakoersen bij uw eigen bank!

Realiseer betere valutakoersen bij uw eigen bank! Strategic Finance Solutions Interest Rate Risk Management Currency Risk Management Februari 2014 ICC White Paper Bedrijven die valutatransacties doen in de contante ( spot ) markt krijgen op het moment

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint?

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Drs. Dr. Ir. David van Bragt RBA 1 Senior Consultant Investment Solutions, Aegon Asset Management Samenvatting Binnen het Financieel

Nadere informatie

Niet Gecontroleerd Halfjaarverslag. JPMorgan Investment Funds Société d Investissement à Capital Variable, Luxembourg

Niet Gecontroleerd Halfjaarverslag. JPMorgan Investment Funds Société d Investissement à Capital Variable, Luxembourg Niet Gecontroleerd Halfjaarverslag JPMorgan Investment Funds Société d Investissement à Capital Variable, Luxembourg 30 juni 2014 JPMorgan Investment Funds Ongecontroleerd halfjaarverslag Inhoudsopgave

Nadere informatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009 Persbijeenkomst jaarverslag ABP 20 Amsterdam, 11 mei 2009 20: een bijzonder jaar Sterke positie begin 20 met dgr van 140% Volledige indexatie en volledige na-indexatie Halfjaarcijfers al minder rooskleurig

Nadere informatie

Uitgangspunten en adviessamenvatting

Uitgangspunten en adviessamenvatting Uitgangspunten en adviessamenvatting Amsterdam, 24 april 2015 Geachte heer de Groot en mevrouw de Groot, Het is ons een genoegen hierbij een samenvatting te geven van de uitgangspunten die bepalend zijn

Nadere informatie

Het beleggingssysteem van Second Stage

Het beleggingssysteem van Second Stage Het beleggingssysteem van Second Stage Hoewel we regelmatig maar dan op zeer beperkte schaal (niet meer dan vijf procent van het kapitaal) - zeer kortlopende transacties doen, op geanticipeerde koersbewegingen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Kinropvang Bilt www.kinropvang-bilt.nl individuele aandacht tuur overzicht groei ontwikkeling verantwoor zorg lief structuur overzicht verantwoorlijkheid wikkeling zorg lief individuele

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 2 juli 2015 1 Agenda Opening 2014 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk nftk Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Renderen bij een stijgende rente

Renderen bij een stijgende rente ARTIKEL 26 juni 2015 Voor professionele beleggers Renderen bij een stijgende rente Bij stijgende rentes verliezen zowel de verplichtingen als de rentedragende beleggingen van pensioenfondsen waarde. Om

Nadere informatie

Dutch Meat Importers Association. Noordwijk, 7 nov 2014

Dutch Meat Importers Association. Noordwijk, 7 nov 2014 Dutch Meat Importers Association Noordwijk, 7 nov 2014 Introductie Laurens Maartens Nooit verlegen om een praatje! Geeft met veel plezier zijn visie op de markten. Oa DFTtv en WallStreetJournal. UBS /

Nadere informatie

Bedrijven zijn altijd al creatief omgegaan met hun boekhouding als het erop

Bedrijven zijn altijd al creatief omgegaan met hun boekhouding als het erop Belgisch EU-zitrschap ergiefiscaliit 23 Creatief EPOboekhoun: ICT-sector Guido Neliss Roei g stro Bedrijv altijd al creatief geg met boekhoudg er kt wst vermr of verliez verdoezel. Meestal werd dit met

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

ING Soft Commodities Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de prijs van landbouwgrondstoffen. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken

ING Soft Commodities Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de prijs van landbouwgrondstoffen. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Caravanverzekering. Inhoudsopgave AD0113 VC01. Art

Caravanverzekering. Inhoudsopgave AD0113 VC01. Art Caraverzekering AD0113 VC01 Inhoudsopgave Art Begripsomschrijvingen 1 Verzekeringsgebied 2 Inxering 3 Omschrijving kking 4 Verplichtingen in geval scha 5 Behanling een schageval 6 Anre verzekeringen 7

Nadere informatie

Medische 1. Welk is uw lengte, respectievelijk uw gewicht? Lengte: cm Gewicht: kg. bij over 2. Gebruikt u alcoholische dranken?

Medische 1. Welk is uw lengte, respectievelijk uw gewicht? Lengte: cm Gewicht: kg. bij over 2. Gebruikt u alcoholische dranken? Medische. Welk is uw lg, respectievelijk uw gewicht? Lg: cm Gewicht: kg vrag, vull ALTIJD (zowel lijnsverzeke bij over. Gebruikt u alcoholische drank? rg arbeidsongeschiktheids- als bij - Zo ja, hoeveel

Nadere informatie

Beursproducten op Futures

Beursproducten op Futures Beursproducten op Futures Inhoud Wat is een future? 05 Beursproducten op futures 06 Waar kan ik de koersen van futures terugvinden? 14 Meer informatie? 14 Disclaimer 15 3 Beursproducten op futures Commerzbank

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

Ex libris Hans Nieuwenhuis

Ex libris Hans Nieuwenhuis Ex libris Hs Nieuwhuis Opstell agebod a prof. mr. J.H. Nieuwhuis, hoogleraar burgerlijk recht a Universiteit Leid, bij zijn emeritaat A.G. Casterms, Jac. Hijma, K.J.O. Js, P. Memelink, H.J. Snijrs & C.J.J.M.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

AG8! Derivatentheorie Les2! Furtures & Forwards. 16 september 2010

AG8! Derivatentheorie Les2! Furtures & Forwards. 16 september 2010 AG8! Derivatentheorie Les2! Furtures & Forwards 16 september 2010 1 Agenda Duration & convexity (H4 8+ 9) Futures en Forwards (H2) Hedging met Futures en Forwards (H3) Waardering Futures en Forwards (H5)

Nadere informatie