REFLECTEREND EN ONDERZOEKEND HANDELEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REFLECTEREND EN ONDERZOEKEND HANDELEN"

Transcriptie

1 1 REFLECTEREND EN ONDERZOEKEND HANDELEN HANDLEIDING Titularis: Prf. dr. Linda Van Ly C- Titularis: Prf. dr. Gustaaf Crnelis Begeleiders: dra. Esther Gudsmit & dra. Eva De Mesmaeker Academiejaar

2 2 INHOUD 1 Inleiding Centrale delstelling van reflecterend en nderzekend handelen Wat is reflecterend en nderzekend handelen? Wat is reflecteren? Wat is een handelingsnderzek? Uitwerking van reflecterend en nderzekend handelen Het dubbelsturingsmdel Fasen van het dubbelsturingsmdel De supervisiesessies Delstelling van de supervisiesessies Verlp van de supervisiesessies Richtlijnen en afspraken bij de supervisiesessies Het eindprduct: ROH- map Onderdelen ROH- map Tips bij het gebruik van audivisueel materiaal Berdeling: Prces - en prductevaluatie PROCESEVALUATIE, supervisiesessies (ttaal: 60/100) PRODUCTEVALUATIE, ROH- map (ttaal: 40/100) Richtlijnen vr het indienen van de ROH- map Reader: verplichte literatuur Ondersteunend studiemateriaal Cntactinfrmatie... 37

3 3 1 INLEIDING In deze handleiding vind je infrmatie ver de delstellingen, richtlijnen en prcedures betreffende het pleidingsnderdeel Reflecterend en nderzekend handelen. Tijdens dit pleidingsnderdeel werk je, p basis van je praktijkervaringen in de nderwijscntext p een systematische manier aan de ntwikkeling van een reflectieve en nderzekende huding in het kader van het greiprces tt prfessinele leerkracht. Je dient dit pleidingsnderdeel dan k gelijktijdig met de Begeleide en Zelfstandige Oefenstage (BZOS) te vlgen, die gespreid wrdt ver een peride van minimaal 8 weken, en bij vrkeur ver 10 weken pr rat van 4 lesuren per week. 1 Reflecterend en nderzekend handelen mvat 6 studiepunten en is begrt p 180 uur studietijd. Een grt deel van die tijd zal je besteden aan zelfstandig werk, zals het schrijven van werk- en reflectieverslagen, het maken van nderzeksntwerpen en het pzetten en uitveren van een kleinschalig handelingsnderzek. De verslagen van al deze pdrachten dienen gebundeld te wrden in een ROH- map, tevens het eindprduct en examenpdracht. Naast het begeleid zelfstandig werk wrden er werkclleges gerganiseerd in de vrm van supervisiesessies (ca. 20 cntacturen, in grepen van ca. 6 studenten) aan de Vrije Universiteit Brussel. Tijdens deze sessies leer je in het bijzijn van medestudenten en nder begeleiding van een leerbegeleider kritisch en systematisch te reflecteren. 2 Dr te reflecteren en nderzekend te handelen leer je m praktijktheretische inzichten te te passen in verschillende nderwijscntexten en krijg je ng meer greep p de cmplexiteit van nderwijssituaties. Je aanwezigheid en actieve deelname tijdens de supervisiesessies is dan k een ndzakelijke vrwaarde vr dit leerprces. 1 De gehele stage dient ver minimum 8 lesweken gespreid te wrden, waarvan 4-5 lesweken aan de mdule begeleide efenstage wrden besteed. De aanvullende weken, tt aan minimum 8, wrden vervlgens aan de mdule zelfstandige efenstage besteed. De stagiair kan de mdule begeleide efenstage aanvatten: - in het eerste semester: ten laatste p 26 september 2014 (bij inschrijving academiejaar f eerder, met spreiding van de SLO ver meerdere academiejaren); - in het tweede semester: ten laatste p 13 februari Het aanvatten van de mdule begeleide efenstage p andere mmenten brengt het vltien van het pleidingsnderdeel Reflecterend en nderzekend handelen in het gedrang en kan dus slechts in uitznderlijke mstandigheden en mits testemming van de vakstagebegeleider en de titularis van de mdule begeleide efenstage en na verleg met de titularis van het pleidingsnderdeel Reflecterend en nderzekend handelen. 2 Studenten die deelnemen aan het prject De Onderzekende Schl dienen de begeleidende infrmatie en handleiding bij dit prject dr te nemen. Deze infrmatie is niet tegevegd aan deze handleiding en kan wrden aangevraagd bij de nderzeker in kwestie, mevruw V. Willegems

4 4 2 CENTRALE DOELSTELLING VAN REFLECTEREND EN ONDERZOEKEND HANDELEN Reflecterend en nderzekend handelen richt zich p het besluit van de Vlaamse Regering betreffende het berepsprfiel van de leraar 3, met name p de basiscmpetenties die betrekking hebben p de leraar als innvatr en nderzeker: 5: De leraar als innvatr - de leraar als nderzeker De leraar kan: 5.1 kennisnemen van de resultaten van nderwijsnderzek; 5.2 vernieuwende elementen aanbrengen dr de eigen schlcultuur en vrmingscncepten cnstructief te bevragen, dr reflectie ver nieuwe maatschappelijke ntwikkelingen en ver resultaten van nderwijsnderzek; 5.3. de eigen klaspraktijk vernieuwen p basis van naschling, eigen ervaring en creativiteit; 5.4. het eigen functineren in vraag stellen en bijsturen. Het greiprces van leerkracht wrden eindigt niet bij een lerarenpleiding. Het persnlijke greiprces blijft drgaan, en de kennis ver nderwijs verandert bvendien z snel dat leraren vral meten werken aan hun drgreicmpetenties. 4 Als beginnende leerkracht ga je bewust m met bepaalde nderwijs- en schlsituaties dr gestructureerd en nder begeleiding te reflecteren. Elke ervaring kan in principe aanleiding geven tt reflectie: situaties wrden nder de aandacht gebracht dr ze te cncretiseren, te analyseren, de essentie te bepalen, te evalueren en indien ndig aan te passen. Het del is m het eigen leerprces en je eigen prfessinele ntwikkeling p te buwen. De reflectievaardigheden die je ntwikkelt, zal je k in de nderwijspraktijk inzetten bij het uitveren van een handelingsnderzek. Deze verrijkte praktijkervaringen zijn p hun beurt een verder uitgangspunt vr reflectie. Z wrdt er een wisselwerking begd tussen het reflecterend en het nderzekend handelen. Deze wisselwerking is gericht p het ntwikkelen van praktische kennis en inzicht ver he in specifieke, cmplexe (en nvrspelbare situaties) te handelen. Dit is ndig m de nderwijspraktijk kritisch te kunnen evalueren, alsk m hiervan bewust te wrden en m rutinematige handelingen te drbreken. Dit leidt tt een ptimalisering van juw persnlijk prfessineel handelen als leerkracht. 3 Belgisch Staatsblad, , p Departement van Onderwijs en Vrming; Sleurs, W. (red.) (2008). Een nieuw prfiel vr de leraar secundair nderwijs. He wrden leraren daarte gevrmd? Infrmatiebrchure bij de invering van het nieuwe berepsprfiel en de basiscmpetenties vr leraren. Van Buyten, L., secretaris- generaal Departement van Onderwijs en Vrming: Brussel.

5 5 3 WAT IS REFLECTEREND EN ONDERZOEKEND HANDELEN? 3.1 Wat is reflecteren? Onderwijsgedrag wrdt vaak gestuurd dr een nbewust f rutinematig geheel van gedachten en gevelens, vertuigingen en waarden, beheften en eerdere ervaringen, rllen en gewnten. Enige rutine is uiteraard ndig in het nderwijs, maar ndrdacht f impulsief reageren kan een belemmering vrmen vr het flexibel zijn in prblematische f veeleisende situaties. Gezien de veelzijdigheid en cmplexiteit van de nderwijscntext is het niet vldende m terug te vallen p kant- en- klare handelingspatrnen znder die te betrekken p de ware delstelling en specifieke nderwijscntext. Dit leidt namelijk tt gedrag dat niet altijd in vereenstemming is met de vrwaarden m je als leerkracht ged in je vel te velen en kwalitatief en leerlinggericht nderwijs te bieden. Uit nderzek blijkt dat systematische reflectie cruciaal is m als leraar te kunnen leren van de eigen praktijkervaringen. De Nederlandse nderwijskundige Fred Krthagen mschrijft reflectie als het vermgen gestructureerd terug te blikken p een ervaring teneinde daar cnclusies uit te trekken vr tekmstig handelen. 5 Afwisselend ervaren en reflecteren ver die ervaringen is een cyclisch leerprces. Cncrete praktijkervaringen vrmen het beginpunt. Tijdens het reflecteren ver die praktijkervaringen verwerf je inzichten die je pnieuw kan tetsen aan de praktijk. Deze nieuwe ervaring kan p zich weer aanleiding geven tt reflectie. Onderstaand reflectiemdel van Krthagen, geeft een schematische vrstelling van dit prces. Figuur 1: Spiraalmdel vr reflectie. Om te leren reflecteren in de praktijk wrden er in het kader van dit pleidingsnderdeel supervisiesessies gerganiseerd waaraan je verplicht deelneemt. Meer infrmatie ver de rganisatie en invulling van deze sessies kan je vinden bij punt 5 in deze handleiding. 5 Krthagen, F., & Vasals, A. (2002). Niveaus in reflectie: naar maatwerk in begeleiding. VELON Tijdschrift vr Lerarenpleiders, 23, Dit artikel is te vinden nder de rubriek Dcumenten van de nline cursus Reflecterend en nderzekend handelen p PintCarré. Het is aanbevlen m dit artikel dr te nemen vr aanvang van de supervisiesessies.

6 6 3.2 Wat is een handelingsnderzek? Er bestaan verschillende srten praktijknderzek, en het specifieke aan een handelingsnderzek is dat het accent ligt p het eigen handelen. Het handelingsnderzek is een kleinschalig, maar ged drdacht en gestructureerd nderzek in de praktijk waarbij je als leerkracht- nderzeker actief gegevens gaat verzamelen en structureren aan de hand van een nderzeksmethde 6 die is afgestemd p de specifieke schlcntext. 7 In je wetenschappelijke vrpleiding ben je in cntact gekmen met wetenschappelijk nderzek, en de technieken en de methden die daarbij kmen kijken. Er is een verschil tussen theretisch nderzek en empirisch nderzek. Met een handelingsnderzek infrmeer je je uiteraard eerst aan de hand van therie ver je gekzen nderwerp. De klemtn ligt echter veel meer p het empirische gedeelte. Je hebt in je vrpleiding geleerd wat het nderscheid is tussen subjectieve kennis, gebaseerd p cmmn sense f p een buikgevel, en kennis die bjectief (feitelijk) en wetenschappelijk cntrleerbaar is. Als leerkracht wrd je nu uitgedaagd m p een creatieve manier die ratinele nderzekende denkwijze, ndig m betruwbare kennis te verkrijgen, te vertalen naar je eigen handelen in de cntext van nderwijs, in de vrm van een gevalstudie waarbij je zelf k een rl speelt (embedded research). Tch is het belangrijk m de ambities met betrekking tt het wetenschappelijke gehalte van een handelingsnderzek wat te nuanceren: in een stage- cntext hebben veel studenten niet vldende tijd en middelen m aan de vrwaarden m wetenschappelijk bjectieve en generaliseerbare resultaten te verkrijgen. Enige bescheidenheid bij dit del m bjectieve kennis te verkrijgen, is met andere wrden p zijn plaats. Natuurlijk is een klaslkaal geen labratrium waarin je alle variabelen nder cntrle hebt en kunt manipuleren, en kan je de inzichten die je prbeert te verzamelen zelden helemaal bjectief nemen en generaliseren mdat je als nderzeker vaak k zelf (gedeeltelijk) nderdeel bent van het nderzeksthema. Het del van dit handelingsnderzek is dat je bruikbare, situatiegebnden inzichten verkrijgt die vr ju relevant zijn m jezelf te kunnen prfessinaliseren als leerkracht. De vaardigheid van het mzetten van een gedachte, een werkzrg, een nieuwsgierigheid, etc. naar een kleinschalig handelingsnderzek is zeer waardevl. Bvendien kan een praktijknderzek waarver p een nauwkeurige, transparante en gelfwaardige manier gerapprteerd wrdt andere leerkrachten en nderzekers inspireren. Het uitveren van een handelingsnderzek maakt dat je als leerkracht en nderzeker- innvatr k in de nderwijspraktijk p een zeer cncrete manier een kritische en nderzekende attitude ntwikkelt. Deze nderzekende huding is heel belangrijk m p 6 In regel gebruikt men vaak kwalitatieve methdes bij een handelingsnderzek wegens de kleinschaligheid ervan. Tch zijn er k mgelijkheden waarbij je kwantitatieve methdes strategisch kunt integreren. Het vlgende handbek geeft een tegankelijk verzicht: Baarda, D., & de Gede, M. (2001). Basisbek methden en technieken: handleiding vr het pzetten en uitveren van nderzek. Huten: Stenfert Krese. Bedenk echter dat dit werk uitgaat van grtschalige mgelijkheden. 7 We verwijzen hier met nadruk naar het artikel in de reader, Wat is het specifieke aan nderzek naar de eigen praktijk? (Krthagen en Kster, 2011), evenals de passages uit het werk Praktijkgericht nderzek vr reflectieve prfessinals (de Lange et al. 2011). Ok te dwnladen via:

7 7 een efficiënte manier met prblemen m te gaan die in de tekmst ng p je pad zullen kmen. Het handelingsnderzek kan een ndersteuning f een startpunt bieden bij het uitveren van een grtschaliger nderzek, maar dat heft niet z te zijn. Studenten dienen steeds in het achterhfd te huden dat het leveren van generaliseerbare nderzeksresultaten als del vr deze pdracht ndergeschikt is aan het tnen van een nderzekende attitude. Vr het pleidingsnderdeel Reflecterend en nderzekend handelen wrdt uiteindelijk van iedere student een authentiek, individueel verslag van het handelingsnderzek verwacht. Het verslag dient te vlden aan de academische standaard. Meer infrmatie ver de vrmelijke richtlijnen vr het verslag van het handelingsnderzek kan je terugvinden bij punt 6.1 en 8.2 in deze handleiding.

8 8 4 UITWERKING VAN REFLECTEREND EN ONDERZOEKEND HANDELEN 4.1 Het dubbelsturingsmdel Om je reflecterende en nderzekende vaardigheden te ntwikkelen zal je in het kader van dit pleidingsnderdeel een persnlijk nderzeksplan pstellen en uitveren. De verschillende stappen die je hierbij dient te nemen, wrden gevisualiseerd in het dubbelsturingsmdel. Dit mdel geeft de interactie weer tussen het reflecterend en het nderzekend handelen in de vrm van een dubbele lus: Figuur 2: Dubbele lus sturing van didactisch handelen in een reflectie en nderzeksgerichte benadering (Van Ly & Gegebeur, 2007). Samengevat kmt de gevlgde werkwijze erp neer dat je na het reflecteren ver de ervaringen p zich en de daarbij ntstane gedachten, gevelens en betrachtingen (eerste lus), een aansluitend denk- en handelingsprces (tweede lus) p gang brengt dat uitgaat van de vraag he die ervaringen nu k het vrwerp kunnen uitmaken van een nderbuwde werkhypthese. Vanuit dit eerste nderzeksmment wrdt dan een handelingsnderzek pgezet. Na de uitvering daarvan wrdt pnieuw in de reflectiecyclus gestapt. Juw handelen is p die manier p een ervaringsgerichte en ntdekkende basis gesteld, met een dubbelsturingssysteem, bestaande uit reflectie en nderzek. 8 8 Van Ly, L. & Gegebeur, W. (2007). Teachers and teacher trainees as classrm researchers: beynd Utpia? Educatinal Actin Research (15, 1), Of: Van Ly, L. & Gegebeur, W. (2004). De Li en de leraar als nderzeker: de utpie vrbij? Veln Tijdschrift vr Lerarenpleiders, (25,3), Crnelis G., (2011). Against Chrnlgical and Impersnal Accunts f the Histry f Science. Twards nn- linear didactics. Almagest 1(2): Deze artikels zijn te vinden nder de rubriek Dcumenten van de nline cursus Reflecterend en nderzekend handelen p PintCarré.

9 9 4.2 Fasen van het dubbelsturingsmdel Beginsituatie: zelfbservatie Om te bepalen vr welke werkzrg (bekmmernis) je een persnlijk nderzeksplan zal pstellen, met je enig zicht hebben p jezelf ten aanzien van je sterke kanten en de zaken waar je ng verder in met greien (leerpunten). Dit vraagt een grndige zelfbservatie. Een efening die je hierbij kan helpen is het maken van een sterkte- zwakteanalyse p basis van een kijkwijzer. Deze efening is niet verplicht. Indien je besluit m de efening (meermaals) te maken, zal je merken dat dit bevrderend kan werken vr je zelfinzicht. Achteraf mag je vrijblijvend deze efening k pnemen in je ROH- map bij deel 3. Om aan de efening te beginnen kan je de persnlijke cmpetentiematrix stage 9 gebruiken. Deze cmpetentiematrix mvat de kerncmpetenties van de specifieke lerarenpleiding aan de Vrije Universiteit Brussel. De kerncmpetenties geven de accenten weer die het Interfacultair Departement LerarenOpleiding legt in het ttaal van de pleiding van nze leraren. Het lerarenprfiel vertaald in deze cmpetentiematrix wrdt duidelijk gemaakt aan de hand van het decretale kader (basiscmpetenties vr de leerkracht secundair nderwijs, ) en de kerncmpetenties van de pleiding. Tijdens je stages gebruik je die persnlijke cmpetentiematrix stage als kijkwijzer m juw sterktes en zwaktes als beginnende leerkracht in kaart te brengen. Vr elk van de zeven kerncmpetenties kan je je vaardigheden scren p een driepuntenschaal ( Ik kan het meestal, Ik kan het sms, Ik kan het (ng) niet ). Maar het kan k vrkmen dat je bepaalde deelcmpetenties niet kunt efenen in je eigen nderwijscntext. In dat geval kruis je niet van tepassing (n.v.t.) aan. Neem bij de zelfevaluatie de tijd en wees eerlijk tegenver jezelf, zdat je een duidelijk beeld kan krijgen van de verschillende vaardigheden en attitudes die vr een prfessinele leerkracht ndig zijn. Uiteraard is deze sterkte- zwakteanalyse maar een mmentpname, en vrmt deze efening slechts het vertrekpunt vr een uitgebreidere reflectie ver je cmpetenties als beginnende leerkracht. De bedeling is dat je je reflecties bij je sterkte- zwakteanalyse neerschrijft in een verslag. Vr ieder van de zeven kerncmpetenties bespreek je minimaal 1 sterktepunt en 1 zwaktepunt (minimum 2 punten per kerncmpetentie). Bij sterktepunten tn je aan de hand van cncrete ervaringen aan waar en he je deze hebt ntwikkeld. Bij zwakke punten leg je uit waarm je denkt dat je p deze punten ng kan leren en wat eventuele pprtuniteiten zuden kunnen zijn. Belangrijk is dat je in het kader van dit pleidingsnderdeel niet wrdt berdeeld p de mate waarin je vrderingen maakt/gemaakt hebt in bepaalde leerpunten tijdens je stages. Deze vrderingen wrden immers berdeeld dr de stagebegeleiders. Bij Reflecterend en nderzekend handelen staan de ntwikkeling van reflectie- en nderzeksvaardigheden centraal waaraan een prces- en prductevaluatie is gekppeld. 9 De persnlijke cmpetentiematrix stage is terug te vinden nder de rubriek Dcumenten van de nline cursus Refelecterend en nderzekend handelen p PintCarré. 10 De vlledige lijst met basiscmpetenties kan je vinden via vlgende URL: bijlage4.pdf

10 10 Fase 1: Ervaren van een prbleem f dilemma in de nderwijscntext Tijdens je efenstages (BZOS) de je ervaringen p in de praktijk en stt je mgelijk p nderwijskundige prblemen f dilemma s (situaties waarin je wrdt gecnfrnteerd met diverse alternatieven die even (n)wenselijk zijn). Je ervaringen zijn praktisch van aard, maar ze wrden pgedaan tegen de achtergrnd van de theretische kennis die je reeds pbuwde. Die therie beïnvledt natuurlijk je ervaringen, waardr er ndzakelijkerwijs sprake is van een wisselwerking. Hewel je tijdens je efenstages uiteraard verschillende prblemen f dilemma s kan tegenkmen die je zu willen plssen, dien je vr het pzetten van je handelingsnderzek een werkzrg te selecteren. In principe is er slechts één vrwaarde bij het maken van je keuze: je kiest uit je werkzrgen de meest centrale, behandelbare en cncrete prblematiek, waarin in juw gen vldende leermgelijkheden beslten liggen. Fase 2: Explreren en cncretiseren van het prbleem f dilemma De keuze vr een werkzrg met je uitgebreid mtiveren. Hiermee wrdt bedeld dat je je prbleem gaat explreren en cncretiseren dr een grndige terugblik p je ervaringen. Je geeft hierbij een: Situering van de praktijkervaring: wie, waar, wanneer, helang, mstandigheden, vrgeschiedenis, aanleiding, bedeling, Inhudelijke en prcesmatige beschrijving van het gebeurde: (richtvragen: wat is er precies gebeurd? Wat liep er ged? Wat liep er fut? Wat werd er gezegd f gedaan? He werd er gereageerd? ) Beschrijving van de eigen betrkkenheid in het gebeurde: verwachtingen en gevelens die aan deze ervaring vrafgingen, gedachten en gevelens tijdens je ervaring, mtieven vr je reacties. (Wat wilde ik? Wat deed ik? Wat dacht ik? Wat velde ik?) Beschrijving van de betrkkenheid van anderen (bv. leerling(en), mentr, cllega, ) bij de gebeurtenissen: hun reacties, gedachten, gevelens, mtieven (Wat denk ik dat de anderen wilden, deden, dachten, velden?) Vaak is deze cncretisering van wat er effectief gebeurde al zeer verhelderend. Het brengt inzicht in de wijze waarp je gedrag dr de ander(en) kan wrden geïnterpreteerd. Dat is de meerwaarde van perspectiefwisseling in deze fase van de reflectie: je stelt jezelf niet enkel de vraag: Wat wilde, velde f dacht ik?, maar k: Wat wilde(n) de leerling(en)? Wat velden ze, wat dachten ze?. Een dergelijke perspectiefwisseling legt vaak nieuwe diepere lagen blt. Je zmt tijdens de vlgende fase meer in p die diepere lagen.

11 11 Fase 3: Essentiële elementen frmuleren In deze fase prbeer je de essentie van je ervaring(en) te achterhalen. Je thematiseert en prblematiseert ze. Richtvragen zijn: wat betekent deze ervaring vr ju? Wat denk je dat deze ervaring betekent vr de anderen? Zijn er andere manieren m de situatie te interpreteren? Waar ben je je bewust van gewrden? Waar situeren zich vlgens ju de essentiële aspecten van je ervaring? We baseren ns in deze fase bij de analyse p het ui- mdel van Krthagen & Vasals 11, zie figuur 3: mgeving, gedrag, bekwaamheden, vertuigingen, identiteit, betrkkenheid. Kan je verbanden leggen tussen je individuele handelingen en de klascntext, de schlcntext en maatschappelijke cntext? Gaat het hier m een eenmalige gebeurtenis f det het prbleem zich vaker vr? Wat vind je ver deze thematiek in nderzek f literatuur? Etc. Figuur 3: Het ui- mdel (Krthagen & Vasals, 2007) In fase 2 beschreef je de actuele situatie. In fase 3 zet je een stap verder en geef je k aan he de wenselijke situatie er vlgens ju zu meten uitzien. Hier ga je dr tt de KERN van juw ui, ftewel: je det aan kern- reflectie. In de kern staat: betrkkenheid. Dat betekent nder andere dat je juw persnlijke mtivatie p een meer cnceptueel en abstract niveau prbeert te frmuleren in termen die juw idealen verwrden. Die zijn vr ju persnlijk bijznder waardevl. Vrbeelden van idealen zijn: rechtvaardigheid, efficiëntie, eerlijkheid, diplmatie, emancipatie, schnheid, teamspirit, liefde, slagvaardigheid, etc.. In eerste instantie dien je bij het nder wrden brengen van je idealen geen rekening te huden met de haalbaarheid ervan in de realiteit. Echter, zdra je ervr kiest m p basis van dit specifieke thema een handelingsnderzek uit te veren, ga 11 Krthagen, F., & Vasals, A. (2007). Kwaliteit van binnenuit als sleutel vr prfessinele ntwikkeling. VELON Tijdschrift vr Lerarenpleiders, (28,1), Dit artikel is te vinden nder de rubriek Dcumenten van de nline cursus p PintCarré.

12 12 je de vr ju wenselijke situatie WEL cncreet expliciteren, rekening hudend met het SMART - principe (z Specifiek en cncreet mgelijk, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebnden frmuleren). Z kan je achteraf vaststellen in welke mate je je delstellingen bereikt hebt. Dit kan alleen als je iedere delstelling SMART hebt gefrmuleerd. Vrbeelden De leerlingen zetten zich actiever in tijdens de les handbal dr zich meer vrij te spelen en de bal te vragen. De leerlingen zijn duidelijk meer geïnteresseerd in het lesnderwerp drdat ze aanzienlijk meer kritische vragen stellen. Fase 4: Infrmatie verzamelen in verband met het prbleem f dilemma Tijdens deze fase prbeer je de essentie van je prbleem p een wetenschappelijk verantwrde manier te achterhalen. Je gaat p zek naar mgelijke verklaringen en raadpleegt hiervr infrmatie die reeds bestaat ver dit thema. Allereerst duik je hiervr in de (wetenschappelijke) vakliteratuur in beken, tijdschriften f websites, maar k een gesprek met een expert f ervaringsdeskundige kan je waardevlle infrmatie pleveren. De ervaring uit je vrpleiding stelt je in staat m gericht infrmatie te verzamelen en te selecteren p relevantie en betruwbaarheid. Dit theretische vrnderzek heft niet uitgebreid te zijn, maar de resultaten meten wel accuraat en adequaat zijn. Je kan k aangeven waarm je bepaalde brnnen niet gebruikt. Tijdens de supervisiesessies prbeer je, in de mate van het mgelijke, tt en met fase 4 vr te bereiden. Vr je handelingsnderzek zal je fase 4 tt en met 8 p een grndigere wijze drlpen en hier een verslag ver schrijven. Fase 5: Alternatieven uitwerken, hypthese(s) en actieplan frmuleren Terwijl je in fase 3 en 4 uitwerkt wat je wilt bereiken, ga je in fase 5 p zek naar alternatieve handelingswijzen (he wil ik dat bereiken?) en ntwikkel je een handelingsstrategie. Je det dit dr één alternatief te selecteren en je keuze te mtiveren (bv. p basis van literatuur, haalbaarheid, etc.). Hulpvragen hierbij zijn: - Welke alternatieven dienen zich aan in deze specifieke cntext en in de bredere cntext? - Welke mgelijkheden heb je m met dit srt situaties m te gaan? - Welke leervragen vergen verder nderzek? - Welke hulpbrnnen kan je benutten bij het zeken naar handelingsalternatieven? - He zu je het in de tekmst cncreet willen aanpakken en wat zijn de mgelijkheden daarte? Er zijn verschillende srten alternatieven mgelijk. Wat vr srt plssing wil je eigenlijk? Sms met je kiezen tussen een duurzame en/f een snelle plssing, een diplmatische en/f een pragmatische plssing Vr inspiratie wrdt het vlgende handbek aangeraden: Crnelis, G., (2000). Prbleemplssend denken. Brussel: VUBPress.

13 13 Het uitwerken van je handelingsstrategie staat in functie van de delstelling(en) die je nastreeft. Het kan bijvrbeeld gaan ver het ntwikkelen van een meer aangepaste werkvrm f ver het ntwikkelen van beter geschikt leermateriaal, het vrbereiden van een prbleemplssend gesprek met de klas f met cllega s, het betrekken van de externe mgeving bij het lesgebeuren, etc.. Je kunt hierbij zeer creatief zijn, en gebruik maken van de infrmatie die je in de vrige fase hebt verzameld. Uiteindelijk frmuleer je je centrale nderzeksvraag in de vrm van één f meerdere ALS- DAN- hypthese(s), waarin je delstellingen (DAN- gedeelte) en je gekzen handelingsstrategie (ALS- gedeelte) zijn pgenmen Vrbeelden Als ik een kijkwijzer gebruik in mijn atelierwerkvrmen, zullen de leerlingen dan minder futen maken in de finale uitvering van de beweging? Als ik mijn mgangsvrm met de leerlingen aanpas (p het mment dat ze weerstand vertnen) dr eerst empathisch te reageren alvrens aan te geven wat ze meten den, zullen zij dan vreger starten met het uitveren van de efening? Als ik technieken ntwikkel m mijn eigen rganisatie en planning beter te structureren, waarbij ik mijn privéleven en mijn prfessinele verplichtingen beter p elkaar afstem, zal mijn ervaring van te veel werkdruk en stress dan verminderen? Fase 5 eindigt met het frmuleren van je actieplan. Dit mvat de beschrijving van je nderzeksntwerp, met ndermeer je nderzeksppulatie, de nderzeksmethdes die je hebt geselecteerd vr dataverzameling (methdetriangulatie is hierbij een belangrijk gegeven, zie bijlagen in de reader vr meer infrmatie, de instrumenten (bv. ntwikkelde vragenlijst, bservatiefrmulier)) die je gaat gebruiken, de interpretatiecriteria bij de analyse, en de planning van je acties (met tijdskader). Je cncretiseert he je de actuele situatie gaat vergelijken met de tekmstige f de gewenste situatie. Hierbij maak je die elementen die je wilt meten meetbaar dr ze te peratinaliseren. Dat wil zeggen dat je de te meten elementen gaat herfrmuleren in termen van variabelen (bv. leeftijden, aantal leerlingen, scres, ) en dat je prbeert deze p te splitsen in de kleinst mgelijk waarneembare indicatren ( cmputergebruik p zich kan je niet meten, de tijd dat iemand spendeert, de sites die wrden bezcht, etc. wel). Hiervr dien je achtergrndliteratuur ver het nderwerp zelf dr te nemen. Zek naar wetenschappelijke publicaties in de algemene databank van de biblitheek en haal inspiratie uit he nderzekers vóór ju hun variabelen hebben gekzen. Welke indicatren gebruikten zij? Blijf in het achterhfd huden dat je handelingsstrategie, en dus je handelingsnderzek, haalbaar met blijven in de beperkte tijdspanne van je stage.

14 14 Het is de bedeling dat je een utline van je handelingsnderzek, dit is een krte (schematische) samenvatting (maximaal 300 wrden) van juw definitieve nderzekspzet, indient bij je leerbegeleider. Hierna kan je verder gaan met je nderzek. Vanaf de eerste tt en met de vijfde supervisiesessie kan je je leerbegeleider m feedback vragen vr deze pdracht. Er is niets mis met het herzien van nderzeksvragen dat is gebruikelijk bij (wetenschappelijk) nderzek maar hu het algemene tijdsbestek in het g. In elk geval met elke wijziging besprken wrden met je leerbegeleider. De utline met wrden gepst p het grepsfrum van de cursus Reflecterend en nderzekend handelen p PintCarré ten laatste vóór de vijfde supervisiesessie. Wie geen utline heeft ingediend wrdt naar een vlgende nuttige zittijd verwezen vr feedback van de leerbegeleider. 13 Het is aan te raden m niet te wachten tt het laatste mment van je stage, m het risic te vermijden dat je in tijdnd kmt. Sms bevat de utline ng ernstige tekrtkmingen en zijn er ndzakelijke aanpassingen ndig m een adequaat handelingsnderzek te kunnen pzetten. De EHBO- kit van PintCarré Op PintCarré kan je de geactualiseerde EHBO- kit (eerste hulp bij nderzeksprblemen) van de Vrije universiteit Brussel vinden. 14 Het is een leerpad, p maat van iedere student, ngeacht de vrpleiding, gemaakt m ndersteuning te bieden bij het uitveren van wetenschappelijk nderzek. Hier kan je veel bruikbare tips vinden. Echter, het is heel belangrijk m in het achterhfd te huden dat je, als uitverder van een handelingsnderzek, NIET dezelfde ambities kan kesteren als een wetenschapper die een masterpref uitvert. Onderstaand enkele nuanceringen en aandachtspunten met betrekking tt de verschillen tussen een handelingsnderzek en een algemeen wetenschappelijk nderzek. Onderzeksppulatie? Aangezien je cnclusies alleen gelden vr deze specifieke situatie, heeft het geen zin m te tbben ver het pstellen van een aselecte steekpref. Je hebt als nderzeker de ttale ppulatie in de hand, met name de klas f de mgeving waarin het handelingsnderzek plaatsvindt. 13 Tijdens het academiejaar zullen alle ingeschreven studenten van dit pleidingsnderdeel vrijblijvend wrden uitgendigd m een bijdrage te leveren aan het nieuwe brnnenfrum p PintCarré. Hier kan je een link naar de infrmatiebrnnen die je hebt gebruikt psten, en er eventueel k een krte reactie bij plaatsen, zals: interessant vr het peratinaliseren van variabelen met betrekking tt de bv. de intrinsieke mtivatie, etc.. Ok indien de brn niet expliciet meer wrdt vermeld in het verslag van je handelingsnderzek is het interessant vr medestudenten m juw reactie erbij te lezen. 14 Zie de website PintCarré2.vub.ac.be -> Reflecterend en nderzekend handelen, en schrijf je in vr het gratis leerpad bij de links EHBO-kit.

15 15 Bias? Kenmerkend is k dat je als nderzeker zelf deel uitmaakt van de nderzekscntext bij een handelingsnderzek. Je kan, als je dat wilt, k een berep den p de medewerking van je leerlingen als medenderzekers. Hud hierbij rekening met verschillende vrmen van bias die de resultaten kunnen beïnvleden. Z is er de respnse bias, waarbij de nderzekssubjecten dr hun vrkennis ver het nderzeksdel de nderzeksresultaten al gaan verkleuren, f experimenter s bias, waarbij je als nderzeker dr je verwachtingen p verschillende, sms helemaal nbewuste manieren, het nderzek in een bepaalde richting stuurt. Cntrlegrepen? In regulier nderzek wrden één f meer cntrlegrepen samengesteld m aan te tnen dat alleen de handelingsstrategie (de nafhankelijke variabele) een invled heeft p de verandering in je delstelling (de afhankelijke variabele). Binnen een handelingsnderzek kunnen echter zelden vldende cntrlegrepen wrden samengesteld. Dit prbleem ls je p dr de cntext, met andere wrden: de beïnvledende factren, z vlledig mgelijk te expliciteren. Aangezien je als leraar- nderzeker helemaal bent ndergedmpeld in het nderzek, met je zicht krijgen p deze factren, en ze k kunnen verwrden. Je handelingsnderzek heft dus niet te leiden tt een theretisch mdel, maar wel tt een cntextrijke praktijktherie die k je cllega s kan aanspreken. Gegevensverzameling? Het is belangrijk dat je je keuze vr een bepaalde methde m gegevens te verzamelen, kan legitimeren: zrg ervr dat de methde is gekzen p basis van de mgelijkheden die de praktijksituatie biedt. Een aanbevlen werkwijze is het pzetten van triangulatie. In de cntext van dit pleidingsnderdeel betekent dit : het prepen van verschillende getuigen. Deze getuigen gaan vaststellen, f je delstellingen gerealiseerd wrden. Schenk daarbij zwel aandacht aan methdetriangulatie, als aan brnnentriangulatie. 15 Methdetriangulatie: binnen de cntext van het handelingsnderzek is participerende bservatie een vr de hand liggende methde. Je maakt immers deel uit van het geheel en je bent daardr een bevrrdeelde, maar k bevrrechte getuige. Naast bservatie (dr een getuige) zijn er echter ng tal van andere mgelijkheden m gegevens te verzamelen, zals het laten invullen van een (drdachte en crrect pgestelde!) vragenlijst dr de leerlingen, f het registreren van de vaardigheidsvrderingen van je leerlingen, bijvrbeeld dr middel van (reguliere) tetsen, etc.. Er bestaan tientallen handige handbeken en 15 Vr de triangulatiebenadering zie.a.: id=67961&hid=67957

16 16 websites met infrmatie ver verschillende andere praktijkgerichte nderzeksmethden. Wij gaan er van uit dat je zelf creatief p zek gaat. Om je bservatie- en verwerkingsmgelijkheden te vergrten, wrd je aangemedigd m een vide- f audi- pname, f digitale ft s van je les te maken. Methdetriangulatie betekent dus het cmbineren van verschillende wijzen m gegevens te verzamelen 16. Binnen de brnnentriangulatie nderzek je de verschillende perspectieven p het nderzeksnderwerp. Uiteraard ga je in eerste instantie (wetenschappelijke) achtergrndliteratuur drnemen ver het nderwerp. Deze zektcht maakt k deel uit van je pdracht vr dit nderzek, en wij hechten hier heel veel belang aan. Het pzeken van (wetenschappelijke) achtergrndinfrmatie die aanleunt bij juw handelingsnderzeksnderwerp is zelfs cruciaal! Daar dien je mee te beginnen ng vrdat je je hele nderzeksvraag en pzet definitief hebt gefrmuleerd! Bijkmend kan je bij het trianguleren van brnnen k naar de denkbeelden peilen van de andere betrkkenen, zals je mentr, de leerlingen, cllega s, etc.. Het is belangrijk m z veel mgelijk nieuwe brnnen van infrmatie te gebruiken. Dit is bij uitstek een pprtuniteit vr ju m je creativiteit en innvativiteit te tnen. Fase 6: Alternatieven uitveren en nderzeken Tijdens deze zesde fase ga je binnen juw schlcntext de vrgenmen handelingsstrategie uitveren. Tijdens het uitveren mag je het nderzek bijsturen indien dat ndig is. Dit met je wel kunnen verantwrden, dus aangeven en nderbuwen in het ttale verslag. Fase 7: Aanvangssituatie vergelijken met alternatieve situatie. Dit is een belangrijk analysemment. Je stelt vast in welke mate je delstelling werd gerealiseerd. Dit hudt dus in dat je de nieuwe gegevens zal meten structureren, interpreteren en vergelijken met de eerder verzamelde gegevens van de beginsituatie. Je kunt natuurlijk geen appels met peren vergelijken, met andere wrden: de gegevens van de pre- en de pstsituatie(s) meten dus k p een vergelijkbare wijze verzameld en verwrd zijn. Uiteraard relativeer je de resultaten vervlgens, en plaats je ze tegen een bredere kennistheretische achtergrnd. Fase 8: Tekmstige handelswijze vastleggen Op basis van de resultaten trek je cnclusies in verband met de gewenste handelswijze. Bracht de alternatieve wijze de gewenste uitkmst? Wat zijn de verklaringen vr het psitief f negatief beantwrden van deze vraag? Welke elementen hebben de gegevens mgelijkerwijze verkleurd? Wat kan bij een tekmstig handelingsnderzek verbeterd wrden? Deze fase kan eventueel resulteren in een nieuwe hypthese en een nieuw actieplan, dat je in de tekmst pnieuw zu kunnen uittesten 16 Vraag hiervr altijd even de testemming aan de schldirectie én aan de uders, mwille van de privacywetgeving.

17 17 5 DE SUPERVISIESESSIES Tijdens een reeks van een tiental supervisiesessies kmen zwel het reflecterend als het nderzekend handelen en de wisselwerking ertussen aan bd. De sessies vinden plaats in grepjes van vier tt vijf studenten nder de begeleiding van een leerbegeleider. 5.1 Delstelling van de supervisiesessies Tijdens de supervisiesessies wrdt de tijd genmen m samen met anderen te leren van je nderwijservaringen, met inbegrip van de vrbereiding van je handelingsnderzek. De essentiële aspecten van je nderwijsgedrag wrden gethematiseerd en besprken. Je kiest zelf de praktijkervaringen uit waarver je wil leren in het bijzijn en met de hulp van je medestudenten. Zwel prblemen, twijfels, nzekerheden, frustraties, dilemma s en successen kunnen aan bd kmen. De reacties van de leerbegeleider en de medestudenten kunnen het perspectief p je ervaring verruimen. Hun bijdrage zet aan tt verdieping en duiding. In grep wrdt er gezcht naar alternatieven die je later eventueel weer kan uitprberen in je nderwijspraktijk. Op die manier kan je als tekmstige leerkracht buwen aan een persnlijke nderwijsstijl die in vereenstemming is met de berepseisen. Centraal staat de integratie van de prfessinele kennis en vaardigheden in het persnlijk handelen in de nderwijspraktijk. Uiteindelijk meten de sessies je helpen bij het ntwikkelen van een zelfstandige leerhuding, wat betekent dat je p eigen kracht kritisch leert mgaan met leervragen. Drdat je in een grep beginnende leerkrachten je eigen greiprces en je sterktes en zwaktes deelt, ntstaat er een reciprque wisselwerking: k juw cllega- studenten den dit, waardr je nu helder mee kan kijken dr de gen van je grepsgenten naar hun nderwijssituatie. Z krijg je k veling met nderwerpen die je wellicht ng niet bent tegengekmen in je eigen stagecntext. Na een tiental supervisiesessies heb je dan een breder perspectief p de nderwijswereld. Wat is het effect p het individuele leerprces van één student bij de bespreking van een werkzrg van een andere student? En wat is het verschil tussen een supervisiesessie en een kffiepraatje waarbij leraren in pleiding gezellig wat praktijkervaringen met elkaar uitwisselen? Beginnende leerkrachten wrden tijdens hun stage vaak verrmpeld dr de grte heveelheid nieuwe ervaringen. Het plannen en vrbereiden, het lesgeven, het leren verschakelen van het student- zijn naar het leerkracht- en werknemer- zijn, het is allemaal nieuw en heel intens. De eerste maanden wrden dr velen als een ware verlevingsperide ervaren... Waarm dan k ng twee uur per week tijd inlassen vr het reflecteren in kleine grepen ver werkzrgen? Een gede berepspleiding is een allrund pleiding. Ze geeft je niet enkel de kneepjes van het vak mee p het didactische praktische niveau en p het

18 nderwijskundige theretische niveau. Een berepspleiding heeft k een effect p je ntwikkeling als prfessinal p een zeer individuele, duurzame manier. Dankzij het in grep reflecteren ver werkzrgen zal je heel specifieke vaardigheden en gewntes aanleren f versterken, namelijk: het benaderen van een eigen prbleem met een rustgevende, zelfverzekerde huding (je leert veelvuldig tijdens supervisiesessies m jezelf meer tijd te geven m prbleemplssende strategieën p te zeken en ze vervlgens uit te testen). het analyseren van een nderwijsgerelateerd prbleem vanuit een extern gpunt (dit efen je bijvrbeeld wanneer je de werkzrgen van anderen bespreekt), het cachen van medestudenten (tekmstige cllega s) bij hun reflectie p een Scratische wijze. Je leert m vlwassenen te stimuleren tt perspectiefwisseling en kernreflectie. Deze vaardigheid als cach kmt later ged van pas vr jezelf (p metacgnitief niveau), bij het samenwerken met cllega s en zelfs het laten reflecteren van leerlingen Verlp van de supervisiesessies Er wrdt gedurende elk semester, gelijklpend met de stageperide, een reeks van ngeveer tien supervisiesessies van telkens twee uur gerganiseerd. Deze sessies behandelen zwel het reflecteren als het pzetten van een handelingsnderzek. Kennismakings- en intrductiesessie De eerste sessie staat in het teken van het kennismaken en het wederzijds infrmeren. De wensen, delen en verwachtingen van de leerbegeleider en de studenten wrden p elkaar afgestemd. Tijdens de eerste sessie zal je bndig vertellen: wie je bent, vr welke vakken je de lerarenpleiding vlgt; vanuit welke mtivatie jij de pleiding tt leraar vlgt; welk beeld je van jezelf als leraar hebt; wat juw visie p nderwijs is; wat je vr jezelf van de supervisiesessies verwacht; eventueel iets anders dat jij belangrijk vindt. Verder krijg je infrmatie ver de manier van werken en wrden de rganisatrische afspraken gemaakt. Je leerbegeleider geeft telichting bij de leerdelen en legt uit wat er verstaan wrdt nder reflectie, supervisie en nderzekend handelen: welke literatuur je dient dr te nemen, welke methde(s) er gehanteerd wrden, welke pdrachten ter vrbereiding (werkverslag, nderzeksntwerp) f ter verwerking (reflectieverslag) van een supervisiesessie dienen gemaakt te wrden, etc.. 17 We raden je vrijblijvend aan m k Een leraar van klasse van Fred Krthagen en Bram Lagerwerf (2014) hierver te lezen.

19 19 Supervisiesessies Reflecteren Het leren reflecteren gebeurt gaandeweg aan de hand van de persnlijke verhalen van de studenten, uitgeschreven in werkverslagen. Je leert he je elkaar kan helpen m ervaringen te cncretiseren en te thematiseren. De reflecties p deze cncretisering en de besprken thema s zullen hun neerslag vinden in de reflectieverslagen. Je leert het werkmateriaal (werkverslagen en reflectieverslagen) kritisch te benaderen en elkaar met respect te bevragen. Tijdens de supervisiesessie wrdt de reflectiecyclus (zie punt 3.1) uitgediept. De leerbegeleider gebruikt hiervr gepaste supervisiemethdes die verlpen vlgens een gestructureerd schema. Samen met je medestudenten wrdt juw werkverslag verder geanalyseerd, zdat je de essentiële elementen van je nderwijsgedrag kan frmuleren. In de grep wrdt er gezcht naar gepaste alternatieve handelingsstrategieën die je, indien mgelijk, kan uitprberen in je nderwijspraktijk. Bij het begin van elke supervisiesessie maken we, indien ndig, ruimte m acute kwesties te bespreken. De meeste tijd zullen we besteden aan de reflectie ver een werkverslag van één f meerdere studenten. Elke sessie wrdt telkens afgeslten met een uitndiging m daadwerkelijk iets te den met de verwrven inzichten. Waarm verlpen de supervisiesessies vlgens een redelijk strak gestructureerd schema? Supervisie wrdt sms verkeerdelijk gepercipieerd als een kffiepraatje waarbij student- leerkrachten hun verhaal aan elkaar kwijt kunnen. Het is inderdaad z dat supervisie een veilige gelegenheid geeft m ervaringen uit te wisselen, maar het is veel meer dan dat natuurlijk. Er wrdt gewerkt met methdes en gestructureerde efeningen, juist met als del m het kffiepraatjes- niveau te verstijgen. Z wrdt er steeds begnnen met het efenen van het aanzetten van de ander (de inbrenger van de werkzrg) tt een diepere analytische reflectie. Dat gebeurt dr het kunnen stellen van niet- suggestieve vragen aan de ander, het ged kunnen luisteren, en het kunnen herkennen van de verschillende lagen van het ui- mdel van Krthagen in het antwrd van de ander. In de eerste supervisiesessies hebben smmige studenten hier verigens een vrsprng in, dr hun vrpleiding f berepsverleden. Smmige studenten meten hier even aan wennen. Uiteindelijk krijgt iedereen de basis nder de knie. Later kan de ingebrachte werkzrg als gespreksnderwerp even belangrijk f zelfs ndergeschikt zijn aan het efenen van het reflecteren zelf. Wanneer studenten tt de diepste kern van het ui- mdel drdringen, en bij zichzelf hun betrkkenheidsniveau verder ntdekken, ntwikkelen zij k hierbij hun berepsidentiteit verder.

20 20 Onderzekend handelen Tijdens de supervisiesessies zal er k tijd genmen wrden m te efenen met het maken van een nderzekspzet van een handelingsnderzek, bijvrbeeld p basis van iemands reflectieverslag. We besteden hierbij aandacht aan het in kaart brengen (visualiseren, cncretiseren, thematiseren) van een prbleemstelling, het leren frmuleren van nderzeksvragen en daaraan gekppelde SMART- delstellingen, het peratinaliseren van elementen dr ze te herfrmuleren in meetbare variabelen en indicatren, het zeken naar geschikte gegevensverzamelingsmethdes (pzetten van triangulatie), etc.. Vr alle duidelijkheid: het blijft je eigen verantwrdelijkheid m de planning, infrmatieverzameling en de uitvering van je handelingsnderzek te rganiseren. De gebden feedback dient enkel een ndersteuning. Je kan afspreken per vr meer feedback tijdens de algemene cntacturen van de leerbegeleiders indien je dit ndig acht. Welke nderwerpen kmen in de supervisiesessies zal aan bd? In de eerste plaats heeft de reflectie- inhud betrekking p het terrein van je nderwijspraktijk. Het is dan k essentieel dat je tijdens de reflectieperide ervaring pdet in de nderwijspraktijk (stage). Het terrein van de nderwijspraktijk is zeer breed. Enkele vrbeelden: prblemen met de afstand f verhuding leraar- leerling; frustraties ver de inzet van de leerlingen; het mgaan met de beperkingen van de werksituatie; het functineel hanteren van emties in de nderwijspraktijk; aandacht huden en rde handhaven. Naast de nderwijspraktijk kunnen in de supervisiesessies k thema s aan bd kmen die eerder betrekking hebben p: het zeken naar een identiteit en een werkhuding; het mgaan met het eigen leerprces; het werken in de supervisiegrep; de relatie met andere nderwijsactren. Wezenlijk is wel de link met het berep: leerkracht. De supervisiesessies zijn erp gericht een evenwicht te vinden tussen de berepsscialisatie en de persnlijke identiteit. Prblemen uit de persnlijke levenssfeer hren niet thuis in de supervisiesessies. Tussentijdse metareflectie Na enkele supervisiesessies huden we een krte metareflectie. Dit wil zeggen dat we de tijd nemen m kritisch terug te blikken p het reflectieprces tt nu te en het effect daarvan p het functineren in je nderwijspraktijk, p de manier van reflecteren (methdes), p de handelingsstrategie van het nderzek, de samenwerking en sfeer tijdens de supervisie en

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen Vrbereidingsjaar hger nderwijs vr anderstaligen Prvincieplein 1 Cntact: Functieprfiel: Leerndersteuner Vrbereidingsjaar Hger Onderwijs vr Anderstaligen Samenvatting Als leerndersteuner begeleid en ndersteun

Nadere informatie

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o Klas-in-zicht Een negatieve grepsdynamiek, leerlingen die niet met elkaar vereen kunnen kmen, een vertrebelde relatie tussen leerlingen en leerkrachten, meilijk les kunnen geven dr strend gedrag, zijn

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Sociaal agogische vaardigheden

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Sociaal agogische vaardigheden ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Mdule Cde Graduaat Maatschappelijk werk Sciaal aggische vaardigheden Bc5 Lestijden 40 Studiepunten Ingeschatte ttale n.v.t. studiebelasting 50 (in uren) 1 Mgelijkheid

Nadere informatie

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam OPLEIDING tt Verzrgende-IG Ondersteuningsmagazijn Berepstaak E Startbekaam Albeda cllege Branche gezndheidszrg Kwalificatieniveau 4 Chrt: 2010-2011 Fase: Startbekaam Naam student:. P.E1-3.start.gesprek

Nadere informatie

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning.

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning. Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwrding 2. Delstellingen 3. Mdel 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning 1 Verantwrding: Wij willen binnen het nderwijs dat wij geven rekening huden met de

Nadere informatie

Conceptkader Begeleiding in de opleidingsschool BELEIDSKADER BEGELEIDING IN DE SCHOOL STARTENDE LERAREN WAT JE VAN ONS KUNT VERWACHTEN:

Conceptkader Begeleiding in de opleidingsschool BELEIDSKADER BEGELEIDING IN DE SCHOOL STARTENDE LERAREN WAT JE VAN ONS KUNT VERWACHTEN: Pagina1 Cnceptkader Begeleiding in de pleidingsschl BELEIDSKADER BEGELEIDING IN DE SCHOOL STARTENDE LERAREN WAT JE VAN ONS KUNT VERWACHTEN: 1. SCHOOLCULTUUR Lerende rganisatie Gezamenlijke verantwrdelijkheid

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie

Retailmanagement brochure voor bedrijven

Retailmanagement brochure voor bedrijven Campus Schnmeersen Gebuw B Valentin Vaerwyckweg 1 BE-9000 Gent Retailmanagement brchure vr bedrijven Deze brchure bevat de belangrijkste infrmatie ver de pleiding Retailmanagement. De meest up t date infrmatie

Nadere informatie

Solliciteren bij bnr. Selectiecriteria juniormedewerker

Solliciteren bij bnr. Selectiecriteria juniormedewerker Slliciteren bij bnr Fijn dat je wilt slliciteren p de functie van junirmedewerker bnr. Dat kan dr nderstaande vragen te beantwrden, die gebaseerd zijn p de selectiecriteria vr junirmedewerkers. Het eindprfiel

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal Uitwerking kerndel 2 Nederlandse taal Tussendelen en leerlijnen Nederlandse taal Primair nderwijs In samenwerking met het expertisecentrum Nederlands Enschede, 1 juni 2006 Nederlands kerndel 2 Stichting

Nadere informatie

Professioneel handelen in de onderwijspraktijk voor de LIO

Professioneel handelen in de onderwijspraktijk voor de LIO Interfacultair Departement LerarenOpleiding Prfessineel handelen in de nderwijspraktijk vr de LIO Handleiding bij de in-service training van de LIO 2015-2016 Titularis Prf. Dr. Wuter Cls wcls@vub.ac.be

Nadere informatie

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7 Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 2 van 7 Vergaderen Elke vergadering kent een vaste structuur en een vaste vlgrde. Deze structuur

Nadere informatie

Leer / ontwikkelingslijnen. Opleiding Helpende Zorg en Welzijn. BOL en BBL NAAM STUDENT:..

Leer / ontwikkelingslijnen. Opleiding Helpende Zorg en Welzijn. BOL en BBL NAAM STUDENT:.. Leer / ntwikkelingslijnen Opleiding Helpende Zrg en Welzijn BOL en BBL NAAM SUDEN:.. 1 2 Uitleg van het leerlijnenbekje Vr je ligt het leerlijnenbekje van je pleiding Helpende Zrg & Welzijn niveau 2. ijdens

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan Handleiding Het pstellen van een diacnaal beleidsplan Versie 1.0 Generale diacnale cmmissie Datum: augustus 2015 Generale diacnale cmmissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefn (0318) 505541 Website:

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

HERSTELPLAN Bachelor in de Vroedkunde Vives Noord, campus Brugge

HERSTELPLAN Bachelor in de Vroedkunde Vives Noord, campus Brugge 1 HERSTELPLAN Bachelr in de Vredkunde Vives Nrd, campus Brugge INLEIDING Op basis van de externe berdeling die p 21 en 22 maart 2013 heeft plaatsgevnden, heeft de pleiding Vredkunde p 18 nvember 2013 het

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

ECTS-fiche. Opleiding. Persoonsgecentreerd werken. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Opleiding. Persoonsgecentreerd werken. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is m een uitgebreid verzicht te krijgen van de invulling en pbuw van de mdule. Er bestaat slechts één ECTS-fiche vr elke mdule. 1. Identificatie Opleiding Mdule Cde Lestijden

Nadere informatie

Training Werken aan Welbevinden. Opleidingscurriculum. Facit, Velsen-Noord Februari 2011

Training Werken aan Welbevinden. Opleidingscurriculum. Facit, Velsen-Noord Februari 2011 Training Werken aan Welbevinden Opleidingscurriculum Facit, Velsen-Nrd Februari 2011 Inhudspgave Inleiding 3 1. Algemene beschrijving van de pleiding 4 1.1 Delgrep 4 1.2 Kwalificaties 4 1.3 Uitgangspunten

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

Werkblad ontwikkelwijzer Gouden Standaard

Werkblad ontwikkelwijzer Gouden Standaard Werkblad ntwikkelwijzer Guden Standaard Beeld van de leerling Vraag Opmerkingen/antwrden Actie He brengen wij nze leerlingen in beeld? (met g p telating tt gymnasiumstrm) Op welke manier maken wij ptimaal

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is m een uitgebreid verzicht te krijgen van de invulling en pbuw van de mdule. Er bestaat slechts één ECTS-fiche vr elke mdule. 1. Identificatie Opleiding GRADUAAT MARKETING

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu De denkstijltest Wat is het? Uw manier van denken bepaalt in sterke mate he u zich velt en he u handelt. Dat geldt vr individuen, maar k vr teams en rganisaties. MindSnar is een methde waarmee denkstijlen

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

Checklist Veranderaanpak Inhoud en Proces

Checklist Veranderaanpak Inhoud en Proces list Veranderaanpak Inhud en Prces AdMva 2011 www.admva.nl www.arbcatalgusvvt.nl list Veranderaanpak Inhud en Prces www.arbcatalgusvvt.nl Clfn Sturen p Werkdrukbalans en Energie AdMva 2011 Erna van der

Nadere informatie

LEERVRAAG 2. - Informatie: - informeren. - observeren. - middelen zoeken. - actie ondernemen. - evalueren

LEERVRAAG 2. - Informatie: - informeren. - observeren. - middelen zoeken. - actie ondernemen. - evalueren LEERVRAAG 2 Leervraag (wat is /he kan ik vraag) He krijg ik een vllediger beeld van de hulp die Daan krijgt? Activiteiten uit stappenpla n - infrmeren - bserveren - middelen zeken - actie ndernemen - evalueren

Nadere informatie

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014 Evaluatierapprt Scalda - Grep 3 29 januari 26 maart 2014 1. Inleiding, deelnemers en activiteiten In dit dcument wrden de bevindingen weergegeven van begeleiders en deelnemers die betrkken waren bij de

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Pieter Swager/ Jos Fransen lectoraat elearning

Pieter Swager/ Jos Fransen lectoraat elearning 1 Pieter Swager/ Js Fransen lectraat elearning Scenari: 1 e deel afstudeerfase (1 e semester): schrijven nderzeksplan (vrbeeldscenari/ blauwdruk van een leerpraktijk) Vraf Onderwijskundig kader waarbinnen

Nadere informatie

Vier beproefde manieren om de pot met goud, leren van elkaars ervaringen, open te maken

Vier beproefde manieren om de pot met goud, leren van elkaars ervaringen, open te maken Vier beprefde manieren m de pt met gud, leren van elkaars ervaringen, pen te maken Het leren van ervaringen vraagt m het nderzeken van die ervaringen, het liefst in een grep samen met anderen. Dit kan

Nadere informatie

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement 6. Opleidingskader vr de prcespleiding Infrmatiemanagement In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr prcessen nder Bevlkingszrg. Hiernder wrdt het pleidingskader vr

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

IKZ DEEL II : De informatieronde

IKZ DEEL II : De informatieronde Vanuit het standpunt van de zn is de schaduw nzichtbaar (Gethe) IKZ DEEL II : De infrmatiernde Het is méér dan een cliché f butade: m aan een breed kwaliteitsbeleid te werken, heb je écht steun, inbreng

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding Module Professioneel handelen in de onderwijspraktijk 1 PHIOLIO1

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding Module Professioneel handelen in de onderwijspraktijk 1 PHIOLIO1 ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is m een uitgebreid verzicht te krijgen van de invulling en pbuw van de mdule. Er bestaat slechts één ECTS-fiche vr elke mdule. 1. Identificatie Opleiding SLO Mdule Prfessineel

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode samen beslist beter besluiten Training Faciliteren dr middel van de mderatiemethde Training Techniek Resultaat Tepasbaar. Dynamisch. Interactief. Visueel. Zelfdcumenterend. Overzichtelijk. Betrkkenheid.

Nadere informatie

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten Inleiding Stichting Kwaliteit in Basis GGZ gelft dat de mentale zrg in Nederland

Nadere informatie

Aanbod Diensten Baan in Beeld

Aanbod Diensten Baan in Beeld Aanbd Diensten Baan in Beeld 3751 LM Bunschten inf@baaninbeeld.cm www.baaninbeeld.cm Inhudspgave 1. Over Baan in Beeld p. 3 Wie wij zijn, utplacement en lpbaanadvies, fcus, resultaat en lcatie. 2. Outplacementprgramma

Nadere informatie

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle Zrg p K.S.T.S. Temse-Velle Beste uders, De zrgwerking p nze schl bestaat al heel wat jaren en is vrtdurend in beweging. Enerzijds mdat de wetgeving i.v.m. zrg verandert, anderzijds mdat leerlingzrg zelf

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3 LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Peride 1 t/m peride 3 In leerjaar 4 met je de keus gaan maken; wat wil jij gaan den wanneer je het vmbdiplma hebt? Om te laten zien dat je uiteindelijk een studie, die bij je

Nadere informatie

Voorbeeld oefentypes online e-learningmodules CommArt Int.

Voorbeeld oefentypes online e-learningmodules CommArt Int. Vrbeeld efentypes nline e-learningmdules CmmArt Int. In dit dcument wrdt verwezen naar de specifieke inhud van een van nze e- learningmdules. De efentypes wrden echter gebruikt in alle e-learningmdules

Nadere informatie

Wie zijn we? Kernwaarden in ons handelen zijn:

Wie zijn we? Kernwaarden in ons handelen zijn: Wie zijn we? Zrggrep Kans is een zrginstelling die ptimale zrg, begeleiding en huisvesting biedt aan zwel jngvlwassenen met psychiatrische strnissen en daarmee samenhangende gedragsprblematiek, als aan

Nadere informatie

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum.

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum. Verslag wrkshp 1 en 2 : In de wrkshp is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tt de theretische nderbuwing/ het theretisch kader van het curriculum. Een eerste reactie p de pzet van het curriculum:

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Let op!! Niet zwemmen i.v.m. blauwalg. Leerdoelen: Kerndoelen Curriculum watereducatie SLO: NME leergebied: Werkvormen: Vakgebied: Niveau: Tijdsduur:

Let op!! Niet zwemmen i.v.m. blauwalg. Leerdoelen: Kerndoelen Curriculum watereducatie SLO: NME leergebied: Werkvormen: Vakgebied: Niveau: Tijdsduur: Let p!! Niet zwemmen i.v.m. blauwalg Vakgebied: Niveau: Tijdsduur: Bilgie, Aardrijkskunde klas 3 hav/vw ± 140 minuten Niet zwemmen i.v.m. blauwalg, we zien deze brden steeds vaker. Maar wat is blauwalg

Nadere informatie

Saxionstudent.nl CE 1

Saxionstudent.nl CE 1 Thema: Marktanalyse (semester 1) Prject: Desk en Fieldresearch 56357 Vrwrd Vr u ligt het plan van aanpak vr het prject Desk en Fieldresearch, vr het thema marktanalyse van semester 1. Het is de bedeling

Nadere informatie

De Ultieme Sollicitatie Gids.

De Ultieme Sollicitatie Gids. De Ultieme Sllicitatie Gids. Ha Aanstaande Superheld! Hierbij een mie verzameling met nuttige infrmatie. Lees het dr en kijk wat je eruit kunt halen. Sms staan er bepaalde tips f acties dubbel in. Dat

Nadere informatie

VISIE OP LEREN. De uitgangspunten van de samenwerking; Het opleiden binnen het partnerschap; Het leren binnen het partnerschap.

VISIE OP LEREN. De uitgangspunten van de samenwerking; Het opleiden binnen het partnerschap; Het leren binnen het partnerschap. VISIE OP LEREN Opleiden en leren in het partnerschap Apeldrn Zutphen Vr het welslagen van de missie is het van het grtste belang dat binnen het partnerschap gewerkt wrdt vanuit een gemeenschappelijke visie

Nadere informatie

Uitnodiging Vormingsreeksen & coachingstrajecten

Uitnodiging Vormingsreeksen & coachingstrajecten Uitndiging Vrmingsreeksen & cachingstrajecten In januari 2006 startte de K.U.Leuven, in samenwerking met K VIV, VOV en Amazne het prject Vruwelijk Ingenieur. Het prject krijgt de financiële steun van het

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

Functiefamilie: Directie

Functiefamilie: Directie Bijlage 3 bij Regeling ntwikkelen, functineren en berdelen (Cmpetenties per functieprfiel) Functiefamilie: Directie Cmpetentie: Netwerken De mate waarin de persn relaties en/f samenwerkingsverbanden binnen

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING DIT BEN IK

PROJECTBESCHRIJVING DIT BEN IK PROJECTBESCHRIJVING DIT BEN IK Leerlijn Theater Thema Identiteit Grep 3 en 4 Maart 2016 Cultuurnderwijs p zijn Haags Leerlijn Theater Thema Identiteit Grep 3 en 4 Maart 2016 Deze prjectbeschrijving wrdt

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting MatchWinners Rermnd jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting Matchwinners Rermnd 1. Intr Sinds 2009 biedt

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Vlaanderen: Primair onderwijs Brongebruik Kerndoel 7: De leerlingen kunnen op hun niveau verschillende informatiebronnen raadplegen.

Vlaanderen: Primair onderwijs Brongebruik Kerndoel 7: De leerlingen kunnen op hun niveau verschillende informatiebronnen raadplegen. Lesbeschrijving Brn vr Werk Aan de hand van deze 5 lessen ntdekken de leerlingen dat de Schelde veel mgelijkheden biedt vr werk. En daarmee van essentieel belang is vr nze regi. Relatie met kerndelen:

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Contract gedragsverandering

Contract gedragsverandering Cntract gedragsverandering Stappenplan m je delen te bereiken Tips m je delen te bereiken Cntract vr gedragsverandering (vrbeeld) Del/gedrag Om deel te nemen aan de Dam tt Dam lp met mijn vriendengrep

Nadere informatie

Ace! E-book. Ace! Management Partners Training Coaching Consulting Interim Management

Ace! E-book. Ace! Management Partners Training Coaching Consulting Interim Management Ace! Management Partners Training Caching Cnsulting Interim Management Den Haag Amsterdam Den Bsch Rtterdam Zwlle Utrecht Arnhem Amersfrt Breda Eindhven Maastricht Brussel Antwerpen Ace! E-bk Ace! E-bk

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

Samenwerkingsschool Balans

Samenwerkingsschool Balans Samenwerkingsschl Balans DYSLEXIEBELEID_p website.dc - 1-1. Wat is dyslexie De Gezndheidsraad prbeerde jaren geleden tt natinale vereenstemming te kmen dr een glbale mschrijving p te stellen waarin iedereen

Nadere informatie

Godsdienstige stellingname collega

Godsdienstige stellingname collega Gdsdienstige stellingname cllega Je werkt p een penbare basisschl en hebt kinderen van verschillende natinaliteiten in je grep. Een van je cllega's draagt een hfddek. De kinderen uit haar grep scren ged

Nadere informatie

Stap 4: 4. Zelfevaluatie in de hand

Stap 4: 4. Zelfevaluatie in de hand Stap 4: 4. Zelfevaluatie in de hand 1 Del De 5 vinger methdiek is een brainstrmtechniek die als del heeft m de deelnemers de huidige werksituatie te analyseren, vanuit een ttaalverzicht, en tevens p zek

Nadere informatie

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform:

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform: Plan Samenvatting criteria arbeidsmarktplatfrm: 1. Cncreet prjectidee: het prject richt zich p het terugdringen van een veelheid van taken van persneelsleden p kleine schlen en p het inzetten van persneel

Nadere informatie

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking Prjectcyclusbeheer: een handige tl bij het uitbuwen van een werking Inhud Bij het starten met een Brede Schl is het, na het verkennen van partners en mgelijkheden, belangrijk m structureel de werking uit

Nadere informatie

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma Deel 1. Prcedure vr het indienen van een schakelprgramma Waarm een schakelprgramma? Vr telating tt de pstinitiële master pleiding Kwaliteit en veiligheid in de patiëntenzrg is een geaccrediteerd master

Nadere informatie

Biontica Workshop Zelfredzaamheid & Zelfsturing

Biontica Workshop Zelfredzaamheid & Zelfsturing Bintica Wrkshp Zelfredzaamheid & Zelfsturing Visie p Zelfredzaamheid & Zelfsturing Lgica van het gevel, Arnld Crnelis, 1998, ISBN 90-72258- 02-9 Het verbrgen prgramma vr het menselijk leren is aangebren

Nadere informatie

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4 ACT in LOB Werkbladen Tlkit De infrmatietrechter Deze tl helpt je m de grte heveelheid infrmatie ver studiekeuze vr jezelf behapbaar te maken. Je kunt p verschillende niveaus met de infrmatie ver studies

Nadere informatie

Samenvattend rapport Operationeel Leidinggevenden

Samenvattend rapport Operationeel Leidinggevenden Samenvattend rapprt Operatineel Leidinggevenden Organisatie: Bevragingsperide: Rapprtdatum: ttaal 25/11/2014-24/12/2014 27/01/2015 He situeert u dit rapprt? Dit rapprt bevat het glbale verzicht van de

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

Evaluaties in de SAMWD info voor leerlingen en ouders

Evaluaties in de SAMWD info voor leerlingen en ouders Evaluaties in de SAMWD inf vr leerlingen en uders Wij willen al diegenen die zich als leerling inschrijven in nze academie een brede, drgedreven artistieke vrming p maat bieden. Breed artistiek: we zetten

Nadere informatie

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau Cllege vr schljaar 2014-2015 Plaatsingsrichtlijnen p het Dr. Nassau Cllege In de kmende jaren zal de Cit eindtets in het basisnderwijs niet meer afgenmen wrden in februari,

Nadere informatie

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw *

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * Wanneer uders bij een scheiding cnflicten hebben, dan heeft dat vaak grte gevlgen vr de ntwikkeling van de kinderen.

Nadere informatie

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2 INHOUD Hfdstuk 1 Inleiding 2 Hfdstuk 2 Wat hudt die extra begeleiding in? 4 LWOO Praktijknderwijs Wie kmt ervr in aanmerking? Wie beslist daarver? Hfdstuk 3 Wat hudt het nderzek van het COB in? 7 Welke

Nadere informatie

Helpt de GGZ? Kort verslag van de 2de informatiebijeenkomst over ROM ggz 12 oktober 2010, Amersfoort

Helpt de GGZ? Kort verslag van de 2de informatiebijeenkomst over ROM ggz 12 oktober 2010, Amersfoort Helpt de GGZ? Krt verslag van de 2de infrmatiebijeenkmst ver ROM ggz 12 ktber 2010, Amersfrt Op 12 ktber zijn 50 cliënten, verwanten, leden van cliënten- en familieraden en ervaringsdeskundigen in Amersfrt

Nadere informatie

Verkorte Handleiding Versie Medewerker Januari 2013

Verkorte Handleiding Versie Medewerker Januari 2013 Verkrte Handleiding Versie Medewerker Januari 2013 Starten met OTIB-skillsmanager OTIB-skillsmanager is een instrument m het gesprek dat u gaat veren met uw leidinggevende vr te bereiden. U wrdt gevraagd

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

Producten en prijzen 2012

Producten en prijzen 2012 TypeWrld Pstbus 38 2410 AA Bdegraven Nederland Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl instruct@instruct.nl België www.instruct.be instruct@instruct.be Prducten en prijzen 2012 TypeWrld Leren

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling Prtcl bij het verlijden van een gezinslid van een leerling Algemeen: Er wrden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het lcatie aanspreekpunt f de directeur meldt alleen dat nze 1 ste zrg de nabestaanden

Nadere informatie

Tips Digiduif. 1. U logt in op digiduif met uw e-mail adres en wachtwoord.

Tips Digiduif. 1. U logt in op digiduif met uw e-mail adres en wachtwoord. Tips Digiduif 1. U lgt in p digiduif met uw e-mail adres en wachtwrd. 2. U kiest de knp instellingen. Op de vlgende pagina s kunt u allerlei zaken invullen en aanpassen die bij uw accunt hren. Tevens zit

Nadere informatie

Lesbeschrijving. Historische bronnen - beeldmateriaal

Lesbeschrijving. Historische bronnen - beeldmateriaal Lesbeschrijving Histrische brnnen - beeldmateriaal Aan de hand van deze les ntdekken de leerlingen dat de Schelde niet alleen nu, maar k vreger al veelvuldig als nderwerp p ft s werd gezet en vrkwam p

Nadere informatie

Opbrengsten VSO Panta Rhei College schooljaar 2014-2015

Opbrengsten VSO Panta Rhei College schooljaar 2014-2015 Opbrengsten VSO Panta Rhei Cllege schljaar 2014-2015 Inleiding Iedere schl heeft tt taak nderwijs te bieden waarbij de leerlingen kennis, vaardigheden en hudingen verwerven. Uitgangspunt vr dat aanbd zijn

Nadere informatie

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES The literature review Het is belangrijk m te bepalen wat anderen al ver het prbleem geleerd hebben vr je het zelf bestudeerd. Het idee van een literatuurstudie

Nadere informatie

Deelprojectplan. Projectadministraties

Deelprojectplan. Projectadministraties Deelprjectplan Prjectadministraties Het beheersen van prjectadministraties dr de invering van een hgeschlbrede methdiek. 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Prbleemverkenning en stelling 3. Prjectdelen 4.

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

Een profiel maken voor [onderwerp]

Een profiel maken voor [onderwerp] MPA MindSnar Een prfiel maken vr [nderwerp] Wat det MPA, de denkstijltest? MPA legt u vragen en keuzes vr. Z zekt het naar patrnen in he u denkt. Van die patrnen maakt het grafieken en rapprten. Bvendien

Nadere informatie