Wetenschappelijk onderzoek in de klinische praktijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wetenschappelijk onderzoek in de klinische praktijk"

Transcriptie

1 Symposium Wetenschappelijk onderzoek in de klinische praktijk 9 december 2010

2

3 Symposium Wetenschappelijk onderzoek in de klinische praktijk 9 december 2010

4 Inhoud Wetenschappelijk onderzoek in de klinische praktijk - Het symposiumprogramma De keynotes De posterpresentaties Twelve year history of depression and image of God: results from the Longitudinal Aging Study Amsterdam Arjan Braam Cognitive functioning after transient ischemic attack Ineke Brands The Telephone Interview for Cognitive Status (TICS) as triage tool in a memory clinic Ineke Brands Are recently identified genetic variants regulating BMI in the general population associated with anorexia nervosa? Marek Brandys Thuiscoaching van Marokkaanse families waar een naaste schizofrenie heeft: een kwalitatief onderzoek Benaisse Hallich De Tourette beloopstudie; een vervolgonderzoek bij de AAA Mathilde Huisman Ik voel, ik voel wat jij niet voelt: verstoorde tactiele perceptie in Anorexia Nervosa Anouk Keizer 4

5 Somatische morbiditeit en mortaliteit bij ouderen met schizofrenie Manon Kleijweg Social cognition as a function of personality organization in patients with severe somatoform disorders and psychiatric controls Jurrijn Koelen De invloed van Cognitieve Remediation Therapie op het cognitief functioneren in eetstoornissen Charlotte van der Kruijk Ervaringsgerichte therapiegroep voor hoogfunctionerende met ASS (9 t/m 12 jaar) gericht op het bevorderen van sociale vaardigheden Marjolein Langemeijer Thuisbehandeling bij angstige thuiszitters Anneke van den Maagdenberg De invloed van emoties op beslisgedrag bij vrouwen met eetbuien Floor van Meer Suïcides bij opgenomen patiënten: een systematische review Henk Nijman Is alles naar wens? Een overzicht van patiënttevredenheid in Altrecht van Henk Nijman 5

6 Effecten van oogbewegingen, bilaterale piepjes en alleen ophalen van herinnering in de EMDR-behandeling van PTSS Marleen Rijkeboer Consultatie in de V&V sector door Altrecht ggz, afdeling ouderen Mirella Steenbeek Alles Kidzzz: Een RCT-studie naar een geïndiceerde preventieve interventie op de basisschool voor kinderen met externaliserend probleemgedrag Sabine Stoltz Adult attachment style, personality organization and cognitive and affective alexithymia in patients with somatoform disorders Frauke Stuke Eerste resultaten Routine Outcome Metingen bij FACT-cliënten Wilma Swildens Jongeren weer succesvol terug naar school?! Nicolle van de Wiel Het Pakket Interventie Mantelzorg op Maat (PIMM) Marian Zegwaard Altrecht Science

7 7

8 Wetenschappelijk onderzoek in de klinische praktijk - Het symposiumprogramma Inspiratie opdoen, met collega s ervaringen uitwisselen en kennis nemen van het belang van samenwerking en concrete onderzoeksresultaten voor cliënt en klinische praktijk. Dit tweede symposium van Altrecht Science is daarvoor dé gelegenheid. Wetenschappelijk onderzoek in de klinische praktijk is deze keer het thema van het jaarlijkse symposium van Altrecht Science dat dit jaar op 9 december plaatsvindt. Het symposium is bestemd voor medewerkers van Altrecht met belangstelling voor wetenschappelijk onderzoek. Altrecht heeft een productieve samenwerking met meerdere universiteiten op het gebied van wetenschappelijk onderzoek. Hierdoor is een levendige wisselwerking ontstaan tussen de klinische en onderzoekspraktijk die de patiëntenzorg ten goede komt. Wij hopen dat dit symposium u een goed beeld geeft van deze wisselwerking. OVER HET BELANG VOOR DE PRAKTIJK Het symposium wordt ingeleid door drs. Roxanne Vernimmen (Raad van Bestuur) en prof. dr. Iris M. Engelhard (Altrecht Science). Vervolgens verzorgen vijf collega s van Altrecht een keynote over de relevantie van onderzoek voor de klinische praktijk binnen hun afdeling. Het gaat daarbij om recente belangrijke inzichten uit fundamenteel en/of patiëntgebonden onderzoek en interessante ontwikkelingen die de patiëntenzorg kunnen verbeteren. De sprekers zijn werkzaam op het gebied van eetstoornissen, bipolaire stoornissen, psychosomatische stoornissen (de drie erkende TopGGZ-afdelingen), angststoornissen en psychotische kwetsbaarheid bij jongeren. In het ochtendprogramma komen de volgende sprekers aan het woord: Dr. Annemarie A. van Elburg: Eetstoornissen: tussen neurobiologie en behandelpraktijk Prof. dr. Ralph W. Kupka: Bipolaire stoornissen: wat is er (aan) te doen? Dr. Jan H. Houtveen: De psychofysiologie van somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten: verschuiving van lichaam naar brein Dr. Daniëlle C. Cath: De rol van extinctieleren bij angststoornissen Dr. Tom van Wel: ROM en de relevantie voor de dagelijkse praktijk bij ABC - voor jongeren met een psychotische kwetsbaarheid 8

9 Een beschrijving van de keynotes vindt u verderop in dit boekje. Naast deze keynotes zal prof. dr. Richard van Dyck kort ingaan op de rol van de Wetenschappelijke Advies Raad van Altrecht. ONTMOETING MET BEKENDE EN ONBEKENDE COLLEGA S Het middagprogramma heeft de vorm van een netwerkbijeenkomst voor onderzoekers bij Altrecht en andere collega s die betrokken zijn bij wetenschappelijk onderzoek. Doel hiervan is met elkaar kennis te maken, elkaar te informeren, ervaringen uit te wisselen en elkaar te inspireren. Eerst is er de gelegenheid nieuwe contacten te leggen via speeddaten. Op die manier ontmoet men collega s in het onderzoekslandschap van Altrecht. INFORMELE POSTERMARKT Via een postermarkt kan in een informele sfeer kennis worden gemaakt met de grote verscheidenheid aan wetenschappelijk onderzoek binnen Altrecht. Bezoekers kunnen met de onderzoeker persoonlijk discussiëren over diens onderzoek. Na afloop bepaalt het publiek samen met een jury welke poster zij het beste vond. Van alle posters is een abstract opgenomen in dit boekje. De dag wordt afgerond met de uitreiking van de Posterprijs 2010 en een borrel. DE PROGRAMMACOMMISSIE Iris Engelhard, hoogleraar Academisering van de GGZ, Altrecht Science en Universiteit Utrecht Annemarie van Elburg, voorzitter Commissie Wetenschappelijk Onderzoek Altrecht Paul Westmeijer, manager Altrecht Science en Altrecht Academie Carieneke Kandou, beleidsmedewerker Altrecht Science 9

10 DE SPREKERS Dr. Daniëlle C. Cath is psychiater bij het Academisch Angstcentrum Altrecht (AAA) en programmavoorzitter Angst. Zij is tevens als universitair hoofddocent werkzaam bij de vakgroep Klinische en Gezondheidspsychologie van de Faculteit Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht. Prof. dr. Richard van Dyck is de voorzitter van de Wetenschappelijke Advies Raad van Altrecht. Hij is emeritus hoogleraar Psychiatrie, Vrije Universiteit Amsterdam. Momenteel is hij onafhankelijk adviseur voor het hoger onderwijs en de geestelijke gezondheidszorg en is hij penvoerder van de Nederlandse Studie naar Depressie en Angst (NESDA). Dr. Annemarie A. van Elburg is kinder- & jeugdpsychiater en medisch manager bij Altrecht Eetstoornissen Rintveld (Zeist) en tevens voorzitter van de Commissie Wetenschappelijk Onderzoek van Altrecht. Zij werkt ook als wetenschappelijk medewerker bij de afdeling Kinder- & Jeugdpsychiatrie van het Universitair Medisch Centrum Utrecht Prof. dr. Iris M. Engelhard is hoogleraar Academisering bij Altrecht Science en de vakgroep Klinische en Gezondheidspsychologie, Universiteit Utrecht. Dr. Jan H. Houtveen is universitair docent en onderzoeker bij de vakgroep Klinische en Gezondheidspsychologie van de Faculteit Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht en hij is tevens werkzaam als onderzoeker bij Altrecht Psychosomatiek. Prof. dr. Ralph W. Kupka is hoogleraar Bipolaire Stoornissen aan het VU Medisch Centrum te Amsterdam en is als psychiater werkzaam bij de Academische Werkplaats Bipolaire Stoornissen van GGZ ingeest (locaties Amsterdam en Hoofddorp) en bij Altrecht Bipolair (Utrecht). Drs. Roxanne Vernimmen is psychiater en voorzitter van de Raad van Bestuur van Altrecht. Dr. Tom van Wel, medisch socioloog en gezondheidszorgpsycholoog, is beleidspsycholoog en onderzoeker bij ABC, de afdeling van Altrecht voor jongeren met een psychotische kwetsbaarheid. Ook is hij docent/consulent bij St. Rehabilitatie 92 (Utrecht), docent/scriptiebegeleider aan het lectoraat Rehabilitatie, Hanzehogeschool Groningen, en namens Altrecht verbonden aan Kenniscentrum Phrenos. Drs. Paul Westmeijer is manager van Altrecht Science en Altrecht Academie. 10

11 11

12 De keynotes Eetstoornissen: tussen neurobiologie en behandelpraktijk - A. van Elburg Eetstoornissen zoals Anorexia en Boulimia Nervosa zijn ernstige ziektebeelden met zowel lichamelijke als psychische symptomen. Hoewel de oorzaak van eetstoornissen niet opgehelderd is, is in toenemende mate duidelijk dat een genetische predispositie in combinatie met een trigger (bijvoorbeeld vanuit de maatschappij) tot de ziekte kan leiden. In deze presentatie zal een aantal bezinningen uit translationeel onderzoek, zoals dat op Rintveld in samenwerking met het Rudolf Magnus Instituut wordt verricht, worden besproken. Hun betekenis voor de behandelpraktijk wordt aan de hand van enkele voorbeelden toegelicht. Bipolaire stoornissen: wat is er (aan) te doen? - R. Kupka Bipolaire (manisch-depressieve) stemmingsstoornissen worden gekenmerkt door periodiek optredende manische en depressieve episoden, die met een aanzienlijke ziektelast gepaard gaan en bovendien langdurige emotionele en sociale consequenties kunnen hebben. De huidige behandelingen zijn voor veel patiënten slechts gedeeltelijk effectief. Bovendien is er vaak sprake van psychiatrische en somatische comorbiditeit. De Top-GGZ-afdeling Altrecht Bipolair gaat de komende jaren samenwerken met de Academische Werkplaats Bipolaire Stoornissen van VUmc/GGZ ingeest. In deze presentatie worden belangrijke knelpunten in diagnostiek en behandeling besproken en hoe onderzoek in grote ambulante settingen zich hierop kan richten. De psychofysiologie van somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK): verschuiving van lichaam naar brein - J. Houtveen In deze presentatie wordt een up-to-date-overzicht gegeven van het wetenschappelijke onderzoek naar somatisch niet of onvoldoende verklaarde lichamelijk klachten. Er zal worden ingegaan op: 1) psychologische en gedragsmechanismen die de klachten (mede) in stand kunnen houden en die het uitgangspunt vormen van veel evidence-based interventies (het gevolgenmodel), 2) of er voor veelvuldig gehanteerde perifeer stressfysiologische verklaringsmodellen wel wetenschappelijke evidentie bestaat, 3) recente inzichten vanuit de neuroscience (fmri-studies), en 4) recente inzichten vanuit de psychoneuroimmunologie. 12

13 De rol van extinctieleren bij angststoornissen - D. Cath In deze presentatie wordt ingegaan op nieuwe ontwikkelingen in de genetica en in het experimenteel onderzoek bij angststoornissen. Onderzoek naar angstmechanismen is gebaseerd op klassieke angstconditionerings- en extinctieparadigma s die zijn getest bij gezonde personen en die kunnen worden uitgebreid met contextuele cues. Met contextuele cues wordt de verwachting getest in hoeverre een persoon kan leren een bepaalde specifieke omgeving als veilig of als gevaarlijk te herkennen. Een volgende stap is nu om datgene wat we geleerd hebben over angstmechanismen bij gezonde mensen te gaan inzetten bij patiënten met een angststoornis om de behandeling te kunnen optimaliseren. Verder wordt ingegaan op onderliggende genetische mechanismen van dysfunctionele conditionering bij patiënten. ROM en de relevantie voor de dagelijkse praktijk bij ABC - voor jongeren met een psychotische kwetsbaarheid - T. van Wel Vanaf 2003 vindt binnen de divisie Willem Arntsz jaarlijks routine outcome monitoring (ROM) plaats van de zorgbehoeften, kwaliteit van leven en functioneren van cliënten met Ernstige Psychiatrische Aandoeningen (EPA). Inmiddels is een bestand opgebouwd van één of meer metingen met gevalideerde onderzoeksinstrumenten over ongeveer cliënten. De informatie uit deze ROM, de Utrechtse Zorgmonitor, wordt individueel teruggekoppeld aan de hulpverlener van betreffende cliënten in het elektronisch patiëntendossier (EPD) met als doel om deze informatie te gebruiken om de hulpverlening beter op de behoeften van individuele cliënten af te stemmen. Daarnaast vormt de monitor een rijke bron van informatie voor beleidsvragen en praktijkrelevant wetenschappelijk onderzoek. In deze presentatie wordt aan de hand van de Utrechtse zorgmonitor geschetst hoe we aan beide ambities tegemoet proberen te komen. 13

14

15 De posterpresentaties 15

16 01. Twelve year history of depression and image of God: results from the Longitudinal Aging Study Amsterdam Presentatie door: Arjan Braam - psychiater 1-2 I.s.m.: H. Schaap Jonker 3 M. van der Horst 2 B. Steunenberg 2 A.T.F. Beekman 2 W. van Tilburg 2 D.J.H. Deeg 2 1. Altrecht, Divisie Willem Arntsz 2. VU Medisch Centrum, EMGO+ Instituut en Vakgroep Psychiatrie, Longitudinal Aging Study Amsterdam 3. Universiteit Groningen, Vakgroep Godsdienstpsychologie Arjan Braam is sinds 1992 verbonden aan LASA, thans vanuit Altrecht. In de laatste decennia komt steeds meer empirisch onderzoek beschikbaar over de relatie tussen religiositeit en depressie. Over de emotionele beleving van religiositeit en depressie bestaat relatief minder onderzoek. Die emotionele beleving wordt vaak gerelateerd aan het godsbeeld, waarbij er gevoelens zijn te onderzoeken over bijvoorbeeld troost, straf, angst of boosheid naar God. De huidige studie gaat in op de vraag hoe de gebleken kwetsbaarheid voor depressie onder ouderen samenhangt met diverse aspecten van het godsbeeld. In het kader van de Longitudinal Aging Study Amsterdam, Vrije Universiteit (LASA, een bevolkingsstudie bij ouderen in de Nederlandse bevolking met terugkerende interviews iedere drie jaar vanaf 1992) is in 2005 een aanvullende postenquête uitgevoerd tussen twee hoofdmetingen. Er zijn twee groepen respondenten geselecteerd (totaal n=304), in de leeftijd van jaar: 190 respondenten die bij vorige vier LASA-interviews in de voorliggende 12 jaar minstens één keer een hoge score hadden op de depressie screeningsschaal (CES-D >=16) en 114 respondenten als controlegroep, zonder eerdere depressiviteit. Tijdens de voorliggende interviews is ook het Diagnostic Interview Schedule afgenomen voor wat betreft major depression. Godsbeeld is onderzocht met de vragenlijst Godsbeeld (Murken/Schaap Jonker), welke zes subschalen bevat (gevoelens naar God - positief, angst, onvrede; perceptie van handelen van God - steunend, straffend/heersend, 16

17 passief). Controlevariabelen betroffen leeftijd, sekse, burgerlijke staat, opleiding en lichamelijke beperkingen. Depressieve symptomen (huidig én in de afgelopen 12 jaar) vertoonden een duidelijke samenhang met angstige gevoelens naar God alsook met gevoelens van onvrede naar God. Hetzelfde patroon ging op voor het vaker hebben doorgemaakt van minor depression (CES-D >=16) en eerdere major depression. De samenhangen tussen positieve aspecten van het Godsbeeld en lagere niveaus depressieve symptomen waren significant maar minder sterk. Emotionele aspecten van religiositeit lijken duidelijk gerelateerd aan de kwetsbaarheid voor depressiviteit onder ouderen. Voor degenen die kwetsbaar zijn voor depressie, vertonen de religieuze gevoelens mogelijk overeenkomsten met anhedonie, angst of een dysfore stemming, en wijzen op de ondervonden existentiële leegte tijdens een depressie. 17

18 02. Cognitive functioning after transient ischemic attack Presentatie door: Ineke Brands - neuropsycholoog I.s.m.: L. Breden 2 J.S. Straver 1 J.M.L. Henselmans 1 1. Zuwe Hofpoort Ziekenhuis, Woerden 2. Experimental Psychology, Utrecht University, Utrecht 3. Altrecht ggz A Transient Ischemic Attack (TIA) is caused by temporary changes in blood supply to a particular area of the brain, resulting in brief neurologic dysfunction. Although neurological symptoms persist, by definition, for less than 24 hours, patients often report longlasting fatigue, headache and concentration problems suggestive of cognitive decline (1). To date, only few studies addressed this topic with inconsistent results (2). The aim of this pilotstudy is to assess cognitive performance in first time TIA-patients without comorbid neurological disorders. 36 TIA-patients (mean age: 65.5 ± 6.5; mean time of testing after TIA: 1 month) were compared with 36 age and education matched controls (CON) from the Utrecht Diabetic Encephalopathy Study Group (3). Cognition was studied by extensive neuropsychological assessment, covering five major cognitive domains, i.e. abstract reasoning, speed of information processing, memory, attention and executive functioning and visuoconstruction. TIA-patients performed slightly worse on almost all neuropsychological tests compared to controls (effect sizes ), reaching significance only for the domain attention and executive functioning (p=0.03) and tended to be significant for visuoconstruction (p=0.05). 18

19 Cognitive performance one month after TIA is mildly disturbed. We speculate that TIA-patients seem to be able to reach similar levels of performance as controls of the same age and education do, but have a diminished ability to efficiently process unstructured information. Future studies should address this issue as well as the progression over time and the possible relation with symptoms such as fatigue, headache and levels of psychological well-being. References (1) Brandt, J., Spencer, M., & Folstein, M. (1988). The Telephone Interview for Cognitive Status. Neuropsychiatry, Neuropsychology, and Behavioral Neurology 1, (2) Scheltens, P., Leys, D., Barkhof, F., Huglo, D., Weinstein, H.C., Vermersch, P., Kuiper, M., Steinling, M., Wolters, E.C., & Valk, J. (1992). Atrophy of medial temporal lobes on MRI in probable Alzheimer s disease and normal ageing: diagnostic value and neuropsychological correlates. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry, 55,

20 03. The Telephone Interview for Cognitive Status (TICS) as triage tool in a memory clinic Presentatie door: Ineke Brands - neuropsycholoog I.s.m.: C. van de Moosdijk 1 J.M.L. Henselmans 3 1. Neuropsychology, Zuwe Hofpoort/Altrecht ggz Regional Psychiatric Center, Woerden 2. Helmholtz Instituut, Utrecht University 3. Neurology, Zuwe Hofpoort Hospital, Woerden Memory Clinics (MC) differ in their diagnostic protocols. The most extensive protocols include neuropsychological, physical, neurological and psychiatric evaluation, as well as brain imaging and an electroencephalography (EEG). This is expensive, timeconsuming and tiresome, especially for the more frail elderly patients. The aim of this study was to assess the value of the Telephone Interview for Cognitive Status (TICS) (1) as a triage tool to determine which patients could suffice with a limited diagnostic protocol. TICS was administered to 55 patients (mean age: 73.4 ± 11.3), the week prior to visiting the MC in Woerden, the Netherlands, where they completed an extensive diagnostic protocol. TICS-scores (ranging from 0-70, higher scores reflecting better performance) were correlated with neuropsychological overall- and domain-scores (i.e. abstract reasoning, orientation, attention, memory, executive function, visuoconstruction ) and with medial-temporal-lobe-atrophy (MTA)-scores (2). Also, ROC-curves were calculated to establish the optimal cut-off score of the TICS. TICS-scores correlated highly with overall neuropsychological test-scores (r=0.85; p<0.01) and with all domain-scores (r= ; all p<0.01). TICS-scores correlated with MTA-scores, (r=-0.5; p<0.01). A cut-off score of 35 on the TICS resulted in 100% specificity with 63% sensitivity in classifying patients as having abnormal 20

21 neuropsychological test-scores on minimal two cognitive domains consistent with the criteria of dementia. Results indicate that TICS can serve as prognostic tool assessing cognition in patients >70 yrs prior to visiting a MC. For patients with TICS scores <35 it is proposed to exclude an extensive neuropsychological evaluation from the protocol of a MC. References (1) Welsh, K.A., et al. (1993). Detection of dementia in the elderly using Telephone Screening of Cognitive Status. Neuropsychiatry Neuropsychology, and Behavioral Neurology 6, (2) Scheltens, P., et al. (1992). Atrophy of medial temporal lobes on MRI in probable Alzheimer s disease and normal ageing: diagnostic value and neuropsychological correlates. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry, 55,

22 04. Are recently identified genetic variants regulating BMI in the general population associated with anorexia nervosa? Presentatie door: Marek Brandys - early-stage researcher 1-3 I.s.m.: Annemarie A. van Elburg 2-3 Ruth J.F. Loos 4 Florianne Bauer 5-6 Judith Hendriks 1 Yvonne T. van der Schouw 5 Roger A.H. Adan 1 1. Rudolf Magnus Institute of Neuroscience, Department of Neuroscience & Pharmacology, University Medical Center Utrecht, University of Utrecht, Utrecht, The Netherlands 2. Department of Child and Adolescent Psychiatry, University Medical Centre, Utrecht, The Netherlands 3. Rintveld Centre for Eating Disorders, Altrecht Mental Health Institute, Zeist, The Netherlands 4. Medical Research Council Epidemiology Unit, Institute of Metabolic Science, Addenbrooke s Hospital, Cambridge CB2 0QQ, UK. 5. Julius Center for Health Sciences and Primary Care, University Medical Center Utrecht, Utrecht, The Netherlands 6. Complex Genetics Section, Department of Medical Genetics-DBG, University Medical Center Utrecht, the Netherlands The influence of body mass index (BMI) on susceptibility to anorexia nervosa (AN) is not clear. Recently published genome-wide association (GWA) studies of the general population identified several variants influencing BMI. The aim of this study was to test those variants for association with susceptibility to AN. We genotyped 13 variants in a sample of patients with AN, in order to test for association and to investigate a combined effect of BMI-increasing alleles (as determined in the original GWA-studies) on the risk of developing the disease. Individual single nucleotide polymorphisms (SNPs) were tested in a sample of 267 patients and 1636 population controls. A logistic regression for the combined effect of BMI-increasing alleles included 225 cases and 1351 controls. 22

23 We found no significant association between individual SNPs and AN. The analysis of a combined effect of BMI-increasing alleles showed absence of association with the investigated condition. The percentages of BMI-increasing alleles were equal between cases and controls. This study found no evidence that genetic variants regulating BMI in the general population are significantly associated with susceptibility to AN. 23

24 05. Thuiscoaching van Marokkaanse families waar een naaste schizofrenie heeft: een kwalitatief onderzoek Presentatie door: Benaisse Hallich - onderzoeker Indigo/Altrecht Uit de literatuur blijkt dat psycho-educatie en begeleiding van familieleden van Marokkaanse cliënten met schizofrenie gunstige effecten heeft op de prognose van de cliënt. Deze familieleden maken echter nauwelijks gebruik van de beschikbare begeleiding en psycho-educatie. Ypsilon, een familievereniging, en Indigo hebben om deze reden een interventie (Thuiscoaching) ontwikkeld om deze doelgroep te bereiken. Thuiscoaching wordt geëvalueerd door middel van een kwalitatief onderzoek en bestaat uit de evaluatie van twee opeenvolgende conceptinterventies (interventie 1 + interventie 2). Dit onderzoek betreft een evaluatie van conceptinterventie Thuiscoaching 1. Het doel van het onderzoek is om bouwstenen te leveren ten behoeve van de ontwikkeling van Thuiscoaching. Bij de eerste interventie hebben 17 families deelgenomen aan Thuiscoaching. Er zijn diepte-interviews gehouden met coaches (n=6) en familieleden (n=7). Aan de hand van een logboek zijn data verzameld bij 17 Marokkaanse families. Daarnaast is literatuurstudie verricht naar de voorwaarden waar een adequate interventie aan dient te voldoen. Uit het onderzoek blijkt dat Marokkaanse familieleden van cliënten met schizofrenie behoefte hebben aan Thuiscoaching. De familieleden hebben behoefte aan psychoeducatie, oplossing van praktische problemen, uit isolement komen, toegang krijgen 24

25 tot de hulpverlening en vermindering van zorglasten. Thuiscoaching verbetert de omgang met de persoon met schizofrenie en het bewustzijn van het belang van medicatie bij de families. Thuiscoaching verhoogt de draagkracht van de familie en vermindert de draaglast. Kennis over culturele verschillen (waaronder de visie op behandelmogelijkheden) en de Marokkaanse gezinsstructuren is belangrijk voor het realiseren van de doeleinden van Thuiscoaching. Een gebrek hieraan kan ertoe leiden dat de probleemverkenning en het aanbod van Thuiscoaching een langdurig karakter krijgen. Thuiscoaching is een hoopgevende interventie waarmee Marokkaanse families bereikt kunnen worden. Een aantal belangrijke voorwaarden waaraan Thuiscoaching dient te voldoen, heeft betrekking op gezamenlijke definiëring van doelen door coach en familie, de competenties van coaches, bereikbaarheid en behoud van de doelgroep, en een goede screening en diagnostiek van de problematiek. 25

26 06. De Tourette beloopstudie; een vervolgonderzoek bij de AAA Presentatie door: Mathilde Huisman - onderzoeksassistent 1 I.s.m.: David de Jong 2 Marieke Mink 2 Nienke Akse 1 Danielle Cath Academische Angstpoli Altrecht, zorgprogramma Angst Altrecht Cura 2. Vakgroep klinische en gezondheidspsychologie,universiteit Utrecht Het belangrijkste kenmerk van het syndroom van Gilles de la Tourette (GTS) is het optreden van tics. Comorbide aandoeningen zoals OCD en ADHD (bij ongeveer 60% van de tic-patiënten die een polikliniek bezoeken) vormen, zeker bij volwassen patiënten, vaak de belangrijkste reden om hulp te zoeken. Data over het beloop, de persistentie van tics en comorbide aandoeningen en hun determinanten zijn schaars. Een eerste doel van de hier gepresenteerde studie, is om na te gaan in hoeverre er, wanneer we de samenhang van tics en comorbiditeit bij patiënten gezamenlijk bestuderen, verschillende symptoomprofielen te onderscheiden zijn. Een tweede doel is om na te gaan of deze te onderscheiden symptoomdimensies ook vaker voorkomen bij broers en zusters van Tourette-patiënten, met andere woorden: of deze familiair zijn. Het einddoel van deze studie, en reden om follow-up-data te verzamelen, is om te bestuderen wanneer, en waarom tics en comorbiditeit bij sommige Tourette-patiënten verdwijnen en bij anderen blijven bestaan. Inzicht hierin is cruciaal om ons begrip over deze raadselachtige aandoening te vergroten en nieuwe behandelstrategieën te ontwikkelen. Tussen 2002 en 2007 zijn bij 200 GTS-patiënten (gemiddeld 21 jaar oud), en 63 broers en zusters klinische gegevens verzameld over tics, comorbide psychopathologie, psychosociaal functioneren en life events. Een follow-up meting bij de AAA is in 26

27 september 2010 gestart bij deze groep. Aan de vervolgmeting zijn wederom broers en zusters toegevoegd, want dat geeft ons de mogelijkheid om te ontrafelen welke trekken en symptomen oorzaak, en welke gevolg zijn van de aandoening. Op dit moment zijn we bezig met analyses van de symptomen die bij de eerste meting zijn gevonden bij de patiënten, waarbij wij de samenhang van de verschillende tics met comorbide symptomen van OCD, van ADHD en van autismespectrum stoornissen bestuderen. Op de poster worden de eerste resultaten van multilevel factor analyses van tics en comorbiditeit bij de patiëntengroep gepresenteerd. Verder worden resultaten gepresenteerd over de erfelijkheid van tics bij dit cohort. Wij verwachten dat er uiteindelijk verschillende groepen van ticpatiënten te onderscheiden zijn, namelijk een groep met pure ticstoornissen zonder comorbiditeit (goede prognose), met tics en ADHD symptomen (redelijke prognose),met tics+ocdsymptomen (matige dimensie) en met tics+ocd+adhd-symptomen, waarbij de laatste groep een relatie heeft met autismesymptomen (en de minst gunstige prognose). 27

28 07. Ik voel, ik voel wat jij niet voelt: verstoorde tactiele perceptie in Anorexia Nervosa Presentatie door: Anouk Keizer - AIO, experimentele psychologie 1 I.s.m.: Monique Smeets 2 H. Chris Dijkerman 1 Marcel van den Hout 2 Irene Klugkist 3 Annemarie van Elburg 4 Albert Postma 1 1. Functieleer, Helmholtz Research Institute, Faculteit Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht 2. Klinische & Gezondheidspsychologie, Faculteit Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht 3. Methoden & Statistiek, Faculteit Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht 4. Rintveld Centrum voor Eetstoornissen, Altrecht Een van de belangrijkste kenmerken van Anorexia Nervosa (AN) is een verstoorde waarneming van het eigen lichaam. Tot op heden heeft onderzoek naar deze lichaamsbeeldstoornis zich voornamelijk gericht op visuele aspecten, en aangetoond dat AN-patiënten een onrealistisch dik mentaal beeld hebben van zichzelf. Het lichaamsbeeld omvat echter meer modaliteiten dan alleen de visuele. Daarom hebben wij in het huidige onderzoek gekeken naar tactiele perceptie in AN, oftewel, verschillen AN-patiënten en controles in hoe zij aanraking op de huid waarnemen? In Studie 1 (20 AN/25 controles) is de Tactile Estimation Task (TET) afgenomen, waarin geblinddoekte participanten werd gevraagd de afstand tussen twee prikjes op hun arm en buik te schatten tussen duim en wijsvinger. In Studie 2 (24 AN/21 controles) zijn naast de TET ook de Two Point Threshold (TPT)-taak en de Von Frey (VF)-taak afgenomen om respectievelijk receptive field size en receptorgevoeligheid te meten. In de TPT werden één of twee tactiele stimuli aangeboden op de arm en buik. Geblinddoekte participanten werd gevraagd aan te geven of zij één of twee prikjes voelden. In de VF werd één of geen tactiele stimulus aangeboden op de arm en buik. Geblinddoekte participanten werd gevraagd aan te geven of zij iets of niets voelden. 28

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Wetenschappelijk onderzoek in de GGZ; een kwestie van (net)werken

Wetenschappelijk onderzoek in de GGZ; een kwestie van (net)werken Symposium Altrecht Science Wetenschappelijk onderzoek in de GGZ; een kwestie van (net)werken 13 november 2014 Programma 12.30-13.00u Ontvangst 13.00-13.15u Opening door prof. dr. Annemarie van Elburg,

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten.

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Differences in Personality Traits and Personality Structure between Groups of Eating Disorder

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies

Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies Diabetic Patients in Nursing Homes The Relationship between Diabetes, Depressive

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Doe meer met data. 24 november 2015

Doe meer met data. 24 november 2015 Symposium Altrecht Science Doe meer met data 24 november 2015 Science 2015 Programma.indd 1 05-11-15 13:21 Programma 12.30-13.00u Ontvangst 13.00-13.15u Opening door Lukas Heijs, dagvoorzitter 13.15-14.00u

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Hechting en Psychose: Attachment and Psychosis:

Hechting en Psychose: Attachment and Psychosis: Hechting en Psychose: Bieden Hechtingskenmerken een Verklaring voor het Optreden van Psychotische Symptomen? Attachment and Psychosis: Can Attachment Characteristics Account for the Presence of Psychotic

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39582 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39582 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/39582 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Hegeman, Annette Title: Appearance of depression in later life Issue Date: 2016-05-18

Nadere informatie

Running Head EXECUTIEVE FUNCTIES EN EXTERNALISEREND GEDRAG BIJ ADOLESCENTEN

Running Head EXECUTIEVE FUNCTIES EN EXTERNALISEREND GEDRAG BIJ ADOLESCENTEN 1 Zelf Gerapporteerde Alledaagse Executieve Functies en Externaliserende Gedragsproblemen bij Adolescenten in en buiten de Jeugdhulpverlening Self-reported Everyday Executive Functioning and Externalising

Nadere informatie

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study Angst en depressie bij verpleeghuisbewoners; prevalentie en risico indicatoren Lineke Jongenelis Martin Smalbrugge EMGO, onderzoeksprogramma common mental

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Psychische stoornissen komen geregeld voor bij ouderen (65-plus).

Nadere informatie

Zimmerman, Sheeran, & Young. Beoordelen van de aanwezigheid van depressie

Zimmerman, Sheeran, & Young. Beoordelen van de aanwezigheid van depressie DIAGNOSTIC INVENTORY FOR DEPRESSION (DID) Zimmerman, M., Sheeran, T., & Young, D. (2004). The Diagnostic Inventory for Depression: A self-report scale to diagnose DSM-IV Major Depressive Disorder. Journal

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think.

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think. Drs. Fernando Cunha (Child Support Europe) Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist http://www.child-support-europe.com In dienst van kinderen,

Nadere informatie

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst Nederlandse samenvatting Patiënten met een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) hebben last van recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst veroorzaken. Om deze angst

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

De Effecten van Lichaamsgerichte Interventies op. Lichaamsbeleving, Hyperarousal, Vermijding en Herbeleving bij

De Effecten van Lichaamsgerichte Interventies op. Lichaamsbeleving, Hyperarousal, Vermijding en Herbeleving bij De Effecten van Lichaamsgerichte Interventies op Lichaamsbeleving, Hyperarousal, Vermijding en Herbeleving bij Mensen met een Post Traumatische Stress Stoornis. The Effects of Body Oriented Interventions

Nadere informatie

Het effect van een verkorte mindfulness training bij ouderen op mindfulness, experiëntiële vermijding, self-efficacy in het omgaan met emoties,

Het effect van een verkorte mindfulness training bij ouderen op mindfulness, experiëntiële vermijding, self-efficacy in het omgaan met emoties, Het Effect van een Verkorte Mindfulness Training bij Ouderen op Mindfulness, Experiëntiële Vermijding, Self-Efficacy in het Omgaan met Emoties, Zelftranscendentie, en Quality of Life The Effects of a Shortened

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

Auteur Bech, Rasmussen, Olsen, Noerholm, & Abildgaard. Meten van de ernst van depressie

Auteur Bech, Rasmussen, Olsen, Noerholm, & Abildgaard. Meten van de ernst van depressie MAJOR DEPRESSION INVENTORY (MDI) Bech, P., Rasmussen, N.A., Olsen, R., Noerholm, V., & Abildgaard, W. (2001). The sensitivity and specificity of the Major Depression Inventory, using the Present State

Nadere informatie

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1 Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Fysieke Activiteit bij Ouderen Main Effects and Mediators of a

Nadere informatie

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen?

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? 21/11/11 Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? Inge Glazemakers Dirk Deboutte Inhoud Het probleem Oplossingen: de theorie Triple P Het project De eerste evaluatie - - -

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Executieve functies en emotieregulatie Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Inhoud 1. Executieve functies en emotieregulatie 2. Rol van opvoeding

Nadere informatie

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven.

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven. Disclaimer De inhoud van deze presentatie is onafhankelijk samengesteld door de spreker(s). De slides representeren de persoonlijke mening van de spreker(s). Deze presentatie kan off-label informatie bevatten.

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 249 Migraine is een ernstige en veelvoorkomende hoofdpijnaandoening met grote impact op het leven van patiënten en hun familieleden. Een migraineaanval wordt gekenmerkt door matige tot ernstige hoofdpijn,

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Een triagetool: het Kompas Kinder- en Jeugdpsychiatrie. Frits Boer & Frank Verhulst 8 oktober 2015 Ede

Een triagetool: het Kompas Kinder- en Jeugdpsychiatrie. Frits Boer & Frank Verhulst 8 oktober 2015 Ede Een triagetool: het Kompas Kinder- en Jeugdpsychiatrie Frits Boer & Frank Verhulst 8 oktober 2015 Ede Bij vermoeden psychische stoornis is de vraag: Is het nodig Jeugd-GGz/KJP te betrekken? Is het nodig

Nadere informatie

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen.

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. The Relationship between Intimacy, Aspects of Sexuality and Attachment

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

Psychisch functioneren bij het syndroom van Noonan

Psychisch functioneren bij het syndroom van Noonan Psychisch functioneren bij het syndroom van Noonan drs. Ellen Wingbermühle GZ psycholoog / neuropsycholoog GGZ Noord- en Midden-Limburg Contactdag 29 september 2007 Stichting Noonan Syndroom 1 Inhoud Introductie

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

De behandeling van angststoornissen: hoe te handelen bij co-morbiditeit? Dr. Marleen Rijkeboer

De behandeling van angststoornissen: hoe te handelen bij co-morbiditeit? Dr. Marleen Rijkeboer De behandeling van angststoornissen: hoe te handelen bij co-morbiditeit? Dr. Marleen Rijkeboer Veel gehoorde uitspraken Bij co-morbiditeit zullen patiënten minder profiteren van de richtlijnbehandeling

Nadere informatie

Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed. van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport

Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed. van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport Depressive Complaints in Adolescents: Risk Factors at School and the Influence of

Nadere informatie

dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht

dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht Ypsilon 30 jaar Schizofrenie onderzoek staat in Nederland nu 20 jaar op de kaart - Ypsilon en onderzoekers trekken met elkaar op sinds die tijd Epidemiologische studies genetica

Nadere informatie

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD Schrik om het hart! Center of Research on Psychology in Somatic diseases Promotoren: Peter de Jonge, PhD Johan Denollet, PhD Dr. Annelieke Roest Anxiety and Depression In Coronary Heart Disease: Annelieke

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Wie doet wat? 8 maart 2016 Danielle Cath, Psychiater Altrecht Christine Weenink, Kaderhuisarts GGZ

Wie doet wat? 8 maart 2016 Danielle Cath, Psychiater Altrecht Christine Weenink, Kaderhuisarts GGZ Angst Wie doet wat? 8 maart 2016 Danielle Cath, Psychiater Altrecht Christine Weenink, Kaderhuisarts GGZ Angst is Nuttig Normaal Beschermend Besmettelijk Lijfelijke sensatie Lastig te herkennen Angstig

Nadere informatie

MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1. Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden

MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1. Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1 Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden Mindful (well)being? The mediating role of the self

Nadere informatie

Discussion Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae

Discussion Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae chapter 7 Discussion Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae 140 chapter 7 SAMENVATTING De bipolaire stoornis (of manisch-depressieve stoornis) is een stemmingsstoornis waarin episodes van (hypo)manie

Nadere informatie

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten)

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Eveline Kempenaar Algemene Leden Vergadering VDV november 2012 In het nieuws! 1 Definitie SOLK Lichamelijke

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014 Mindfulness binnen de (psycho) oncologie Else Bisseling, 16 mei 2014 (Online) Mindfulness-Based Cognitieve Therapie voor kankerpatiënten. (Cost)effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

NISPA en Radboud(umc) Let s get together. Let s get together: 15-10-2015. - medicine/psychiatry & addiction - Universitair Medisch Centrum

NISPA en Radboud(umc) Let s get together. Let s get together: 15-10-2015. - medicine/psychiatry & addiction - Universitair Medisch Centrum NISPA en Radboud(umc) Let s get together Disclosure belangen A.H. Schene (potentiële) belangenverstrengeling: geen prof. dr Aart H. Schene Afdeling Psychiatrie NISPA-dag, 15 oktober 2015 Let s get together:

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie Grensoverschrijdend gedrag Les 2: inleiding in de psychopathologie Programma Psychopathologie; wat is het? Algemene functionele psychopathologie DSM Psychopathologie = Een onderdeel van de psychiatrie

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) 125 Angststoornissen zijn veel voorkomende psychiatrische aandoeningen (ongeveer 1 op de 5 Nederlanders heeft, op enig moment in het leven een angststoornis). Onder

Nadere informatie

Geestdrift Symposium Lichaam, Geest en Gezondheid. 29 november 2012

Geestdrift Symposium Lichaam, Geest en Gezondheid. 29 november 2012 29 november 2012 Universiteit van Tilburg Geestdrift Symposium Lichaam, Geest en Gezondheid Lancering Centrum Lichaam, Geest en Gezondheid GGz Breburg, en Kenniscentrum Lichaam en Geest Partners: GGz Breburg,

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

Routebeschrijving Auto Als u met de auto komt, neem dan vanaf de A28 afslag Assen- Zuid en volg de borden Wilhelminaziekenhuis of GGZ Drenthe.

Routebeschrijving Auto Als u met de auto komt, neem dan vanaf de A28 afslag Assen- Zuid en volg de borden Wilhelminaziekenhuis of GGZ Drenthe. Doelgroep Dit symposium is bedoeld voor psychiaters, arts-assistenten, onderzoekers, psychologen, verpleegkundigen, managers, beleidsmedewerkers en cliëntenraden van de noordelijke ggz-instellingen en

Nadere informatie

Niet met iemand door één deur kunnen

Niet met iemand door één deur kunnen Niet met iemand door één deur kunnen Verstoorde beleving van lichaamsomvang in anorexia nervosa Anouk Keizer - a.keizer@uu.nl Psychologische Functieleer Lichaamsbeeld stoornis Eerder onderzoek Klinische

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl

De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl The Relation between Daily Stress and Affect with Moderating Influence of Coping Style Bundervoet Véronique Eerste

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Tieners en diabetes: de verbinding maken tussen wetenschap en praktijk. Type 1 diabetes bij tieners: waar hebben we het dan eigenlijk over?

Tieners en diabetes: de verbinding maken tussen wetenschap en praktijk. Type 1 diabetes bij tieners: waar hebben we het dan eigenlijk over? Tieners en diabetes: de verbinding maken tussen wetenschap en praktijk Type 1 diabetes bij tieners: waar hebben we het dan eigenlijk over? ZELF management 1 Prevalentie De omvang van het probleem Bron:

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

Cognitieve stoornissen bij patiënten met een bipolaire stoornis

Cognitieve stoornissen bij patiënten met een bipolaire stoornis Cognitieve stoornissen bij patiënten met een bipolaire stoornis Marieke J. van der Werf-Eldering, psychiater Overige werkgroepleden: Nienke Jabben, Baer Arts en Siegried Schouws Overzichtsartikel Cognitieve

Nadere informatie

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten In dit proefschrift werd de relatie tussen depressie en het risico voor hart- en vaatziekten onderzocht in een groep

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

Tijdige detectie van dementie - Interventies bij diagnose dementie. Sophie Vermeersch Klinisch neuropsycholoog (MsC)

Tijdige detectie van dementie - Interventies bij diagnose dementie. Sophie Vermeersch Klinisch neuropsycholoog (MsC) Tijdige detectie van dementie - Interventies bij diagnose dementie Sophie Vermeersch Klinisch neuropsycholoog (MsC) overzicht Detectie van dementie - cognitieve screening in de eerste lijn - ADL evaluatie

Nadere informatie

Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten

Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten Marij Zuidersma Promotoren: Peter de Jonge, Johan Ormel, Henk Jan Conradi Interdisciplinary center for psychiatric epidemiology University

Nadere informatie