Een op hol geslagen flipperkast in mijn hoofd Een dialoog over medicatie bij borderline tussen cliënt en psychiater December 2006

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een op hol geslagen flipperkast in mijn hoofd Een e-mail dialoog over medicatie bij borderline tussen cliënt en psychiater December 2006"

Transcriptie

1 Een op hol geslagen flipperkast in mijn hoofd Een dialoog over medicatie bij borderline tussen cliënt en psychiater December 2006 Aan de redactie van moeilijkemensen.nl Hai, ik heb een vraag of dat ook uitgelegd kan worden op de site; ik heb een borderline stoornis en heb bij vlagen heel erg last van een overprikkeld hoofd, zeg maar. Het is net een flipperkast. Eigenlijk moeilijk uit te leggen hoe een herrie aan gedachten, chaos aan gevoel, alle kanten in mijn hoofd opschieten. Net een op hol geslagen flipperkast eigenlijk. Soms is het te verklaren. Ben ik gewoon te druk geweest. Soms ook helemaal niet. Dan begrijp ik niet waar het vandaan komt en kan ik niets meer aan. Alsof ik opeens zwaar overspannen ben. Nu helpt het aardig om me dan letterlijk af te zonderen. Geen bel en telefoon aan. In bed, deken over mijn hoofd, geen prikkels meer. Maar, het gebeurt ook dat ik nergens rust vind en doodmoe word van de hectiek die ik in en om mij heen voel. Ik heb mezelf goed in de hand, maar het zit bij mij op het randje om niet agressief uit te gaan halen naar mensen als ik genoodzaakt ben om onder de mensen te komen, bijvoorbeeld in een winkel. Kom ik een bekende tegen dan wil ik alleen maar roepen: houd je kop en laat me met rust...wat ik weliswaar niet doe, maar zo voelt het. Zo snel mogelijk weer weg wezen van de prikkels. Is dit nu typisch borderline? En hoe werkt dat dan? Waar zit 'm de kneep, zeg maar. Ik weet dat ik goed moet letten op mezelf om dit te voorkomen, maar soms gebeurt het met me toch. Hebben jullie ook ervaring met medicatie daarvoor, want het voelt op zulke momenten als echt zwaar lijden voor mij. Ik zou het eens fijn vinden daar antwoord op te krijgen. Vriendelijke Zo'n op hol geslagen flipperkast in je hoofd lijkt mij echt heel vervelend. Gelukkig lukt het je steeds beter dit tijdig te onderkennen en je even terug te trekken. Wellicht zou medicatie je verder kunnen ondersteunen, maar er zitten ook nadelen aan medicatie. Je moet goed de voor- en nadelen tegen elkaar afwegen. Op grond van de informatie die je geeft is het niet verantwoord een eenduidig advies te geven per . Het antwoord op je vraag is derhalve vrij eenvoudig: vraag een advies aan een psychiater die verstand heeft van medicatie bij mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis en waar je vertrouwen in hebt (of in kunt krijgen). Zet met hem of haar je klachten op een rij en onderzoek de verschillende opties. In theorie zijn er meerdere opties denkbaar maar dat wil nog niet zeggen dat die allemaal ook goed voor jou zijn. Laat je goed voorlichten. Probeer zo nodig, en alleen als je dat zelf ziet zitten, in onderling overleg wat uit en evalueer het goed op werking en bijwerkingen. Stop er weer mee als je er niks mee opschiet nadat je het middel wel voldoende hebt uitgeprobeerd. Dat kan allemaal poliklinisch. In Nederland bestaat gelukkig een vrije artsenkeuze dus je kunt in principe terecht waar jij wilt (al snap ik ook wel dat dat in de praktijk helaas niet overal zo werkt)., psychiater (redactie Dag Theo, Bedankt voor je uitgebreide antwoord. Het is fijn te horen hoe je erover denkt, dat kan ik allemaal weer meenemen. Inmiddels is het weer rustig hoor...maar het duurde even, en terwijl ik raad en tips geef achter de bij de Stichting Borderline, heb ik het ook zelf af en toe toch soms nog even nodig. Bedankt!

2 Ga je hier ook nog iets over op de site zetten? Vriendelijke, Ik merk dat ik terughoudend ben om op de site bepaalde middelen aan te gaan bevelen zoals: hiervoor zou je middel X moeten proberen, of anders middel Y. Het lijkt mij toch verstandiger dat cliënten dat in overleg met een behandelaar samen uitzoeken nadat uitvoerig is stil gestaan bij de aard van de hulpvraag en inventarisatie van. Ook andere klachten waar de cliënt in eerste instantie niet aan had gedacht, kunnen relevant zijn. Voor dat je het weet gaat het een eigen leven leiden. Naar aanleiding van jouw verhaal zou ik dan bijvoorbeeld willen weten hoe je klachten samenhangen met je stemming. Is die aan de sombere kant of juist een tikje hypomaan, of prikkelbaar of angstig. Of heb je klachten die lijken op ADD of ADHD. Zit het misschien meer in de "micropsychotische" hoek (zonder dat je dan meteen ook psychotisch zou moeten zijn; eigenlijk een foutieve term die de cliënt ook weer onnodig van streek kan maken) etc etc. Het is uiteindelijk ingewikkelde materie en medicatie is niet zonder gevaren vanwege de bijwerking en een mogelijke onbedoelde toename van klachten. Ben je het daar mee eens? Of ben ik dan als behandelaar te terughoudend of te betuttelend? Ha die Theo, Ik heb er eens even over na zitten denken en ik snap je dilemma, maar, als iemand kanker heeft of een andere zeldzame rare lichamelijke ziekte, ik zeg maar wat, dan wil je eigenlijk daar alles over weten. Hoewel, er is misschien een groep natuurlijk die dat niet wil of aankan, dat merk je denk ik als arts wel, daar moet je het misschien doseren. Die mensen gaan waarschijnlijk ook internet niet op om er alles over te weten te komen. Maar over het algemeen wil je toch wel weten waar je aan toe bent. Dat is met kanker schrikken en met een psychiatrische stoornis niet altijd anders, hoewel veel mensen ook opgelucht zijn als ze weten waar het van komt. Daarom ben ik er voor om op zo n site als Moeilijkemensen.nl zoveel mogelijk informatie te vermelden. Dat wil nog niet zeggen dat je met allerlei ingewikkelde namen van middelen moet gaan smijten, maar je kunt wel de typen medicatie noemen. Wat je schreef over die vele kanten waar overprikkeling naar toe kan neigen, dat heb ik nog nooit gehoord. Ook in mijn behandelingen niet en dat is nooit met mij uitgezocht. Ik vind dat wel heel verduidelijkend om te weten in welke richting ik zelf zou zitten. Vervolgens kun je dat natuurlijk weer bespreken met je hulpverlener. Ik denk dat je voornamelijk doelt op het niet specifiek willen benoemen van een middel. Ik zou me namelijk wel kunnen voorstellen dat je erbij vermeldt dat een snufje anti-psychoticum kan helpen bij mensen met BPS bij overprikkeling. Dat is alleen maar goede voorlichting. Ik doe dat zelf ook op de Stichting Borderline en vermeld daar wel bij dat je altijd goed moet overleggen met je psychiater. Ook dat het uitproberen is wat helpt. Niet elk middel slaat aan. Het is maar een ondersteuning, geen oplossing en geen wondermiddel. Evenals dat zo is als bij antidepressiva. Over je onbedoelde toename van klachten: ook dat is iets wat je in je voorlichting mee kan nemen. Dat zeg ik er altijd bij. Kalmerende middelen kunnen impulsdoorbraak geven, klachten verergeren, dus oppassen. Maaaaaaar als je ermee om kunt gaan, is het verdomd prettig het in huis te hebben. Het is denk ik betuttelend om mensen die info te onthouden. Iedereen heeft zijn eigen volwassen verantwoordelijkheid daarin, denk ik. Wat ik wil zeggen, vertel op de site, met al deze en jouw kanttekeningen erbij zoals je dat naar mij schreef, daar zou ik voor zijn...

3 Dat was het weer. Een goede avond, en een hartelijke, van Ik ben het helemaal met je eens. Het is ook nog goed om te benadrukken dat eventuele farmacotherapie deel uitmaakt van een breder behandelingsplan waarin meerdere hulpverleners samenwerken. Het is belangrijk dat de psychotherapeut en de psychiater regelmatig met elkaar kunnen overleggen als dat nodig is. Recent schreef ik een stukje over "Borderline en medicatie" in het Borderline Bulletin van de Landelijke Dag Psychische Gezondheid van 10 oktober Ik stuur je de tekst even mee (zie hieronder). In het overzicht dat daar kort staat beschreven valt de op hol geslagen flipperkast in je hoofd waarschijnlijk het beste onder punt 1. Verstoring van het denken, waarvoor een lage dosis van een antipsychoticum inderdaad als eerste keuze van de behandeling wordt geadviseerd door de vereniging van Amerikaanse psychiaters (APA). Samen met psychiater Thomas Rinne heb ik alle studies over farmacotherapie bij de borderline persoonlijkheidsstoornis nog eens op een rijtje gezet en daarover een hoofdstuk geschreven voor het handboek persoonlijkheidspathologie dat in 2007 op de markt komt. Bovendien verschijnt in 2007 de Multidisciplinaire Richtlijn Persoonlijkheidsstoornissen waarin wij ook nieuwe aanbevelingen doen omtrent farmacotherapie bij de Borderline Persoonlijkheidsstoornis. Zodra ons overzicht officieel gepubliceerd is kunnen we het ook op de website Moeilijkemensen.nl plaatsen, wellicht dat het als uitgangspunt kan dienen voor een vernieuwde bron van informatie voor cliënten die met soortgelijke vragen op Internet aan het zoeken zijn naar betrouwbare informatie. Beste Theo Lijkt me een heel goed idee. Overigens denk ik dat ik de laatste keer meer onder nummer 3 van het genoemde overzicht val. Ik ben goed van stemming, heel goed en sla door en trek alles naar me toe. Ga de minister een brief schrijven naar aanleiding van een tv programma over het wanbeleid bij dieren, haha. Ga het opnemen voor de flamingo's in het tuincentrum, die er al jaren zo zielig binnen bij staan in een klein plasje water. Voor de bejaarden hier in de buurt, die de hele avond bij TL licht zitten. Ik word snel boos op onrecht...het wordt soms wat te heftig dan. Is dan anti-psychoticum nog steeds een aanrader, ik vroeg het me af? dag, vriendelijke, Dit is nou precies wat je samen met een psychiater eerst in kaart moet brengen om tot een goede keuze te komen. Waar moeten jullie dan op letten? Je beschrijft dat je stemming soms wel erg goed is, dat klinkt zelfs een beetje hypomaan?? Dat moet dan verder uitgezocht worden. Bovendien kom je ook in actie op een manier die wellicht wat overmatig lijkt, een milde vorm van gedragsontregeling?? Ook uitzoeken dus. Dat zou wel eens kunnen leiden tot een keuze voor een stemmingsstabilisator zoals bijvoorbeeld valproaat. Maar dat dient afgewogen te worden tegen de potentiële nadelen daarvan zoals de bijwerkingen en de noodzakelijke bloedspiegelcontroles. Als je snel boos wordt is wellicht topiramaat de beste

4 keuze maar topiramaat leidt tot gewichtsverlies en of dat weer een voordeel is of een nadeel hangt af van een eventuele neiging tot ondergewicht of overgewicht etc. etc. Ook een modern antipsychoticum zoals olanzapine kan stemmingsstabilisatie geven dus wellicht is dat toch de eerste keuze? Eerst dus samen bekijken wat iemand allemaal al geprobeerd heeft en met welk resultaat en met welke bijwerkingen. En dan nog voorzichtig uitproberen hoe het in de praktijk daadwerkelijk uitpakt met betrekking tot het effect en de bijwerkingen. Tja, en als het dan helpt ontstaat het volgende probleem...help het helpt!...want hoe dan verder? Alleen slikken op de momenten dat het niet goed met je gaat, of elke dag? Paar maanden blijven gebruiken, of jaren, of levenslang?? En stel dat iemand ook nog een kinderwens heeft, de meeste middelen mag je niet slikken tijdens de zwangerschap. Of je slikt nog andere medicijnen voor een bepaalde ziekte, kan dat samen gaan? Kan het samen met de anticonceptiepil? Door sommige van de hier genoemde medicijnen wordt de anticonceptiepil namelijk onbetrouwbaar. En hoe zit het met autorijden? Straks is je stemming stabiel maar ben je een gevaar op de weg geworden. Pillen en verkeer: levensgevaarlijk! Dat zijn zo enkele zaken die ik als psychiater eerst samen met de cliënt uit zou willen zoeken. Beste Theo, Bedankt voor je uitgebreide antwoord, hier kan ik wel verder mee. Als het tussen mijn psychiater en mij weer ter sprake komt heb ik wat meer bagage hierover. Vriendelijke, Uit: Borderline Bulletin. Landelijke dag psychische gezondheid, 10 oktober 2006 Borderline en medicatie, psychiater Bovenregionaal Centrum Specialistische Psychotherapie voor Persoonlijkheidsstoornissen, De Zwaluw en de Enk, Symfora Groep Amersfoort.. Vijfentwintig jaar geleden kregen patiënten met borderline nauwelijks psychofarmaca voorgeschreven. Psychotherapeuten bekeken de medicijnen van de dokter met argwaan omdat ze het gevoelsleven te veel zouden onderdrukken en bovendien te verslavend zouden zijn. Tegenwoordig zijn therapeuten realistischer over medicatie. Wetenschappelijk onderzoek naar het effect van verschillende medicijnen op uiteenlopende klachten bij BPS heeft namelijk uitgewezen dat Medicijnen de behandeling met psychotherapie of begeleidende gesprekken juist kunnen ondersteunen doordat deze psychofarmaca de neurotransmittersystemen in onze hersenen meer in balans brengen. In 2001 werden de eerste officiële behandelrichtlijnen voor BPS gepubliceerd door de vereniging van Amerikaanse psychiaters (APA), richtlijnen die momenteel toonaangevend zijn in de behandelpraktijk. Ze zijn hieronder samengevat. De richtlijn onderscheidt de behandeling van drie probleemgebieden: 1. Verstoringen van het denken: Achterdocht, waanachtige ideeën, verwardheid en hallucinatoire belevingen horen hierbij. Een lage dosis van een antipsychoticum vormt hier de behandeling van eerste keuze. Wanneer dit helpt kan het ook de stemming doen verbeteren evenals impulsiviteit, boosheid en vijandigheid. Wanneer het onvoldoende helpt dient de dosering te worden verhoogd. 2. Impulsieve gedragingen: Dit omvat gedragingen zoals impulsieve agressie, suïcidaal en zelfverwondend gedrag, promiscuïteit, middelenmisbruik, roekeloos geld uitgeven. Bij deze

5 gedragingen worden moderne antidepressiva (SSRI s) voorgeschreven. Wanneer een patiënt gevaarlijk gedrag gaat vertonen kan toevoeging van een lage dosis van een antipsychoticum noodzakelijk zijn. Indien SSRI s niet effectief blijken kan de psychiater andere psychofarmaca voorschrijven. 3 Verstoring van het gevoelleven: Hieronder vallen stemmingswisselingen, buitenproportionele intense boosheid, depressieve buien en woede-uitbarstingen. Volgens de APA richtlijn moeten deze symptomen behandeld worden met een modern antidepressivum (een SSRI of aanverwant middel). In geval van aanhoudende angstklachten kan daarbij ook een kalmeringsmiddel (benzodiazepine) worden gegeven ondanks de mogelijke risico s zoals toename van impulsiviteit en verslaving. Stemmingsstabilisatoren (Lithium, Valproaat, Carbamazapine) worden in deze richtlijn aanbevolen als alternatieve keuze.. Je kunt kritiek hebben op deze richtlijnen. De aanbevelingen zijn slechts ten dele gebaseerd op goed wetenschappelijk onderzoek. Ook zouden ze dokters/psychiaters te veel uitnodigen om meerdere medicamenten gelijktijdig voor te schrijven. Er is echter geen wetenschappelijk bewijs dat een combinatie van verschillende medicijnen zinvol zou kunnen zijn. Wel zijn er aanwijzingen dat het gebruik van meerdere medicamenten bij borderlinepatiënten juist kan leiden tot een toename van symptomen en gedragsontregeling. Menige borderlinepatiënt is wellicht zelfs beter af zonder medicatie. Het probleem is dat we simpelweg nog niet weten wat het beste is. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat de nieuwe (atypische) antipsychotica helpen tegen verschillende symptomen van borderline. Maar deze middelen hebben veel bijwerkingen zoals gewichtstoename en seksuele stoornissen. De bijwerkingen van de moderne antidepressiva, de SSRI s, zijn weliswaar wat milder maar het positieve effect van deze middelen lijkt daarentegen steeds meer omstreden, vooral bij vrouwelijke patiënten. Moderne stemmingsstabilisatoren komen juist goed uit de bus in recent onderzoek en lijken daarmee veel belangrijker te worden in toekomstige aanbevelingen en behandelrichtlijnen. Momenteel worden in Nederland nieuwe behandelrichtlijnen opgesteld. Daarin zullen de recente bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek naar de werkzaamheid en bijwerkingen van de verschillende psychofarmaca bij BPS worden meegewogen.

http://www.trimbos.nl/default1060.html?printid=1735

http://www.trimbos.nl/default1060.html?printid=1735 Page 1 of 5 print www.trimbos.nl psychische stoornissen: algemene informatie > borderline persoonlijkheidsstoornis Borderline persoonlijkheidsstoornis Wat is borderline? Het meest kenmerkende van de borderline

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Psychose Inhoudsopgave Inleiding 4 Psychose 4 Oorzaak 5 Door de ziekte van Parkinson 5 Door het gebruik van anti-parkinsonmedicatie 5 Door een lichamelijke aandoening

Nadere informatie

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden Inhoud Inleiding 9 1 Hoe het allemaal begon 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Gebruik van medicatie in de psychiatrie vóór 1950 13 1.3 De eerste antipsychotica 16 1.4 De tweede generatie antipsychotica 17 1.5 De

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

in gesprek over: Borderline persoonlijkheidsstoornis

in gesprek over: Borderline persoonlijkheidsstoornis in gesprek over: Borderline persoonlijkheidsstoornis Colofon Auteur: E. van Meekeren Redactie: W. Smith-van Rietschoten (eindredacteur) J.L.M. van der Beek E.A.M. Knoppert-van der Klein R.B. Laport C.R.

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik??

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik?? Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge Wie ben ik?? Specialist ouderengeneeskunde Hoofd opleidingsinstituut specialisme ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Informatie over de behandeling van Depressie met Seroquel XR

Informatie over de behandeling van Depressie met Seroquel XR Informatie over de behandeling van Depressie met Seroquel XR 20127644 AZ Seroquel Depressie folder.indd 1 24-12-12 14:14 Copyright AstraZeneca BV Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

ADHD: je kunt t niet zien

ADHD: je kunt t niet zien ➂ ADHD: je kunt t niet zien Je ziet het niet aan de buitenkant. Je kunt niet gelijk naar iemand kijken en zeggen: die heeft ADHD. Dat kan een voordeel zijn. Als iemand niet weet dat jij het hebt, dan kunnen

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie 00 Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie Inleiding Vrouwen met Premenstrueel syndroom (PMS) hebben lichamelijke en/of psychische klachten die enkele dagen tot 2 weken voor de menstruatie beginnen.

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie 00 Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie Uw arts heeft u als medicijn benzodiazepine voorgeschreven. Deze medicijnen kunnen tijdens een zwangerschap gebruikt worden. Deze

Nadere informatie

Borderline persoonlijkheidsstoornis

Borderline persoonlijkheidsstoornis Borderline persoonlijkheidsstoornis Borderline 1/8 1/4 Borderline persoonlijkheidsstoornis, kortweg borderline, is een psychische aandoening. De belangrijkste kenmerken zijn sterke wisselingen in zowel

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

Organogram Werkgebied

Organogram Werkgebied Wat doet Tactus Verslavingszorg? Tactus is specialist op het terrein van de verslavingszorg. Mensen die door hun verslaving aan alcohol, drugs, medicijnen, gokken, gamen, eten of andere verslavingen in

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi.

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Patiënteninformatie Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Inhoudsopgave Pagina Inleiding 4 Psychiatrische aandoeningen en kinderwens of

Nadere informatie

Behandeling bij psychose

Behandeling bij psychose Behandeling bij psychose Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

Dilemma s voor behandelaars bij het voorschrijven van libidoremmende medicatie

Dilemma s voor behandelaars bij het voorschrijven van libidoremmende medicatie Dilemma s voor behandelaars bij het voorschrijven van libidoremmende medicatie Jelle A. Troelstra, psychiater Van der Hoevenkliniek Utrecht EFP 17 november 2009 Is het voorschrijven van libidoremmers te

Nadere informatie

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie en angstklachten tijdens de zwangerschap komen regelmatig voor. Toch wordt dit onderwerp nog vaak als taboe ervaren en is niet duidelijk welke

Nadere informatie

Zonder toestemming. Nota BOPZ eenvoudige versie

Zonder toestemming. Nota BOPZ eenvoudige versie Nota BOPZ eenvoudige versie Zonder toestemming Ben je soms boos? Ben je soms boos en ben je dan wel eens gevaarlijk voor jezelf of anderen? Of doe je wel eens dingen die niet mogen? Soms moeten begeleiders

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar Anja Stevens 14 december 2013 Inhoud Inleiding Kinderwens Zwangerschap Bevalling Kraambed en daarna Zwangerschapsplan Vaders Take

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Voorwoord 3 Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis: schematherapie en dialectische gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis: schematherapie en dialectische gedragstherapie Cognitieve gedragstherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis: schematherapie en dialectische gedragstherapie Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Cognitieve gedragstherapie:

Nadere informatie

WIL JE MINDER BLOWEN?

WIL JE MINDER BLOWEN? WIL JE MINDER BLOWEN? Uitgave van Stichting Be Aware Maart 2015 Ik wil minderen. Je vindt dat je teveel wiet/hasj of cannabis rookt. Je beseft dat je hierdoor minder goed functioneert: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Tips tegen nervositeit

Tips tegen nervositeit Vijf jaar lang heb ik een slaapmiddel gebruikt om in slaap te komen soms had ik de moed om het eens zonder dat tabletje te proberen. Ik sliep dan zo slecht, dat ik de moed snel weer opgaf. Toch vond ik

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor zorgteam Zorgprogramma Doen bij Depressie Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij de zorg voor een cliënt bij wie een depressie

Nadere informatie

Borderline: de wereld in uitersten Informatie voor cliënten 1 Psychopraxis jaargang 10, nummer 5 (september 2008) p. 214-218

Borderline: de wereld in uitersten Informatie voor cliënten 1 Psychopraxis jaargang 10, nummer 5 (september 2008) p. 214-218 Voorlichting Borderline: de wereld in uitersten Informatie voor cliënten 1 Psychopraxis jaargang 10, nummer 5 (september 2008) p. 214-218 Inhoud Wat is borderline? Kenmerken van borderline Maatschappelijke

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Borderline. Als het evenwicht zoek is

Borderline. Als het evenwicht zoek is Als het evenwicht zoek is Van het ene uiterste in het andere Een leven waarin alles van een leien dakje gaat, is eerder uitzondering dan regel. Iedereen krijgt te maken met tegenslagen: zakken voor een

Nadere informatie

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >>

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >> GGzE Centrum Bipolair Centrum Bipolair Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis cliënten >> De bipolaire stoornis komt voor bij ongeveer 1 à 2 procent van de bevolking. Het

Nadere informatie

Manisch - depressieve stoornis

Manisch - depressieve stoornis Manisch - depressieve stoornis Als stemmingen uit de hand lopen Met je hoofd in de wolken lopen en bruisen van energie, in zo n bui is iedereen weleens. De ene keer hangt die uitgelaten stemming samen

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Folder 1 Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen met depressieve klachten en

Nadere informatie

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Folder 2 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

Informatiebrief voor proefpersonen

Informatiebrief voor proefpersonen Memantine als additietherapie bij clozapine / MAC vervolgonderzoek [ april 2014] voor proefpersonen Vervolgonderzoek naar memantine toevoeging bij voortgezette behandeling met clozapine Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS

PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE ALGEMEEN Wat is een persoonlijkheidsstoornis? Ieder mens heeft een persoonlijkheid. Een persoonlijkheid is de optelsom van hoe u als persoon bent, hoe u zich

Nadere informatie

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor de praktijkbegeleider

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor de praktijkbegeleider Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET BORDERLINE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS IN DE WERKSITUATIE Inzicht, herkennen, handelen Gemiddeld één op de

Nadere informatie

Psychiatrie: ADHD. Dit thema gaat over ADHD als voorbeeld van een concentratie of aandachtsstoornis.

Psychiatrie: ADHD. Dit thema gaat over ADHD als voorbeeld van een concentratie of aandachtsstoornis. DC 13 Psychiatrie: ADHD 1 Inleiding Dit thema gaat over ADHD als voorbeeld van een concentratie of aandachtsstoornis. Beroepscontext: als onderwijsassistent kun je ingezet worden in het werken met leerlingen

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Het is niet altijd wat het lijkt dat het is!! Rens Evers Psychiater MFCG Limburg Koraalgroep

Het is niet altijd wat het lijkt dat het is!! Rens Evers Psychiater MFCG Limburg Koraalgroep Het is niet altijd wat het lijkt dat het is!! Rens Evers Psychiater MFCG Limburg Koraalgroep Inhoud Inleiding Casusistiek Met uitleg over verschillende beelden Veel voorkomende diagnoses Oplossingen Conclusie

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

Premenstrueel Syndroom (PMS)

Premenstrueel Syndroom (PMS) Premenstrueel Syndroom (PMS) Vrouwen met Premenstrueeel syndroom (PMS) hebben lichamelijke en/of psychische klachten die enkele dagen tot twee weken voor de menstruatie beginnen. Zij hebben hier veel last

Nadere informatie

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen.

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Er is amper psycho-educatie materiaal beschikbaar voor dubbele diagnose cliënten over de interactie tussen

Nadere informatie

in gesprek over: Psychiatrie rond zwangerschap en bevalling

in gesprek over: Psychiatrie rond zwangerschap en bevalling in gesprek over: Psychiatrie rond zwangerschap en bevalling Colofon Auteur: M.P. van den Berg Met dank aan de patiënten van de afdeling psychiatrie van het Erasmus MC. Redactie: M.A.V. van Verschuer (eindredacteur)

Nadere informatie

Moeilijk? Zo ben ik nu eenmaal!

Moeilijk? Zo ben ik nu eenmaal! Ik ben Marieke Sweens, ik heb een partner, ik heb een huis, ik heb een hond, ik heb een baan, ik heb naast m'n baan een eigen bedrijf. En ik heb borderline. Dit is hoe ik mezelf introduceer bij workshops

Nadere informatie

AGRESSIE. Basis emoties. Basis emoties. Agressie - sociologisch. Agressie - biologisch. Agressie en psychiatrie 16-3-2014

AGRESSIE. Basis emoties. Basis emoties. Agressie - sociologisch. Agressie - biologisch. Agressie en psychiatrie 16-3-2014 Basis emoties AGRESSIE en psychiatrische stoornissen Angst Verdriet Boosheid Verbazing Plezier Walging Paul Ekman Basis emoties Psychofysiologische reactie op een prikkel Stereotype patroon van motoriek,

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

SoSe. Voorlichting, Training en Advies. Station DSM

SoSe. Voorlichting, Training en Advies. Station DSM SoSe Marcia Kroes A. v. Scheltemastraat 5 2274 VT VOORBURG tel: 06-50442319 Voorlichting, Training en Advies email: sose.vta@hotmail.com Banknr.: 5705541 Station DSM KvKnr.: 27284121 De DSM is net centraal

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Omgaan met onaangepast gedrag in het Sociaal Raadsliedenwerk en Schuldhulpverlening. Sjaak Boon www.bureauboon.nl

Omgaan met onaangepast gedrag in het Sociaal Raadsliedenwerk en Schuldhulpverlening. Sjaak Boon www.bureauboon.nl Omgaan met onaangepast gedrag in het Sociaal Raadsliedenwerk en Schuldhulpverlening Sjaak Boon www.bureauboon.nl Sombere stemming Verminderde interesse in activiteiten Duidelijke gewichtsvermindering Slecht

Nadere informatie

100 fabels en feiten over psychose en schizofrenie

100 fabels en feiten over psychose en schizofrenie 100 fabels en feiten over psychose en schizofrenie 1 Dankzij de vooruitgang in de wetenschap weten we steeds meer over schizofrenie. Schizofrenie bestaat niet, het is wetenschappenlijk nooit aangetoond.

Nadere informatie

KITTY VAN DER HEIJDEN BORDERLINE BELEVENISSEN. Ervaringen van mensen met borderline én hun naasten

KITTY VAN DER HEIJDEN BORDERLINE BELEVENISSEN. Ervaringen van mensen met borderline én hun naasten KITTY VAN DER HEIJDEN BORDERLINE BELEVENISSEN Ervaringen van mensen met borderline én hun naasten Borderline belevenissen Ervaringen van mensen met borderline en hun naasten Kitty van der Heijden Inhoud

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

in gesprek over: Manisch-depressieve stoornis

in gesprek over: Manisch-depressieve stoornis in gesprek over: Manisch-depressieve stoornis Colofon Redactie: W. Smith-van Rietschoten (eindredacteur) J.L.M. van der Beek E.A.M. Knoppert-van der Klein R.B. Laport C.R. van Meer E. Olivier M. van Verschuer

Nadere informatie

NeDerLANDse samenvatting

NeDerLANDse samenvatting CHAPTER 10 259 NEDERLANDSE SAMENVATTING Benzodiazepines zijn psychotrope middelen met anxiolytische, sederende, spierverslappende en hypnotische effecten. In de praktijk worden zij voornamelijk ingezet

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan?

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan? Patiëntenbrochure Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Heeft u - in overleg met uw (huis)arts - besloten te stoppen met het gebruik van de antidepressiva? Of overweegt

Nadere informatie

MOEILIJKE MENSEN? HTTP://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=GGHL0QQUXVU&FEATURE=REL ATED. Bernard Kloostra en Alie Schenk, Frontlijnteam 19-04-2012

MOEILIJKE MENSEN? HTTP://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=GGHL0QQUXVU&FEATURE=REL ATED. Bernard Kloostra en Alie Schenk, Frontlijnteam 19-04-2012 MOEILIJKE MENSEN? HTTP://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=GGHL0QQUXVU&FEATURE=REL ATED Bernard Kloostra en Alie Schenk, Frontlijnteam 19-04-2012 Moeilijke mensen, ze zijn overal. In je huis, in je buurt, op je

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

in gesprek over: Depressie

in gesprek over: Depressie in gesprek over: Depressie Colofon Redactie: W. Smith-van Rietschoten (eindredacteur) J.L.M. van der Beek E.A.M. Knoppert-van der Klein R.B. Laport C.R. van Meer E. Olivier M. van Verschuer Publicatie:

Nadere informatie

Tegretol. Carbamazepine

Tegretol. Carbamazepine Tegretol Carbamazepine Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Wat is Tegretol 3 Wanneer een behandeling met Tegretol? 4 Werking van Tegretol 5 Aantal Tegretol innamen per dag 6 Controle van het bloed 7 Effect van

Nadere informatie

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD)

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1160 Wat zijn periodieke beenbewegingen van de slaap? Bij periodic limb movement

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik.

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik. De muur Ik heb een muur om me heen. Nou, een muur? Het lijken er wel tien. En niemand is in staat om Over die muur bij mij te komen. Ik laat je niet toe, Want dan zou je zien Hoe kwetsbaar ik ben. Maar

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Zelf zorgen voor een gezond gevoelsleven 9

Inhoud. Deel 1 Zelf zorgen voor een gezond gevoelsleven 9 Inhoud Deel 1 Zelf zorgen voor een gezond gevoelsleven 9 1 Emotionele verantwoordelijkheid 11 2 Gevoelens analyseren 15 3 Adequate en inadequate gevoelens onderscheiden 19 4 Gevoelens veranderen 24 5 Gedachten

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 4 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 3 Cognitieve gedragstherapie Een effectieve psychotherapie In deze brochure kunt u lezen

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Delier of plotse verwardheid GezondheidsZorg met een Ziel DELIER OF PLOTSE VERWARDHEID Uw partner, familielid of iemand anders uit uw naaste omgeving is vanwege een ziekte, ongeval

Nadere informatie

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose Dubbele Diagnose Patricia v.wijngaarden-cremers, psychiater Circuitmanager Verslavingspsychiatrie Dimence Inhoud - Inleiding - Gebruik onder Nederlandse Jongeren - Psychiatrische Comorbiditeit - Wat is

Nadere informatie

Lithium. Mondriaan. voor oudere patiënten die lithium gebruiken. Ouderen. voor geestelijke gezondheid

Lithium. Mondriaan. voor oudere patiënten die lithium gebruiken. Ouderen. voor geestelijke gezondheid Lithium voor oudere patiënten die lithium gebruiken Ouderen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Ouderen Lithiumgebruik Voorwoord Uw behandelaar heeft u het medicament lithium voorgeschreven. In deze

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN?

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt met het spelen van games. Je beseft dat je hierdoor in de problemen kunt raken: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Postpartum depressie. Depressie na bevalling

Stemmingsstoornissen. Postpartum depressie. Depressie na bevalling Stemmingsstoornissen Postpartum depressie Depressie na bevalling GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp bij alle mogelijke psychische

Nadere informatie

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS)

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1159 Wat zijn rusteloze benen? Het rusteloze benen syndroom (ofwel restless legs syndrome, afgekort RLS) is een

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Informatie voor patiënten F0674-3415 juli 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Patiënt redelijk tevreden, maar snelheid en betrokkenheid bij behandeling kan beter Index 1. Inleiding 2. Onderzoeksmethode

Nadere informatie

E book Persoonlijkheidsstoornissen

E book Persoonlijkheidsstoornissen E book Persoonlijkheidsstoornissen Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl Persoonlijkheidsstoornissen Definitie Wat is een persoonlijkheidsstoornis nu eigenlijk? In officiële termen

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag.

Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Casus Martijn Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag. Bij Martijn is sprake van sociaal isolement, somberheid, niet eten. Dat duidt

Nadere informatie

in gesprek over: Psychotherapie

in gesprek over: Psychotherapie in gesprek over: Psychotherapie Colofon Auteur: E. Willemsen Redactie: W. Smith-van Rietschoten (eindredacteur) R. Hoekstra E.A.M. Knoppert-van der Klein E. van Meekeren M. van Verschuer Publicatie: Nederlandse

Nadere informatie

Lastige Gevallen OMGAAN MET PSYCHISCHE STOORNISSEN IN HET JEUGDWERK

Lastige Gevallen OMGAAN MET PSYCHISCHE STOORNISSEN IN HET JEUGDWERK Lastige Gevallen OMGAAN MET PSYCHISCHE STOORNISSEN IN HET JEUGDWERK Programma Theorie over psychische stoornissen Effect op het geloofsleven Omgaan met tieners met psychische stoornissen Tijd voor aktie

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Kiezen voor Pillen of Praten?: Voorkeuren en Besluitvorming omtrent de Behandeling van Stemmings- en Angststoornissen

Kiezen voor Pillen of Praten?: Voorkeuren en Besluitvorming omtrent de Behandeling van Stemmings- en Angststoornissen Kiezen voor Pillen of Praten?: Voorkeuren en Besluitvorming omtrent de Behandeling van Stemmings- en Angststoornissen Een wetenschappelijk onderzoek naar behandelvoorkeuren, gezamenlijke besluitvorming

Nadere informatie