Aanbod jonge mantelzorgers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aanbod jonge mantelzorgers"

Transcriptie

1 Aanbod jonge mantelzorgers Auteur(s) Datum MOVISIE Margit van der Meulen Utrecht, september 2008

2 MOVISIE Kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling MOVISIE verzamelt, ontwikkelt en verspreidt kennis en adviseert op het gebied van welzijn, zorg en sociale veiligheid. MOVISIE werkt voor en samen met overheden, burgerinitiatieven, professionele en vrijwilligersorganisaties met als doel de participatie en zelfredzaamheid van burgers te vergroten. Centrale thema s daarbij zijn vrijwillige inzet, mantelzorg, kwetsbare groepen, leefbaarheid en huiselijk en seksueel geweld. Kijk voor meer informatie op COLOFON Auteur(s): Margit van der Meulen Eindredactie: Lonneke Scheepmaker Dit rapport is mede tot stand gekomen met inhoudelijke bijdrage van Ilse de Bruijn en Jolanda Elferink, programma Informele Zorg, MOVISIE. Projectnummer: P1662 Datum: september 2008 MOVISIE Bestellen: Dit rapport is mede tot stand gekomen met subsidie van VWS.

3 Voorwoord Dit rapport is bedoeld om het inzicht te vergroten in bestaande instrumenten ter ondersteuning van jonge mantelzorgers. Het is een hulpmiddel voor mensen die in aanraking komen met jonge mantelzorgers, professionals, vrijwilligers en andere betrokkenen, om jonge mantelzorgers te ondersteunen en het juiste instrument hiervoor te vinden. De problematiek van jonge mantelzorgers is vaak een verborgen problematiek. De kinderen of jongeren herkennen zich vaak niet als jonge mantelzorgers. Ook kunnen de betrokkenen, zowel de kinderen als de ouders, last hebben van schuld- en schaamtegevoelens. En vanuit de buitenwereld is er niet altijd erkenning voor de problematiek. Het is belangrijk om de jonge mantelzorgers te ondersteunen, omdat zij het risico lopen om overbelast te raken. Dit uit zich bijvoorbeeld in vermoeidheid, schoolverzuim, psychosomatische klachten of teruggetrokken gedrag. Zij zijn daarom op latere leeftijd vaker depressief, hebben vaker moeite met relaties en seksualiteit en lopen vaker vast tijdens de loopbaan op school of werk. Diverse betrokkenen, organisaties en instellingen, zoals scholen, steunpunten mantelzorg en huisartsen, kunnen een belangrijke rol spelen in de ondersteuning van jonge mantelzorgers. Zij kunnen bijvoorbeeld herkenning en erkenning bieden (luisterend oor en vraagbaak), respijtvoorzieningen bieden, wijzen op mogelijkheden voor lotgenotencontact, ouders steunen in hun ouderrol, werken aan preventie, zorg dragen voor een ondersteunend netwerk of doorverwijzen naar gespecialiseerde vormen van hulp. Het aanbod voor jonge mantelzorgers is in ontwikkeling. Er zijn diverse producten en instrumenten ontwikkeld, van dvd s, theatervoorstellingen en websites voor jonge mantelzorgers tot lespakketten voor scholen en protocollen en handreikingen voor beroepskrachten en vrijwilligers. Toch is er vaak geen helder inzicht in welke instrumenten bij jonge mantelzorgers succesvol zijn. Daarnaast zijn professionals en vrijwilligers onvoldoende bekend met (bestaande) instrumenten voor jonge mantelzorgers. Het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) heeft daarom in 2008 in opdracht van Mezzo de quickscan Jonge mantelzorgers, een quickscan naar de gegeven zorg, belasting en ondersteuningsmogelijkheden (Veer, A.J.E. de en A.L. Francke, 2008) uitgegeven. Hierin beschrijven zij succesvolle interventies voor jonge mantelzorgers. In navolging op het rapport van het NIVEL heeft MOVISIE in dit rapport de instrumenten die bij de succesvolle interventies horen omschreven. Het is een inventarisatie van het grote aanbod van bestaande laagdrempelige aanbod, gezinsgerichte aanbod, aanbod voor de jonge mantelzorger en overige vondsten. In 2009 richt MOVSIE zich verder op de toegankelijkheid van het aanbod voor jonge mantelzorgers. Het totale aanbod zal dan verwerkt worden in een toegankelijke, digitale databank van het Expertisecentrum Mantelzorg en er zal aandacht zijn voor de toepassing in de praktijk. Jolanda Elferink Projectleider Informele Zorg, MOVISIE Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers

4 Inhoudsopgave 1 Inleiding Laagdrempelig aanbod Gebruik van internet Dagboeken van mantelzorgers Website voor Marokkaanse mantelzorgers Forum voor jonge mantelzorgers Website Jonge mantelzorgers Dagboeken van jonge mantelzorgers online, Philadelphia Dagboeken van jonge mantelzorgers online, MEZZO Jonge Mantelzorgers Hyves Website voor jonge mantelzorgers in Drenthe, Overijssel en Gelderland Website voor kinderen die mantelzorger zijn in Drenthe Organisatie voor jonge mantelzorgers in Friesland Forum jonge mantelzorgers Website voor jonge mantelzorgers in de regio Gelderland Algemene website met links naar informatie over allerlei soorten aandoeningen Drankjewel Gemeenschap van verwanten en vrienden van alcoholisten Alcohol Info Verslavingszorg Noord Nederland Stichting Coke van jou Survivalkid Kopstoring Familie van Vereniging voor manisch depressieven en betrokkenen Praten Online adhdxtra-impuls Balans voor kinderen Psychowijzer Psyonline Zo gek nog niet Brainkids; niet aangeboren hersenletsel Samen verder CVA Landelijke werkgroep jong getroffenen CVA Een ouder met MS Vereniging 'Ouders, Kinderen en Kanker' (VOKK) Website voor kinderen met een ouder met kanker Achter de regenboog In de wolken Website voor brussen Websites voor brusjes De brusjes-club Project Broer of zus in de spotlight Philadelphia Support Mantelzorgondersteuning Nieuwe Waterweg Noord Makelaar voor vrijwillige thuishulp, buddyzorg en maatjescontact...17 Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers

5 Informatiesite voor jongeren in Zuid-Holland Tiszo, alles voor en over JONG Gebruik van intermediairs Lesbrief Max jij ook? en leskoffer Zorro Zorgen voor een ander; ontwikkelpilot Regio Zuid-Limburg Jongeren met een langdurig ziek familielid; GGD Rotterdam Mantelzorgmakelaar Flyers, tips, boekenlijsten en brochures Flyer Jonge mantelzorger Maak tijd met respijt Jong en (on)bezorgd, steun aan kinderen met een chronisch ziek of gehandicapt familielid Draaiboek Broer en zus in de spotlights CD Let s stay together Stichting Iriza k Weetut boek CD De schatten van Amadoris Boek Pieter en het treintje naar de sterren CD De Koningin van Warmte en Licht Jongerenfolder met jojo Uitzending Je lijf, je leven Uitzending van t Klokhuis MS, Elektriciteit in je lichaam en Medicijn Uitzending Hart in Actie over jonge mantelzorger Liselotte Uitzending Jong Ik zorg voor mijn ouder SchoolTV-weekjournaal Geheugensteuntjes, gids voor mantelzorgers die zorgen voor een naaste met dementie Werkstuk mantelzorg Gezinsgericht aanbod Gezinsgericht aanbod Stichting buddy netwerk Methode Familiezorg; de kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg Versterking sociaal netwerk Werkmap Natuurlijk, een netwerk! Verhalenbundel Natuurlijk, een netwerk! Ervaringsbundel 'Met andere ogen' Handreiking Netwerk rond cliënt versterken Bureau Community Support Nederland Meedoen is belangrijk! Een vriend is een brug naar een grotere wereld Stichting Osani Your Unlimited Ultimate Bridge Aanbod voor de jonge mantelzorger Ondersteuningsgroepen voor kinderen De Vruchtenburg Cursus spelen, praten en doen De kindertelefoon...35

6 4.1.4 Slapen en dromen SurvivalKid Ontspannende activiteiten Funcare 4 kids Brusjes van kinderen met autisme Vakantieweken voor de jeugd Bens Game Bordspel Alle sterren van de hemel Wigwam-vakanties Stichting Opvang Vakanties Autisten Mee Vakantiegids Overige vondsten Eindopdracht Met de mantel der liefde; Over jonge mantelzorgers, kinderen en jongeren die zorgen voor een langdurig ziek familielid Verslag Behoeften van mantelzorgers in Noord-Limburg Project Jongeren met een langdurig ziek familielid...40

7 1 Inleiding Onder jongeren zijn veel mantelzorgers te vinden. Schattingen van aantallen jonge mantelzorgers lopen uiteen, waarbij de laagste schatting één op de tien jongeren is. Het uiteenlopen van vele verschillende schattingen wordt deels veroorzaakt doordat het begrip jonge mantelzorger niet eenduidig is. Enerzijds wordt er onder verstaan thuiswonende kinderen en jongeren met een gezinslid met een ernstige lichamelijke chronische ziekte(n) of handicap(s) en/of een chronische psychiatrische aandoening, verstandelijke beperking en/of verslaving. Anderzijds worden jongeren pas jonge mantelzorger genoemd als ze daadwerkelijk zorg geven of zorgtaken verrichten. In dit rapport is uitgegaan van jonge mantelzorgers in de brede zin: thuiswonende kinderen en jongeren met een gezinslid met een chronische ziekte, handicap, psychiatrische aandoening, verslaving en/of verstandelijke beperking. De bezorgdheid die zij voelen kan een zware emotionele belasting zijn voor een kind. En het daadwerkelijk zorgen voor een gezinslid kan gevolgen hebben voor hun ontwikkeling of hen belemmeren volledig kind te zijn. Dit rapport geeft een overzicht van de instrumenten die van belang zijn voor jonge mantelzorgers. De instrumenten moeten goed bereikbaar zijn voor jonge mantelzorgers. En daarnaast is het van belang dat jonge mantelzorgers door hun naaste omgeving erkend worden als jonge mantelzorgers. Dat betekent dat in dit overzicht naast instrumenten voor de jonge mantelzorgers ook instrumenten zijn voor mensen die te maken hebben met jongeren. In het in 2008 door het NIVEL uitgegeven quickscan Jonge mantelzorgers, een quickscan naar de gegeven zorg, belasting en ondersteuningsmogelijkheden staan de gevolgen voor jonge mantelzorgers beschreven: Praktisch gezien is er soms minder tijd, geld en gelegenheid voor hobby s of deelname aan allerlei activiteiten buitenshuis. Kinderen kunnen veel bijdragen in het huishouden en/of de zorg. Psychosociaal/emotioneel gezien kan het opgroeien met een langdurig ziek of verslaafd gezinslid onzekerheid, angst, boosheid en verdriet veroorzaken. Soms moeten het beeld over de ouders en hun rollen bijgesteld worden. Het kind krijgt zelf weinig aandacht en kan ervaringen niet delen met andere kinderen. Ook fysiek kunnen deze kinderen gevolgen ervaren, door de emotionele belasting en de soms zware lichamelijke taken kunnen spanningsklachten zoals hoofd- en buikpijn of rug- en gewrichtsklachten ontstaan. (Veer, A.J.E. de en A.L. Francke, 2008). Uit de quickscan van het NIVEL blijkt dat jonge mantelzorgers behoefte hebben aan erkenning, ontlasting en versterking van de thuissituatie, ontmoeting en informatie over het mantelzorger-zijn. De experts concluderen op basis daarvan dat het aanbod voor jonge mantelzorgers laagdrempelig moet zijn, dat gezinsgericht aanbod gewenst is ter ontlasting van de jonge mantelzorger en dat er op ontspanning en ondersteuning van jonge mantelzorgers gericht aanbod nodig is. De in dit rapport genoemde instrumenten zijn om die reden terug te vinden in de onderverdeling laagdrempelig aanbod (hoofdstuk 2), gezinsgericht aanbod (hoofdstuk 3), aanbod voor de jonge mantelzorger (hoofdstuk 4) en overige vondsten (hoofdstuk 5). Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 1

8 2 Laagdrempelig aanbod Kinderen en jongeren praten niet graag spontaan met anderen over hun rol als mantelzorger. Ze lossen hun problemen liever zelf op en vragen niet snel hulp. Laagdrempelig aanbod is daarom een goede vorm van ondersteuning. Maak het kinderen en jongeren makkelijk om zelf de steun die ze nodig hebben te vinden. Gebruik van internet is voor jonge mantelzorgers een vorm van laagdrempelig aanbod. Ook intermediairs zijn een goede weg om een jonge mantelzorger te helpen. Flyers, tips, boekenlijsten en brochures bieden ook steun met een hoog doe-het-zelf karakter. Voor alle drie de categorieën is een overzicht opgenomen. 2.1 Gebruik van internet De meeste jongeren maken gebruik van internet. Dat maakt het tot een laagdrempelige manier om jonge mantelzorgers te benaderen. Via internet kan verschillende soorten steun geboden worden. Denk aan bijvoorbeeld lotgenotencontact, de uitwisseling van ervaringen van jonge mantelzorgers onder elkaar. Ook is veel informatie digitaal te plaatsen, denk aan brochures. Voordeel van internet is dat er op een algemene website voor jongeren snel een link is gemaakt naar een website voor jonge mantelzorgers Dagboeken van mantelzorgers Mantelzorgers en andere belangstellenden. Op de website van MEZZO is een onderdeel speciaal voor dagboeken van mantelzorgers beschikbaar. Bezoekers van de website kunnen zo hun ervaringen delen. De mantelzorgers schrijven over een langere periode stukjes over wat hen overkomt, hun ervaring als mantelzorger. Bron: Website voor Marokkaanse mantelzorgers Marokkaanse mantelzorgers in Nederland. Op deze website staat een onderzoek naar de knelpunten bij mantelzorg door jonge Marokkanen en de behoefte aan informatie en ondersteuning opgenomen. Er is informatie te vinden over verschillende belangenbehartigers en ondersteunende instellingen (MEE, Mezzo), Bron: zorgvoorjeouders.marokko.nl Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 2

9 2.1.3 Forum voor jonge mantelzorgers Jongeren met een chronisch zieke ouder. Dit is een virtueel netwerk voor jonge mantelzorgers. De activiteit op het forum is zo goed als uitgedoofd. In 2000 is het forum gestart, in 2006 is er voor het laatst enige activiteit geweest. Het gaat om een netwerk waar je voor ingeschreven moet zijn. Op de site is niet te zien over welke onderwerpen er uitgewisseld wordt. Bron: Quote Karin (15) heeft een zusje van 5 jaar met het Syndroom van Down: Ik probeer haar zoveel mogelijk te helpen en met haar te spelen. Ook omdat ik zie dat mijn ouders het druk hebben. Maar soms heb ik zin om er eens uit te gaan; een dagje naar de stad of naar een pretpark met vriendinnen. Ik voel me dan altijd wel een beetje schuldig Op het forum zag ik dat ik niet de enige ben die zorgt voor een ziek broertje of zusje. Het is fijn om daar met anderen over te kunnen praten en te zien dat zij hetzelfde voelen. Ik voel me daardoor iets minder schuldig en kan meer genieten als ik iets leuks ga doen Website Jonge mantelzorgers Jonge mantelzorgers in de middelbare schoolleeftijd in de regio Midden-Holland. Op deze website (kies voor mantelzorgers en dan de link jonge mantelzorgers) vind je tips, informatie, boekenlijsten en uitzendingen over mantelzorger zijn. Ook staat er berschreven wanneer je mantelzorger bent. Bron: Dagboeken van jonge mantelzorgers online, Philadelphia Jongeren met een broer of zus met een verstandelijke beperking. Via deze website informeert de GGZ instelling Philadelphia jongeren met een broer of zus met een verstandelijke beperking over de ondersteuningsmogelijkheden die er voor hen zijn. Verder biedt de site praktische informatie over zorgtoekenning, ontspannende activiteiten, publicaties en verhalen van familieleden. Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 3

10 Bron: Dagboeken van jonge mantelzorgers online, MEZZO Mantelzorgers en belangstellenden. Op dit een onderdeel van de website van MEZZO kunnen mantelzorgers hun eigen dagboek schrijven. Deze dagboeken zijn voor anderen te lezen en geven inzicht in de wereld van verschillende mantelzorgers. Onder de dagboekschrijvers zijn ook jonge mantelzorgers. Bron: Jonge Mantelzorgers Hyves Kinderen en jongeren tot 25 jaar die opgroeien met een ziek of gehandicapt familielid in de regio Vlaardingen, Schiedam en Maassluis. Deze HYVES voor jonge mantelzorgers uit Vlaardingen, Schiedam en Maasluis is gestart door Marc den Uyl, zelf jonge mantelzorger. Hij heeft dit samen met de Stichting Mantelzorg NWN gedaan. Bron: jongemantelzorgers.hyves.nl Website voor jonge mantelzorgers in Drenthe, Overijssel en Gelderland Jonge mantelzorgers in Drenthe, Overijssel en Gelderland. De website begint met een test voor jongeren: ben ik een mantelzorger? Op de site staat een overzicht van tips voor mantelzorgers, je vindt er verhalen van mantelzorgers en zijn boeken en strips. Speciaal voor jonge mantelzorgers in Drenthe is er een overzicht van activiteiten die voor hen georganiseerd worden. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 4

11 2.1.9 Website voor kinderen die mantelzorger zijn in Drenthe Jonge mantelzorgers tussen de 8 en 13 jaar in Drenthe. Op de website is informatie te vinden over waar je hulp kunt krijgen en wat een mantelzorger is. Daarnaast is er een mogelijkheid om te en met mantelzorgconsulenten, worden activiteiten aangeduid, worden verhalen van jonge mantelzorgers verteld, staan er links naar andere interessante sites en wordt een literatuurlijst gegeven. Bron: Organisatie voor jonge mantelzorgers in Friesland Jonge mantelzorgers in Friesland. Fawaka is de organisatie voor jonge mantelzorgers in Friesland. Fawaka organiseert activiteiten voor jonge mantelzorgers en informeert hen. Op de website van Fawaka staan verhalen van andere jongeren, is een forum over algemene zaken en activiteiten. Daarnaast vind je informatie over fundagen, een boekenlijst en er is een test: ben ik een mantelzorger? Bron: Forum jonge mantelzorgers Kinderen en jongeren die zorgen voor langdurig zieke ouder. Deze website biedt de mogelijkheid om contact te hebben met andere jonge mantelzorgers via een forum. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 5

12 Website voor jonge mantelzorgers in de regio Gelderland Jonge mantelzorgers in de regio Gelderland. Op deze website vind je informatie en kun je chatten met lotgenoten en consulenten. Ook kun je berichten achterlaten op het prikbord en staat er informatie over activiteiten voor jonge mantelzorgers. Daarnaast staan er op de website links, boeken en films opgenomen die voor jonge mantelzorgers interessant zijn. Bron: Algemene website met links naar informatie over allerlei soorten aandoeningen Iedereen die direct of indirect te maken heeft met allerlei verschillende soorten aandoeningen. Deze website biedt informatie over allerlei soorten aandoeningen. Je vindt er links naar websites die steun of hulp kunnen bieden in allerlei levenssituaties. Van autisme tot omgaan met kanker, van hoogbegaafde kinderen tot bootvakanties voor slechthorenden en meer... Bron: lotgenoten.startkabel.nl Drankjewel Voor jongeren met ouders die een drankprobleem hebben. Een deel van deze website is voor jongeren onder de 19 en een deel van de website is voor iedereen die ouder is. Op het jongerendeel vind je onder andere feiten alcoholgebruik: Hoe vaak komt alcoholverslaving in een gezin voor; Welke problemen kan een kind/jongere daardoor krijgen; Wat zijn de gezondheidsrisico s van alcohol, Hoe zit het met erfelijke aanleg. Daarnaast vind je informatie onderwerpen als De website geeft tips om voor jezelf te zorgen, het drinken van je ouder niet tot jouw probleem te maken, met drank op rijden bespreekbaar maken enzovoorts. Ook staan er verhalen van lotgenoten op de site en je vindt een overzicht aan hulpmogelijkheden. Tot slot zijn we boekentips, links naar informatieve en ondersteunende websites en veelgestelde vragen. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 6

13 Gemeenschap van verwanten en vrienden van alcoholisten Jonge mensen die door het drinken van een ander te lijden hebben gehad. Al-Anon Familie Groepen is een gemeenschap van verwanten en vrienden van alcoholisten. Zij bespreken onderling ervaringen en geven elkaar kracht en hoop bij het oplossen van problemen. Zij geloven dat alcoholisme een gezinsziekte is en dat verandering van levenshouding kan bijdragen tot herstel. Ook voor jongeren is er een groep om ervaringen mee uit te wisselen. Door de checklist te gebruiken weet je of deze groep ook iets voor jou is. Bron: Praktijkverhaal Laura, 24 jaar: Eigenlijk heb ik twee moeders gehad. Een moeder die voor me zorgde en probeerde te overleven en een moeder die zich met drank helemaal liet gaan. Twee ongelukkige moeders. Als je dronk dan draaide alles om jou. Veel drank, gordijnen dicht, lichten uit, puinhoop, sombere muziek, badjas nog aan, veel kots, tranen, eenzaamheid en chaos. En veel verhalen over je verschrikkelijke jeugd en over mensen die je hebben teleurgesteld, problemen, problemen, problemen, en nooit een oplossing. Mij zag je niet meer staan, je gebruikte me alleen maar. En ik liet me gebruiken, om toch nog een beetje door jou gezien en gewaardeerd te worden. Ik heb uren naar je geluisterd en je hand vastgehouden. Ik dacht dat ik je kon helpen. Soms niet. Ik trok een keer aan mijn haren, bonkte met mijn hoofd tegen de grond. Om je te laten stoppen. Je keek dwars door me heen. Soms schreeuwde je dat ik op moest rotten. Of lachte je me uit, je praatte tegen me alsof ik er niet bij was. Je lachte me uit als ik huilde en zei dan: Ach wat hebben mijn kindertjes het toch zwaar. Ach wat zijn mijn kinderen toch zielig. Als ik boos op je was en je duidelijk wilde maken dat je te ver ging, kreeg ik altijd de schuld. Je zweeg dan een dag, of negeerde me en dan zei ik maar weer sorry. Tegenstrijdig was het altijd en dat vond ik het moeilijkste aan jou. Het gaat weer goed met je, dus dan kan ik je weer vertrouwen.. Maar in je dronken buien heb je van alles naar me geroepen; dat ik op moet rotten en ook dat je eigenlijk nooit kinderen had moeten krijgen. Was dit de waarheid of de drank? Ik weet het nu nog niet. Dat is het stomme van drank, dat je niet meer weet wat waar is. Je wilde het beste voor mij, maar ik mocht niet met buitenstaanders over jouw buien praten: Zeg maar niet dat ik gedronken heb, want dan denken ze nog dat ik een slechte moeder ben. Je maakte je zorgen om mij zei je, maar als ik huilend in bed lag, snikkend, dan deed je de deur open, je zag me liggen en smeet de deur met een klap weer dicht. Je was boos en keek op me neer. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 7

14 Alcohol Info Kinderen van ouders die drinken. Op deze website staat veel informatie over het gebruik van alcohol en is een apart stuk over kinderen van verslaafde ouders. Je vindt er tips en toegang tot speciale hulpverlening. Bron: Verslavingszorg Noord Nederland Iedereen die informatie zoekt over verslaving, alcohol, gokken en drugs. Op het onderdeel informatie en advies is er voor jongeren informatie over drank, drugs, alcohol en sport, seks onder invloed en het omgaan met drinkende ouders. Er is ook een alcohol- en drugsoverzicht van alle middelen. Daar kun je lezen wat erin zit, wat het met je doet en wat de risico's zijn. Verder staat er op de site informatie over hulpmogelijkheden. Bron: Stichting Coke van jou Partners, familie en vrienden van verslaafden Het doel van de stichting is ondersteuning bieden aan mensen die problemen ondervinden van het leven met een verslaafde. Dit doen ze op verschillende manieren: door het organiseren van open dagen, het faciliteren van consults met family counselors en juristen, het organiseren van ontspannende/informatieve activiteiten, het ontwikkelen en aanbieden van trainingen en workshops en het onderhouden van deze website. Op de website staat een schat aan informatie. Je vindt advies over verslavingszorg (online), informatie over zelfhulpgroepen, juridisch advies, activiteiten en trainingen, telefoonnummers en verhalen van partners en familie van verslaafden. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 8

15 Survivalkid Drentse jongeren met een vader, moeder, broer of zus met psychische problemen of een verslaving. Op deze besloten website staat informatie over psychische problemen. Daarnaast staan er een aantal testen waarmee je aan kunt geven hoe je reageert op bepaalde situaties. Er zijn verhalen van een aantal jongeren opgenomen, je kunt chatten of gebruik maken van een forum. Op de website vind je een woordenboek met informatie over heel uiteenlopende onderwerpen en overzichten van boeken, links, downloads, een agenda en nieuws. In de agenda is informatie opgenomen over gespreksgroepen van de GGZ Drenthe. Bron: Kopstoring Jongeren met ouders met psychische problemen. Deze website biedt kennis over psychische problemen en herkenning over het leven met een ouder met een psychische stoornis. Je kunt anoniem je vragen per stellen aan een deskundige, berichten plaatsen en lezen op het forum of je eigen verhaal mailen voor op de website. Daarnaast geeft de website aan waar en bij wie je meer informatie kunt vinden of hulp kunt krijgen. Er staan psychische stoornissen beschreven en hoeveel kinderen te maken hebben met een ouder met een psychische stoornis. En vooral is er veel te lezen over voor jezelf zorgen en waarom dat belangrijk is. Bron: Familie van Familie van mensen met een psychische stoornis, met een apart gedeelte voor jeugd van 16 tot 25 jaar. De website biedt ondersteuning aan jongeren tussen de 16 en 25 jaar die een partner, vader, moeder, broer, zus, vriend of vriendin hebben met psychische problemen. Je vindt op deze site onder andere informatie over psychische problemen, tips, verhalen van andere jongeren en informatie over hulp en steun zoeken. Daarnaast is er een chatbox voor partners of broers en zussen van, kun je ervaringen uitwisselen met andere met andere jongeren op het forum en wordt er coaching door een deskundige aangeboden. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 9

16 Praktijkverhaal Ik ben een jonge vrouw van 24 jaar en woon samen met mijn moeder en mijn 7 jaar jongere zusje. Mijn ouders zijn gescheiden toen ik 12 jaar was. Mijn zusje en ik hebben mijn vader daarna nooit meer gezien, omdat hij daar geen behoefte aan heeft. Mijn moeder is na de scheiding ernstig depressief geraakt en is dat nog steeds. Helaas heeft dat een naar effect op mij en mijn zusje. Mijn zusje is nu in de pubertijd en doet alles wat mijn moeder niet wil: ze zit veel achter de pc en doet aan geheimzinnige dingen, zoals msn'en en chatten, vooral met jongens. Dit zorgt voor veel problemen, want mijn moeder heeft ons erg beschermd opgevoed. Dat kan ik me wel voorstellen, want als je het nieuws leest en hoort, dan weet je al genoeg wat de gevolgen van chatten en msn is. Maar mijn zusje begrijpt dat niet en dat zorgt voor ruzies thuis. Mijn moeder is erg gevoelig en zo depressief, dat ze haar woede ook niet in bedwang kan houden. Elke dag is ze aan het schreeuwen en boos, soms om de onbenulligste dingen. Het probleem bij mijn moeder is dat ze van ons de perfecte kinderen wil maken, maar dat kunnen wij niet zijn. Ik steun mijn moeder waar en hoeveel ik kan, geef haar nooit grote mond en doe ook wat ze van me verlangt. Het is een moeilijke situatie, en ook omdat er geen rust in huis heerst, durf ik zelf geen relatie aan te gaan. Communiceren lukt niet, omdat ze niet kan accepteren of toegeven dat het klopt. Mijn zusje wordt er ook gek van. Ik wil haar steunen maar ik wil mijn moeder niet tegenspreken. Bron: Vereniging voor manisch depressieven en betrokkenen Voor kinderen met manisch depressieve ouders. Voor kinderen van manisch depressieven is er op deze site een apart toegang. Met tips voor boeken, links en de mogelijkheid voor kinderen om te vertellen wat zijn of haar ouder mankeert. Bron: Praten Online Jongeren tussen 12 en 22 jaar met depressieve klachten. Het doel van de website is om alle jongeren, die kampen met depressieve klachten, kosteloos, anoniem en laagdrempelig, professionele hulp te bieden. De website biedt een forum, een chatmogelijkheid met een professional en een on-line test. Daarnaast vind je links, tips en adressen waar je hulp kunt zoeken. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 10

17 adhdxtra-impuls Patiënten van ADHD en/of aanverwante stoornissen zoals Borderline, PDD-NOS, ODD etc. Ook voor ouders, broertjes en zusjes en voor direct betrokkenen in de zorg en het onderwijs.. Deze website biedt informatie over verschillende stoornissen, zoals ADHD, PDD-NOS, Borderline en andere gedragsstoornissen. Je kunt er boeken bestellen en er is een forum voor geregistreerde gebruikers over allerhande onderwerpen. De website biedt een overzicht van behandelaars op het GGZ terrein en ondersteuners bij PGB. Verder is er een uitgebreide lijst aan links opgenomen. Bron: Balans voor kinderen Kinderen en jongeren die meer willen weten over ADHD, dyslexie, PDD-NOS, NLD en andere leer- en gedragsstoornissen. BalansKIDS brengt 9 keer per jaar het tijdschrift BalansKIDS uit, het leukste blad voor en door kinderen van 6 tot 14 jaar met een leer- of gedragsprobleem. Verder vind je op de website veel informatie over leer- en gedragsstoornissenen het aanbod van Balans; de vereniging voor ouders van kinderen met leer-, ontwikkelings- en gedragstoornissen, waaronder ADHD, dyslexie en PDD-NOS. Bron: kids.balansdigitaal.nl Psychowijzer Iedereen. In de psychowijzer vind je uitgebreide informatie opgenomen over verschillende psychische problemen als ADHD, angststoornissen, borderline, dementie, depressie, dwangstoornissen, eetstoornissen, gokverslaving, schizofrenie. Bij de verschillende psychische stoornissen is er informatie voor de omgeving. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 11

18 Psyonline Iedereen. Op de website van Psyonline vind je een korte uitleg over 34 verschillende psychische stoornissen. Verder is er informatie over de studie Psychologie en over verschillende soorten psychologische tests. Bron: Zo gek nog niet Jongeren met psychische problemen en jongeren die meer willen weten over geestelijke gezondheid. Op deze site staat informatie over psychische problemen, geschreven voor jongeren. Psychische problemen zijn ingewikkeld, maar op deze site zijn ze begrijpelijk beschreven. Je kunt vragen stellen via mail of telefoon en er staan tips op de site. Bron: Brainkids; niet aangeboren hersenletsel Kinderen en jongeren niet-aangeboren hersenletsel hebben of hier in hun omgeving te maken hebben. Deze website geeft kinderen en hun omgeving inzicht in situaties die het gevolg zijn van nietaangeboren hersenletsel. Er is informatie over vrienden, wonen, school en vrije tijd. Ook vind je informatie die je kunt gebruiken bij het maken van een werkstuk; informatie over de gevolgen van nietaangeboren hersenletsel, informatie over hersenen en verhaaltjes van mensen met niet-aangeboren hersenletsel. Bron: Samen verder CVA Voor mensen die te maken hebben met CVA. De website is de informatiebron van de CVA-vereniging. Op de site is een forum waar verschillende onderwerpen besproken worden. Verder vind je er links op tal van terreinen (onder andere arbeid en Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 12

19 reïntegratie, belangenverenigingen, ervaringsverhalen, professionals en revalidatie), evenementen, activiteiten en literatuur. Op de website staan ook specifiek links naar pagina s die voorzien in lotgenotencontact. Bron: Landelijke werkgroep jong getroffenen CVA Jonge CVA patienten en partners (tot 50 jaar). Op deze site zijn veel links en publicaties opgenomen over CVA. Bron: cva-jongeren.eigenstart.nl Een ouder met MS Jonge kinderen met een ouder met MS. Deze website geeft informatie over MS, spelletjes, boeken, verhalen, dagboeken, hulpmiddelen, aandacht voor het kind. Er zijn tekeningen en werkstukken van kinderen. Je kunt een kaartje sturen en op de verjaardagskalender staan. En er staan activiteiten die georganiseerd worden. Ook staat er informatie over mantelzorg op de site. Bron: Vereniging 'Ouders, Kinderen en Kanker' (VOKK) Voor ouders, broers en zussen en grootouders van kinderen die kanker hebben. Dit is de website van de vereniging. Op de site is een jeugdhoek, deze bestaat grotendeels uit een forum speciaal voor broers en zussen (brussen). Ook zijn er tips voor boeken, activiteiten (ook voor brussen), chatmogelijkheden en nieuws. Naast de website biedt de VOKK meer diensten. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 13

20 Website voor kinderen met een ouder met kanker Voor kinderen waarvan een ouder kanker heeft. De website biedt ondersteuning door een forum, geeft informatie over kanker en behandelingen, benoemt emoties waar kinderen tegen aan kunnen lopen, met voorbeelden van andere kinderen. Je vind ook een forum waar kinderen onderling vragen en antwoorden en je vindt een lijst van tips voor kinderen. Bron: Achter de regenboog Voor kinderen en jongeren waarvan een dierbaar persoon is overleden. De Stichting Achter de Regenboog ondersteunt kinderen en jongeren bij het verwerken van het (komend) overlijden van een dierbare. Op de website is daarvoor ruimte om je verhaal kwijt te kunnen. Er is een plek waar je een herinnerding kan plaatsten, dat is een video met herinneringen aan de overledene. Op de website vind je ook informatie over steunpunten, emoties en verhalen, fotoboeken en informatie voor ouders, leerkrachten, hulpverleners en vrijwilligers. Bron: In de wolken Voor mensen die werken met rouwende kinderen en jongeren. Deze website geeft ondersteuning bij het werken met rouwende kinderen en jongeren. Het geeft informatie over rouw bij deze leeftijdsgroepen en tips voor kinderen en jongeren. Verder is er een forum voor jongeren en zijn er verschillende materialen te bestellen die bij rouwverwerking gebruikt kunnen worden; bijvoorbeeld verdrietkoffertjes (verschillende leeftijdsgroepen) en brochures. Bron: Utrecht, september 2008 * Aanbod jonge mantelzorgers 14

Is iemand in jouw omgeving verslaafd?

Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Verslaafd aan Jou ondersteunt en informeert de omgeving van verslaafden. Vaak gaat alle aandacht uit naar de verslaafde en daardoor wordt soms niet gezien dat familie

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein Zorgen voor een ander, dan doe je gewoon.. Maar soms is een beetje hulp en steun meer dan welkom! In Nieuwegein

Nadere informatie

Zorgt u voor een ander?

Zorgt u voor een ander? Zorgt u voor een ander? Doe de test: bent u mantelzorger? 1. Bent u mantelzorger? Doe de test! Beantwoord deze vragen om te zien of u mantelzorger bent. 1. Zorgt u voor een familielid, vriend of goede

Nadere informatie

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg Voor mantelzorgers Voor professionals Over mantelzorg Minters Mantelzorg Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals Zorgt u meer dan acht uur per week en/of langer dan drie maanden voor uw partner,

Nadere informatie

Websites. Voor jezelf

Websites. Voor jezelf Websites Voor jezelf www.drinktest.nl en www.watdrinkjij.nl Op deze sites kan de 18-plusser aan de hand van een korte test zien hoe het met zijn drankgebruik is gesteld. Tevens worden er adviezen gegeven

Nadere informatie

Voorbereiden op het keukentafelgesprek?

Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Deze brochure helpt u daarbij! 2015 een coproductie van: Voor kinderen, partners, verwanten, vrijwilligers die mantelzorgtaken vervullen voor hen die hun dierbaar

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Als opgroeien niet vanzelf gaat. voor kinderen, jongeren en hun ouders

Als opgroeien niet vanzelf gaat. voor kinderen, jongeren en hun ouders Als opgroeien niet vanzelf gaat voor kinderen, jongeren en hun ouders Voor kinderen met een psychische stoornis gaat opgroeien niet vanzelf. Ze zijn bijvoorbeeld zo onzeker, angstig of somber dat ze niet

Nadere informatie

Zorgt u voor een ander?

Zorgt u voor een ander? Zorgt u voor een ander? Doe de test: bent u mantelzorger? 1. Iedereen kan mantelzorger zijn 2. Bent u mantelzorger? Doe de test! Beantwoord deze vragen om te zien of u mantelzorger bent. 1. Zorgt u voor

Nadere informatie

Wegwijzer voor mensen die zorgen voor een familielid, buur, partner of vriend(in) met een ziekte of handicap.

Wegwijzer voor mensen die zorgen voor een familielid, buur, partner of vriend(in) met een ziekte of handicap. Mantelzorgwijzer Arnhem Wegwijzer voor mensen die zorgen voor een familielid, buur, partner of vriend(in) met een ziekte of handicap. Waarom een mantelzorgwijzer? Voor veel mensen is het verzorgen van

Nadere informatie

Zorgt u voor een ander?

Zorgt u voor een ander? Zorgt u voor een ander? Doe de test: bent u mantelzorger? 1. Iedereen kan mantelzorger zijn 2. Bent u mantelzorger? Doe de test! Beantwoord deze vragen om te zien of u mantelzorger bent. 1. Zorgt u voor

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Uw revalidatie door de ogen van uw kind. Informatie over de begeleiding van kinderen met een chronisch zieke of gehandicapte ouder

Uw revalidatie door de ogen van uw kind. Informatie over de begeleiding van kinderen met een chronisch zieke of gehandicapte ouder Uw revalidatie door de ogen van uw kind Informatie over de begeleiding van kinderen met een chronisch zieke of gehandicapte ouder 0 Wegwijzer bij het begeleiden van kinderen tijdens uw revalidatie Uw verblijf

Nadere informatie

19 Jongeren met een langdurig of ernstig ziek gezinslid; méér zorg dan mantelzorg. Resultaten van E-MOVO 2007

19 Jongeren met een langdurig of ernstig ziek gezinslid; méér zorg dan mantelzorg. Resultaten van E-MOVO 2007 19 Jongeren met een langdurig of ernstig ziek gezinslid; méér zorg dan mantelzorg Resultaten van E-MOVO 2007 2010 Ruim een kwart van de jongeren in de regio Gelre-IJssel groeit op in een gezin met een

Nadere informatie

Alvast bedankt voor het invullen!

Alvast bedankt voor het invullen! Deze vragenlijst gaat over jongeren die steun of hulp geven aan een familielid. Wij zijn erg benieuwd hoeveel jongeren er binnen onze school steun of hulp geven en hoe zij dit ervaren. De vragenlijst is

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Trainingen en publicaties van het BCG

Trainingen en publicaties van het BCG GWIJK Trainingen en publicaties van het BCG Ik laat je iets zien waardoor je anders gaat denken en doen Dit is een informatiebrochure van het Bredaas Centrum Gehandicaptenbeleid 2 Colofon Dit is een brochure

Nadere informatie

Daarvoor gaat u naar Minters

Daarvoor gaat u naar Minters Opvoeden & Opgroeien Eigen functioneren & Relaties Een leefbare buurt Daarvoor gaat u naar Minters U weet zelf vaak het beste wat goed is voor uzelf of uw gezin. En u gaat voor goede raad of praktische

Nadere informatie

Kinderen die zorgen Infoblad voor beroepskrachten in onderwijs, zorg en welzijn

Kinderen die zorgen Infoblad voor beroepskrachten in onderwijs, zorg en welzijn Kinderen die zorgen Infoblad voor beroepskrachten in onderwijs, zorg en welzijn Opgroeien met ziekte en handicap in het gezin Naar schatting groeit tussen de tien en twintig procent van alle kinderen op

Nadere informatie

MEE: PARTNER IN HET CJG

MEE: PARTNER IN HET CJG 1e kwartaal 2016 MEE: PARTNER IN HET CJG MEE ondersteunt mensen met een beperking zodat zij mee kunnen doen in de samenleving. Wij helpen iedereen (weer) grip op hun leven te krijgen, onder andere door

Nadere informatie

zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm

zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm Mantelzorg is... Mooi De hulpvrager is je dankbaar, mantelzorg geeft veel voldoening Divers De taken lopen uiteen: huishoudelijke

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Opvoeding & Ontwikkeling

Opvoeding & Ontwikkeling MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Opvoeding & Ontwikkeling Opvoeding & Ontwikkeling MEE is een organisatie voor iedereen met een beperking of chronische ziekte. MEE biedt

Nadere informatie

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Echtscheiding en kinderen Kinderen zien het gezin waarin zij zijn grootgebracht vaak als een eenheid die er altijd was

Nadere informatie

jongeren vanaf 12 jaar

jongeren vanaf 12 jaar Na de schok... de draad weer oppakken Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar die betrokken zijn geweest bij een schokkende of ingrijpende gebeurtenis. Na de schok de draad weer oppakken Informatie voor

Nadere informatie

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen.

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen. OptiMent OptiMent is er voor kinderen, jongeren en volwassenen die een steun(tje) in de rug kunnen gebruiken. We helpen om psychische klachten zo goed mogelijk te voorkomen. Wie al problemen heeft, kan

Nadere informatie

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je?

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je? Eerst wat algemene gegevens. 1. In welke klas zit je? 2. Bij wie woon je de meeste dagen van de week? Je mag één antwoord geven. Ik woon: Bij mijn vader en moeder (samen) Ongeveer de helft van de tijd

Nadere informatie

zicht op mijn mantelzorg

zicht op mijn mantelzorg 1 e pagina rode balk met vragenlijst en Cirkel met tekst Overzicht patiënten- of belangenorganisaties In deze lijst vindt u patiënten- en belangenorganisaties. Er is een rangschikking in de lijst gemaakt

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders U kunt deze brochure bestellen via www.movisie.nl Juli 2008 MOVISIE, kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling Auteurs: Bert Vissers

Nadere informatie

E-Mental Health Interventies Bronnen: Robuust, Trimbos Instituut, Lijn1

E-Mental Health Interventies Bronnen: Robuust, Trimbos Instituut, Lijn1 E-Mental Health Interventies Bronnen: Robuust, Trimbos Instituut, Lijn1 Doelgroep Inhoud Waar? Type cursus Kosten* Volwassenen Mentaal Vitaal Informatie over psychische gezondheid en overzichtssite met

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Depressiepreventie 2014 05 07 Gezondheids winst voor

Depressiepreventie 2014 05 07 Gezondheids winst voor Doelgroep Pijler Boodschap Soort Naam Setting van de aanbiedt leeftijdsgroepen leeftijdscategorieën leeftijdscategorieë alle hulpvragen mensen met psychische stoornissen, hun sociale omgeving en professionals

Nadere informatie

Mantelzorg. Praktische informatie en tips voor mantelzorgers

Mantelzorg. Praktische informatie en tips voor mantelzorgers Mantelzorg Praktische informatie en tips voor mantelzorgers Inleiding Met de mantelzorger bedoelen we diegene die een belangrijke rol in de zorg voor een naaste vervult. Vaak is dit een ouder, partner

Nadere informatie

Voor mantelzorgers en vrijwilligers

Voor mantelzorgers en vrijwilligers Voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2014 VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 3 In drie bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Geheugenstoornissen Hulpverlenende instanties. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Geheugenstoornissen Hulpverlenende instanties. Ziekenhuis Gelderse Vallei Geheugenstoornissen Hulpverlenende instanties Ziekenhuis Gelderse Vallei Inhoud Inleiding 2 Casemanager 2 Praktische zorgverlening 2 CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg) 3 WMO 3 Psychosociale hulpverlening

Nadere informatie

Zelfhulp: vat op eigen zorgen. Een logische stap voor gemeenten in de nieuwe Wmo

Zelfhulp: vat op eigen zorgen. Een logische stap voor gemeenten in de nieuwe Wmo Zelfhulp: vat op eigen zorgen Een logische stap voor gemeenten in de nieuwe Wmo Zelfredzaamheid en eigen regie van burgers. Dat is het credo van de nieuwe Wmo. In zelfhulpgroepen helpen kwetsbare burgers

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Steunpunt Mantelzorg Dokkumer-Walden Het bieden van: Informatie (brochures, website, speciale gelegenheden) Advies en begeleiding (individueel) Emotionele steun: Luisterend oor Weg naar steunpunt soms

Nadere informatie

boek mantelzorg In geval van nood Belangrijke informatie voor de vervangende (mantel)zorger

boek mantelzorg In geval van nood Belangrijke informatie voor de vervangende (mantel)zorger mantelzorg boek In geval van nood Belangrijke informatie voor de vervangende (mantel)zorger (020) 333 53 53 info@mantelzorgenmeer.nl www.mantelzorgenmeer.nl Mantelzorgboek Er zijn momenten dat de mantelzorger

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Jonge mantelzorgers. Kinderen en jongeren die opgroeien met een langdurig ziek familielid INLEIDING

Jonge mantelzorgers. Kinderen en jongeren die opgroeien met een langdurig ziek familielid INLEIDING Jonge mantelzorgers Kinderen en jongeren die opgroeien met een langdurig ziek familielid Over welke groep jongeren gaat het in deze factsheet? In deze factsheet gaat het over thuiswonende jongeren vanaf

Nadere informatie

ondersteuning in het onderwijs

ondersteuning in het onderwijs ondersteuning in het onderwijs School is een centraal onderdeel van het leven van kinderen en jongeren. Ervaringen op school zijn vormend en het wel of niet afmaken van school is bepalend voor hun toekomst.

Nadere informatie

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg Met elkaar, voor elkaar! Vrijwillige hulp Vrijwilligers zijn mannen en vrouwen die om een ander denken. Zij voelen zich betrokken bij hun medemens. Vrijwilligerswerk is voor hen een keuze. Ze zijn blij

Nadere informatie

Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf

Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf Vincent van Gogh voor geestelijke gezondheidszorg Contactgegevens voor familieleden / naasten Uw familielid of naaste is in behandeling op locatie Afdeling

Nadere informatie

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Meedoen mogelijk maken! MEE Samen (regio s Veluwe Overijssel Twente) 36 gemeenten 300

Nadere informatie

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers 0 Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers Workshops en bijeenkomsten Individuele begeleiding Mantelzorg, wat is dat? Je bent mantelzorger wanneer je de zorg voor een familielid of een bekende

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij preventie ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. mentale ondersteuning direct en dichtbij Indigo biedt niet alleen

Nadere informatie

PREVENTIE VOOR POH-GGZ

PREVENTIE VOOR POH-GGZ PREVENTIE VOOR POH-GGZ ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ INDIGO BIEDT

Nadere informatie

Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg

Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg 4-06-13 Inhoud - In welke mantelzorgsituaties kom je eenzaamheid tegen? - Welke drie stappen kun je zetten om eenzaamheid te

Nadere informatie

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN Veel jongeren hebben al vroeg de zorg voor een gezinslid. Maar wie zorgt er eigenlijk voor hen? De klassieke verzorgingsstaat verandert in

Nadere informatie

De onzichtbare gevolgen van een CVA (beroerte) 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging

De onzichtbare gevolgen van een CVA (beroerte) 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging De onzichtbare gevolgen... De onzichtbare gevolgen... De onzichtbare gevolgen van een CVA (beroerte) 2009 Een uitgave van de Nederlandse CVA-vereniging De onzichtbare gevolgen Cerebro Vasculair Accident

Nadere informatie

Manifest. van de mantelzorger

Manifest. van de mantelzorger Manifest van de mantelzorger Manifest van de Mantelzorger Mantelzorgers zijn mensen die onbetaald en vanuit een persoonlijke band zorgen voor een hulpbehoevende oudere, chronische zieke of gehandicapte

Nadere informatie

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing Willem (59) Willem heeft chronische rugklachten en kan niet meer werken. Hij is boos en neerslachtig omdat het hem niet lukt een hogere WAO-uitkering te krijgen. Hij vraagt MEE om hulp bij de aanvraag.

Nadere informatie

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT Voorwoord Beste ouders/verzorgers, Deze informatie is bedoeld om antwoord te geven op vragen als: Hoe ga ik om met het verdriet, angst of boosheid

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF voor MANTELZORGERS Bureau Mantelzorg Weststellingwerf

NIEUWSBRIEF voor MANTELZORGERS Bureau Mantelzorg Weststellingwerf Hierbij ontvangt u de eerste (digitale) nieuwsbrief voor mantelzorgers van dit jaar. Alle mantelzorgers die bekend zijn bij de het Bureau Vrijwilligerswerk en Mantelzorg in de gemeente Weststellingwerf

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort?

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort? amersfoort Folder voor ouders van 0-8 jarigen Bezoekadres Heiligenbergerweg 36, 3816 AK Amersfoort T 033 47 94 000, E info@cjgamersfoort.nl I www.cjgamersfoort.nl carta U kunt binnenlopen bij CJG Amersfoort.

Nadere informatie

Overzicht hulpmiddelen Jouw Omgeving

Overzicht hulpmiddelen Jouw Omgeving dinsdag 7 oktober 2014 Overzicht hulpmiddelen Jouw Omgeving Dit document bevat een overzicht van alle hulpmiddelen zoals deze zijn opgenomen in de bibliotheek van Jouw Omgeving en welke worden ontsloten

Nadere informatie

Van draaglast naar draagkracht!

Van draaglast naar draagkracht! Van draaglast naar draagkracht! Jaarverslag Steunpunt Mantelzorg 2011 Het Steunpunt Mantelzorg viert in 2012 haar tienjarig bestaan. Sinds de invoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO in

Nadere informatie

Familie- en vriendenzorg. Informatie voor mantelzorgers. Zorgbalans Omdat goede zorg heel persoonlijk is

Familie- en vriendenzorg. Informatie voor mantelzorgers. Zorgbalans Omdat goede zorg heel persoonlijk is Familie- en vriendenzorg Informatie voor mantelzorgers Zorgbalans Omdat goede zorg heel persoonlijk is Familie- en vriendenzorg Uw partner, familielid, vriend of andere naaste krijgt zorg bij Zorgbalans.

Nadere informatie

Wegwijzer voor mantelzorgers

Wegwijzer voor mantelzorgers Wegwijzer voor mantelzorgers Zorgt u voor uw partner, vader, moeder, kind, vriend of vriendin? Dan bent u mantelzorger. Vaak gaat het zorgen goed, maar na verloop van tijd kan de zorg (te) zwaar voor u

Nadere informatie

Waar kunt u heen als u kanker hebt?

Waar kunt u heen als u kanker hebt? Oncologiecentrum Waar kunt u heen als u kanker hebt? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waar kunt u terecht als u kanker hebt?... 3 Overzicht hulpverleners binnen het Catharina Kanker Instituut... 3 Extern...

Nadere informatie

Acht praktische tips voor mantelzorgers

Acht praktische tips voor mantelzorgers Acht praktische tips voor mantelzorgers De zorg voor een dierbare kan uw leven veranderen; vaak steken emoties de kop op die u nooit eerder heeft ervaren. Sommige mensen vinden dat de zorg voor een dierbare

Nadere informatie

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Internet is niet meer weg te denken uit het huidige onderwijs en biedt bovendien een bijna onuitputtelijke bron aan informatie en hulpmiddelen. Dit document

Nadere informatie

Praten met kinderen!!

Praten met kinderen!! Praten met kinderen!! over (intiem) geweld www.seksueelmisbruikbijkinderenvoorkomen.nl Kindermishandeling moet stoppen Wie ben ik? Petra van der Pool Oprichter COB Laat je horen! Maatschappelijk werkster

Nadere informatie

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Informatie voor huisartsen PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Wanneer verwijst u naar de BasisGGZ (Novae) of de Specialistische GGZ (VNN)? WANNEER VERWIJST U NAAR DE BASISGGZ (NOVAE)

Nadere informatie

A.1. Algemeen Bijv.: luisteren, grenzen stellen, opvoeden, risicogewoonten, etc.

A.1. Algemeen Bijv.: luisteren, grenzen stellen, opvoeden, risicogewoonten, etc. A.1. Algemeen Bijv.: luisteren, grenzen stellen, opvoeden, risicogewoonten, etc. A.1.1. En als we nou weer eens gewoon gingen opvoeden A.1.2. Het 10-minutengesprek met leraren A.1.3. Als kinderen niet

Nadere informatie

Ik heb een vraag over. zorg... ondersteuning... opvoeding... jeugdhulp... mijn arbeidsbeperking... mijn uitkering... werk...

Ik heb een vraag over. zorg... ondersteuning... opvoeding... jeugdhulp... mijn arbeidsbeperking... mijn uitkering... werk... Ik heb een vraag over zorg... ondersteuning... opvoeding... jeugdhulp... mijn arbeidsbeperking... mijn uitkering... werk... 1 Ik heb een laag inkomen en vind het moeilijk om werk te vinden... Ik wil me

Nadere informatie

Omgaan met de ziekte. Omgaan met de ziekte

Omgaan met de ziekte. Omgaan met de ziekte Omgaan met de ziekte Omgaan met de ziekte Inhoud Omgaan met de ziekte, januari 2014 3 Inleiding 4 Invloed op mijn leven 4 Omgaan met klachten 5 In de rouw 6 Onzekerheid 7 Een ander zelfbeeld 8 Reactie

Nadere informatie

Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers

Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers Zorgt u voor uw zoon of dochter? Is uw partner langdurig ziek? Is uw vader of moeder (ineens) hulpbehoevend? Dat heeft ook voor

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor leerkrachten

Na de schok... Informatie voor leerkrachten Na de schok... Informatie voor leerkrachten Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat ingrijpende gevolgen. Als leerkrachten samen met kinderen een aangrijpende

Nadere informatie

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf Psychologische zorg voor kinderen en jongeren De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren Samen werken aan jezelf Inhoud Belang psychologische zorg voor jeugd Psychologische

Nadere informatie

Waarmee helpt Thuisbegeleiding?

Waarmee helpt Thuisbegeleiding? Waarmee helpt Thuisbegeleiding? Veelzijdig in zorg Verwijzersinformatie Vérian, veelzijdig in zorg Vérian biedt u een breed aanbod aan zorgdiensten, 24 uur per dag, 7 dagen in de week. In elke levensfase

Nadere informatie

Informatie voor familie en betrokkenen van patiënten die opgenomen zijn op afdeling psychiatrie (PAAZ)

Informatie voor familie en betrokkenen van patiënten die opgenomen zijn op afdeling psychiatrie (PAAZ) Psychiatrie Informatie voor familie en betrokkenen van patiënten die opgenomen zijn op afdeling psychiatrie (PAAZ) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl

Nadere informatie

Schrijf je verhaal. zeven schrijfopdrachten

Schrijf je verhaal. zeven schrijfopdrachten Schrijf je verhaal zeven schrijfopdrachten THEM A LOYALITEIT Onder loyaliteit verstaan wij: De manier waarop het kind de band tussen hem en zijn ouders ervaart en hoe hij hiermee omgaat. Hierbij is te

Nadere informatie

Praten helpt. Informatie voor hulpverleners

Praten helpt. Informatie voor hulpverleners Praten helpt Informatie voor hulpverleners KOPP/KVO preventie voor ouders en kinderen Jaarlijks krijgen in Nederland 1,6 miljoen kinderen en jongeren onder de 22 jaar te maken met een psychische ziekte

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

Preventieoverzicht depressie Gezondheids winst voor Doelgroep Naam interventie Doelstelling interventie/ boodschap

Preventieoverzicht depressie Gezondheids winst voor Doelgroep Naam interventie Doelstelling interventie/ boodschap Alle leeftijdscategorieën Alle leeftijdscategorieën Werknemers project Trainen in signaleren alle leeftijden Project Vroegtijdig opsporen Jongeren (6-8) SIMBA Vergroten sociale Jongeren (8-12) KOPP: Doepraatgroep

Nadere informatie

Riet Fiddelaers-Jaspers

Riet Fiddelaers-Jaspers WB Echtscheiding versie 19-10 25-10-2007 10:46 Pagina 1 Gedeeld verdriet Het opzetten en begeleiden van groepen voor scheidingskinderen en -jongeren Riet Fiddelaers-Jaspers WB Echtscheiding versie 19-10

Nadere informatie

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film Mantelzorg bij kleinschalig wonen Handreiking bij film Colofon Datum: september 2012 Auteurs: Ilse de Bruijn (MOVISIE) en Nienke Blijham (Vilans) Met medewerking van: De Rinnebeek (locatie van zorgorganisatie

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid

Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema s, is het belangrijk om aan de volgende 4 niveaus aandacht

Nadere informatie