REFEREERAVOND LECTORAAT GGZ

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REFEREERAVOND LECTORAAT GGZ"

Transcriptie

1 REFEREERAVOND LECTORAAT GGZ 9 december 2013 DE BEHANDELING VAN ADOLESCENTEN MET EEN BORDERLINE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS Marieke Schuppert Kinder- en Jeugdpsychiater

2 PROGRAMMA Welkom Introductie Marieke Schuppert Referaat Ruimte voor vragen/stellingen Einde

3 Introductie Marieke Schuppert

4 Behandeling van borderline kenmerken bij jongeren Marieke Schuppert, kinder- en jeugdpsychiater Accare Groningen

5 Persoonlijkheid De manier waarop mensen denken, voelen en handelen Persoonlijkheidskenmerken te herkenen op jonge leeftijd Stabiliteit persoonlijkheid neemt toe met de leeftijd (.31 tot 12 jaar;.54 adolescentie;.64 rond 30 jaar;.74 vanaf 50 jaar)

6 Persoonlijkheid Meeste persoonlijkheidskenmerken zijn niet pathologisch!

7 Wat is een persoonlijkheidsstoornis? Psychopathologie gebonden aan persoonlijkheid - deel van het karakter / temperament - egosyntoon - etiologie: ontwikkeling in combi met aanleg - leidt tot disfunctioneren in dagelijks leven - patiënt/anderen lijden er onder)

8 Diagnostische kwalificatie volgens DSM-IV Patroon manifesteert zich op tenminste 2 gebieden: interpersoonlijk functioneren, cognities, affect, impulsregulatie 3 P s: Pathologisch (buiten normale range, dysfunctioneren) Persistent (vaak al manifest in adolescentie) Pervasief (manifest in meeste situaties, star) Niet door as-i stoornis (v.b. depressie, angst, psychose) of somatische aandoening Voldoet aan minimaal aantal criteria van een bepaalde set symptomen Ontstaat in de adolescentie: geen ondergrens leeftijd!

9 DSM-IV Cluster B: dramatisch Theatraal, narcistisch, borderline, antisociaal Borderline PS: Diepgaand patroon van instabiliteit in interpersoonlijke relaties, zelfbeeld, affect en impulsiviteit

10

11

12 Youtube fragment jongere met BPS https://www.youtube.com/watch?v=a6m42ec JaEM

13 DSM-IV classificatie (5 van de 9) Verlatingsangst Relatieproblemen Identiteit problemen Impulsiviteit (Para)suïcidaliteit Stemmingswisselingen Gevoel van leegte Woedebuien Achterdocht/dissociatie Instabiliteit is het meest stabiele kenmerk

14 Behandeling Onbehandelbaar ; pas sinds 15 jaar specifieke behandelvormen Behandeling van persoonlijkheidsstoornissen waren niet in trek bij veel therapeuten -> gevoel van frustratie, incapabel en incompetent zijn

15 BPS steeds beter te behandelen, toch Lager niveau van functioneren (werk, scholing, partnerrelaties, vrije tijd, verminderde kwaliteit van leven) (Gunderson, 2009; Skodol et al., 2002; Crawford et al., 2008 ) Hoge consumptie van zorg (v. Asselt et al., 2008) Hoge mortaliteit door suïcide (Pompili et al., 2005)

16 BPS in adolescentie Cijfers lopen sterk uiteen: 0,9% (Lewinsohn et al., 1997); 3% (Bernstein et al., 1993); 6-14% (Chabrol et al., 2001 en 2004) Ambulante GGZ: 21,8% (Chanen et al., 2008) Klinische GGZ: 49% (Grilo et al., 1998)

17 BPS in adolescentie Even betrouwbaar en valide als bij volwassenen (Bondurant et al., 2004; Chanen et al., 2007; Miller et al., 2008; Schuppert et al., 2012) Continuïteit van adolescentie naar volwassenheid (Cohen et al., 2005; Miller et al., 2008)

18 Evidence-based behandelingen BPS bij jongeren Cognitief Analytische Therapie (CAT) Emotie Regulatie Training (ERT) Dialectische Gedragstherapie (DGT-j) Mentalisation Based Therapy (MBT-a) Schemagerichte Cognitieve Therapie (SFT-a)

19 Overeenkomsten behandelingen Eerste fase gericht op reductie zelfbeschadigend gedrag Daarna: balans vinden en houden Zo mogelijk: inzicht Zelfbeschadigend gedrag: Automutilatie Alcohol/drugs Seksueel grensoverschrijdend gedrag Woedebuien/agressie Beschadigen relaties Zo mogelijk: school gang

20 CAT - HYPE Grondleggers Kerr en Ryle (UK) Australië: Chanen en McCutcheon: CAT ingebed in Helping Young People Early HYPE (helping young people early): individuele psychotherapie (CAT) sessies casemanagement gezinsinterventie/gezinspsychoeducatie crisisinterventie evt. farmacotherapie

21 Uitgangspunten In treatment we try to unscramble eggs : undoing the harm of the mental health interventions The end of therapy is the beginning of change Intermitterende behandeling Tools meegeven, die patiënten in het echte leven kunnen gebruiken

22 Evidentie CAT Één RCT in Australië N = 78 CAT/HYPE even goed als Good Clinical Care CAT boekt sneller resultaten Hoog percentage uitval In Nederland: binnen enkele GGZ instellingen toegepast voorzichtig positief

23 Dialectische Gedragstherapie (DGT-j) USA: Linehan; inmiddels wijd verspreid Aangepast voor jongeren door Rathus & Miller Inhoud programma: wekelijks individuele gedragstherapie (1 uur) wekelijks vaardigheidstraining (inclusief ouders, 3 uur) systeem gesprekken 24-uurs bereikbaarheid individuele therapeut wekelijks interventie therapeuten

24 Uitgangspunten Dialectiek: spanning tussen twee (schijnbare) tegenpolen, these (acceptatie) en antithese (verandering). Dit proces leidt tot synthese. Leren verdragen, accepteren Leren veranderen

25 Evidentie DGT-j Goed onderzocht en redelijk effectief bij volwassenen Nog onvoldoende onderzocht bij jongeren (geen RCT s, alleen voor- en nametingen, die zijn positief) Hoge uitvalpercentages (tot wel 50%!) Zeer intensieve behandeling, ontwikkeld voor de zwaarste groep In Nederland inmiddels op diverse plekken toegepast, ook light varianten

26 Mentalisation Based Therapy (MBT-a) UK: Fonagy & Bateman Aangepast voor adolescenten door Sharp & Rossouw Inhoud programma: combinatie individuele therapie en systeemtherapie programma van een jaar

27 Uitgangspunten Mentaliseren is het vermogen gedachten en gevoelens van jezelf en anderen te begrijpen Hypothese: BPS patiënten kunnen dat minder goed Bij jongeren soms juist hypermentaliseren MBT is erop gericht het vermogen tot mentaliseren te verbeteren

28 Evidentie MBT-a Één RCT bij jongeren (UK; Fonagy & Rossouw) N = 80; MBT-a of Treatment as Usual (TAU) MBT-a effectiever v.w.b. BPS symptomen zelfbeschadiging depressieve klachten Meer dan de helft haakte voortijdig af

29 Schema FocusedTherapy (SFT-a) USA: Young In Nederland aangepast voor adolescenten door Geerdink e.a. Inhoud programma: geen vast programma, geen vaste tijdsduur zowel individueel als groep, zowel poliklinisch, klinisch als ambulant

30 Uitgangspunten Limited reparenting Aanname is dat in de vroege jeugd nietfunctionele schema s zijn ontstaan Deze worden in de therapie opgespoord en vervangen door meer functionele schema s

31 Evidentie SFT-a Enkele RCT s bij volwassenen met positieve resultaten Geen onderzoek bij jongeren

32 Emotie Regulatie Training (ERT) USA: Blum e.a.: STEPPS (VERS Vaardigheidstraining Emotie Regulatie Stoornissen) Aangepast voor adolescenten door van Gemert, Ringrose en Wiersema Inhoud programma: 17 wekelijkse sessies, vaardigheidstraining Gecombineerd met treatment as usual meestal: combi individuele psychotherapie/begeleiding, systeemtherapie, soms farmacotherapie groepen gecombineerd ambulant/dagbehandeling/klinisch

33 Emotie Regulatie Training gerandomiseerde effectstudie Accare Groningen

34 Ontwikkeling ERT VERS training inspiratie voor ERT Aanpassingen: concreter korter (aantal sessies, duur sessies) focus op verantwoordelijkheid grip krijgen (locus of control) Pilot study (N = 43) ERT+TAU versus TAU: toename locus of control

35 Opzet van de ERT Groepstraining (6-9 jongeren; jaar) Twee therapeuten 17 wekelijkse sessies en twee terugkomsessies Informatiebijeenkomst in week 4 Te combineren met individuele psychotherapie, systeemtherapie, medicatie, (dag)opname

36 ERT sessie Bespreken van huiswerkopdrachten Introductie van nieuw onderwerp Pauze Voorbeelden en oefeningen Ontspanningsoefening Huiswerk voor de komende week

37 ERT programma 4 fasen Fase 1: psychoeducatie en introductie cognitieve model wat is een emotie regulatie stoornis? G-schema, automatische gedachten herkennen van een emotionele bui introductie vaardigheidstraining informatiebijeenkomst voor ouders en belangrijke anderen

38 Dag/ tijd Wat gebeurde er? gebeurtenis gedachten gevoel Wat deed je? gedrag Hoe liep het af? gevolg Wat zijn helpende gedachten in deze situatie? Welk gevoel geven de helpende gedachten? Wat had je anders kunnen doen? Welke gevolgen zou dat hebben gehad?

39 ERT programma 4 fasen Fase 2: ken jezelf aanleg, vroeger, nu, later gebruiken van zelfkennis, anderen informeren spiraal van de emotionele storm doorbreken

40 ERT programma 4 fasen Fase 3: Veranderplannen veranderplannen leren maken onderwerpen: slapen, eten, alleen zijn, school/vrije tijd, zorg voor je lichaam, geld, interpersoonlijke relaties

41 ERT programma 4 fasen Fase 4: evaluatie en terugkomsessies evaluatie van de training terugkomsessies 6 en 12 weken na training terugkoppeling naar de individuele behandelaar

42 Hoofdstudie Start instroom november 2007 Multicenter: GGZ Friesland, Jonx, Dimence, Accare, Dimence ERT+TAU versus alleen TAU Verschillende maten, o.a.: BPDSI-IV-ado (ernst borderline) SCL-90 (algemene psychopathologie) YQOL (kwaliteit van leven)

43 Demografische gegevens 109 adolescenten (133 verwezen) gemiddelde leeftijd: 16.0 jaar 96% vrouw 49% gescheiden ouders 29% drugs gebruik 29% medicatie 33% excessief alcohol gebruik! 55% rapporteert mishandeling of misbruik! gemiddeld 6.2 BPD criteria; 73% diagnose BPD!

44 Afhakers 19% uitval uit ERT training (= minder dan de helft van de zittingen) Tweede meting: 91% Derde meting (alleen ERT groep): 76% Gemiddeld 5.1 individuele contacten Gemiddeld 3.2 systeem contacten Geen verschillen in aantal behandelcontacten tussen de beide groepen

45 BPDSI-IV-ado totaal score: significante afname in beide groepen (ES pre-post 0,51/0,49; ES pre-fu 0,75) ERT+TAU TAU voormeting nameting follow-up

46 SCL-90: zelfde patroon (ES pre-post 0,29/0,37; pre-fu 0,58) ERT+TAU TAU voormeting nameting follow-up

47 Overige resultaten BPDSI-IV-ado affect labiliteit: zelfde patroon Quality of Life (YQOL): geen significante toename van voormeting naar nameting, wel van voormeting naar follow-up

48 Moderators of change CDI (depressie) SNAP (ADHD) Mishandeling en misbruik (K-SADS PTSS)

49 Moderators of change Geen verschil tussen de twee groepen Geen subgroepen voor wie ERT beter/slechter is Meer depressie op baseline: minder afname van klachten Meer abuse op baseline: minder afname van klachten

50 Non-completers Minder hoge scores op BPD affect labiliteit Hogere scores op quality of life minder gemotiveerd? * Analyses zonder non-completers: zelfde resultaten

51 Klinisch relevant? Effect sizes zijn matig tot hoog Bij nameting: 85% nog boven de cut-off score van de BPDSI-IV-ado Bij follow-up: 67% nog boven de cut-off Is dat veel, weinig, te verwachten?

52 Het kan beter.. Te simpele interventie? Te kort? Te heterogene interventie? Gebrek aan motivatie (vb non-completers)? Onvoldoende ingebed in TAU? Systeem onvoldoende betrokken? Te heterogene groep? PTSS, depressie, ADHD eerst behandelen?

53 Sterke punten Slechts 19% uitval! Hoge opkomst bij metingen (resp 91% en 76% bij nameting en follow-up Grootste RCT bij deze doelgroep tot nu toe Goede treatment adherence Veel jongeren knappen op Nederlandse TAU heel goed?

54 Implicaties Hoe nu verder? Gezien lage uitvalspercentage is er wel wat te halen Gezien hoge aantal verwijzingen idem Andere elementen toevoegen? Individueel? Systeem?

55 Samenvatting Diagnostiek van BPS bij jongeren is valide en betrouwbaar Gerichte behandeling is zinvol Alle behandelmethoden voor jongeren met BPS ( kenmerken) zijn onvoldoende onderzocht Alleen voor MBT-a, CAT en ERT geldt dat er RCT s zijn gedaan Alleen ERT is in Nederland onderzocht Hoge uitval (relatief laag bij ERT)

56 Take home messages BPS bij jongeren: mis het niet! Diagnostiek is ook bij jongeren goed te doen Gericht behandelen heeft zin, ook op jonge leeftijd Het is onduidelijk welke behandelmethode de voorkeur heeft Een methode is beter dan geen methode

57

58 RUIMTE VOOR VRAGEN EN/OF STELLINGEN

59 VOLGENDE REFEREERAVOND IS OP 3 MAART 2014 Hou ook de website in de gaten: Of volg ons op twitter: Vergeet het evaluatieformulier niet in te leveren!

Emotie Regulatie Training

Emotie Regulatie Training Emotie Regulatie Training voor adolescenten Marieke Schuppert kinder- en jeugdpsychiater Accare UCKJP Vanaf welke leeftijd mag de diagnose persoonlijkheidsstoornis gesteld worden? PD s in adolescentie

Nadere informatie

Bijlage 17: Informatie voor de individuele behandelaar

Bijlage 17: Informatie voor de individuele behandelaar Bijlage 17: Informatie voor de individuele behandelaar N.b.: stuur deze informatie (inclusief de drie bijlagen) naar de individuele behandelaar vóórdat de training van start gaat Emotieregulatietraining

Nadere informatie

Evidence based behandeling van borderline patiënten: mentalisation

Evidence based behandeling van borderline patiënten: mentalisation Evidence based behandeling van borderline patiënten: mentalisation based therapy (MBT), transference focused therapy, schema gerichte therapie en dialectische gedragstherapie op één podium Marjon Nadort

Nadere informatie

Kenmerken. VG protocol Borderlinepersoonlijkheidsstoornis (BPS) Comorbiditeit. Vaak gepaard met:

Kenmerken. VG protocol Borderlinepersoonlijkheidsstoornis (BPS) Comorbiditeit. Vaak gepaard met: VG protocol Borderlinepersoonlijkheidsstoornis (BPS) (Emotioneel instabiele persoonlijkheidsstoornis) Kenmerken stabiel onstabiel : een pervasief patroon van: Emotionele instabiliteit Impulsieve gedragingen

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis: schematherapie en dialectische gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis: schematherapie en dialectische gedragstherapie Cognitieve gedragstherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis: schematherapie en dialectische gedragstherapie Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Cognitieve gedragstherapie:

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten. Prof. Dr. Bas van Alphen

Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten. Prof. Dr. Bas van Alphen Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten Prof. Dr. Bas van Alphen Inhoud Temporele stabiliteit Leeftijdsneutraliteit DSM-5 Behandelperspectief Klinische implicaties Casuïstiek Uitgangspunten!

Nadere informatie

Dialectische Gedragstherapie De stand van zaken VGCt november 2015. Wies van den Bosch Pro Persona Arnhem, Scelta Nijmegen, Dialexis Deventer

Dialectische Gedragstherapie De stand van zaken VGCt november 2015. Wies van den Bosch Pro Persona Arnhem, Scelta Nijmegen, Dialexis Deventer Dialectische Gedragstherapie De stand van zaken VGCt november 2015 Wies van den Bosch Pro Persona Arnhem, Scelta Nijmegen, Dialexis Deventer Inhoud presentatie 2 DGT in Nederland Wetenschappelijke evidentie

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, psychotherapeut Opleider-supervisor NVGP en NVIPT De genezing van de krekel Geacht somber gevoel,

Nadere informatie

SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER

SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER Wat is complex trauma? Theoretisch model trauma/persoonlijkheid Welke rol speelt middelengebruik? Fasering in de behandeling Indicatiestelling

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Stemmingsstoornissen Van DSM-IV-TR naar DSM-5 Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Inhoud Veranderingen in de DSM-5 Nieuwe classificaties

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, Opleider-supervisor IPT en groepspsychotherapie Cora Versteeg, supervisor IPT en groepspsychotherapeut i.o.

Nadere informatie

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose Dubbele Diagnose Patricia v.wijngaarden-cremers, psychiater Circuitmanager Verslavingspsychiatrie Dimence Inhoud - Inleiding - Gebruik onder Nederlandse Jongeren - Psychiatrische Comorbiditeit - Wat is

Nadere informatie

ADHD en BPD Aandachtstekortstoornis en borderline persoonlijkheidsstoornis. Kinder-en jeugdpsychiater Accare, Groningen t.van.gemert@accare.

ADHD en BPD Aandachtstekortstoornis en borderline persoonlijkheidsstoornis. Kinder-en jeugdpsychiater Accare, Groningen t.van.gemert@accare. ADHD en BPD Aandachtstekortstoornis en borderline persoonlijkheidsstoornis T.M.van Gemert T.M.van Gemert Kinder-en jeugdpsychiater Accare, Groningen t.van.gemert@accare.nl Programma ADHD (kort) BPD Co-morbiditeit/verband

Nadere informatie

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014 Mindfulness binnen de (psycho) oncologie Else Bisseling, 16 mei 2014 (Online) Mindfulness-Based Cognitieve Therapie voor kankerpatiënten. (Cost)effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Nadere informatie

Psychotherapie bij PS: een noodzakelijke voorwaarde voor verandering?

Psychotherapie bij PS: een noodzakelijke voorwaarde voor verandering? Psychotherapie bij PS: een noodzakelijke voorwaarde voor verandering? Ariëtte van Reekum en Nelleke Nicolai FACT PS symposium Altrecht 12 april 2012 A.van. Reekum, 12 april 2012 1 PS: veelkleurige verschijningsvormen..

Nadere informatie

borderline persoonlijkheidsstoornis Dr. Josephine Giesen-Bloo Capaciteitsgroep Clinical Psychological Science Universiteit Maastricht

borderline persoonlijkheidsstoornis Dr. Josephine Giesen-Bloo Capaciteitsgroep Clinical Psychological Science Universiteit Maastricht Schema therapie voor mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis Dr. Josephine Giesen-Bloo Capaciteitsgroep Clinical Psychological Science Universiteit Maastricht Opzet q De Borderline persoonlijkheidsstoornis

Nadere informatie

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Inleiding - Stellingen. - Ontstaan psychiatrische aandoeningen. - Wat zien naastbetrokkenen. - Invloed van borderline op

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

Jong, Kwetsbaar, Veerkrachtig. Persoonlijkheidspathologie bij adolescenten en jong volwassenen

Jong, Kwetsbaar, Veerkrachtig. Persoonlijkheidspathologie bij adolescenten en jong volwassenen UITNODIGING Jong, Kwetsbaar, Veerkrachtig. Persoonlijkheidspathologie bij adolescenten en jong volwassenen Een update van wetenschappelijke inzichten en resultaten uit onderzoek op het gebied van diagnostiek

Nadere informatie

Persoonlijkheids- stoornissen

Persoonlijkheids- stoornissen Persoonlijkheids- stoornissen Classificatie, epidemiologie en psychotherapie Dr. Helene Andrea Wetenschappelijk onderzoeker Viersprong Institute for Studies on Personality Disorders (VISPD), Halsteren

Nadere informatie

Behandeling na seksueel trauma bij kinderen: STEPS, TF-CBT of EMDR?

Behandeling na seksueel trauma bij kinderen: STEPS, TF-CBT of EMDR? Behandeling na seksueel trauma bij kinderen: STEPS, TF-CBT of EMDR? Renee Beer, klinisch psycholoog, Traumacentrum De Bascule Iva Bicanic, klinisch psycholoog i.o., Landelijk Psychotraumacentrum UMC Utrecht

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen bij adolescenten. Dineke Feenstra 17 maart 2014

Persoonlijkheidsstoornissen bij adolescenten. Dineke Feenstra 17 maart 2014 Persoonlijkheidsstoornissen bij adolescenten Dineke Feenstra 17 maart 2014 Wat zijn persoonlijkheidsstoornissen? A. Een duurzaam patroon van innerlijke ervaringen en gedragingen die duidelijk binnen de

Nadere informatie

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Executieve functies en emotieregulatie Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Inhoud 1. Executieve functies en emotieregulatie 2. Rol van opvoeding

Nadere informatie

Inzicht in de praktijk van online therapie. Stijn Bornewasser Behandelcoördinatie Interapy

Inzicht in de praktijk van online therapie. Stijn Bornewasser Behandelcoördinatie Interapy Inzicht in de praktijk van online therapie Stijn Bornewasser Behandelcoördinatie Interapy Inhoud Kenmerken online therapie? Welke behandelingen biedt Interapy aan? Voor wie is het geschikt (en voor wie

Nadere informatie

Severity Indices for Personality Problems (SIPP-118 en SIPP-SF) Laura Weekers & Annelies Laurenssen Trimbos Instituut, 3 februari 2016

Severity Indices for Personality Problems (SIPP-118 en SIPP-SF) Laura Weekers & Annelies Laurenssen Trimbos Instituut, 3 februari 2016 Severity Indices for Personality Problems (SIPP-118 en SIPP-SF) Laura Weekers & Annelies Laurenssen Trimbos Instituut, 3 februari 2016 Inhoud Theoretische achtergrond Ontwikkeling SIPP Domeinen en facetten

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Oude wijn, oude zakken? Geert Lefevere klinisch psycholoog

Persoonlijkheidsstoornissen Oude wijn, oude zakken? Geert Lefevere klinisch psycholoog DSM-5 Persoonlijkheidsstoornissen Oude wijn, oude zakken? Geert Lefevere klinisch psycholoog AZ Sint-Jan Brugge AV 28-11-2014 Is er nieuws? Nee DSM-5 = DSM-IV: definitie A. duurzaam patroon van innerlijke

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

psychologische hulp online

psychologische hulp online psychologische hulp online posttraumatische stress pathologische rouw paniekstoornis en agorafobie depressie bulimia nervosa Burn-out preventie en behandeling diagnostische screening & indicatie Geschiedenis

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

Symposium. DSM- 5 en de therapeu0sche rela0e bij persoonlijkheidsstoornissen. Prak6jkboek Persoonlijkheidsstoornissen, herziene druk

Symposium. DSM- 5 en de therapeu0sche rela0e bij persoonlijkheidsstoornissen. Prak6jkboek Persoonlijkheidsstoornissen, herziene druk Symposium DSM- 5 en de therapeu0sche rela0e bij persoonlijkheidsstoornissen Bennekom, 2 oktober 2015 Jan Bernard Maarten Lange Mar6jn Stöfsel Adriaan Sprey Prak6jkboek Persoonlijkheidsstoornissen, herziene

Nadere informatie

persoonlijkheidsstoornissen

persoonlijkheidsstoornissen GGzE centrum persoonlijkheidsstoornissen GGzE centrum persoonlijkheidsstoornissen Algemene informatie >> De basis van een behandeling is dat de cliënt en de behandelaar het eens zijn over concrete veranderdoelen.

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

BeMind studie: Mindfulness bij kanker

BeMind studie: Mindfulness bij kanker BeMind studie: Mindfulness bij kanker Een vergelijking tussen online en face to face mindfulness versus standaardzorg Prof. Dr. A.E.M. Speckens, Radboud UMC en Dr. M. van der Lee, Helen Dowling Instituut

Nadere informatie

Behandeling van ouderen in de eerste lijn

Behandeling van ouderen in de eerste lijn Behandeling van ouderen in de eerste lijn Lucinda Meihuizen, GZ psycholoog Bestuurslid sectie ouderenpsychologen NIP Zorgpartners Midden-Holland en Samenwerkende psychologen Alphen a/d Rijn Agenda workshop

Nadere informatie

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog/onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog/onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog/onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Film: fragmenten Iedereen depressief (VPRO) Wat is een depressie?

Nadere informatie

Zorgpad Intake. Aanmelding. Eerste gesprek door behandelaar. Bespreking in team. Psychodiagnostische screening (tweede intake)

Zorgpad Intake. Aanmelding. Eerste gesprek door behandelaar. Bespreking in team. Psychodiagnostische screening (tweede intake) Zorgpad Intake Aanmelding Verwijzing via huisarts, school of jeugdinstelling Aanmelding Bespreking Team Er vindt wekelijks multidisciplinair overleg plaats, waarbij nieuwe aanmeldingen en lopende trajecten

Nadere informatie

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Maringa de Weerd, Henny Sinnema, Bauke Koekkoek, Ton van Balkom,

Nadere informatie

Ontwikkelingen. DGT bij ASS. Michelle Teluij. Eindreferaat 22-04-2014

Ontwikkelingen. DGT bij ASS. Michelle Teluij. Eindreferaat 22-04-2014 Ontwikkelingen DGT bij ASS Michelle Teluij Eindreferaat 22-04-2014 Inhoud Achtergrond Vraagstelling Resultaten Literatuur Interviews therapeuten Database DGT Zetten Conclusie Aanbevelingen Achtergrond

Nadere informatie

MOEILIJKE MENSEN? HTTP://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=GGHL0QQUXVU&FEATURE=REL ATED. Bernard Kloostra en Alie Schenk, Frontlijnteam 19-04-2012

MOEILIJKE MENSEN? HTTP://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=GGHL0QQUXVU&FEATURE=REL ATED. Bernard Kloostra en Alie Schenk, Frontlijnteam 19-04-2012 MOEILIJKE MENSEN? HTTP://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=GGHL0QQUXVU&FEATURE=REL ATED Bernard Kloostra en Alie Schenk, Frontlijnteam 19-04-2012 Moeilijke mensen, ze zijn overal. In je huis, in je buurt, op je

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

NAH-poli Heliomare en E-mental health. Mechteld Dijkman, klinisch psycholoog coördinator NAH-poli

NAH-poli Heliomare en E-mental health. Mechteld Dijkman, klinisch psycholoog coördinator NAH-poli NAH-poli Heliomare en E-mental health Mechteld Dijkman, klinisch psycholoog coördinator NAH-poli Opzet workshop Wat doet de NAH-poli Heliomare? E-mental health: waarom en hoe? Ervaringen patiënten Ervaringen

Nadere informatie

De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie

De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Agressie en dwangtoepassing leren van elkaar

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Deze folder geeft informatie over de diagnostiek en behandeling van cluster C persoonlijkheidsstoornissen. Wat is een cluster C Persoonlijkheidsstoornis? Er bestaan verschillende

Nadere informatie

Intensieve zorg bij hoog risico. Maryke Geerdink, de Waag Amsterdam Karlijn Vercauteren, de Waag Utrecht

Intensieve zorg bij hoog risico. Maryke Geerdink, de Waag Amsterdam Karlijn Vercauteren, de Waag Utrecht Intensieve zorg bij hoog risico Maryke Geerdink, de Waag Amsterdam Karlijn Vercauteren, de Waag Utrecht Programma Vraag vanuit de samenleving What Works Zorgprogramma Intensieve Zorg Casus Discussie RVZ:

Nadere informatie

Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk. Bart Schrieken

Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk. Bart Schrieken Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk Bart Schrieken Presentatie Soorten e-mental health Onderzoek Voorbeelden praktijk Conclusies & aanbevelingen Online aanbod door GGZ in Nederland

Nadere informatie

Groepsbehandeling voor jongeren met een depressieve stoornis en

Groepsbehandeling voor jongeren met een depressieve stoornis en Groepsbehandeling voor jongeren met een depressieve stoornis en comorbiditeit ASS 10/05/2012 Dr. Corine Faché Lemke Leyman UCKJA Waarom een groepsbehandeling Het belang van peers Het leren van elkaar,

Nadere informatie

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Annemein Kemps, Henny Sinnema VGCT najaarscongres 2013 INHOUD

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

ERT nieuws ERT nieuws ERT nieuws

ERT nieuws ERT nieuws ERT nieuws Nieuwsbrief nr. 5, februari 2010 Emotie Regulatie Training voor jongeren Het zal velen niet ontgaan zijn: de Triade Borderline Award 2010 is toegekend aan de ERT en het ERT-onderzoek! Het prachtige bronzen

Nadere informatie

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan U moet de bakens verzetten en noch sterke drank, noch bier meer gebruiken: houdt u aan een matig gebruik van een redelijke

Nadere informatie

Evidence based behandeling van borderline patiënten: mentalisation based

Evidence based behandeling van borderline patiënten: mentalisation based Evidence based behandeling van borderline patiënten: mentalisation based therapy (MBT), transference focused therapy, schema gerichte therapie en dialectische gedragstherapie op één podium Dawn Bales Mentaliseren

Nadere informatie

Polikliniek ADHD voor volwassenen GGNet

Polikliniek ADHD voor volwassenen GGNet Polikliniek ADHD voor volwassenen GGNet Vragen Prevalentie ADHD bij volwassenen Kernsymptomen van ADHD Stelling: Rustig zitten tijdens het onderzoeksgesprek sluit hyperactiviteit uit. Stelling: Als iemand

Nadere informatie

Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf. Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente

Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf. Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente Aanleiding Behoefte aan effectieve behandelprogramma s Reguliere

Nadere informatie

ADHD en ASS. Bij normaal begaafde volwassen. Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG

ADHD en ASS. Bij normaal begaafde volwassen. Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG ADHD en ASS Bij normaal begaafde volwassen Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG Disclosure belangen spreker (potentiële) Belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

Dynamisch overzicht. Psychologische interventies GGZ. Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1

Dynamisch overzicht. Psychologische interventies GGZ. Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1 Dynamisch overzicht Psychologische interventies GGZ Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1 Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ U heeft een Basisverzekering bij

Nadere informatie

Borderline Persoonlijkheidsstoornis bij adolescenten:

Borderline Persoonlijkheidsstoornis bij adolescenten: Congres Borderline Persoonlijkheidsstoornis bij adolescenten: volg je hart, gebruik je verstand! Donderdag 29 november 2012 Jaarbeurs Utrecht Profiteer van de vroegboekkorting! Tot 1 september 2012 betaalt

Nadere informatie

Over hard werken, verbinden, humor & houden van!!!

Over hard werken, verbinden, humor & houden van!!! Over hard werken, verbinden, humor & houden van!!! Lonneke Mechelse, GZ psycholoog BIG, Registerpsycholoog NIP Arbeid & Organisatie bij Peptalk Delft, (generalistische basis GGZ) & Mentaal Beter Gouda

Nadere informatie

Mindfulness op individuele basis: wat kan een patiënt met een chronische aandoening daarmee?

Mindfulness op individuele basis: wat kan een patiënt met een chronische aandoening daarmee? Mindfulness op individuele basis: wat kan een patiënt met een chronische aandoening daarmee? M A Y A S C H R O E V E R S, U N I V E R S I T A I R M E D I S C H C E N T R U M G R O N I N G E N Mindfulness

Nadere informatie

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Film: fragmenten Iedereen depressief (VPRO) - Depressie groot

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen en Angst. Ellen Willemsen

Persoonlijkheidsstoornissen en Angst. Ellen Willemsen Persoonlijkheidsstoornissen en Angst Ellen Willemsen Overzicht Relevantie Persoonlijkheidsstoornissen Comorbiditeit in getallen PG cijfers comorbiditeit Relatie tussen angststoornissen en PS Aanbevelingen

Nadere informatie

De rol van school en samenwerking met hulpverlening. Anne-Freda Brouwer Gz-psycholoog / Systeemtherapeut Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie

De rol van school en samenwerking met hulpverlening. Anne-Freda Brouwer Gz-psycholoog / Systeemtherapeut Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie De rol van school en samenwerking met hulpverlening Anne-Freda Brouwer Gz-psycholoog / Systeemtherapeut Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie Casus Milan 13 jaar woont als enig kind bij zijn ouders Hij

Nadere informatie

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Katelijne van Emmerik van Oortmerssen Ellen Vedel Wim van den Brink Robert A. Schoevers overzicht Achtergrond IASP prevalentie studie

Nadere informatie

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten GecombinEErde behandeling bij dubbele diagnose Onderdeel van Arkin Hebt u, naast een verslavingsprobleem, last van psychische klachten, zoals

Nadere informatie

ACT en Authenticiteit

ACT en Authenticiteit ACT en Authenticiteit Weg met het keurslijf, ruimte voor jezelf. Datum: 25-09-2015 Door: Tim Batink Locatie: Bussum even voorstellen Tim Batink, MSc GZ-Psycholoog i.o., Cognitief Gedragstherapeut VGCt,

Nadere informatie

Farmacotherapie bij ontwikkelingsstoornissen ADHD medicatie: te snel en te lang?

Farmacotherapie bij ontwikkelingsstoornissen ADHD medicatie: te snel en te lang? Farmacotherapie bij ontwikkelingsstoornissen ADHD medicatie: te snel en te lang? Pieter Hoekstra Kinder- en jeugdpsychiatrie Accare, Universitair Centrum voor Kinder- en Jeugdpsychiatrie Groningen Relaties

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Gebruik van de OQ-45 in de behandeling, ook U? Katinka Franken Neuropsycholoog

Gebruik van de OQ-45 in de behandeling, ook U? Katinka Franken Neuropsycholoog Gebruik van de OQ-45 in de behandeling, ook U? Katinka Franken Neuropsycholoog zondag 19 februari 2012 Doelen ROM (routine outcome monitoring) Secundair 1. gegevensverzameling voor beleid 2. gegevensverzameling

Nadere informatie

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten)

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Eveline Kempenaar Algemene Leden Vergadering VDV november 2012 In het nieuws! 1 Definitie SOLK Lichamelijke

Nadere informatie

Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg. Marielle Brenninkmeijer

Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg. Marielle Brenninkmeijer Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg Marielle Brenninkmeijer Inhoud workshop Online alcoholdebaas.nl Onderzoek en resultaten Verslaving de baas Oefening Online Wat is www.alcoholdebaas.nl? Website

Nadere informatie

Zorgpad Jeugd Intake

Zorgpad Jeugd Intake Zorgpad Jeugd Intake Aanmelding Verwijzing via huisarts, school of jeugdinstelling Bespreking Team Er vindt wekelijks multidisciplinair overleg plaats, waarbij nieuwe aanmeldingen en lopende trajecten

Nadere informatie

Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD. Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie

Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD. Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie Inhoud v Theoretische verklaringen ADHD v Plannen en organiseren bij ADHD v In het dagelijkse leven?

Nadere informatie

Dubbele diagnosemonitor

Dubbele diagnosemonitor Dubbele diagnosemonitor Ervaringen met vijf jaar doelgroepenmonitoring Dr. Gerdien de Weert-van Oene Projectleider DD monitor g.weert@iriszorg.nl www.nispa.nl Schema *: DD-monitor De DD monitor naar meetinstrumenten

Nadere informatie

Van fanatiek gamen naar gameverslaving

Van fanatiek gamen naar gameverslaving Van fanatiek gamen naar gameverslaving Paul Zonneveld Directeur Behandeling / Psychiater Rogier Buningh Hoofd Counselors / Ervaringsdeskundige Missie en visie Missie Als niets meer werkt bieden wij een

Nadere informatie

Autisme en het gezin. Guus van Voorst

Autisme en het gezin. Guus van Voorst Autisme en het gezin Guus van Voorst Introductie Guus van Voorst, klinisch psycholoog, neuropsycholoog, hoofdbehandelaar van een expertise centrum voor autisme voor (jong) volwassenen: kliniek, deeltijdbehandeling,

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS

PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE ALGEMEEN Wat is een persoonlijkheidsstoornis? Ieder mens heeft een persoonlijkheid. Een persoonlijkheid is de optelsom van hoe u als persoon bent, hoe u zich

Nadere informatie

Effectieve behandelingen voor jongeren en gezinnen met ernstige problemen

Effectieve behandelingen voor jongeren en gezinnen met ernstige problemen Effectieve behandelingen voor jongeren en gezinnen met ernstige problemen Voor jongeren en gezinnen met ernstige problemen De Viersprong is er voor kinderen en jongeren met ernstige problemen in persoonlijkheid,

Nadere informatie

Samenvatting. Grip Op Je Dip

Samenvatting. Grip Op Je Dip Samenvatting Grip Op Je Dip Online depressie-interventie voor adolescenten en jongvolwassenen: effectiviteit, veranderingsmechanismen, en taalgebruik als psychologische marker 163 Hoofdstuk 1 is de algemene

Nadere informatie

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen Effectevaluatie Door: Rienke Bannink (Erasmus MC) E-mail r.bannink@erasmusmc.nl i.s.m. Els van As (consortium Rivas-Careyn),

Nadere informatie

Productenboek Volwassenenzorg

Productenboek Volwassenenzorg Productenboek Volwassenenzorg 1 Inhoudsopgave 1. Behandelingen p.3 1.1 Tweedelijns behandelingen p. 3 1.2 Individuele behandelingen p. 3 1.2.1 Cognitieve gedragstherapie p. 3 1.2.2 Cliëntgerichte psychotherapie

Nadere informatie

Scelta is onderdeel van

Scelta is onderdeel van DSM 5 PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN Lucas Goessens, psychiater Annika Cornelissen, klinisch psycholoog SECTIE II (categoraal perspectief) Cluster A Paranoïde PS Schizoïde PS Schizotypische PS Cluster B Antisociale

Nadere informatie

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP)

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) De effectiviteit van een gecombineerde behandeling gericht op problematisch middelengebruik en partnergeweld bij plegers van partnergeweld

Nadere informatie

AL DOENDE. Vaardigheidstraining voor mensen met Borderline Persoonlijkheidsstoornis (BPS)

AL DOENDE. Vaardigheidstraining voor mensen met Borderline Persoonlijkheidsstoornis (BPS) AL DOENDE Vaardigheidstraining voor mensen met Borderline Persoonlijkheidsstoornis (BPS) Op basis van de Dialectische Gedragstherapie (DGT) van Marsha M. Linehan Marleen De Winne & Valerie Fonteyne DGT-trainers

Nadere informatie

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Ingrid Kramer ima.kramer@ggze.nl Van onderzoek naar de klinische praktijk PsyMate

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

GENDER, COMORBIDITY & AUTISM Inleiding INHOUD Opzet en Bevindingen per onderzoek Algemene Discussie Aanbevelingen Patricia J.M. van Wijngaarden-Cremers Classifications & Gender Patient cohort 2004 Clusters

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen

Persoonlijkheidsstoornissen Persoonlijkheidsstoornissen cluster Zuid-Hollandse Eilanden informatie voor verwijzers Inleiding Het cluster Zuid-Hollandse Eilanden is actief in de regio Voorne-Putten, Goeree-Overflakkee en de Hoekse

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Mindfulness en kanker

Mindfulness en kanker Mindfulness en kanker Else Bisseling 3 oktober 2015 augustus 2014 00 maand 0000 Mindfulness (Kabat-Zinn, 1990; Teasdale, Segal & Williams, 1995) Aandacht geven aan wat we van moment tot moment doen en

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

Centrum voor Persoonlijkheidsstoornissen. GGz Centraal Amersfoort

Centrum voor Persoonlijkheidsstoornissen. GGz Centraal Amersfoort Centrum voor Persoonlijkheidsstoornissen GGz Centraal Amersfoort Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Voor wie? 2 3 Voor de intake 3 4 Intake / diagnostiek 3 5 Behandeling 5 6 Afspraak is afspraak 7 7 Wetenschappelijk

Nadere informatie

Eliane Duvekot. Eliane Duvekot

Eliane Duvekot. Eliane Duvekot Eliane Duvekot Eliane Duvekot Gezinsinterventies Het belang van een focus René Keet, psychiater GGZ Noord Holland Noord AMC Inhoud presentatie Psychosociale interventies bij schizofrenie Gezinsinterventies

Nadere informatie

Rapportage 2010. Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnspsychologen (LINEP) Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg

Rapportage 2010. Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnspsychologen (LINEP) Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg Postbus 1568 3500 BN Utrecht Tel. 030-272 9700 Rapportage 2010 Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnspsychologen (LINEP) 2 Hieronder worden

Nadere informatie