Praktijkonderzoek Windesheim

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Praktijkonderzoek Windesheim"

Transcriptie

1 Windesheim JIT 'Als we jongeren beet hebben, moeten we ze ook vasthouden' Marja van Bijsterveldt Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Alice Snijders Studentnummer S Upgrade Master SEN Inclusief Onderwijs Mevr. A. van de Ven 20 juni

2 Met dank aan Silke Leever en Alice ter Brugge die als medestudenten en critical friends voor ondersteuning zorgden. En aan Anjette van de Ven, praktijkonderzoekbegeleider van Hogeschool Windesheim, voor de prettige en accurate begeleiding. Alice Snijders 2

3 Inhoudsopgave Samenvatting 1.Inleiding 5 2. Theoretisch kader / achtergrond Uitgangssituatie Wat is het probleem rond schooluitval? Wat kunnen de mogelijke oorzaken zijn van de grote schooluitval op de Regionale Onderwijscentra? Risicofactoren : Gezinsproblematiek : Sociale omstandigheden : Gedragsproblematiek in de klas ` : Gedragsstoornissen : Psychische problematiek Wat is de visie van de overheid (ministerie van OCW) op schooluitval? Waar kan aan gewerkt worden vanuit de overheid? Problemen bij de aanval op de uitval Enkele initiatieven in het onderwijs zelf om de uitval tegen te gaan Rebound Lectoraat Scholingsboulevard De JIT-groep Opzet en verantwoording van het onderzoek Resultaten Inleiding Het profiel van de leerling, die wordt verwezen naar de JIT-groep De doelstellingen van het JIT- traject Hoe hebben de verschillende groepen betrokkenen het JIT-traject ervaren? Organisatie rond de lessen in de JIT groep Conclusies en aanbevelingen Conclusies t.a.v. de doelgroepen Conclusies t.a.v. de doelstellingen 5.3 Conclusies t.a.v. de ervaringen van de betrokkenen met het JIT-traject Conclusies t.a.v. de organisatie rond de lessen Conclusie t.a.v. de praktijkvraag Aanbevelingen 29 Literatuurlijst 31 Bijlagen: 1. JIT-groep en Trajectgroep 2. Toelatingsprocedure JIT-groep 3. Uitvalcijfers School voor Economie, Management & ICT van ROC 4. Enquête leerlingen met begeleidende brief en verwerking 5. Enquête mentoren/studieloopbaanbegeleiders met begeleidende brief en verwerking 6. Gesprekspunten Hoofden Onderwijscentrum en medewerker Studentenservicecentrum 3

4 Samenvatting In dit praktijkonderzoek deed ik onderzoek naar het JIT-traject dat sinds drie jaar op de School voor Economie, Management & ICT van ons ROC leerlingen opvangt die dreigen uit te vallen door verschillende oorzaken. Gemiddeld blijven de leerlingen drie maanden tot een half jaar in deze groep voor ze teruggaan naar hun eigen opleiding of overstappen naar een andere beroepsopleiding. Het belangrijkste doel van het JIT-traject is om te voorkomen dat een leerling voortijdig het ROC verlaat of verwijderd wordt zonder startkwalificatie. Daarnaast is het doel de leerling dusdanig te begeleiden dat hij zijn studie weer kan voortzetten of gemotiveerd aan een andere studie kan beginnen. Beide doelen blijken volgens het onderzoek haalbaar. Vanuit de literatuur blijkt dat er in het MBO een grote uitval is onder de leerlingen, die daardoor zonder startkwalificatie op de arbeidsmarkt komen. Om de uitval te bestrijden is het belangrijk kennis te hebben van de risicofactoren en de verschillende categorieën uitvallers te onderscheiden. Uit het onderzoek blijkt dat de grote meerderheid van de geënquêteerde mentoren/studieloopbaanbegeleiders vindt dat er op ieder onderwijscentrum van ons ROC een dergelijk JIT-traject zou moeten worden opgezet. Er komen nog meer opmerkelijke cijfers naar boven uit de verwerkte gegevens. 80% Van de leerlingen heeft de JIT-groep als heel zinvol ervaren en vindt dat de JIT-groep heeft voorkomen dat ze van school werden gestuurd of zelf waren gestopt met hun opleiding. 4

5 1. Inleiding Verlegenheidssituatie De ROC s in Nederland kennen veel schooluitval. Daarvoor zijn allerlei oorzaken aan te wijzen. Docenten worstelen met leerlingen met allerlei problemen zoals leerlingen met gedragsstoornissen als ADHD, PDD-NOS, grote problemen in de thuissituatie, schulden, schoolverzuim, zwangerschap, zwakke sociale vaardigheden in de BPV. Deze leerlingen willen op zich wel graag het diploma halen, maar het lukt niet in de reguliere onderwijssituatie. Op de locatie waar ik werkzaam ben doen we een poging deze leerlingen op te vangen in een trajectgroep, de JUST IN TIMEgroep (JIT). Dit schooljaar is het derde jaar dat het project loopt. Drie jaar geleden heb ik in samenwerking met het Studentenservicecentrum (SSC) dit traject ontwikkeld. Het eerste jaar kende veel opstartproblemen, doordat er bijvoorbeeld geen eigen lokaal ter beschikking stond. Voor de mentor en de leerlingen was het zoeken naar de juiste werkwijze. Als coördinator van onder andere de JIT-groep, wil ik graag weten of onze doelstelling gehaald wordt en of het zin heeft dit traject voort te zetten. Ook ben ik benieuwd of zowel de leerlingen als de docenten het bestaan van de JIT-groep zinvol vinden. De andere locaties van het ROC worstelen met dezelfde problematiek. Zij doen een beroep op ons, maar ik kan deze leerlingen niet opnemen in de JIT, omdat dit traject alleen voor leerlingen van onze School voor Economie, Management & ICT bestemd is. Als uit dit onderzoek blijkt dat de JIT-groep een goed middel tegen schooluitval is, zouden ook de andere scholen van ons ROC een dergelijke traject kunnen invoeren. Praktijkvraag: Heeft het zin de JIT-groep voort te zetten en het JIT-traject op andere locaties van het ROC in te voeren? Doel in: Inzicht krijgen in het profiel van de JIT-deelnemer, behaalde doelstellingen van de JIT-groep en de tevredenheid hierover van deelnemers en andere betrokken binnen de locatie School voor Economie, Management & ICT van het ROC. Doel van: De ontwikkeling van de JITgroep voortzetten en verbeteren, verantwoorden naar het management en in een later stadium eventueel implementeren in de andere scholen van ons ROC. Onderzoeksvraag 1: Hoe ziet het profiel eruit van de groep deelnemers die wordt verwezen naar de JIT-groep? Deelvragen: Van welke opleidingen komen de deelnemers? Gaat het alleen om 1 e jaars? Hoe is de verhouding leerplichtige - niet-leerplichtige deelnemers? Wanneer wordt besloten tot verwijzing? Wie neemt het initiatief tot overplaatsing naar de JIT groep? Wat was de hoofdreden om de deelnemer over te plaatsen naar de JIT-groep? Om welke problematiek gaat het? Hoe lang blijven de deelnemers gemiddeld in de JITgroep? 5

6 Onderzoeksvraag 2 Welke doelstellingen van het JIT-project zijn behaald? Deelvragen: Wat zijn de doelstellingen van het JIT-groep? Welke doelstellingen worden tot nu toe behaald en welke niet? Onderzoeksvraag 3 Hoe ervaren de verschillende groepen betrokkenen het bestaan van het JIT-traject? Deelvragen Voorziet de JIT groep volgens de deelnemers in een behoefte? Hoe hebben de deelnemers de periode in de JIT groep ervaren? Hoe ervaren andere betrokkenen (Hoofden, docenten, studentenservice, loopbaancentrum) hun betrokkenheid bij de JIT-groep? Onderzoeksvraag 4 Hoe gaat het met de uitstromers van de JIT-groep ? Deelvragen: Staan de uitstromers nog ingeschreven bij het ROC? Hoeveel uitstromers zijn er teruggegaan naar eigen opleiding Hoeveel uitstromers zijn er overgestapt naar een andere (beroeps)opleiding Hoeveel uitstromers zijn er daadwerkelijk uitgevallen? Heeft de deelnemer de periode in de JIT-groep als zinvol ervaren? 6

7 2. Theoretisch kader / achtergrond In het theoretisch kader wordt literatuur over de achterliggende oorzaken van schooluitval, de kenmerken van de doelgroepen, de risicofactoren bestudeerd. Daarnaast ga ik de feiten rond schooluitval en de visie en plannen van de overheid in deze onderzoeken. 2.1 Uitgangssituatie De School voor Economie, Management & ICT van het ROC kent vier groepen voor speciale doelgroepen: de Start- en Trajectgroepen. Op dit moment ben ik werkzaam als coördinator van vier traject- en startgroepen en als mentor van één van de trajectgroepen, de JIT-groep. Ongeveer 5 jaar geleden hebben we met een groepje docenten het initiatief genomen een traject te ontwikkelen om te voorkomen dat bepaalde groepen leerlingen zonder diploma het MBO dreigden te verlaten. We probeerden een onderwijsvorm te vinden waarbij we de schooluitval konden verminderen. Het ging in eerste instantie om leerlingen die de opleiding detailhandel niveau 1 of 2 volgden. Zij werden en worden nog steeds opgevangen in twee zogenoemde Startgroepen Handel, waarin de leerlingen in eigen tempo en met individuele begeleiding werken aan hun opleiding. Bij het opstarten hebben we zelfs subsidie ontvangen van de gemeente. De uitval is aantoonbaar verminderd (van den Berg 2004)! Daarna constateerden we dat leerlingen die gedurende het schooljaar willen overstappen naar een andere opleiding ook dreigden uit te vallen. Deze groep leerlingen wordt nu opgevangen in de Trajectgroep (TGP). De tweede trajectgroep is de Just in Time-groep (JIT), onderwerp van dit praktijkonderzoek. Het gaat hierbij om leerlingen die om één of andere reden tijdelijk uit hun eigen groep geplaatst moeten worden omdat door allerlei omstandigheden het studieproces niet goed verloopt en uitval dreigt. Dit kan veroorzaakt worden door spijbelgedrag, privé-problemen, gedragsstoornissen, ziekte, zwangerschap enzovoort. Daarmee wordt geprobeerd schooluitval en schorsingen te voorkomen. Deze JIT-groep is alleen bedoeld voor leerlingen van de School voor Economie, Management & ICT. Verwijzing naar de JIT-groep en TGP vindt altijd plaats via het Studentenservicecentrum (SSC), onderdeel van de zorgstructuur van ons ROC, zie hiervoor bijlagen 3 en 8. Wanneer er sprake is van dreigende uitval neemt de mentor contact op met Studentenservicecentrum voor een adviesgesprek. Daarbij wordt gebruik gemaakt van een handelingsplan. Het SSC informeert docenten en leerlingen o.a. bij studieproblemen, twijfel over de beroepskeuze, verwijst naar hulpverlening binnen het ROC (de specialisten van het Loopbaancentrum) en organiseert trainingen (bijv. communicatietraining. In een wekelijks overleg tussen het Studentenservicecentrum en de coördinator van de Trajectgroepen wordt besproken welke leerlingen geplaatst zouden moeten worden in één van de twee trajectgroepen. Na een intakegesprek met de leerling wordt samen met de mentor van de eigen opleiding een studieprogramma en een persoonlijk ontwikkelingsplan opgesteld. Het is belangrijk dat er contact blijft met de eigen opleiding door daar bijvoorbeeld nog wel vakspecifieke les te blijven volgen. De oorspronkelijke mentor kijkt het werk na en/of neemt de toetsen af. Dit contact is van belang omdat de leerlingen in principe na maximaal een half jaar JIT teruggaan naar hun eigen opleiding. Op deze manier blijft de opleiding betrokken bij de leerling en wordt voorkomen dat de JIT-groep een afvalputje wordt. 2.2 Wat is het probleem rond schooluitval? Schooluitval wordt gedefinieerd als ongekwalificeerde uitval (gekwalificeerd betekent minimaal diploma niveau 2 middelbaar beroepsonderwijs of havo) onder het niveau van een beginnend beroepsbeoefenaar (Vlug, 1998). Landelijk gezien is in 2007 het percentage jongeren tussen de 18 en 24 jaar zonder startkwalificatie gedaald van12,9 naar 12,0 %. Dit betekent een daling van bijna één procent ten opzichte van De projectdirectie Voortijdig Schoolverlaten werkt met de zogenaamde Lissabon-doelstelling, die halvering van het aantal 18 tot en met 24 jarigen zonder startkwalificatie ten opzichte van 2000 beoogt. In 2000 bedroeg dit percentage 7

8 15,5 %. Ook in vergelijking met de voorgaande jaren is er sprake van een daling. Het percentage jongeren zonder startkwalificatie wordt berekend op basis van de resultaten van de Labour Force Survey (LFS), die jaarlijks wordt gehouden onder Nederlanders van 18 tot en met 65 jaar. De LFS wordt in alle landen van de Europese Unie gehouden. In de landen van de Europese Unie staat de teller voor wat betreft deze Lissabon doelstelling op 14,8 procent gemiddeld voor Nederland doet het met 12,0 procent bovengemiddeld goed. De meeste vsv ers komen van niveau 2-4 van het mbo, namelijk 54 % in totaal landelijk gezien. Voor deze laatste gegevens heb ik geraadpleegd. Deze landelijke cijfers zijn gepubliceerd op de site op 22 mei Ieder jaar geeft het rapport Onderwijs in cijfers in opdracht van het College van Bestuur van het ROC de onderwijsafdelingen inzicht in de doorstroom-, uitval- en rendementsgegevens. De afdeling kan deze cijfers analyseren, en aan de hand van deze analyse komen tot verbeteracties. In bijlage 3 zijn de rendement en uivalcijfers van de School voor Economie, Management & ICT te lezen. Het rendement van de niveau 3 en 4 afdelingen ligt ongeveer gelijk met het landelijke gemiddelde, de uitvalcijfers van niveau 1 en 2 opleidingen boven het landelijke gemiddelde (Rapport Onderwijs in cijfers 2007 ). Het thema van de Kohnstammlezing met de titel Niemand houdt van ze. van dit jaar past uitstekend binnen dit praktijkonderzoek en het ontwikkelen van de JIT-groep. Deze lezing wordt jaarlijks georganiseerd door het Amsterdams Instituut voor Onderwijs en Opvoeding en is uniek in haar soort: op het grensvlak van het maatschappelijke debat, het wetenschappelijke onderzoek en de praktijk van onderwijs en opvoeding. In de Negende Kohnstammlezing gehouden op 28 maart 2008 door Pieter Winsemius wordt schooluitval een ongetemd probleem genoemd, sociaal en economisch. Hij laat zien hoe leerlingen in de kou staan, en hoe de school en de omgeving van leerlingen letterlijk uit elkaar groeien. Leerlingen raken overbelast, zij hebben zoveel beslommeringen dat school er niet meer bij kan. Jaarlijks betreft de schooluitval zeker jongeren op (v)mbo-niveau. Deze uitval leidt tot verminderde kansen op de arbeidsmarkt en de jongeren komen vaak in verkeerde kringen terecht. 28 Procent van de uitvallers van het mbo-niveau 1 wordt verdacht van een misdrijf! Eimers (2006) onderscheidt drie groepen schooluitvallers: De opstappers : deze groep jongeren vindt leren niet aantrekkelijk, ze maken een afweging tussen werken en leren. De niet-kunners : deze jongeren hebben een beperkte intellectuele bagage. De overbelasten : deze groep wil wel graag de startkwalificatie halen, maar heeft beperkte vaardigheden en/of zoveel chronische sociale en emotionele problemen, dat het diploma halen niet gaat lukken. De maatschappelijke schade wordt volgens Eimers (2006) nog groter wanneer niet kunnen samengaat met overbelasting. Onderzoek in Rotterdam door Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in samenwerking met de gemeente Rotterdam (2007) gaf de volgende percentages van deze groepen te zien onder schoolverlaters. De niet-kunners beslaan 5 10 % van de groep schooluitvallers De opstappers beslaan %, meestal mbo-niveau 3/4 leerlingen De overbelasten vormen % van deze groep, en zijn meestal mbo-niveau 1/2 leerlingen Nog een paar belangrijke conclusies uit het genoemde onderzoek: Vroegtijdig schoolverlaten is géén allochtonenprobleem Vroegtijdig schoolverlaten is wel een grotestadsprobleem Vroegtijdig schoolverlaten is een armoedeprobleem: het percentage schooluitval is gelijk aan dat van de schooluitval in diezelfde buurt (Winsemius 2008). 8

9 De groep overbelasten heeft het gevaar in zich te ontsporen en maatschappelijke schade te veroorzaken. De aandacht zal dus volgens dit onderzoek vooral naar deze groep moeten uitgaan. 2.3 Wat kunnen de mogelijke oorzaken zijn van de grote schooluitval op de Regionale Onderwijscentra? Lage resultaten en schooluitval worden vaak toegeschreven aan lage motivatie. Dit is volgens Lens te gemakkelijk verklaard. Leerlingen in het ROC zijn meer of minder gemotiveerd voor hun opleiding. Dit meer of minder gemotiveerd is geen persoonskenmerk maar een psychologisch proces waarbij persoonskenmerken en kenmerken van de omgeving elkaar beïnvloeden (Lens, 1997). Schunk en Pintrich (2002, blz. 5) definiëren motivatie als volgt: : Motivation is the process whereby goal-directed activity is instigated and sustained. Het is volgens de auteurs belangrijk dat leerlingen gemotiveerd zijn te leren. Motivatie kan beïnvloeden wat men leert, wanneer men leert en hoe men leert. Motivatie kan door verschillende oorzaken en op verschillende manieren onvoldoende hoog zijn De leerdoelen moeten motiverend, stimulerend maar niet onhaalbaar zijn. De docent moet zelf enthousiast overkomen en de stof op een leuke wijze presenteren, aldus Schunk en Pintrich (2002). Volgens Krab (1994) kan door het toepassen van de juiste gesprekstechnieken de motivatie van leerlingen vergroot worden. Krab (1994) gaat in zijn boek in op de juiste gesprekstechnieken met risicoleerlingen. Volgens hem zijn er een aantal punten belangrijk om de leerling bereid te vinden om over zijn gedrag na te denken. De leerling moet weten dat hij een probleem heeft, zich bezorgd maken over de gevolgen van zijn gedrag, redelijk in staat zijn positief over zichzelf te denken, en zichzelf in staat te achten te veranderen. De docent zal naar de leerling toe zijn bezorgdheid moeten uitspreken, ik -boodschappen geven, selectief actief luisteren, positieve verwachtingen uitspreken en samen met de leerlingen in gesprekken naar oplossingen willen zoeken. Vlug (1998) geeft aan dat één van oorzaken van het hoge uitvalpercentage het gebrek aan aandacht voor de leerlingen is. De rol van de leraar is veranderd. Hij kan niet meer voor de klas staan en denken: Jij kunt wat van me leren en als je daar geen zin in hebt, dan rot je maar op. De docenten zouden veel meer belangstelling voor de jongeren moeten hebben (Frans Vlug in artikel Castricum, 2006). Uit diepgaande gesprekken met jongeren, schoolverlaters én niet-schoolverlaters, blijkt dat factoren als hechting, persoonlijke aandacht en betrokkenheid van een leraar of mentor bepalende factoren kunnen zijn bij schooluitval. Dit blijkt uit het onderzoek dat Onderzoeksbureau Oberon op verzoek van het Ministerie van OCW in 2007 heeft gedaan onder jongeren die voortijdig de school verlaten. Daarnaast wijst het onderzoek op de invloed van pestgedrag op school en de thuissituatie van jongeren. Winsemius (2008): de leraren zijn in het (v)mbo overbelast. De docenten reageren daarop op twee manieren: óf ze trekken zich terug in hun vak en geven hun lessen óf ze zien dat ze de leerlingen naast de lessen ook vaardigheden moeten aanleren om zich voor te bereiden op de samenleving. Deze tweedeling in het docententeam zie ik duidelijk binnen ons ROC. Voor de opvang van de leerlingen in de JIT-groep staat de extra begeleiding, het wérkelijk geïnteresseerd zijn in de leefwereld van de jongere voorop. Zoals Winsemius zei in zijn lezing, moeten we met de jongeren werken aan structuur en verbondenheid. Het heeft bij het opstarten van het JITtraject dan ook veel moeite gekost het juiste docententeam samen te stellen. Ook volgens Ritzen (2008) zijn de docenten de sleutel van de oplossing. Het schoolklimaat speelt een belangrijke rol op het vroegtijdig schoolverlaten. Leerlingen vallen minder uit in scholen waar zij extra worden begeleid, waar minder sancties worden gehanteerd, minder conflicten plaatsvinden en waar hun prestaties positief worden gewaardeerd (Ritzen, 2008 p.38). Vroegtijdige interventies op het gebied van de begeleiding kan uitval voorkomen. 9

10 De JIT-groep heeft alle bovenstaande genoemde voorwaarden om uitval te voorkomen en de leerling op te vangen in zijn programma. Winsemius wil structuur en verbondenheid, Ritzen wil goede persoonlijke begeleiding in een goed schoolklimaat, en Vlug noemt de hechting en betrokkenheid van de docent als belangrijke voorwaarde om uitval te voorkomen. Voncken (1997) noemt individueel maatwerk en kleinschaligheid nog als een succesfactor bij pogingen leerlingen terug te laten keren in het reguliere onderwijs. Dit zijn ook de belangrijkste kenmerken van het JIT-groep. 2.4 Risicofactoren Bij de gesprekken die ik voer bij de intake van de leerling in verband met een aanvraag voor plaatsing in de JIT groep kan ik de volgende groepen risicofactoren voor schooluitval onderscheiden: 1. Gezinsproblematiek 2. Sociale omstandigheden 3. Gedragsproblematiek in de klas 4. Gedragsstoornissen 5. Psychische problematiek 2.4.1: Gezinsproblematiek: Een belangrijke oorzaak kan liggen in de gezinssituatie van de leerling. De jongere heeft een onrustig, onprettig of onveilig thuisklimaat. De problemen van de leerlingen zijn groot: gebroken gezinnen, weinig positieve voorbeelden, financiële problemen, slechte huizen en buurten. Het betreft vaak kinderen uit multi-problem gezinnen (Onderzoek OCW, 2007) Ernstige gezinsproblematiek belemmert de leerprestatie van de leerling (Kummeling, 2004). Het psychosociale en het educatieve ontwikkelingsproces vertonen een samenhang en beïnvloeden elkaar zowel positief als negatief. De leerling heeft geen ondersteunend sociaal netwerk, die hem stimuleert op school te blijven (Voncken 1997). Ouders van voortijdige schooluitvallers zijn vaak laagopgeleid zijn en hebben lage toekomstverwachtingen (Ritzen 2008) : Sociale omstandigheden Leerlingen kunnen in problemen raken door hun eigen sociale omstandigheden. Vaak gaat het dan om verborgen problematiek. Denk daarbij aan grote schulden. De leerling die met schuld- of verslavingsproblemen (alcohol, drugs, gokken, computer) worstelt zal dit niet direct aangeven als oorzaak van zijn gedrag (spijbelen, vermoeidheid, ziekte, ongemotiveerdheid e.d.). Eén van de oorzaken van de schulden is de enorme druk op de leerling van zijn omgeving om erbij te horen. Dus dure mobieltjes, merkkleding en veel uitgaan. Een ander probleem is de groeiende groep ouders die hun kind niet langer financieel wil/kan bijstaan. Zij verzaken hun onderhoudsplicht vanaf de 18 e verjaardag van hun zoon of dochter. Deze jongeren veel te jong zelfstandig zijn en daarmee zelf verantwoordelijk voor de financiën. Via de deurwaarder belanden ze dan in de schuldsanering (Dhr. Mommers, coördinator SSC) Dan is er nog de groep jonge meisjes dat zwanger wordt en daardoor studieproblemen ondervindt : Gedragsproblematiek in de klas Het probleem van onhandelbare leerlingen is volgens Paulle (2008) hun lage concentratieniveau en zwakke zelfcontrole. Deze leerlingen kennen geen stabiele wereld: ze komen uit milieus waar chaos overheerst en samenhang ontbreekt. Bowen Paulle is een Amerikaans socioloog verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, die in 2005 gepromoveerd is op een vergelijkend onderzoek tussen de Bronx en de Bijlmer. Door hun vooropleiding komen veel van deze leerlingen terecht in een ROC en vaak volgen zij een beroepsopleiding op niveau 1 of 2. De door Paulle genoemde ideale verhouding in een klas (30 % leerlingen uit achterstandssituaties, 70 % leerlingen uit de middenklasse) is 10

11 niet haalbaar. Er is een grote kloof tussen wat leraren en de stageadressen verwachten en het gedrag en de competenties van deze jongeren. Het ontbreekt hen aan het juiste soort sociale vaardigheden. Middenklasse jongeren krijgen deze in het algemeen wel van huis mee en hebben daardoor een grotere kans op succes op school (Paulle, 2006). Ook Kaldenbach (2007, 2008) betoogt dat jongeren uit de straatcultuur door het niet internaliseren van de vaardigheden uit de burgercultuur problemen hebben met de schoolcultuur en op hun stageplaatsen. Naast de straatcultuurjongeren is nog een groep jongeren die problemen in de lessituatie veroorzaakt vanuit hun ongemotiveerdheid voor de opleiding. Deze motivatie is ook de reden die Chifri (2007) bespreekt in zijn boek. Hij leert de Marokkaanse jongeren zichzelf te motiveren door zelfkennis, zelfreflectie, positief denken en zelfvertrouwen te ontwikkelen, ambitie te hebben en laat ze kennis maken met rolmodellen. Deze jongeren leggen de oorzaak voor hun situatie vaak buiten zichzelf (schuld van de maatschappij, discriminatie enzovoort). Chifri (van Marokkaanse afkomst) houdt workshops en lezingen voor mbo-scholen en begeleidt zelf docenten en leerlingen in het werken met zijn methode. Op het tweedaags congres van de BTG Handel in november 2007 heb ik zijn lezing bijgewoond en was onder de indruk van zijn methode om deze groep jongeren te motiveren. We hebben zijn lespakket gekocht en gebruiken daar onderdelen van bij sociale vaardigheidstrainingen in de JIT-groep. Bovenstaande gedragsproblemen in de schoolsituatie hebben de straatcultuur en de allochtone cultuur als achtergrond, maar ook leerlingen uit de burgercultuur kunnen gedragsproblemen vertonen. Oorzaak ligt dan in de gezinssituatie en haar sociaal-culturele context, in de puberteit (hormonen en losmakingproces van ouders), doorgemaakte trauma s (bijv. overlijden van een ouder, vuurwerkramp Enschede, ernstig ongeluk) en de stress rond een echtscheiding (Delfos, 2007). De gedragsproblemen uiten zich o.a. in de vorm van agressie, lage concentratie, spijbelen, verbaal geweld, vandalisme, drugsgebruik : Gedragsstoornissen Leerlingen met gedragsstoornissen zoals ADHD, PDD-NOS, Syndroom van Asperger, Borderline komen steeds meer het ROC binnen als gevolg van de onderwijsmaatregelen van de overheid. Denk daarbij aan het project Samen naar School en de opheffing van de vormingscentra. Deze groep komt vaak de school binnen via het speciaal onderwijs, al dan niet met een indicatie DSM IV (diagnostic and statistical manual of mental disorders, 4th edition) en een LGF (leerlinggebonden financiering), het zogenaamde rugzakje. Volgens Van Lieshout (2002) is het met wat handvatten voor de omgang goed mogelijk om ook deze jongeren in het reguliere onderwijs op te nemen. Dat dat niet zo gemakkelijk gaat was te merken aan de plaatsingen in het JIT-traject. Deze jongeren zouden waarschijnlijk hun opleiding beëindigd zonder diploma, omdat ze in de reguliere klassen toch te grote problemen ondervonden door hun gedragsstoornis. Docenten konden hen niet hanteren in de groep en de betrokken leerling had geen aansluiting, werd gepest e.d : Psychische problematiek Leerlingen met psychische problemen vertonen vaak geïnternaliseerd gedrag, bijvoorbeeld in de vorm van angststoornissen, fobiën, depressiviteit, vermijdingsgedrag, eetstoornissen (Delfos, 2007). Depressies veroorzaken een verlies van interesse en motivatie. Het leerproces wordt verstoord. Er is een onvermogen om te genieten en plezier te hebben, en dit heeft een sombere, neerslachtige stemming tot gevolg (van der Vegt, 2005). Een eerste signaal is vaak het regelmatige schoolverzuim. In dit schooljaar zijn er twee meisjes in de JIT-groep geplaatst die beide sociale fobiën hebben, depressief zijn en daardoor niet in de reguliere klas kunnen functioneren. De JIT-groep biedt hen de veiligheid, ze kunnen de eerste tijd in de pauzes in het lokaal blijven, omdat ze de drukke kantine niet in durven. 11

12 2.5 Wat is de visie van de overheid (ministerie van OCW) op schooluitval? De nota aanval op de uitval (2006) was het startschot van de overheid om de schooluitval aan te pakken. Jongeren verdienen kansen om een goede opleiding te volgen en hun ambities waar te maken. De samenleving heeft goed geschoolde mensen hard nodig. Het kabinet zet de aanval op schooluitval daarom hard door. Samen met het onderwijs en de RMC afdelingen van de gemeenten moet de aanval op de uitval plaats vinden door extra geld en speciale acties. Volgens Winsemius (2008) geven de frontlijnwerkers, de leraren, zonder meer aan dat het vooral gaat om structuur en verbondenheid voor deze groep. Deze leerlingen missen de vastigheden die kunnen leiden tot arbeidsidentiteit. Ook missen ze emotioneel kapitaal, waarop ze kunnen terugvallen. De groep overbelasten vormt de grootste probleem groep. Door de groepen te mengen, en te zorgen dat minder dan 30 % van de groep tot de overbelasten behoort, worden de normale leerlingen niet naar beneden gezogen. Zo n 70/30-verhouding is moeilijk te realiseren, omdat een grote groep van de (v)mbo-leerlingen uit armoedecumulatiegebieden met maatschappelijke problemen komt. De vrijheid van schoolkeuze bevordert de segregatie van het onderwijs. De zorgstructuur van de school is repressief, ze komt pas in actie als de nood van een overbelaste jongere al hoog is gestegen (Paulle 2006) 2.6. Waar kan aan gewerkt worden vanuit de overheid? De grootste groep overbelasten bevindt zich vooral op de laagste niveau s van het mbo. Misschien is het beter deze leerlingen op het vmbo vast te houden en niet over te laten stappen naar het mbo. De leerlingen halen dan hun niveau 1 of 2 diploma binnen de vertrouwde muren van het vmbo. De overstap van vmbo naar mbo is een berucht afhaakmoment. Betere afstemming tussen vmbo en mbo, zowel bij de opvang en begeleiding van leerlingen als bij het onderwijs zelf, kan leerlingen binnenboord houden en schooluitval voorkomen. In augustus starten experimenten met één geïntegreerde leerroute vmbo-mbo niv. 1-2, die leidt tot een startkwalificatie. (Winsemius, 2008) De leerlingen hebben dan les op één school en met één pedagogisch-didactische aanpak. In deze regio start dit experiment volgend schooljaar op de Scholingsboulevard, een samenwerking tussen het de grote plaatselijke scholengemeenschappen voor voortgezet onderwijs en het ROC van Twente. Studieverlenging tot 6 jaar (4 jaar vmbo 2 jaar niveau 1/2 mbo) zodat er meer rust is in het programma en er extra aandacht kan zijn om achterstanden weg te werken als taal, rekenen en sociale vaardigheden (Winsemius, 2008). Dit kan gerealiseerd worden in het hiervoor genoemde experiment. Er moet meer geld in het (v)mbo geïnvesteerd worden. Elke maatregel voor deze doelgroep pakt positief uit. Eén keer op het verkeerde pad kost de maatschappij zeker euro per jaar per jongere (Winsemius 2008). Vierdejaarsleerlingen vmbo, voor wie de overstap naar vervolgonderwijs mbo risicovol is, opsporen. Staatsecretaris Van Bijsterveldt heeft daarmee een begin gemaakt door afgelopen april leerplichtambtenaren en RMC te vragen zo vroeg mogelijk contact te leggen met vmbo-scholen om samen de huidige vierdejaars vmbo-leerlingen die moeite hebben met de overstap, op te sporen en actief te begeleiden. (www.voortijdigschoolverlaten.nl) Bewustwording bevorderen bij de docenten van hun centrale rol bij het voorkomen van uitval. Voorkomen van schooluitval dient een vast onderdeel te worden van de visie op onderwijs van het mbo. Volgens Van Bijsterveldt kan de docent de deelnemers aan school binden door inspirerende lessen. Bovendien vindt ze de leraren onmisbaar voor het signaleren van problemen bij de leerlingen. Docenten willen volgens de uitvoeringsbrief Aanval op de Uitval (2006) hun verantwoordelijkheid wel nemen, maar willen zich hierbij gesteund én gefaciliteerd zien door het management. Invoering van één landelijk verzuimloket waarop scholen spijbelgedrag van leerlingen kunnen melden. Iedere melding komt onmiddellijk bij de juiste gemeente. Dit scheelt 12

13 scholen werk en gemeenten kunnen sneller ingrijpen. In negen gemeenten is een test geweest (Staatssecretaris Bijsterveldt op 2.7 Problemen bij de aanval op de uitval Oplossen van grote maatschappelijke vraagstukken vereist lange adem (Winsemius 2008) Bestaande structuren en systemen vormen hoge drempels en het onderwijs is verandermoe. Het is voor scholen in meerdere opzichten voordeliger om de risicojongeren te mijden en niet toe te laten tot de opleidingen (onder andere veroorzaakt door de output-financiering). Je kunt als ROC wel alles opvangen in speciale trajecten, maar we lopen het risico de rekening later gepresenteerd te krijgen, in rendementen (Vlug, 1998, p.9). Weinig begrip voor de mensen aan de frontlijn. De kerntaak van het beroepsonderwijs is het geven van vakonderwijs. Dit wordt bemoeilijkt doordat de jongeren geen structuur en verbondenheid kennen (Winsemius, 2008) De bevlogenen, de vernieuwers die met de risicojongeren werken, moeten zich gesteund weten door hun directies en raden van toezicht. Ritzen (2008) verwijst in zijn intreerede naar het Albeda College en het ROC Zadkine die met miljoenentekorten te maken hebben door o.a. extra kosten ter voorkoming van studieuitval van moeilijke doelgroepen. Deze bestuurders nemen hun verantwoordelijkheden voor voorkoming van uitval en gaan verder dan de bestaande financiële kaders. Voorbeeld: groepsgrootte tussen acht en tien leerlingen en containerwoningen voor dakloze leerlingen. De ROC s zijn grootschalig en zo complex dat herkenbaarheid en korte lijnen tussen leerlingen en docenten een probleem vormen. In het onderzoek voorkomen is beter dan uitvallen (2007) wordt dit door docenten genoemd als een belemmering voor persoonlijke aandacht en begeleiding Enkele initiatieven in het onderwijs zelf om de uitval tegen te gaan Rebound In het voortgezet onderwijs zijn al verschillende reboundvoorzieningen getroffen om leerlingen, die door hun gedrag niet meer te handhaven zijn, binnen het onderwijs te houden. Een voorbeeld daarvan heb ik bezocht in Tilburg in het Jongerencentrum Tavenu. Het Time Out-project daar is een gezamenlijk project van het voortgezet onderwijs in Tilburg en omstreken. In principe duurt deelneming maximaal 10 schoolweken en is in de eerste plaats gericht op terugkeer naar school. Na een intake en gewenningsperiode wordt een speciaal zorgprogramma aangeboden met individuele en groepsactiviteiten. De leerling krijgt kans zichzelf op een constructieve manier centraal te stellen, gedrag te veranderen en tot rust te komen. De meeste ROC s kennen niet een dergelijke reboundvoorziening. De JIT-groep binnen de School voor Economie, Management & ICT heeft wel enkele overeenkomsten met het Time Out-project in Tilburg Lectoraat Door ons ROC en de Hogeschool Edith Stein/Onderwijscentrum Twente en Expertis Onderwijsadviseurs is een bijzonder lectoraat ingesteld waarvoor dr. H. Ritzen is benoemd. Het lectoraat Onderwijsarrangementen in maatschappelijke context moet een maatschappelijke bijdrage gaan leveren aan het ontwerp van onderwijsarrangementen voor voortijdige schoolverlaters en aan preventie van voortijdige schooluitval in Twente. Er moet een regionaal samenwerkingsverband komen tussen het vmbo en mbo, met maatschappelijke instellingen als jeugdzorg, de RMC s en gemeenten van de grote steden in de regio. De onderzoeksopdrachten van de Hogeschool Edith Stein zijn als volgt geformuleerd (Ritzen 2008): 13

14 Welke onderwijsarrangementen dragen bij aan optimalisering van de onderwijsloopbaan van leerlingen die dreigen uit te vallen? Hoe kan de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en regionaal maatschappelijke actoren bijdragen aan vermindering van voortijdige schooluitval? In een gesprek met Dr. Ritzen heb ik aangegeven hoe we werken in de JIT-groep en daarmee al een eigen onderwijsarrangement hebben om de leerlingen voortijdig op te vangen. Dit gesprek vond plaats ter voorbereiding van de visitatie door de inspecteur van onderwijs begin mei In de voorlopige beoordeling was de inspecteur bijzonder ingenomen met onze werkwijze en begeleiding van de leerlingen met problemen Scholingsboulevard Drie onderwijsinstellingen twee grote scholengemeenschappen voor voortgezet onderwijs en het ROC van Twente - bundelen samen met de gemeente hun krachten in de geheel nieuwe vmbo-school, en doen met vijf andere scholen mee in het hiervoor genoemde experiment. 70% van de scholieren in deze gemeente gaat naar het vmbo, om vervolgens door te stromen naar het mbo. De Scholingsboulevard verkleint in dit experiment de overstap tussen het vmbo en het mbo. Er wordt meer vanuit de mogelijkheden en talenten van iedere leerling gewerkt in kleine groepen en er is samenwerking met het bedrijfsleven (leerlingenen docentenstages). De school hanteert het systeem van flexibele examinering. Wanneer een leerling op bepaalde onderdelen ver genoeg is, kan hij/zij daarin examen doen en daarna op een hoger niveau verder studeren. Nu is het nog zo dat een leerling zich pas mag inschrijven in het mbo als hij/zij het vmbo heeft afgerond. Bij de Scholingsboulevard kunnen leerlingen alvast verder op het mbo, ook al hebben ze nog iets open staan van het vmbo. Zo wordt de overgang tussen vmbo en mbo gemakkelijker en kan de leerling sneller zijn opleiding afmaken. De leerling blijft dus in dezelfde schoolomgeving om zijn mbo-diploma niveau 1 en/of 2 te behalen (www.scholingsboulevard.nl) de JIT-groep Drie jaar geleden zijn we met de JIT-groep gestart. Gesignaleerd werd de uitval van jongeren door allerlei problematiek. Hiermee bedoel ik niet de groep jongeren die een verkeerde studiekeuze maakt of de door Eimers (2006) beschreven opstappers. Zij kunnen via het Studentenservicentrum (SSC) naar een BBL opleiding of naar de Trajectgroep (TGP) die ook binnen ons team functioneert. In die groep kunnen leerlingen worden geplaatst die op een later tijdstip in het schooljaar aangemeld worden, overstappen van een andere opleiding, een verkeerde studiekeuze hebben gemaakt, hiaten in de opleiding hebben enz. In de JIT-groep wordt na aanmelding en gesprek met het Studentenservicecentrum die leerling geplaatst die om één of andere reden een tijdje pas op de plaats moet maken. De leerling gaat in principe na een half jaar terug naar de eigen opleiding. Doel van de opvang is dat voorkomen wordt dat de leerling vroegtijdig de school zonder startkwalificatie verlaat of wordt verwijderd. Goed contact en regelmatig overleg met het SSC is erg belangrijk, zodat er een weloverwogen verwijzing komt en andere mogelijkheden worden bekeken samen met de mentor en leerling (zie de bijlagen 1 en 2). De opvang van deze groep jongeren met zeer wisselende problematiek (genoemd onder punt 2.4.) vraagt om gemotiveerde docenten, met affiniteit voor deze zorggroepen en met voldoende contacturen in deze groep (Schunk en Pinchtrich, 2008). Het vormen van een team docenten dat aan die voorwaarde voldeed leidde ertoe dat de kennis en vaardigheden van de docenten mijns inziens nu gebundeld zijn tot een goede opvang, instroom en begeleiding van zorggroepen binnen de School voor Economie, Management & ICT (zie Vlug, 1998). In het onderzoek probeer ik o.a. te onderzoeken of de leerlingen tevreden zijn over hun begeleiding in de JIT-groep. 14

15 Aan de ruimte waarin we deze groepen opvangen hebben we een aantal voorwaarden gesteld. De leerling moet zich er prettig voelen, en de ruimten ervaren als eigen plek. Daarmee ervaart de leerling een prettig schoolklimaat (Ritzen 2008). Lesruimten liggen bij elkaar, voor bepaalde lessen gaan de groepen naar andere lokalen, bijv. de lessen ict en Engels. Het contact met de eigen opleiding proberen we warm te houden door regelmatige rapportering en overleg met de vorige mentor/slb er. Deze blijft medeverantwoordelijk voor de aangeboden lesstof, het studieprogramma en de eventuele examens. Aangezien de leerlingen in de JIT-groep van verschillende opleidingen komen proberen we de saamhorigheid en betrokkenheid te bevorderen door gezamenlijke activiteiten in de groep, o.a. door aandacht te besteden aan sociale vaardigheden, gesprekken over actuele thema s te houden en op woensdag een gezamenlijke activiteit op te zetten met de andere trajectgroep. Dit kan door excursies, lezingen, sport, een film te kijken met een bepaald onderwerp (bijv. Ben X een recente film over een autistische scholier). Naast de vormende waarde van deze activiteiten zorgt het ook voor een groepsgevoel. Belangrijk is dat de leerling succeservaringen heeft waardoor hij meer zelfvertrouwen ontwikkelt en zijn motivatie groeit (Schunk en Pintrich 2008, Lens 1997). In de omgang met de leerling probeer ik de jongere positief en onbevooroordeeld te benaderen om de negatieve spiraal te doorbreken en een vertrouwensband op te bouwen. De jongere wil zich begrepen en geaccepteerd voelen. Dat betekent in de dagelijkse omgang dat de jongere voelt dat we hem als persoon accepteren, maar dat de docent hem wel op zijn gedrag mag aanspreken (Klomp, 2002). 15

16 3. Opzet en verantwoording van het onderzoek Inleiding: Vooraf aan het onderzoek is de praktijkvraag geformuleerd, het doel in en het doel van het praktijkonderzoeken en het opstellen van de onderzoeksvragen en de deelvragen. Doel: De praktijkvraag luidt: Heeft het zin de JIT-groep voort te zetten en het JIT-traject op andere locaties van het ROC in te voeren? Het doel in deze praktijkvraag is inzicht te krijgen in het profiel van de JIT-deelnemer, antwoord te krijgen op de vraag of de doelstellingen van de JIT-groep behaald worden en hoe de leerlingen en andere betrokken binnen de locatie School voor Economie, Management & ICT van het ROC het traject beoordelen. Het doel van het onderzoek is de ontwikkeling van de JIT-groep voort te zetten en te verbeteren. Daarnaast het JIT-traject te verantwoorden naar het management en in een later stadium eventueel te implementeren in de andere scholen van het ROC. Het onderzoek: Het praktijkonderzoek betreft een survey-onderzoek. Met deze onderzoeksmethode kan een grote groep mensen mondeling, schriftelijk of telefonisch op een systematische manier worden ondervraagd over een groot aantal begrippen, die betrekking hebben op meningen, motieven, persoon- of achtergrondkenmerken. De enquêtes en gesprekken vinden plaats binnen een praktijkgericht onderzoek. Het gaat daarbij om programma-evaluatie op mesoniveau (school- en klasniveau) gericht op de beoordeling van het effect van het traject JIT, dat nu voor het 3 e jaar draait binnen de School voor Economie, Management & ICt van het ROC van Twente te Hengelo. De onderzoeksgroep bestaat uit de betrokkenen bij het traject JIT uit het schooljaar , namelijk alle leerlingen (25) die een korte of langere periode in de JIT-groep zijn geplaatst, hun mentoren/slb ers (16), een medewerker van het Studentenservicecentrum en de betrokken hoofden van de onderwijsafdeling (3). Door triangulatie van de onderzoeksinstrumenten (enquêtes met zowel leerlingen als mentoren, interviews met hoofden onderwijsafdeling en medewerker van het Studentenservicecentrum en door dossiers, handelingsplannen en documenten te bestuderen) probeer ik een zo zuiver mogelijk beeld te krijgen van het effect van het traject. Enquêtes: De gestandaardiseerde enquêtes (zie hiervoor de bijlagen 5 en 6) worden onder twee groepen uitgezet, namelijk de betrokken leerlingen en onder hun mentoren/studieloopbaanbegeleiders. De enquêtes omvatten zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens. 25 enquêtes onder de JIT-leerlingen uit het schooljaar Respons: 10 ingevulde enquêtes retour, dat is een respons van 40 %. Drie enquêtes kwamen onbestelbaar retour (brievenbus ontoegankelijk, huis onbewoond/vertrokken, verhuisd) 16 enquêtes onder de mentoren/studieloopbaanbegeleiders. Respons: 16 beantwoord retour, respons is dus 100%. Interviews: Vier gesprekken gevoerd aan de hand van een praatpapier (zie bijlage 7). Drie geïnterviewden zijn hoofd van een onderwijsafdeling (HOA) en de vierde collega is medewerker van het Studententenservicecentrum. 16

17 Dossieronderzoek: In dossiers van de leerlingen zijn de handelingsplannen, verslaggeving van gesprekken, kopieën van ROC-formulieren, verslag van studieproces e.d. verzameld. Deze dossiers worden geraadpleegd o.a. voor de adresgegevens van de te enquêteren leerlingen en om een duidelijk beeld te krijgen van het aantal leerlingen dat de school ondanks de inzet van het JIT- traject verlaat. Dit vooral in het geval veel leerlingen geen respons geven. Belangrijke informatie uit de gesprekken wordt in het totaal verwerkt. Instrument Literatuur, nota s overheid e.d. en documentanalyse Interview Gestandaardiseerde vragenlijst met 17 meerkeuze vragen Gestandaardiseerde vragenlijst met 10 meerkeuzevragen Gestandaardiseerde vragenlijst met 5 meerkeuzevragen Wat meet het instrument Achtergrond informatie over en visie op schooluitval, risicofactoren, kenmerken van voortijdige schooluitval en voorkoming daarvan, profiel van de doelgroep Ervaringen met en visie op het JIT-traject van het management en medewerker Studentenservicecentrum Ervaringen van leerlingen met het JIT-traject Ervaringen van mentoren/studieloopbaanbegeleiders met en visie op het JIT-traject Ervaringen van mentoren/studieloopbaanbegeleiders met de door hen verwezen JIT- leerlingen De enquêtes worden per post aan de leerlingen van de JIT-groep gestuurd om sociaal wenselijke antwoorden te voorkomen. Dit zou kunnen gebeuren wanneer ik de leerlingen persoonlijk benader. De enquêtes aan de docenten worden via hun postvakken verspreid De enquêtes en opzet van het onderzoek worden besproken met het hoofd van mijn onderwijsafdeling van het ROC en mijn collega s van de JIT-groep. 17

18 4. Resultaten 4.1 Inleiding: De verkregen gegevens van het onderzoek worden in dit hoofdstuk beschreven en verwerkt aan de hand van de deelvragen. De verwerking van de gegevens in percentages staat voor de groep van 10 leerlingen (= 100%) die heeft gereageerd. Wanneer de totale groep wordt bedoeld wordt dat vermeld. De gegevens van de leerlingen die niet gereageerd hebben zijn verkregen uit dossieronderzoek en het leerlingenvolgsysteem via de Studentenadministratie. De respons op de enquête uitgezet onder de mentoren/slb ers was 100 %. 4.2 Het profiel van de leerling, die wordt verwezen naar de JIT-groep. Van de leerlingen die wordt verwezen naar de JIT-groep is precies 50 % jonger dan 18 jaar, de andere 50 % is ouder dan 18 jaar en dus niet meer leerplichtig. Het totale aantal leerlingen die in het schooljaar een periode in de JITgroep is geplaatst bedraagt 25. Deze leerlingen kwamen van de volgende opleidingen: Administratie secretarieel: 7 leerlingen Administratie commercieel: 1 leerling Detailhandel 13 leerlingen Internationale/Groothandel: 4 leerlingen Van de leerlingen die hebben deelgenomen aan de enquête kwam 30 % van de secretariële opleidingen en 70 % van een opleiding in de detailhandel of groothandel. 80 % van de leerlingen zat op dat moment in het eerste leerjaar van de beroepsopleiding. De overige 20% in het tweede leerjaar. In de onderstaande grafiek is de verdeling te zien van het niveau dat zij volgden. Niveau 2 plaatste de meeste leerlingen, namelijk 50 %. Ik deed mijn opleiding op a= 10% b = 50% c = 10 % d = 30 % 60% van de leerlingen werd voor 3 maanden tot een half jaar in de JIT-groep geplaatst, de anderen langer dan een half jaar, maar niemand een vol jaar. Het streven is dat de leerling niet langer dan een half jaar in de JIT-groep zit. Geen enkele leerling werd korter dan drie maanden geplaatst. In 50 % van de plaatsingen neemt de mentor/studieloopbaanbegeleider het initiatief tot plaatsing in de JIT-groep. Eén leerling werd op eigen verzoek overgeplaatst naar de JITgroep. De mentor/studieloopbaanbegeleider neemt contact op met het Studentenservicecentrum, wanneer hij vindt dat de leerling niet meer goed functioneert in de opleiding. Hij vult daarvoor een handelingsplan in en bespreekt de situatie uiteraard met de leerling en eventueel met de ouders/voogd. 18

19 De redenen die de leerlingen zelf aangaven in de enquête zijn zeer divers, zie hiervoor de grafiek hierna. Ik werd om één of meer van de volgende redenen in de JIT groep geplaatst: a. Gedragsproblemen 20% 11% 15% b. ADHD, PDD-NOS, e.d. c. Verzuim/spijbelen d. Ziekte 11% e. Problemen in de klas 5% 16% f. Ik mocht nog niet in BPV starten 11% 11% g.psychische problemen h. Andere redenen, namelijk: - zwangerschap - te laat komen - privé problemen - ik wilde naar de Havo Dezelfde vraag is ook aan de mentoren/studieloopbaanbegeleiders gesteld. Zij geven als hoofdreden het verzuim en spijbelen op om de leerling tijdelijk buiten de groep te plaatsen. Waar leerlingen een gedragsstoornis als ADHD als één van de redenen geven waarom ze in de reguliere klas niet konden functioneren, namelijk 15 %, blijken hun mentoren dit maar voor 2 % op te geven als reden tot tijdelijke verwijdering uit de klas. Het management van het ROC is zich bewust van de toename van problematiek onder de leerlingen. Dit punt is aan de orde geweest in het zogenoemde Voorjaarsoverleg van het ROC, aldus het hoofd van de opleiding Administratie. De medewerker van het Studentenservicecentrum tijdens het gesprek in het kader van dit onderzoek: bij meisjes gaat het vooral meisjes die met zichzelf in de problemen zitten, en bij jongens vaak om gedragsproblemen. 19

20 De betreffende leerling werd om één of meer van de volgende redenen in de JIT groep geplaatst (meerdere antwoorden mogelijk): a. gedragsproblemen b. ADHD, PDD-NOS e.d. 15% 15% 2% c. verzuim/spijbelen 19% d. ziekte e. problemen in de klas 6% 10% 2% 31% f. de leerling kon nog niet in de BPV starten g. psychische problemen h. andere redenen: - zwangerschap - huiselijke problemen - uithuwelijken - keuze problematiek - slecht horend - weinig motivatie - geen werk (BBL) - liep verloren rond - leerling wilde vanaf de basisschool al niet naar school volgens zijn ouders Op de vraag in de enquête voor welke doelgroepen de JIT-groep bestemd moet zijn scoren leerlingen met verslavingsproblemen (4%), leerproblemen (7%), lichamelijke problemen (4%) en psychische problemen(9%) onder de 10 %. De leerlingen met gedragsproblemen steken er met 18% bovenuit, de anderen liggen vrij gelijk. Het gaat dan om sociale problemen, gedragsstoornissen, ongemotiveerde leerlingen of een moeilijke gezinssituatie. Een aantal mentoren/studieloopbaanbegeleiders geeft nog een toelichting op zijn antwoorden: Leerlingen die om welke reden dan ook dreigen te ontsporen Alle leerlingen die om een of andere reden tijdelijk een andere opvang nodig hebben Alle bovengenoemde categorieën, want iedere leerling heeft recht op de JIT mogelijkheid Met persoonlijke problemen Daarnaast vindt 16% van de ondervraagde mentoren/studieloopbaanbegeleiders dat de JITgroep niet bestemd moet zijn voor ongemotiveerde leerlingen. 5 % vindt dat je ongemotiveerde leerlingen direct moet uitschrijven. 37 % antwoordt op deze vraag over gemotiveerdheid dat de school iedere leerling een kans moet geven, en 37 % vindt dat juist ongemotiveerde leerlingen een kans moeten krijgen via de JIT-groep. Tijdens de periode in de JIT-groep werkt de leerling zoveel mogelijk verder aan zijn beroepsopleiding. Soms komen leerlingen er achter dat de gekozen opleiding toch niet de juiste keuze is geweest, en misschien was dit mede oorzaak van de dreigende uitval. 20

Preventieproject De Overstap 2015 April 2015

Preventieproject De Overstap 2015 April 2015 Preventieproject De Overstap 2015 April 2015 Gemeente Den Haag Dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling Leerlingzaken Postbus 12 652 2500 DP Den Haag Bezoekadres: Spui 70, Den Haag Projectcoördinatoren

Nadere informatie

Wat doe ik, wa ik en wat wil i

Wat doe ik, wa ik en wat wil i DC START Wat doe ik, wa ik en wat wil i VAN EN VOOR HEEL DRENTHE Drenthe College is een regionaal opleidingen centrum, een school voor middelbaar beroepsonderwijs (mbo), volwasseneneducatie, bedrijfsopleidingen

Nadere informatie

TRAJECT OP MAAT INVESTEREN IN JEUGD

TRAJECT OP MAAT INVESTEREN IN JEUGD Eigen kracht, motivatie, vertrouwen, nieuwe mogelijkheden, ontdekken en ontwikkelen van talenten JEUGD & ONDERWIJS TRAJECT OP MAAT INVESTEREN IN JEUGD Gemeente s Hertogenbosch Afdeling Jeugd en Onderwijs

Nadere informatie

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap De Kinderombudsman Visie op het verlengen van de kwalificatieplicht tot 21 jaar 7 september 2015 Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Aanleiding De

Nadere informatie

Verzuim- en. meldprotocol. 12-23 jaar in VO en MBO Noorden Midden-Limburg (regio 38)

Verzuim- en. meldprotocol. 12-23 jaar in VO en MBO Noorden Midden-Limburg (regio 38) Verzuim- en meldprotocol 12-23 jaar in VO en MBO Noorden Midden-Limburg (regio 38) Leerlingen/studenten tot 18 jaar zonder startkwalificatie vallen onder de leer- en kwalificatieplicht. Leerlingen/studenten

Nadere informatie

Aanval op de uitval. perspectief en actie

Aanval op de uitval. perspectief en actie Aanval op de uitval perspectief en actie Fatma wil fysiotherapeut worden. En dat kan ze ook. Maar ze heeft nog een wel een lange leerloopbaan te gaan. Er kan in die leerloopbaan van alles misgaan waardoor

Nadere informatie

Jaarverslag leerplicht Schooljaar 2011-2012

Jaarverslag leerplicht Schooljaar 2011-2012 Jaarverslag leerplicht Schooljaar 2011-2012 Voorwoord 2 Behandelzaken 3 Tabellen & Grafieken 4 Toelichting cijfers jaarverslag 7 Trajectbureau Opleiding & Werk 8 Voorwoord De gemeente Soest wil dat alle

Nadere informatie

Jaarplan Leerplicht. Schooljaar 2013-2014. Gemeente Velsen

Jaarplan Leerplicht. Schooljaar 2013-2014. Gemeente Velsen Jaarplan Leerplicht Schooljaar 2013-2014 Gemeente Velsen 1 2 Inleiding Alle kinderen in Nederland hebben recht op onderwijs. Zo kunnen zij zich voorbereiden op de maatschappij en de arbeidsmarkt. In Nederland

Nadere informatie

REC-profiel VSO de Korenaer, locatie Deurne

REC-profiel VSO de Korenaer, locatie Deurne Bijlage 1, raadsvoorstel 91-2010: REC-profiel VSO de Korenaer, locatie Deurne DOELGROEP De Korenaer Deurne verzorgt onderwijs voor jongens en meisjes met ernstige gedragsproblemen die residentieel geplaatst

Nadere informatie

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H.

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Leloux-Opmeer Voorwoord Inhoudsopgave Een tijd geleden hebben Stichting Horizon

Nadere informatie

Protocol. Schoolverzuim 18+ ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten

Protocol. Schoolverzuim 18+ ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten Protocol Schoolverzuim 18+ ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten mei 2014 1. Inleiding Verzuim is vaak een voorbode van voortijdig schooluitval. Door een goede verzuimregistratie, een preventief

Nadere informatie

Notitie voortijdig schoolverlaters. Een verkenning naar de redenen voor het voortijdig schoolverlaten

Notitie voortijdig schoolverlaters. Een verkenning naar de redenen voor het voortijdig schoolverlaten Notitie voortijdig schoolverlaters Een verkenning naar de redenen voor het voortijdig schoolverlaten Spirit4you, december 2013 1. Voortijdig schoolverlaters 1.1. Doel van dit document In het convenant

Nadere informatie

Voortijdige Schoolverlaters Zoetermeer. Schooljaar 2014-2015

Voortijdige Schoolverlaters Zoetermeer. Schooljaar 2014-2015 Voortijdige Schoolverlaters Zoetermeer Schooljaar 2014-2015 Juridische Aangelegenheden en Bestuursondersteuning / Onderzoek en Statistiek Voortijdige schoolverlaters Zoetermeer Schooljaar 2014-2015 Januari

Nadere informatie

Inhoudsopgave verzuimkaart Clusius College mbo

Inhoudsopgave verzuimkaart Clusius College mbo Inhoudsopgave kaart Clusius College mbo VERZUIMKAART... 2 Verzuimregistratie... 2 Leer- en kwalificatieplicht... 2 Taken van de leerplichtambtenaar... 3 Taken van het RMC... 3 Verzuimbeleid van het Clusius

Nadere informatie

DOORSTROOMFORMULIER van VMBO naar MBO Van: VMBO

DOORSTROOMFORMULIER van VMBO naar MBO Van: VMBO DOORSTROOMFORMULIER van VMBO naar MBO Van: VMBO Naam leerling: Sofinr.leerling: Naam school: Adres school: Postcode en plaats: Telefoonnummer: Contactpersoon: Naar: MBO Naam school: Adres school: Postcode

Nadere informatie

Wat verstaan wij onder ongeoorloofd schoolverzuim? Schoolverzuim is het niet aanwezig zijn op school zonder dat daar een geldige reden voor is.

Wat verstaan wij onder ongeoorloofd schoolverzuim? Schoolverzuim is het niet aanwezig zijn op school zonder dat daar een geldige reden voor is. Plaatsingsregels: College St. Paul is een kleine school. Wij hebben ruimte voor 15 leerlingen met een advies VMBO-theoretische leerweg. Wij hebben ruimte voor 15 leerlingen met een advies VMBO kaderberoepsgericht.

Nadere informatie

De nieuwe opzet van de AKA/Entreeopleiding in hoofdpunten (meer op http://mbo15.nl/node/327)

De nieuwe opzet van de AKA/Entreeopleiding in hoofdpunten (meer op http://mbo15.nl/node/327) Memo Ongediplomeerde uitstroom vo / instroom mbo (2014) in Rijnmond Met ingang van 1 augustus 2014 worden nieuwe regels voor het mbo van kracht (voortvloeiend uit Focus op Vakmanschap). Voor de vo-scholen

Nadere informatie

Verzuim- en. meldprotocol. voor jongeren van 12-23 jaar voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs in Noord en Midden-Limburg (regio 38)

Verzuim- en. meldprotocol. voor jongeren van 12-23 jaar voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs in Noord en Midden-Limburg (regio 38) Verzuim- en meldprotocol voor jongeren van 12-23 jaar voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs in Noord en Midden-Limburg (regio 38) Herziene versie na evaluatie - maart 2014 Leerlingen/studenten tot

Nadere informatie

RMC Noord-Kennemerland. Presentatie PORA 6 januari 2016

RMC Noord-Kennemerland. Presentatie PORA 6 januari 2016 Presentatie PORA 6 januari 2016 Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Voorstellen Doel -functie Wanneer is er sprake van (dreigend) voortijdig schoolverlaten? -een jongere die nog geen 23 is én -niet in

Nadere informatie

Denk alvast over de volgende vraag na:

Denk alvast over de volgende vraag na: Denk alvast over de volgende vraag na: Wat is uw beste schoolervaring als leerling/student? (dus toen u zelf nog in de schoolbank zat; welk vak, school, opleiding, docent etc) Jos Gipmans Manager Cursisten

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Opleidingsniveau stijgt

Opleidingsniveau stijgt Opleidingsniveau stijgt Grote doorstroom naar hogere niveaus Meer leerlingen vanuit vmbo naar havo Grote groep mbo ers naar het hbo 10 Jongens groeien gedurende hun onderwijsloopbaan Jongens na een diploma

Nadere informatie

RMC EN VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN

RMC EN VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN RMC EN VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN Iedere jongere tussen de 12 en 23 jaar die het onderwijs verlaat zonder een startkwalificatie wordt aangemerkt als een Voortijdige Schoolverlater.

Nadere informatie

Beantwoording vragen rondom in- en uitschrijving in het voortgezet onderwijs

Beantwoording vragen rondom in- en uitschrijving in het voortgezet onderwijs Beantwoording vragen rondom in- en uitschrijving in het voortgezet onderwijs Hoofdvraag Is artikel 10, eerste lid, Leerplichtwet 1969 (Lpw 1969), onverenigbaar met artikel 4 en 5 van het Bekostigingsbesluit

Nadere informatie

Iedereen naar school. Informatie voor ouders over leerplicht. gemeente T i e l

Iedereen naar school. Informatie voor ouders over leerplicht. gemeente T i e l Iedereen naar school Informatie voor ouders over leerplicht gemeente T i e l 2 Iedereen naar school Informatie voor ouders over leerplicht Onderwijs is belangrijk om in de maatschappij goed mee te komen.

Nadere informatie

SG W.J. Bladergroen. vmbo - lwoo, OPDC, ISK en praktijkonderwijs algemeen toegankelijk

SG W.J. Bladergroen. vmbo - lwoo, OPDC, ISK en praktijkonderwijs algemeen toegankelijk SG W.J. Bladergroen vmbo - lwoo, OPDC, ISK en praktijkonderwijs algemeen toegankelijk SG W.J. Bladergroen Wie zijn we? 1 Bladergroen is een kleine, gezellige en veilige school waarin verschillende onderdelen

Nadere informatie

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Aan de Gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 9105

Nadere informatie

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Lunteren, 22 april 09 Presentatieronde 1: Flex College het Nijmeegse model in de strijd tegen voortijdig schoolverlaten. Presentator Jeroen Rood, directeur

Nadere informatie

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid.

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Een onderwijsprotocol tegen pesten houdt in dat door samenwerking het probleem van het pestgedrag bij kinderen wordt aangepakt. Hiermee willen

Nadere informatie

Jaarverslag Leerlingzaken

Jaarverslag Leerlingzaken Jaarverslag Leerlingzaken 2014 2015 Inhoud Voorwoord > Tabel: Aantal Leerlingen in Utrecht > Visie en uitgangspunten > Tabel: Verzuimcijfers > De Wet > Tabel: Vrijstellingen > Tabel: Controle in het mbo

Nadere informatie

IEDEREEN NAAR SCHOOL

IEDEREEN NAAR SCHOOL IEDEREEN NAAR SCHOOL Leerplicht en aanpak van schoolverzuim Bestemd voor ouders, verzorgers en leerlingen in het voortgezet onderwijs 1. Woord vooraf Met een goede schoolopleiding en een diploma op zak

Nadere informatie

Welke leerling komt in aanmerking voor plaatsing in het praktijkonderwijs?

Welke leerling komt in aanmerking voor plaatsing in het praktijkonderwijs? schoolverlaters Welke leerling komt in aanmerking voor plaatsing in het praktijkonderwijs? Een leerling praktijkonderwijs is een doener, een leerling die meer affiniteit heeft om met de handen te werken.

Nadere informatie

PROCEDURE VOROC 2013 RMC 28 REGIO HAAGLANDEN

PROCEDURE VOROC 2013 RMC 28 REGIO HAAGLANDEN n g Amsterdam over middelbaar beroepsonderwijs PROCEDURE VOROC 2013 RMC 28 REGIO HAAGLANDEN Inleiding De schoolbesturen van de vo en de mbo-scholen in de regio Haaglanden hechten er belang aan dat jongeren

Nadere informatie

Verzuim- en meldprotocol SG. St. Ursula

Verzuim- en meldprotocol SG. St. Ursula Verzuim- en meldprotocol SG. St. Ursula Inleiding: Nederland telt honderden thuiszitters en duizenden voortijdige schoolverlaters. Mede in het kader van aanval op de uitval is er in op veel plaatsen opnieuw

Nadere informatie

Regelingen voor voortgang en overgang tijdens de leerloopbaan. Inleiding

Regelingen voor voortgang en overgang tijdens de leerloopbaan. Inleiding Regelingen voor voortgang en overgang tijdens de leerloopbaan Inleiding Iedere leerling doorloopt de schoolperiode op zijn of haar eigen manier. Het proces van keuzes maken in leerniveau en uiteindelijk

Nadere informatie

Schorsingen en verwijderingen in het funderend onderwijs

Schorsingen en verwijderingen in het funderend onderwijs Schorsingen en verwijderingen in het funderend onderwijs Inspectie van het Onderwijs, december 2015 Jaarlijks rapporteert de Inspectie van het Onderwijs over het schorsen en verwijderen van leerlingen

Nadere informatie

De plusvoorziening en de zorgstructuur in het MBO

De plusvoorziening en de zorgstructuur in het MBO De plusvoorziening en de zorgstructuur in het MBO Alternatieve trajecten ter voorkoming van voortijdig schoolverlaten Sinds een aantal jaren staat de vermindering van het voortijdig schoolverlaten hoog

Nadere informatie

RMC, werk aan je toekomst! Voortijdig SchoolVerlaten. Uitleg over RMC en startkwalificatie

RMC, werk aan je toekomst! Voortijdig SchoolVerlaten. Uitleg over RMC en startkwalificatie RMC, werk aan je toekomst! Voortijdig SchoolVerlaten Uitleg over RMC en startkwalificatie ALGEMEEN Elk jaar verlaten jongeren voortijdig, dus zonder een diploma van een beroepsopleiding, het onderwijs.

Nadere informatie

Meer weten? Kijk op www.schoolloopbaanteam.nl

Meer weten? Kijk op www.schoolloopbaanteam.nl Schoolloopbaanteam Rijnmond geeft begeleiding en advies Sommige jongeren hebben behoefte aan langdurige ondersteuning om hun schoolloopbaan met succes te doorlopen. De coaches van Schoolloopbaanteam Rijnmond

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS MBO

VOORTGEZET ONDERWIJS MBO DOORSTROOMDOSSIER VOORTGEZET ONDERWIJS MBO 2009-2010 Achternaam: Adres: Woonplaats: Mobiel nummer: Voornaam: Postcode: Tel. nummer: E-mail: Gewenste opleiding: Crebonummer: Naam college: Instroom leerjaar:

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Reg.nr. : 12.0118 B&W verg. : 7-02-2012 Onderwerp:Jaarverslag leerplicht 2010-2011 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij U over de stand van zaken

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS MBO

VOORTGEZET ONDERWIJS MBO DOORSTROOMDOSSIER VOORTGEZET ONDERWIJS MBO 2007-2008 Achternaam: Adres: Woonplaats: Mobiel nummer: Voornaam: Postcode: Tel. nummer: E-mail: Gewenste opleiding: Crebonummer: Naam college: Instroom leerjaar:

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF VSV NIEUWSBRIEF VSV NIEUWE PROJECTLEIDER VSV VOORTGANG VAN DE DRIE THEMA S AGENDA. Uitgave 17 april 2009, nummer 003

NIEUWSBRIEF VSV NIEUWSBRIEF VSV NIEUWE PROJECTLEIDER VSV VOORTGANG VAN DE DRIE THEMA S AGENDA. Uitgave 17 april 2009, nummer 003 Uitgave 17 april 2009, nummer 003 NIEUWSBRIEF VSV NIEUWSBRIEF VSV Ik ben verheugd te lezen in deze nieuwsbrief dat de THOPklassen (Traject Her Orienterings Programma s) overal zo n succes zijn. Het voorziet

Nadere informatie

doen! Alles wat jij wilt weten over Helicon VMBO Eindhoven

doen! Alles wat jij wilt weten over Helicon VMBO Eindhoven Leerlingfolder Groen moet je doen! Alles wat jij wilt weten over Helicon VMBO Eindhoven Eindhoven 10x vraag en antwoord: dat is makkelijk kiezen! 1 2 Een dag op school Hoe ziet mijn schooldag eruit? De

Nadere informatie

14-15 THINK GLOBAL ACT LOCAL. MBOvt. versneld je MBO-diploma halen in het verkorte traject. florijn.nl

14-15 THINK GLOBAL ACT LOCAL. MBOvt. versneld je MBO-diploma halen in het verkorte traject. florijn.nl MBOvt versneld je MBO-diploma halen in het verkorte traject florijn.nl THINK GLOBAL ACT LOCAL 14-15 MBOvt versneld je MBO-diploma halen in het verkorte traject Het Florijn College biedt Middelbaar Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk. Inleiding

Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk. Inleiding Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk Inleiding Voor u ligt de informatie over de leerwegen binnen het VMBO. Het is een naslagwerkje naar aanleiding van de informatie-avond. Mocht u vragen hebben

Nadere informatie

Opleidingsinitiatief. Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch

Opleidingsinitiatief. Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch Opleidingsinitiatief Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch Aanleiding Demografische ontwikkelingen Leeftijdsklasse 1950 2008 Tot 20 jaar 37% 24% 20-40 jaar 29% 26% 40-65 jaar 25% 35%

Nadere informatie

Experiment tegen schooluitval

Experiment tegen schooluitval Experiment tegen schooluitval De effecten van intensieve coaching Marc van der Steeg (CPB) Roel van Elk (CPB) Dinand Webbink (Erasmus Universiteit Rotterdam) Opzet presentatie 1. Aanleiding 2. De interventie

Nadere informatie

FACTSHEET VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN 2013-2014 RMC-REGIO 026 ZUID-HOLLAND NOORD

FACTSHEET VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN 2013-2014 RMC-REGIO 026 ZUID-HOLLAND NOORD FACTSHEET VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN 0-04 ONTWIKKELING AANTAL VSV ERS Van de.9 onderwijsdeelnemers in de RMC-regio Zuid-Holland-Noord op oktober 0, stonden er 59 jongeren op oktober 04 niet ingeschreven

Nadere informatie

Ongediplomeerde uitstroom vo / instroom mbo (2014) in Rijnmond

Ongediplomeerde uitstroom vo / instroom mbo (2014) in Rijnmond Memo Ongediplomeerde uitstroom vo / instroom mbo (2014) in Rijnmond Met ingang van 1 augustus 2014 worden nieuwe regels voor het mbo van kracht (voortvloeiend uit Focus op Vakmanschap). Voor de vo-scholen

Nadere informatie

REGIONALE VERZUIMKAART twente

REGIONALE VERZUIMKAART twente REGIONALE VERZUIMKAART twente Snel terug naar school is (veel) beter! De 14 gemeenten in Twente hebben, in samenspraak met het onderwijs en de afdeling Jeugdgezondheidszorg van GGD Twente (GGD-JGZ), een

Nadere informatie

Achtergrondinformatie formatiemeter 2014

Achtergrondinformatie formatiemeter 2014 Achtergrondinformatie formatiemeter 2014 Aanleiding De formatierichtlijn leerplichtfunctie dateert uit 2007. Een aantal ontwikkelingen is aanleiding om de formatierichtlijn in 2013 tegen het licht te houden.

Nadere informatie

DOORSTROOMFORMULIER VMBO MBO 2014-2015

DOORSTROOMFORMULIER VMBO MBO 2014-2015 DOORSTROOMFORMULIER VMBO MBO 2014-2015 Achternaam: Adres: Woonplaats: Mobiel nummer student: Mobiel nummer ouders/verzorgers vader: moeder: Voornaam: Postcode: Tel. nummer vast: E-mail student: E-mail

Nadere informatie

8 Samenvatting en conclusies

8 Samenvatting en conclusies 8 Samenvatting en conclusies In dit hoofdstuk vatten we aan de hand van de onderzoeksvragen de eerste bevindingen van het onderzoek samen, zoals die in dit jaarrapport 2012 zijn gepresenteerd. De conclusies

Nadere informatie

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding:

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding: Onderwijsassistent Een leraar of lerares komt soms handen tekort in de klas. Als onderwijsassistent zorg je er samen met de leerkracht voor dat alle leerlingen de aandacht krijgen die ze verdienen. In

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Vraag het de VMBO er! Snuffelonderzoek naar VMBO vanuit leerling-perspectief. Januari 2011 P.S. Onderzoek Nijmegen

Vraag het de VMBO er! Snuffelonderzoek naar VMBO vanuit leerling-perspectief. Januari 2011 P.S. Onderzoek Nijmegen Vraag het de VMBO er! Snuffelonderzoek naar VMBO vanuit leerling-perspectief Januari 2011 P.S. Onderzoek Nijmegen Opdrachtgever LAKS Contactpersonen: Chanine Drijver en Anne Hertman Opdrachtnemer P.S.

Nadere informatie

Toelatingsbeleid mbo

Toelatingsbeleid mbo Toelatingsbeleid mbo Concept Opsteller: Afdeling K&O Datum: Versie: 1.0 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Algemene toelatingseisen Clusius College... 3 Taal en rekenen... 4 Positieve intake... 4 Beroepsbegeleidende

Nadere informatie

RMC. RMC Subregio Vallei Ede Renswoude Rhenen Scherpenzeel Veenendaal - Wageningen 2011-2012

RMC. RMC Subregio Vallei Ede Renswoude Rhenen Scherpenzeel Veenendaal - Wageningen 2011-2012 RMC RMC Subregio Vallei Ede Renswoude Rhenen Scherpenzeel Veenendaal - Wageningen 2011-2012 1 Inhoud 1. Samenvatting en conclusies 5 2. Inleiding 7 3. De RMC functie in de regio Vallei 9 3.1 Algemeen

Nadere informatie

PROTOCOL MELDING EN REGISTRATIE VOORTIJDIG SCHOOLVERLATERS REGIO ZUID-HOLLAND ZUID

PROTOCOL MELDING EN REGISTRATIE VOORTIJDIG SCHOOLVERLATERS REGIO ZUID-HOLLAND ZUID PROTOCOL MELDING EN REGISTRATIE VOORTIJDIG SCHOOLVERLATERS REGIO ZUID-HOLLAND ZUID Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Voorwoord 2 Hoofdstuk 1 Inleiding. 3 Hoofdstuk 2 Melding en registratie. 5 Bijlage 1 Stroomschema

Nadere informatie

voorkomt schooluitval en afstand tot de arbeidsmarkt voorkomt jeugdwerkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid

voorkomt schooluitval en afstand tot de arbeidsmarkt voorkomt jeugdwerkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid voorkomt schooluitval en afstand tot de arbeidsmarkt voorkomt jeugdwerkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid biedt jongeren Entreeopleiding- / Startkwalificatie biedt leerwerk-trajecten, stages en baangaranties;

Nadere informatie

(logo toeleverende school) Met plaatsnaam, locatieadres en postcode (dus geen postbusadres) DOORSTROOMDOSSIER VOORTGEZET ONDERWIJS MBO

(logo toeleverende school) Met plaatsnaam, locatieadres en postcode (dus geen postbusadres) DOORSTROOMDOSSIER VOORTGEZET ONDERWIJS MBO (logo toeleverende school) Met plaatsnaam, locatieadres en postcode (dus geen postbusadres) DOORSTROOMDOSSIER VOORTGEZET ONDERWIJS MBO Achternaam: Adres: Woonplaats: Mobiel nummer: Voornaam: Postcode:

Nadere informatie

Den Haag Ons kenmerk Bijlagen

Den Haag Ons kenmerk Bijlagen De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk Bijlagen VSV/102150 5 Onderwerp Cijfers 2007-2008 Voortijdig Schoolverlaten Inleiding In 2005 hebben

Nadere informatie

Kaderplan Trajectbegeleiding Duin en Kruidbergmavo

Kaderplan Trajectbegeleiding Duin en Kruidbergmavo Kaderplan Trajectbegeleiding Duin en Kruidbergmavo 1. Doel van de trajectgroep-achtige voorziening voor eigen school. Ondersteuning en uitbreiding huidige zorgteam, vooruitlopend op de wet passend onderwijs

Nadere informatie

De Leerplichtwet. Inhoud

De Leerplichtwet. Inhoud Gemeente Hof van Twente Postbus 54 7470 AB Goor Tel. 0547 85 85 85 Fax 0547 85 85 86 E-mail info@hofvantwente.nl Website: www.hofvantwente.nl De Leerplichtwet Inhoud 1. Doel en inhoud van de Leerplichtwet

Nadere informatie

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO

DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO DECANOLOGICA LEERJAAR 2 VMBO 2014-2015 1 Inhoudsopgave 1 Het onderwijs verandert blz 3 2 Kiezen in VMBO-2 blz 4 3 De opleidingen binnen het Minkema College blz 5 Basis- en kaderberoepsgerichte leerweg

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Mentoringproject vmbo-leerlingen Hengelo. Een extra steun in de rug

Mentoringproject vmbo-leerlingen Hengelo. Een extra steun in de rug Mentoringproject vmbo-leerlingen Hengelo Een extra steun in de rug Kom naar de informatieavond op maandag 18 december 2006 Het mentoringproject voor vmbo-leerlingen Het is voor jongeren niet altijd eenvoudig

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de 3 e klas HTL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het goed

Nadere informatie

Gedragswijzer disciplinaire maatregelen Colofon

Gedragswijzer disciplinaire maatregelen Colofon Gedragswijzer disciplinaire maatregelen Colofon Opgesteld door : Onderwijs en Beleid Vastgesteld door het College van Bestuur op : 3 juni 2013 Instemming Studentenraad op : 1 juli 2013 Kenmerk : U13.00486

Nadere informatie

Opbrengsten. Verantwoording

Opbrengsten. Verantwoording Opbrengsten VSO Inleiding Iedere school heeft tot taak onderwijs te bieden waarbij de leerlingen kennis, vaardigheden en houdingen verwerven. Uitgangspunt voor dat aanbod zijn de kerndoelen (voortgezet)

Nadere informatie

Informatie 8ste jaarsouders

Informatie 8ste jaarsouders Informatie 8ste jaarsouders NIO donderdag 8 november 2012 Deze wordt afgenomen door Eduniek, onze schoolbegeleidingsdienst. Uitslag na de kerstvakantie, samen met het schooladvies. Aanvullende informatie

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de VMBO derde klas TL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het

Nadere informatie

Monitoring Utrechtse School: Tweede meting

Monitoring Utrechtse School: Tweede meting Monitoring Utrechtse School: Tweede meting R. Kennis M. Roelofs T. Eimers E. Keppels 29 augustus 2012 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt, Nijmegen 2012 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt,

Nadere informatie

Ouder. Uitslagen Vragenlijst. Basisschool De Wilakkers

Ouder. Uitslagen Vragenlijst. Basisschool De Wilakkers Ouder Uitslagen Vragenlijst Basisschool De Wilakkers Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 De vragenlijst... 2 Gegevens... 4 Schoolgegevens... 4 Periode van afname... 4 Aantal respondenten...

Nadere informatie

Investeren in zorg en de strijd tegen schooluitval

Investeren in zorg en de strijd tegen schooluitval Investeren in zorg en de strijd tegen schooluitval Het kabinet wil het aantal nieuwe schooluitvallers in 2012 halveren. Van 70.000 schooluitvallers in 2002 naar 35.000 schooluitvallers in 2012. Zij heeft

Nadere informatie

I N H O U D S O P G A V E

I N H O U D S O P G A V E Pestprotocol Pagina: 2 I N H O U D S O P G A V E 1. Pesten... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Signalering... 3 1.3 Preventie... 4 1.3.1 Mentorlessen... 4 1.3.2 Blijvende aandacht... 4 1.3.3 De rol van de ouderraad...

Nadere informatie

Over het Vecht-College

Over het Vecht-College Over het Vecht-College Het Vecht-College is een particuliere middelbare school voor mavo, havo en vwo. Wij bieden kwalitatief hoogstaand onderwijs, gericht op de individuele behoeften en talenten van kinderen.

Nadere informatie

Maatwerk in het MBO. De kosten en baten van zorg in het MBO. Yasmine Hamdan, RebelGroup Advisory

Maatwerk in het MBO. De kosten en baten van zorg in het MBO. Yasmine Hamdan, RebelGroup Advisory Maatwerk in het MBO 17.11 2010 De kosten en baten van zorg in het MBO Yasmine Hamdan, RebelGroup Advisory Ask yourself : If I had only sixty seconds on the stage, what would I absolutely have to say to

Nadere informatie

MBO4YOU. Resultaten van MBO4YOU Waardering door de vo-scholen. September 2015 Chalini Doekhi

MBO4YOU. Resultaten van MBO4YOU Waardering door de vo-scholen. September 2015 Chalini Doekhi MBO4YOU Resultaten van MBO4YOU Waardering door de vo-scholen September 2015 Chalini Doekhi Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1 Onderzoeksmethode... 3 2. Welke scholen doen mee aan MBO4YOU?... 4 3. Resultaten...

Nadere informatie

ZORGPLAN. Christelijk Lyceum Delft VMBO

ZORGPLAN. Christelijk Lyceum Delft VMBO ZORGPLAN Christelijk Lyceum Delft VMBO 1 Missie en visie van de school Het CLD wil zijn leerlingen een veilige omgeving bieden, waarin zij kunnen opgroeien tot verantwoordelijke en vrije mensen. Wij beschouwen

Nadere informatie

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM!

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! De andere route naar het hbo! WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! Binnenkort ga jij naar het voortgezet onderwijs. Een grote stap! Kun je goed leren, maar ben je ook praktisch ingesteld? Dan past het Groene Lyceum

Nadere informatie

Verzuim leerplichtige en kwalificatieplichtige studenten

Verzuim leerplichtige en kwalificatieplichtige studenten Verzuim leerplichtige en kwalificatieplichtige studenten De Uitvoering Betreft Standaardisatie verzuimprotocol Fase 1: Regelregime toepassen Fase 2: Verzuim 18+ (VSV) Opdrachtgever Scalda, College van

Nadere informatie

Zomerschool ROC van Twente

Zomerschool ROC van Twente 2014 Zomerschool ROC van Twente College voor Educatie ROC van Twente 27-3-2014 INHOUD aanleiding... 2 opzet zomercursussen... 3 programma zomercursussen... 4 financieel... 5 Pagina 1 AANLEIDING Het ROC

Nadere informatie

Analyse van instroom en rendement in hogescholen in de GS5 en in de overige Nederlandse hogescholen

Analyse van instroom en rendement in hogescholen in de GS5 en in de overige Nederlandse hogescholen Bijlage bij hoofdstuk 2 Analyse van instroom en rendement in hogescholen in de GS en in de overige Nederlandse hogescholen Instroom, uitval- en rendementcijfers In figuur 1 is te zien hoe groot het aandeel

Nadere informatie

Doelgroep. Programma onderdelen. Duur/frequentie

Doelgroep. Programma onderdelen. Duur/frequentie Onderwijs-Zorg Arrangementen 8 Doelgroep Jongeren vanaf 12-18 jaar en hun gezinnen, die al langere tijd ernstig zijn vastgelopen op school en waar sprake is van uitval uit het reguliere onderwijs of waar

Nadere informatie

Re-integratie van allochtone vroegtijdige Schoolverlaters. Dr. Kaj van Zenderen, Prof dr. R. Maier, Dr. W. de Graaf

Re-integratie van allochtone vroegtijdige Schoolverlaters. Dr. Kaj van Zenderen, Prof dr. R. Maier, Dr. W. de Graaf Re-integratie van allochtone vroegtijdige Schoolverlaters Dr. Kaj van Zenderen, Prof dr. R. Maier, Dr. W. de Graaf Inleiding: re-integratie van allochtone vroegtijdige schoolverlaters Achtergrond project:

Nadere informatie

Procedure schooladvies

Procedure schooladvies Procedure schooladvies Doel van de procedure: Leerkrachten, ouders en leerlingen hebben zorgvuldige en uitgebreide informatie over het traject dat gevolgd wordt op basisschool Ondersteboven om tot een

Nadere informatie

Recht op onderwijs Plicht tot leren

Recht op onderwijs Plicht tot leren Recht op onderwijs Plicht tot leren Informatie over: Leerplicht Verzuim Vakantie/verlof buiten Schoolvakanties Vrijstelling van leerplicht Voortijdig schoolverlater INHOUDSOPGAVE Inleiding 2 Leerplicht

Nadere informatie

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Colofon: Dit is een uitgave van het ministerie van OCW, directie Voortgezet Onderwijs Coordinatie: Muriel Cluitmans

Nadere informatie

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk College voor vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen algemeen toegankelijk beroepsonderwijs College voor Beroepsonderwijs Wie zijn we? Alle leerlingen die de basisberoepsgerichte of de kaderberoepsgerichte

Nadere informatie

Projectplan. Opstart traject Onderwijs op Maat. Clusius College Heerhugowaard. In het kader van Optimaal Speciaal. Mei 2010

Projectplan. Opstart traject Onderwijs op Maat. Clusius College Heerhugowaard. In het kader van Optimaal Speciaal. Mei 2010 Projectplan Opstart traject Onderwijs op Maat In het kader van Optimaal Speciaal Clusius College Heerhugowaard Mei 2010 1 2 Inhoud: Aanleiding 4 Doel van het project 4 Proces 5 Indicaties 5 Profiel van

Nadere informatie

Leerplichtbeleid gemeente Tynaarlo Administratie van scholen en gemeente Leerplicht; verzuimmelding, vrijstelling

Leerplichtbeleid gemeente Tynaarlo Administratie van scholen en gemeente Leerplicht; verzuimmelding, vrijstelling Inleiding Hierbij bieden wij u het jaarverslag Leerplicht 2012-2013 aan, waarin verslag wordt uitgebracht over het uitgevoerde leerplichtbeleid over genoemd schooljaar. Leerplicht is een belangrijk middel

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

A. Persoonlijke gegevens

A. Persoonlijke gegevens Windesheim, Gesprek op afstand Zelfevalutie/feedbackformulier Beste (aankomende) student, Hartelijk dank voor het invullen en versturen van het Intakeformulier Afstandsleren School of Education. Per e-mail

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

RENDEMENTEN EN DIPLOMA S

RENDEMENTEN EN DIPLOMA S 2. ONDERWIJSOPBRENGSTEN EN DEELNEMERSONTWIKKELING RENDEMENTEN EN DIPLOMA S DIPLOMA S VMBO 2-24 De rendementen vmbo zijn gebaseerd op de opbrengsten oordelen van de onderwijsinspectie. Als een leerling

Nadere informatie

schoolverlaters 2012-2013

schoolverlaters 2012-2013 schoolverlaters 20122013 Uitslagen Vragenlijst Samenwerkingsschool Emmaüs Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 De vragenlijst... 3 Gegevens... 5 Schoolgegevens... 5 Periode van afname... 5 Aantal

Nadere informatie