Geef richting, geen regels!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geef richting, geen regels!"

Transcriptie

1 Geef richting, geen regels! Praktische oplossingen om groeibelemmeringen van ambitieuze ondernemers te voorkomen drs. P.M. de Jong-'t Hart dr. J. Meijaard Zoetermeer, december 2006

2 ISBN: Bestelnummer: A Prijs: 30,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. Voor alle informatie over MKB en Ondernemerschap: De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van EIM bv. EIM bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with EIM bv. Quoting numbers or text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of EIM bv. EIM bv does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding 5 2 Groeibelemmeringen Algemeen Arbeidsovereenkomst: het aannemen en het kwijtraken van personeel Veranderingen wet- en regelgeving: uniformiteit en stabiliteit Regels rond procedures bouw- en bestemmingsplannen 11 3 Oplossingen voor groeibelemmeringen Algemeen Arbeidsovereenkomst: het aannemen en het kwijtraken van personeel Veranderingen wet- en regelgeving: uniformiteit en stabiliteit Regels rond procedures bouw- en bestemmingsplannen 19 4 Conclusie 21 Literatuurlijst 23 Bijlage I Methodologie 25 3

4

5 1 Inleiding Economische groei wordt doorgaans voor het grootste deel gegenereerd door een relatief kleine groep jonge ondernemingen die de ambitie hebben om te groeien en deze groei ook weten te realiseren. Lang niet alle bedrijven die een ambitie tot groei hebben realiseren deze groei ook. Nederland is de laatste tijd zelfs een land met een relatief laag percentage snelgroeiende bedrijven. In een internationale benchmark naar snelgroeiende bedrijven in de periode wordt Nederland met 10 andere landen vergeleken en komt Nederland uit de bus met bijna het laagste percentage snelgroeiende bedrijven. Alleen Japan scoort lager. Veel factoren kunnen deze beperkte groei verklaren. Zo is er al veel onderzoek gedaan naar wat de kenmerken van de groeiende bedrijven zijn ten opzichte van de andere, 'normale' bedrijven. Veel verklaringen hebben betrekking op bedrijfsspecifieke aspecten zoals het niet kunnen inspelen op een veranderende vraag, een slecht gekozen strategie etc. (zie Gibcus, De Jong en Kemp, 2006). Er is echter nog nauwelijks gefocust op de institutionele belemmeringen die de bedrijven die gegroeid zijn en die de bedrijven die hadden willen groeien zijn tegengekomen. Dit rapport behandelt daarom enkele belemmeringen waarmee ondernemers geconfronteerd (kunnen) worden wanneer zij willen groeien. Tevens biedt dit rapport handvatten voor beleidsmakers om deze belemmeringen te voorkomen of te beperken. De oplossingen in dit rapport zijn niet de weerslag van de mening van EIM, maar de samenvatting van de oplossingen zoals die door ondernemers zelf worden aangedragen. 5

6

7 2 Groeibelemmeringen 2.1 Algemeen Naast een korte introductie van algemene institutionele belemmeringen, beperkt dit rapport zich tot een drietal groeibelemmeringen: (1) problemen met arbeidsovereenkomsten, (2) verandering van wet- en regelgeving en (3) regels rond procedures bouwplannen. Dit zijn alle door ondernemers heel erg belangrijk gevonden groeibelemmeringen 1 die hun oorzaak vinden in de institutionele randvoorwaarden rond ondernemerschap en die mogelijk verholpen kunnen worden door (verminderd of aangepast) ingrijpen van de overheid. Wet- en regelgeving Wet- en regelgeving is de grootste belemmering die ondernemers ondervinden als zij willen uitbreiden. Maar liefst 21% van de ondernemers die wilden uitbreiden heeft wet- en regelgeving als knelpunt ervaren bij het uitbreiden. Figuur 1 Knelpunten bij uitbreiding Cultuur 2% Derden 2% Zakelijke partners 8% Tegenwerking personeel 4% Anders 6% Intern 2% Kredietverstrekking 9% Subsidieverstrekking 4% Verkijgen van vierkante meters/og 14% Kennis en vaardigheden 11% Wet- en regelgeving overheid 21% Verkijgen van personeel 17% Bron: EIM MKB-Beleidspanel (2001) en Mensen (2002). Dit geeft aan dat er door de overheid nog veel te doen is in het voorkomen of beperken van groeibelemmeringen van bedrijven. Het volgende hoofdstuk biedt daarom oplossingen om deze groeibelemmeringen zo veel mogelijk op te heffen. 1 Dit onderzoek is gebaseerd op een elektronisch gefaciliteerde branstorm met ondernemers uit diverse sectoren van het MKB met een concrete groeiambitie. Deze brainstorm vond plaats in het najaar van In bijlage 1 is de gehanteerde methodologie nader toegelicht. 7

8 2.2 Arbeidsovereenkomst: het aannemen en het kwijtraken van personeel Het knelpunt 'arbeidsovereenkomst: het aannemen en het kwijtraken van personeel' is een verzamelnaam voor verschillende knelpunten. Een viertal belemmeringen is in deze context het meest beperkend: 1 Ontslagrecht 2 Maatwerkovereenkomst werknemer-werkgever niet mogelijk door wetgeving 3 Aanname- en ziektebeleid 4 Belemmeringen voor wisselingen van baan (o.a. verlaging productiviteit) Ontslagrecht Door het ontslagrecht is het voor een ondernemer risicovol om een werknemer aan te nemen. Het is risicovol omdat bij een tegenzittende markt een onderneming, door het ontslagrecht, moeilijk kan krimpen (door werknemers te ontslaan). Daardoor zal de ondernemer minder snel iemand aannemen, wat de groei van het bedrijf beperkt. Vooral kleine bedrijven ondervinden groeibelemmeringen door het ontslagrecht. Bijvoorbeeld een bedrijf met zes medewerkers in dienst waarvan één van de medewerkers een burnout krijgt. Het percentage zieke medewerkers in dat bedrijf is dan zeer hoog en dit drukt zwaar op de winstgevendheid van het bedrijf. De verwachting is dat het ontslagrecht niet alleen een knelpunt is, maar ook de groei van bedrijven beperkt. Uit verder onderzoek volgt bovendien dat bijna de helft (48%) van de Nederlandse werkgevers denkt dat de economische groei groter is in landen met weinig ontslagbescherming dan in landen met een hoge ontslagbescherming (FME, 2005). Maatwerkovereenkomst werknemer-werkgever niet mogelijk door wetgeving Als een werknemer twee kortlopende contracten heeft gehad, is een ondernemer nagenoeg verplicht de werknemer een vaste aanstelling te geven. Vooral kleine bedrijven durven het risico vaak niet aan om een werknemer aan te nemen, en moeten daarom de werknemer vroegtijdig laten gaan. Het komt vaak voor dat naast de ondernemer ook de werknemer geen behoefte heeft aan een vast contract, en op basis van minder vastigheid door had willen werken. De werknemer wordt in dit geval volgens ondernemers te goed beschermd. Aanname- en ziektebeleid Uit onderzoek wordt duidelijk dat het hebben van genoeg geschoold personeel nodig is om snel te kunnen groeien (Blees et al., 2003). Ook de ondernemers uit dit onderzoek onderschrijven deze noodzaak. Zij hebben daarom bijvoorbeeld problemen met de regels die de komst van buitenlandse geschoolde medewerkers beperken. Op welk niveau een medewerker geschoold moet zijn verschilt per sector. Vooral bij sectoren die laaggeschoold personeel nodig hebben, is een verschuiving te zien van het verplaatsen van de werkplek naar het buitenland. Er zijn vrij weinig laaggeschoolden in Ne- 8

9 derland, bovendien zijn laaggeschoolden in het buitenland goedkoper. Niet al het 'laaggeschoolde' werk kan echter worden verplaatst naar het buitenland. Daarom blijft ook laaggeschoold personeel in Nederland een noodzaak. Belemmeringen voor wisselingen van baan (gevolg o.a. verlaging productiviteit) Veel werknemers voelen zich belemmerd om van baan te wisselen. Vaak komt het voor dat werknemers niet durven te wisselen, omdat ze houden van vastigheid. Bovendien denken werknemers vaak dat het slecht is om van baan te veranderen. In enkele gevallen is het voor werknemers daadwerkelijk nadelig om van baan te wisselen. Voorbeelden hiervan zijn de pensioenbreuk en problemen met het verkrijgen van een hypotheek. Werknemers zijn dus niet flexibel. Ondernemers moeten daarom soms werken met werknemers die niet goed (genoeg) zijn in hun vak. Daardoor ontstaat een verlaging van de arbeidsproductiviteit. Eén ondernemer noemt dat deeltijdwerkers niet de oplossing bieden voor het probleem. Dit wordt als een inefficiënte oplossing gezien. Krapte op de arbeidsmarkt Anno 2006 zien veel ondernemers zichzelf in hun groei belemmerd omdat zij geen geschikt en bekwaam personeel kunnen vinden. De dreigende krapte op de arbeidsmarkt blijkt voor veel ondernemers al flink voelbaar. Een ondernemer in de zakelijke dienstverlening in Rotterdam vertelt over het feit dat hij op gepubliceerde vacatures erg weinig reacties krijgt en dat de mensen die reageren onvoldoende gekwalificeerd zijn: 'Je moet op dit moment echt geduld hebben en bereid zijn om zelf je mensen op te leiden. Veel van de sollicitanten zijn niet goed genoeg, er is mis mee of ze hebben te weinig motivatie'. Het zelf opleiden levert ook weer extra risico's op. De ondernemer vertelt verder: 'Het gebeurt steeds vaker dat werknemers waar je veel tijd in hebt gestopt toch opeens een betere baan vinden. Het lijkt echt een uitdaging om de goede mensen vast te houden en om via via aan nieuwe mensen te komen. Het probleem is dat ikzelf en mijn partner door dit soort gedoe erg weinig tijd overhouden om strategisch na te denken over uitbreidingen en overnames. We moeten soms echt kansen laten lopen'. Het lijkt een vicieuze cirkel waar het voor ondernemers moeilijk is om aan te ontsnappen. Met betrekking tot ziekmeldingen en arbeidszekerheid heeft deze ondernemer ook negatieve ervaringen die volgens zeggen de bedrijfsprestaties flink nadelig beïnvloeden. 'Anders zou ik echt nog veel meer kans hebben om nieuwe dingen op te starten. Vooral bij het jonge personeel is de motivatie en de houding matig. Op maandag melden ze zich ziek omdat bij het sporten een spier is verrekt of omdat er in het weekend te veel is gedronken. Op dinsdag komen ze dan fit en vrolijk weer binnen. Natuurlijk probeer ik het op het werk zo leuk mogelijk te maken, maar volgens mij weten ze dat ik niet al te veel keus heb dan het te accepteren. Ik ben in elk geval blij dat er nog niemand echt ziek is geworden, want daar hoor je helemaal horrorstories over.' 9

10 2.3 Veranderingen wet- en regelgeving: uniformiteit en stabiliteit In termen van de veranderingen in wet- en regelgeving hadden de ondernemers vooral moeite met de volgende twee knelpunten, die onder het knelpunt 'verandering wet- en regelgeving' vallen. 1 Administratieve lasten 2 Wetgeving van overheid zwalkt afhankelijk van politieke voorkeuren, waardoor wijzigingen binnen de onderneming noodzakelijk zijn. Administratieve lasten Administratieve lasten veroorzaken vaak knelpunten. Uit eerder onderzoek blijkt dat administratieve lasten door 15% van de Nederlandse bedrijven als erg grote belemmering worden gezien (European Communities, 2002). In de zorgsector zit bijvoorbeeld veel tijd in het voldoen aan de regelgeving. De irritatie bij de ondernemers ligt vaak bij de kleine regeltjes. Het niet meer mogen geven van een kerstpakket naar keuze en het niet meer 'gratis' met zijn werknemers kunnen lunchen (wel cup-a-soup, geen echte soep) stuit de ondernemers tegen de borst. Wetgeving van overheid zwalkt afhankelijk van politieke voorkeuren, waardoor wijzigingen in ondernemingen noodzakelijk zijn Een tweede knelpunt is het constant veranderen van wetten en regels (weinig stabiliteit), vooral op het gebied van administratie. Wetgevingen worden steeds gerepareerd. Als voorbeelden worden de AWBZ- en de WAOregelgeving genoemd. Een ondernemer merkte op dat hij liever één 'slechte' regel heeft die niet wordt aangescherpt, dan een regel waar constant wat aan geschaafd wordt. Daarnaast vormt de geringe uniformiteit van procedures rond wetten en regels per gemeente een groeibelemmering. Wanneer een ondernemer van locatie verandert moet de hele organisatie worden gewijzigd. De overheid wordt op dit gebied als een zeer onbetrouwbare partner gezien. Toch maar weer anders Als ondernemer ben je sterk afhankelijk van de randvoorwaarden van weten regelgeving, zeker in de handel en in de industrie. De overheid hecht veel belang aan de vermindering van regeldruk, maar in de praktijk lijkt het nog niet minder te worden. Een productie- en handelsonderneming in Arnhem vertelt dat de veranderende regels veel klanten hebben weggejaagd: 'Door het hier duur te maken ten opzichte van Duitsland gaan nu veel van mijn klanten naar Duitsland. Het meest frustrerende is dat in 2007 de regeltjes alweer veranderd worden. Het is echt stom. Die klanten krijg je natuurlijk niet zo één twee drie weer terug'. Dezelfde ondernemer klaagt ook over zijn ervaringen met de Belastingdienst: 'Het duurt zo lang voordat iemand iets kan beslissen of toezeggingen kan doen. Het terugdraaien van een aanslag voor kopieerkosten was een drama. De gebruikersvergunning is ook zo'n knipperlichtverhaal'. De ondernemer moppert verder over de scheefheid in de kosten van de regeltjes voor een klein bedrijf: 'Ik vind eigenlijk zelf dat ondernemen vooral een kwestie van doen is en dat je niet te veel moet klagen, maar het is 10

11 wrang dat ik evenveel moet administreren als Akzo. Het loont voor mij niet om een consultant in te huren, maar ikzelf kan het ook niet meer bijhouden. Vooral ook de regels rond het aannemen van personeel, verzekeringen en loonbelastingen zijn steeds weer anders. Je wordt gepusht om zo min mogelijk nieuws te beginnen'. 2.4 Regels rond procedures bouw- en bestemmingsplannen Andere knelpunten worden veroorzaakt door 'regels rond procedures van bouw- en bestemmingsplannen'. Niet alle sectoren hebben met regels rond procedures van bouw- en bestemmingsplannen te maken. De knelpunten op dit gebied zijn daarom erg sectorafhankelijk. Verschillende sectoren, zoals de maakindustrie en de zorg, zijn sectoren die wel veel te maken hebben met deze knelpunten. De twee grootste knelpunten zijn: 1 Trage en ingewikkelde bouwprocedures 2 Belemmerende bestemmingsplannen Trage en ingewikkelde bouwprocedures De procedures voor het aanvragen van een bouwvergunning worden als erg ingewikkeld beschouwd. Daarbij duurt de behandeling van de aanvraag te lang. Als ondernemers een stijgende vraag zien, willen zij daar direct op inspelen. Het kan echter meer dan een jaar duren voordat de ondernemer de bouwvergunning krijgt. Daarnaast heeft de ondernemer te maken met tegenstrijdige wetten en regels. Het is voor de ondernemer dan niet meer duidelijk aan welke voorschriften hij moet voldoen. Belemmerende bestemmingsplannen Bij het vestigen, uitbreiden of verplaatsen van hun bedrijf krijgen veel ondernemers te maken met het bestemmingsplan. Zij vinden dan ook vaak dat het bestemmingsplan hen onnodig belemmert in de realisatie van hun wensen, bijvoorbeeld wanneer de oppervlakte bebouwd terrein aan grenzen is gebonden, of wanneer de bouwstijl aan bepaalde voorwaarden moet voldoen (EZ, 2003). Ongeïnteresseerd? Wanneer het gaat om trage en ingewikkelde bouwprocedures is er maar een deel van de ondernemers dat daar heel concreet mee te maken heeft. Daar waar problemen optreden is het meteen ook wel weer een gróót probleem. Een ondernemer in Den Haag moest meer dan een jaar wachten om zijn uitbreiding te regelen: 'Wanneer je wilt uitbreiden of groeien zijn er veel verschillende procedures en regels die inperken wat mag en wat niet mag. Als je dat hebt uitgedokterd duurt de echte aanvraag absurd lang. Als je aanpassingen moet doen blijkt bovendien niemand geïnteresseerd en dat is nog het meest frustrerend. Het lijkt er soms op alsof ze je expres sarren. Er is meer dan een jaar overheen gegaan, maar gelukkig is het wel gelukt. Dat jaar is natuurlijk belachelijk en doodzonde van de moeite. Ik krab mezelf 11

12 wel twee keer achter de oren vóór ik nog eens uitbreid. En als de gemeente dan zelf gaat bouwen gooien ze de halve wijk open en laten het gewoon drie maanden braak liggen. Mijn klanten moesten maandenlang honderden meters van mijn bedrijf parkeren'. Dat de regels rond procedures bouw- en bestemmingsplannen niet alleen knelpunten zijn, maar ook de groei van bedrijven belemmeren blijkt uit onderzoek van F.W. van Uxem (1999). In dit onderzoek werd duidelijk dat 40% van de ondernemers 'huisvesting' als grootste groeiknelpunt ziet. Ook andere, nieuwere onderzoeken van EIM bevestigen dat deze regels de groei van bedrijven belemmeren. Zo geeft 13% van de ondervraagde bedrijven die wilden uitbreiden of verhuizen aan niet uitgebreid en/of verhuisd te zijn omdat de bouwvergunning niet verleend is. Nog eens 18% is niet uitgebreid omdat de bestemmingsplannen geen ruimte gaven (Figuur 2). Figuur 2 Redenen voor het niet doorgaan van bedrijfsuitbreiding en/of verhuizing afgelopen 4 jaar bouwvergunning werd niet verleend bestemmingsplan bood geen ruimte percentage Bron: EIM MKB-Beleidspanel,

13 3 Oplossingen voor groeibelemmeringen 3.1 Algemeen Naast een algemene beschouwing van oplossingen voor groeibelemmeringen veroorzaakt door instituties worden er in dit hoofdstuk oplossingen geboden voor een drietal concrete groeibelemmeringen. Deze groeibelemmeringen zijn dezelfde als in het voorgaande hoofdstuk besproken: (1) problemen met arbeidsovereenkomsten, (2) verandering van wet- en regelgeving en (3) regels rond procedures bouwplannen. In hoofdstuk 2 worden deze groeibelemmeringen toegelicht. Categorieën oplossingen Door de ondernemers zijn verschillende oplossingen aangedragen. Enkele daarvan worden kort toegelicht. De oplossingen zijn in verschillende categorieën op te delen. 1 Oplossing die niet al te verstrekkende (negatieve) gevolgen heeft 2 Oplossing die (gedeeltelijk) ligt bij de ondernemer 3 Oplossing met verstrekkende gevolgen Ad 1. Vooral deze oplossingen zijn de moeite waard om te bestuderen en mogelijk in te voeren. Daarbij moet opgemerkt worden dat met de aangeboden oplossing de groeibelemmering niet altijd vervalt, maar wel wordt verminderd. Ad 2. De groeibelemmeringen kunnen ook verminderen wanneer de ondernemer zelf een aantal wijzigingen doorvoert. Vaak kan de oplossing alleen doorgevoerd worden wanneer de overheid ook bijdraagt aan de oplossing. Ad 3. Deze categorie bevat de meer rigoureuze oplossingen, zoals het afschaffen van het ontslagrecht. Deze suggesties dragen vaak bij aan een grote vermindering van de groeibelemmering, maar hebben wel verstrekkende gevolgen voor bijvoorbeeld de werknemers. Toch wordt deze categorie in ogenschouw genomen omdat uit eerdere situaties gebleken is dat het doorvoeren van de wat 'zwaardere' oplossingen positief kan uitpakken; zie bijvoorbeeld de volgende paragraaf onder het kopje 'voorbeeld doorgevoerde oplossing'. De volgende paragrafen bieden concrete oplossingsrichtingen voor een drietal groeibelemmeringen. Deze paragraaf vat de algemene tendens van de geboden oplossingen samen. Geef richting, geen regels! De meeste groeibelemmeringen ontstaan door een teveel aan regels. Daarbij zijn de regels per regio vaak niet uniform en zeker ook niet stabiel. Ondernemers zijn het over het algemeen eens met de 'geest' van een regel, en zijn bereid zich daaraan aan te passen. De regels hebben per bedrijf echter verschillende effecten. Het is onmogelijk in een regel alle bedrijven op een 13

14 goede manier in te passen. Vaak worden de regels na invoering dan ook aangescherpt. Een ondernemer noemde deze gang van zaken 'funest' voor het bedrijfsleven. De ondernemers pleiten dan ook voor meer vrijheid. Zij hebben er geen problemen mee een bepaalde richting op gestuurd te worden, maar ze hebben wel problemen met een veelheid van steeds wijzigende, elkaar tegensprekende regels. Daarom zou een groot deel van de problemen opgelost kunnen worden wanneer de overheid minder regels en meer richting zou geven. Vooral de kleine, steeds wijzigende en weinig doelgerichte regels wekken de irritatie op. Voorbeeld doorgevoerde oplossing: verandering Arbowetgeving De overheid heeft al eerder bepaalde wetgeving omgebogen naar richting geven in plaats van regel geven. Zo heeft de overheid naar aanleiding van vele vragen vanuit de ondernemerswereld de Arboregelgeving aangepast (zie 'herziene arbeidsomstandighedenwet', onderaan deze paragraaf). De ondernemers zien de Arboregelgeving nu ook minder als een belemmering, zo blijkt ook uit het resultaat van Tabel 1 in bijlage I. Enkele jaren geleden zou dit punt zonder twijfel hoog in de lijst verschijnen. Dat de Arboregelgeving nu als een relatief minder grote belemmering wordt gezien, toont aan dat de overheid groeibelemmeringen kan beperken en dus de groei van ondernemingen positief kan beïnvloeden. Herziene arbeidsomstandighedenwet De Tweede Kamer heeft op 26 september 2006 ingestemd met het wetsvoorstel voor een herziene Arbowet. Als dit wetsvoorstel ook door de Eerste Kamer wordt goedgekeurd, vindt inwerkingtreding van de wet per 1 januari 2007 plaats. Deze herziene Arbowet geeft werknemers en werkgevers meer mogelijkheden en verantwoordelijkheid bij het invullen van het arbeidsomstandighedenbeleid in de onderneming of sector. Er zal een onderscheid gemaakt worden tussen het publieke domein en het private domein. In het publieke domein zorgt de overheid voor een helder wettelijk kader met zo min mogelijk overbodige regels en zo weinig mogelijk administratieve lasten. In het private domein maken werkgevers en werknemers samen afspraken over de wijze waarop zij aan de door de overheid gestelde voorschriften willen voldoen. Deze afspraken kunnen zij vastleggen in zogenoemde arbocatalogi.. Bron: Dus Het feit blijft dat voor de meeste regels geen oplossingen te vinden zijn die voor iedereen goed of slecht zijn. Als regels voor de ondernemers gunstig uitpakken, hebben dezelfde regels vaak negatieve gevolgen voor werknemers of bijvoorbeeld het milieu. Er dient altijd gestreefd te worden naar een 14

15 afgewogen oplossing. Dat betekent niet dat de ogen gesloten moeten worden voor oplossingen vanuit de hoek van de ondernemers. Oplossingen die gunstig zijn voor ondernemers zijn vaak ook gunstig voor de economie. Er vindt meer groei van bedrijven plaats en er is een toename van de werkgelegenheid. Bovendien bestaan er ook oplossingen waar alle partijen beter uitkomen. Deze oplossingen verdienen natuurlijk prioriteit. 3.2 Arbeidsovereenkomst: het aannemen en het kwijtraken van personeel Het punt 'arbeidsovereenkomst: het aannemen en kwijtraken van personeel' brengt verschillende groeibelemmeringen met zich mee. In het vorige hoofdstuk werd duidelijk dat er vooral een viertal groeibelemmeringen wordt ondervonden: (1) door het ontslagrecht, (2) omdat sommige arbeidsovereenkomsten door de wetgeving niet mogelijk zijn, (3) door ziekte- en aannamebeleid en (4) omdat werknemers zich belemmerd voelen om te wisselen van baan. De ondernemers hebben voor deze vier punten een aantal oplossingen aangedragen. De oplossingen worden aan de hand van de in de vorige paragraaf genoemde categorieën ingedeeld Ontslagrecht Oplossingen die niet al te verstrekkende (negatieve) gevolgen hebben Het CWI (Centrum voor Werk en Inkomen) zou actief naar nieuwe banen kunnen zoeken in plaats van te wachten op wat er langskomt. Oplossingen die (gedeeltelijk) liggen bij de ondernemer Bij ontslag een verplichte exit-begeleiding van de werknemer door de werkgever, naar betaald werk, baan of zelfstandig ondernemerschap instellen; hier ligt kans voor reïntegratiebedrijven; de werkgever betaalt dus nog steeds geld maar is eerder zijn 'probleem' kwijt. Ondernemers kunnen aan outplacement doen. Werkgevers stimuleren om een volgende baan te vinden voor de werknemer. Kostbare procedures/advocatengevechten voorkomen: eerder schikken. Oplossing met verstrekkende gevolgen Bij bedrijfsproblemen mogen de besten blijven. Bescherming werknemer versoepelen en de rol werkgever in ontslag vergroten. Meerdere jaarcontracten mogen aanbieden alvorens over te gaan op contracten voor onbeperkte tijd. Consequenties van ongevallen buiten werktijd voor last van de werknemer maken. Afschaffen ontslagrecht. 15

16 3.2.2 Maatwerkovereenkomst werknemer-werkgever niet mogelijk door wetgeving Oplossingen die niet al te verstrekkende (negatieve) gevolgen hebben Buitenlandse krachten niet beperken. Buitenlandse diploma's erkennen. Proeftijd bijvoorbeeld niet in aantal maanden, maar garantie keer aantal uren tegen tarief (dus een salaris met glijdende loop- of werktijd). Op meer manieren kunnen belonen (variabel en via verschillende financieringsvormen). Visieverandering: Overheid en vakbonden moeten de werknemer meer zien als denkend mens en niet als kleuter. Oplossing met verstrekkende gevolgen Wetgever dient een balansmogelijkheid te scheppen tijdens arbeidsmarktkrapte en -ruimte. Meer lokaal en binnen het bedrijf kunnen en mogen maken van passende afspraken. Meer vrijheid geven bij het maken van variabele afspraken. Stukloon toestaan, met eventueel toetsing achteraf op wantoestanden door branchevereniging of arbeidsdeskundige. Langere werkweek. Minder verplichte vakantiedagen Aanname- en ziektebeleid Oplossingen die niet al te verstrekkende (negatieve) gevolgen hebben Meer onderzoek doen naar oorzaken ziekte en dan oorzaak bestrijden en niet de gevolgen. Eigen verantwoordelijkheid van de ziekte meer benadrukken. Maar wel zorgen dat de werkgever de rekening krijgt gepresenteerd in het geval van wanbeleid, slechte werksfeer, arbeidsomstandigheden. Oplossing met verstrekkende gevolgen Werknemers sneller zorg laten krijgen door ze voorrang te geven. Paternalisme kwijtraken door beschermingsregels af te schaffen. Werknemer zichzelf laten verzekeren tegen ziekte. De werkgeverslasten niet door laten lopen bij ziekte en een maximalisering van de 70%. Aannames makkelijker maken door veel meer contractvormen mogelijk te maken Belemmeringen voor wisselingen van baan (gevolgen o.a. verlaging productiviteit) Oplossingen die niet al te verstrekkende (negatieve) gevolgen hebben Pensioenrechten makkelijker overdraagbaar maken. Werknemers stimuleren meer risico te nemen. 16

17 Communiceren dat mensen die risico nemen de nieuwe helden zijn. Meer laten zien hoe de rest van de wereld werkt: redelijkheid laten zien. Oplossingen die (gedeeltelijk) liggen bij de ondernemer Werkgever stelt zich garant voor de hypotheek, en bij ontslag moet hij dat ook nog een 'x'-aantal maanden doen. Meer telewerken (in flexkantoren, Van der Valk hotel) of thuiswerken: daardoor minder noodzaak tot verhuizen. Slimme werkgevers zouden werk bewust kunnen verplaatsen naar prettige woonregio's inclusief package: huis tuin, kinderoppas. Bijvoorbeeld Drenthe of de Achterhoek. Oplossing met verstrekkende gevolgen Door minder vastigheid te creëren in de bestaande baan zal de werknemer sneller geneigd zijn een risico te nemen. WW afhankelijk maken van omstandigheden (gezin, leeftijd werknemer, etc.). WW-periode verkorten tot 6 maanden. Pensioenrechten moeten te allen tijde worden overgenomen. Inkomstenbelasting verlagen en dividendbelasting nog meer. 3.3 Veranderingen wet- en regelgeving: uniformiteit en stabiliteit Ook het punt 'verandering wet- en regelgeving: uniformiteit en stabiliteit' brengt verschillende groeibelemmeringen met zich mee. In het vorige hoofdstuk hebben de ondernemers aangegeven vooral een tweetal groeibelemmeringen te ondervinden: groeibelemmering (1) doordat wetgevingen afhankelijk zijn van politieke voorkeuren, waardoor wijzigingen binnen de onderneming noodzakelijk zijn, en (2) door administratieve lasten. De ondernemers hebben voor deze twee punten een aantal oplossingen aangedragen. De oplossingen worden aan de hand van de in de inleiding genoemde categorieën ingedeeld en in enkele gevallen kort toegelicht Wetgeving van overheid zwalkt afhankelijk van politieke voorkeuren, waardoor wijzigingen in ondernemingen noodzakelijk zijn Oplossingen die niet al te verstrekkende (negatieve) gevolgen hebben Vervang regels door principes (bijvoorbeeld: klanttevredenheid, goed zijn voor medewerker; duurzaam voor milieu) en bied maximale vrijheid. Wel sancties invoeren n.a.v. tussentijdse toetsen op excessen. Maak wetgeving minder afhankelijk van kleur door meerjarenvisie. Niet direct bij ieder splinterbelang de wet repareren. Minder kiezerspeilingen publiceren waardoor politici niet achter de waan van de dag aanlopen. 17

18 Oplossing met verstrekkende gevolgen Maak salaris politici afhankelijk van de lastendruk op bedrijfsleven of samenleving. Verleng de regeringstermijn zodat de gevolgen van het beleid zichtbaar worden en de politici echt afgerekend kunnen worden op hun beleid Administratieve lasten Oplossingen die niet al te verstrekkende (negatieve) gevolgen hebben Afstemming door verschillende instanties rond controle. Samenvoegen van regels. Ophouden met veranderen om te veranderen. Meer vóórinvullen van formulieren omdat de overheid de meeste gegevens al heeft. Vooral veel elektronisch doen, bijvoorbeeld bij aanvraag bouwvergunningen. Accountants niet alleen laten controleren of verantwoording juist is, maar ook laten beoordelen of dat slim gebeurt 1. Bij toetsbare afspraken ook de naleving handhaven. Meer convenanten 2. Publicaties maken over effect van de voorstellen van politici, uitgevoerd door onafhankelijk orgaan. Rekenkamer er mensen bij geven! 3 Oplossingen die (gedeeltelijk) liggen bij de ondernemer Bedrijven dienen convenanten serieus te nemen. Verantwoording in verslaglegging bij ondernemer leggen. Oplossing met verstrekkende gevolgen Afschaffen van regelingen die meer kosten dan opbrengen. Wetgeving toetsen op administratieve druk en niet toelaten als die hoger dan een norm is. Afschaffen meeste regels, en hooguit boetes op onzorgvuldigheid: omstandigheden/werksfeer medewerkers, kwaliteit dienstverlening aan klant, belasting omwonenden, milieu/duurzaamheid. Laat fiscus schatting maken van BTW-afdracht; alleen verrekenen als je als bedrijf kunt aantonen dat hij er 10% naast zit. 1 Het vergroten van de verantwoordelijkheid van de accountants is mogelijk. Dit vergt enige inzet. Ze kunnen daarvoor bijvoorbeeld opgeleid worden. Ondernemers kunnen ook worden opgeleid, maar daar zijn onafhankelijken voor nodig. 2 Meer werken met conventanten is niet voor alle sectoren een goede oplossingsrichting, zoals in de gezondheidszorg. 3 De Rekenkamer is bij de controle van de overheid erg belangrijk en moet daarom onder de Raad van State vallen, en niet onder Economische Zaken. Ook kan het onder de Europese Centrale Bank vallen. Niet alles is echter te objectiveren naar cijfermatige zaken. De impact op de samenleving is hier een voorbeeld van. 18

19 25% van de ambtenaren ontslaan, zodat ze het drukker krijgen en zich minder met 'geneuzel' bezighouden Regels rond procedures bouw- en bestemmingsplannen Tot slot brengt ook het punt 'regels rond procedures bouw- en bestemmingsplannen' verschillende groeibelemmeringen met zich mee. In het vorige hoofdstuk hebben de ondernemers aangegeven vooral een tweetal groeibelemmeringen te ondervinden: groeibelemmering door (1) bouwplannen en (2) bestemmingsplannen. De ondernemers hebben voor deze twee punten een aantal oplossingen aangedragen. De oplossingen worden aan de hand van de in de inleiding genoemde categorieën ingedeeld en in enkele gevallen kort toegelicht Bouwplannen Oplossingen die niet al te verstrekkende (negatieve) gevolgen hebben Keuzes maken en niet altijd hybride oplossingen zoeken. Adviserende gemeente: aan ondernemers laten zien dat bouwplannen. soms niet nodig zijn als je slimmer je bedrijf inricht en flexibeler personeel en productie huisvest over meer locaties (die vaak leeg staan). Laat overheid soort standaardmodules aanleveren (digitale LEGO formats/3-d), waarmee de klant of architect snel aan gang kan. Zorg dat bouwbedrijven en architecten iets als standaard goedgekeurde Legoblokken hebben waarmee ze vergunningloos (na toetsing) bouwen. Stimuleer het hergebruiken van bedrijfsgebouwen en schaf daarvoor allerlei bouwbeperkingen af (de ideeën zijn er wel). Verbouwen goedkoper maken Bestemmingsplannen Oplossingen die niet al te verstrekkende (negatieve) gevolgen hebben Keuzes maken en niet voortdurend zoeken naar compromissen. Transparanter maken van bestemmingsplannen en de gevolgen, gebruik van internet en van echte tekstschrijver i.p.v. ambtenaren. Het zou prettig zijn als gemeentes bij (actueel) zijn bij de indiening van bestemmingsplannen. Bestemming van industrieterrein behouden voor industrieterrein en niet lichtere vormen gedogen. Verander bestemmingsplannen niet ten nadele van bestaande bedrijven Natuur integreren in bouwterreinen in plaats van tegen elkaar zetten. 1 Het voorstel '25% van de ambtenaren afschaffen' is volgens een aanwezige ondernemer haalbaar (noot: het CPB heeft later uitgerekend dat dit percentage te hoog is om uit te voeren, maar er kan wel geschrapt worden in het aantal ambtenaren). Het afschaffen van ambtenaren kan gelijk verdeeld worden over de instanties in de beleidsmakersfeer. Behalve bij de rekenkamer, daar mogen zelfs wat ambtenaren bij. Zij kunnen doorrekenen of de voorstellen van de ambtenaren zin hebben. 19

20 Proactieve clustervorming bedrijventerreinen, vraag bedrijven voordat ze groeien om ze te laten verhuizen (subsidie), en geef ze daar langetermijngarantie voor niet-wijziging bestemmingsplan (op essentiële delen). Oplossing met verstrekkende gevolgen Milieuregelgeving voor industrieterreinen niet laten beïnvloeden door natuurwetgeving. 20

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief 2006

MKB in regionaal perspectief 2006 MKB in regionaal perspectief 2006 Zoetermeer, juli 2006 ISBN: 90-371-0971-3 Bestelnummer: A200606 Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd

Nadere informatie

Flexibele arbeid in het MKB

Flexibele arbeid in het MKB Flexibele arbeid in het MKB Een verkennend onderzoek naar de inzet van uitzendkrachten en freelancers in het MKB Jan de Kok Florieke Westhof Mirjam van Praag Justin van der Sluis Zoetermeer, februari 2007

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld

Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld Het hoe en waarom van bedrijfsopleidingen in het MKB Jan de Kok Jennifer Telussa Florieke Westhof Zoetermeer, maart 2006 ISBN: 90-371-0967-5 Bestelnummer: A200602

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Werkelijk B.V. Zoetermeer, zondag 31 januari 2016 In opdracht van Werkelijk B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 1 juni 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

MKB-ondernemer geeft grenzen aan

MKB-ondernemer geeft grenzen aan M0040 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Reactie van MKB-ondernemers op wetswijzigingen in sociale zekerheid Florieke Westhof Peter Brouwer Zoetermeer, 0 april 004 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Ondernemers

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit Minirapportage drs. W.H.J Verhoeven dr. R.G.M. Kemp drs. H.H.M. Peeters Zoetermeer, 26 september 2002 Deze studie

Nadere informatie

Second Opinion Achter de Lange Stallen

Second Opinion Achter de Lange Stallen Second Opinion Achter de Lange Stallen Henk J. Gianotten Capelle aan den IJssel, 5 februari 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Henk Gianotten. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Uitkomsten knelpuntenstudie

Uitkomsten knelpuntenstudie Uitkomsten knelpuntenstudie Heleen Stigter Maureen Lankhuizen Zoetermeer, september 2003 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt drs. W.V.M. van Rijt-Veltman drs. J. Snoei Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201313 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Pensioen van ondernemers Hoe ondernemers hun pensioen regelen

Pensioen van ondernemers Hoe ondernemers hun pensioen regelen Pensioen van ondernemers Hoe ondernemers hun pensioen regelen drs. K.L. Bangma Zoetermeer, september 2006 ISBN: 90-371-0973-X Bestelnummer: A200608 Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers VBO Woonindex Vierde kwartaal 2008 drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 7 januari 2009 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland R. Hoevenagel Zoetermeer, december 2005 Tijdsbesteding ondernemend Nederland Ondernemers in Nederland maken lange werkweken. Uit onderzoek van EIM komt naar

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen

Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen SCALES-paper N200404 Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen drs. H.H.M. Peeters drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, maart 2004 The SCALES-paper series is an electronic working paper series

Nadere informatie

Financieringsmonitor Groei

Financieringsmonitor Groei M200908 Financieringsmonitor Groei Gevestigde bedrijven en snelle groeiers vergeleken Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 Financieringsmonitor groei Terugval financieringsbehoefte snelle groeiers

Nadere informatie

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten M200602 Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten Betere kwaliteiten en lagere prijzen in geliberaliseerde markten? drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, mei 2006 Inkoopgedrag van het MKB

Nadere informatie

M200510 MKB-ondernemers negatief over verantwoordelijkheden bij ziekte werknemers

M200510 MKB-ondernemers negatief over verantwoordelijkheden bij ziekte werknemers M200510 MKB-ondernemers negatief over verantwoordelijkheden bij ziekte werknemers drs. F.M.J. Westhof Zoetermeer, december 2005 MKB-ondernemers negatief over verantwoordelijkheden bij ziekte werknemers

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Minirapportage biomaterialen

Minirapportage biomaterialen Minirapportage biomaterialen Arnoud Muizer Zoetermeer, juni 2013 ISBN-nummer : 978-90-371-1067-8 Rapportnummer : A201325 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Stoppen binnen vijf jaar

Stoppen binnen vijf jaar M200720 Stoppen binnen vijf jaar Joris Meijaard Lex van Eck van der Sluijs Erik Stam Zoetermeer, november 2007 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Wat drijft MKB-ondernemers?

Wat drijft MKB-ondernemers? Wat drijft MKB-ondernemers? Ontwikkeling doelstellingen 2004-2013 ISBN : 978-90-371-1109-5 Rapportnummer : A201403 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd door Panteia / EIM in opdracht van Aannemersfederatie Nederland Bouw en Infra Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Colofon ONDERZOEKER StartFlex B.V. CONSULTANCY Centre for applied research on economics & management (CAREM) ENQETEUR Alexander Sölkner EINDREDACTIE

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven M200805 De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven drs. N.G.L. Timmermans Zoetermeer, juli 2008 Administratieve lasten grootste knelpunt van MKB-bedrijven Veel overheidsbeleid ter stimulering

Nadere informatie

ZZP Netwerk Nederland

ZZP Netwerk Nederland ZZP Netwerk Nederland sinds 11 juni 2009 voor, door en met ondernemende ZZP ers Postbus 9706 1006 GE AMSTERDAM www.zzpnetwerknederland.nl info@zzpnetwerknederland.nl rapportage n.a.v. onderzoek 15 januari

Nadere informatie

Praktij ktoepassi ng bouwbesluit en de bouwaanvraag voor kleinere bouwwerken

Praktij ktoepassi ng bouwbesluit en de bouwaanvraag voor kleinere bouwwerken -..:... tichting ouw esearch Praktij ktoepassi ng bouwbesluit en de bouwaanvraag voor kleinere bouwwerken Deze publikatie is tot stand gekomen in samenwerking met het Nederlands Verbond van Ondernemers

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief

MKB in regionaal perspectief MKB in regionaal perspectief 2008 Zoetermeer, januari 2009 ISBN: 978-90-371-0991-7 Bestelnummer: A200901 Prijs: 35,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

MKB en ontslagrecht. Verwachtingen over effecten van aanstaande wijzigingen

MKB en ontslagrecht. Verwachtingen over effecten van aanstaande wijzigingen MKB en ontslagrecht Verwachtingen over effecten van aanstaande wijzigingen ISBN : 978-90-371-1136-1 Rapportnummer : A201431 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Alfahulp en huishoudelijke hulp Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Inhoudsopgave Geschreven voor Achtergrond & doelstelling 3 Conclusies 5 Resultaten 10 Bereidheid tot betalen 11 Naleven regels 17

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in 2015

Algemeen beeld van het MKB in 2015 Algemeen beeld van het MKB in 2015 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Drs. K.L. Bangma Drs. D. Snel Zoetermeer, 9 februari 2015 De

Nadere informatie

Administratieve (over)last

Administratieve (over)last M200811 Administratieve (over)last Perceptie van MKB-ondernemers over verplichte administratieve handelingen J. Snoei Zoetermeer, november 2008 Administratieve lasten Het overgrote deel van de ondernemers

Nadere informatie

Goed belonen loont! Prof. Dr. Mirjam van Praag Drs. Justin van der Sluis Amsterdam Center for Entrepreneurship (ACE)

Goed belonen loont! Prof. Dr. Mirjam van Praag Drs. Justin van der Sluis Amsterdam Center for Entrepreneurship (ACE) Goed belonen loont! Prof. Dr. Mirjam van Praag Drs. Justin van der Sluis Amsterdam Center for Entrepreneurship (ACE) Main Sponsor: Fortis Bank Nederland en Dr. Jan de Kok EIM Onderzoek voor Bedrijf & Beleid

Nadere informatie

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling Veldwerkverslag Vrouwen in besluitvormende posities Dataverzameling Zoetermeer, 24 juni 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Feiten en cijfers over Kinderopvang

Feiten en cijfers over Kinderopvang over Kinderopvang 1. De kosten van kinderopvang De Kinderopvangtoeslag is er voor alle werkende ouders De Wet kinderopvang geeft vanaf 1 januari 2005 alle werkende/studerende ouders die van kinderopvang

Nadere informatie

Mesobelevingsmonitor Regeldruk

Mesobelevingsmonitor Regeldruk M2114 Mesobelevingsmonitor Regeldruk Resultaten van een pilot over drie wetgevingsdomeinen drs. P.A. van der Hauw Zoetermeer, 29 december 21 Mesobelevingsmonitor Regeldruk Samenvatting EIM heeft de Mesobelevingsmonitor

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Een innovatieve blik op de toekomst. Verwachtingen van het innovatieve mkb

Een innovatieve blik op de toekomst. Verwachtingen van het innovatieve mkb Een innovatieve blik op de toekomst Verwachtingen van het innovatieve mkb ISBN : 978-90-371-2135-3 Rapportnummer : A201429 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven R200912 Inzicht in bedrijven die hun eerste werknemer aantrekken Creëren van een dataset Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven Zoetermeer, juli 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB

Nadere informatie

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Hoofdrapport Samenstelling: Dr. L. Broersma & Drs D. Stelder, Sectie Ruimtelijke Economie, FEW, RuG Prof. Dr. J. van Dijk, Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen,

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT:

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van 6 maart 2006, Directie Arbeidsomstandigheden, nr. ARBO/A&V/2006/14012 houdende/tot

Nadere informatie

EIM onderdeel van Panteia

EIM onderdeel van Panteia EIM onderdeel van Panteia Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Onderzoek voor Bedrijf & Beleid Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Zoetermeer, 30 januari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

tips voor het sollicitatiegesprek

tips voor het sollicitatiegesprek tips voor het sollicitatiegesprek algemeen In elk gesprek komen vragen voor die op meer manieren te beantwoorden zijn. Hiermee probeert een selecteur duidelijkheid te krijgen over je echte motivatie, persoonlijkheid

Nadere informatie