Inventarisatie Oplossingen en Best Practices aanpalende sectoren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inventarisatie Oplossingen en Best Practices aanpalende sectoren"

Transcriptie

1 Inventarisatie Oplossingen en Best Practices aanpalende sectoren Onderdeel-rapportage Fase 1 Project Arbobeleid Verzekeraars Vakorganisaties in de verzekeringsbedrijfstak & Verbond van Verzekeraars Januari 2007 H. Bolk, DEXIS Arbeid H. Pennock, Ergo-balans P. Voskamp, vhp ergonomie DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

2 Inhoudopgave Inleiding Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) Werkdruk Verbale agressie Software ergonomie Beeldschermwerk / RSI Inleiding Werktaken Werktijden Werkplek Werkgedrag Maatregelen Reïntegratie Inleiding Kenmerken oplossingen verzuimmanagement Kenmerken oplossingen reïntegratie WAO-ers...22 Bronnen Uitwerkingen ten behoeve van toolkit Oplossingen Algemeen...26 A 1: Functieontwerp: checklist duurzame functies...26 A 2 : Arbotelefoon...28 A 3: Verbeteren lifestyle medewerkers Oplossingen Werkdruk...31 WD 1: Stappenplan aanpak werkdruk...31 WD 2: Werkdrukmeters...33 WD 3: QuickScan Werkdruk...35 WD 4: Individuele coaching...37 WD 5: Begeleiden onervaren medewerkers Oplossingen verbale agressie...39 VA 1: Protocol verbale agressie...39 VA 2: Training gesprektechnieken en weerbaarheid...40 VA 3: Incidentenregistratie agressie Oplossingen software ergonomie...43 SE 1: Training ICT in mens-computer-interactie...43 SE 2: Quickscan software ergonomie...45 SE 3: Methode Scoren met software...47 SE 4: Opleiding en training gebruikers van software Oplossingen beeldschermwerk/rsi...51 RSI 1: Afwisseling van taken...51 RSI 2: Beperken werktijd aan computer en regelmatig kort pauzeren...53 RSI 3: Ergonomische werkplekinrichting...55 RSI 4: Voorlichting en training...57 RSI 5: Ergonomisch spreekuur Oplossingen reïntegratie...61 DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

3 R 1: Verzuimprotocol algemeen...61 R 3: Cliënt-volg faciliteit / Verzuimregistratiesysteem...65 R 4: Voorlichting en ondersteuning verzuimmanagement...67 R 5: Providerboog voor interventies...69 R 6: Outplacement / reïntegratie buiten eigen functie...71 R 7: Verzuim/reïntegratieloket Afkortingen...75 DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

4 Inleiding In dit rapport treft u een inventarisatie van oplossingen voor psychosociale arbeidsbelasting (werkdruk, verbale agressie), software ergonomie, beeldschermwerk/rsi en reïntegratie. Althans die oplossingen die we aantroffen in aan de branches die aanpalend zijn aan de verzekeringsbranche. Deze onderdeel-rapportage maakt deel uit van de verslaglegging van Fase 1 van het Project Arbobeleid Verzekeraars. Fase 1 van het project is uitgevoerd door DEXIS Arbeid, Ergobalans, vhp ergonomie en Spinner. Wij verwijzen voor achtergrondinformatie naar de overkoepelende rapportage, Onderzoeksverslag Fase 1. Werkwijze Op basis van een verkenning in een aantal aanpalende sectoren is een longlist opgesteld met maatregelen waarover deskundigen het (min of meer) eens zijn over de toegevoegde waarde. Een aantal oplossingen is ook wetenschappelijk bewezen. Vanuit elke longlist zijn vervolgens per onderwerp fact sheets gemaakt: beschrijvingen van uitgewerkte best practices. De uiteindelijke keuze van de best practices die in de fact sheets zijn uitgewerkt is gemaakt door de klankbordgroep en het projectteam samen. leeswijzer In hoofdstuk één tot en met vier gaan we achtereenvolgend in op psychosociale belasting, werkdruk, RSI en reïntegratie. In hoofdstuk 5 treft u de factsheets op deze onderwerpen. DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

5 1. Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) Gezien de negatieve lading van de woorden werkdruk en agressie, en daarmee de weerstand die dat in een aanpak kan oproepen stellen wij voor de term Psycho-Sociale Arbeidsbelasting (PSA) te gebruiken. Deze wordt ook in de a.s. wijziging van de arbeidsomstandighedenwet (artikel 3 lid 2) gebruikt. Een definitie van PSA is: Alle oorzakelijke factoren (stressoren) in de arbeidssituatie die langs psychologische en/of sociale weg een impact hebben op de werknemers (Van Veldhoven e.a., Psychosociale arbeidsbelasting en werkstress in Nederland, 1999). Werkdruk en verbale agressie zijn onderdelen van het begrip PSA. Een lage PSA betekent dat medewerkers minder belast worden en zodoende beter hun werk kunnen uitvoeren, minder vaak ziek zijn en minder snel in de WAO terecht komen. Een lagere PSA is dus voor de medewerkers gezonder en prettiger werken en leidt voor de werkgever tot een hogere productiviteit. In het kader van dit project richten we ons ten aanzien van PSA specifiek op de thema s werkdruk en verbale agressie. 1.1 Werkdruk Definitie werkdruk: "Van te hoge werkdruk is sprake als werknemers (bij een gegeven bezetting) structureel niet kunnen voldoen aan de kwantitatieve of kwalitatieve normen en niets kunnen of mogen veranderen aan de problemen of storingen die daar achter zitten, aan de normen die gesteld worden of aan de bezetting" (R.Nelemans, TNO Arbeid- 2000)". Er is geen one-best-way om te hoge werkdruk aan te pakken. Wat in de ene situatie een best practice is, hoeft dit in een andere situatie niet te zijn. In die zin is de aanpak van te hoge werkdruk voor iedere organisatie anders. Iedere organisatie moet zelf bekijken wat in welke situatie de beste oplossing is. In dat kader zijn de oplossingen in dit document dan ook geen kookboek, maar een spoorboekje. Structurele aanpak van te hoge werkdruk begint bij het vroegtijdig signaleren en analyseren van oorzaken en gevolgen. Aansluitend ondersteunt een stappenplan de verdere aanpak. Een effectieve aanpak van te hoge werkdruk bestaat uit een combinatie van maatregelen, die zowel op de organisatie als het individu zijn gericht. Maatregelen gericht op een goede bezetting (voldoende mensen en voldoende gekwalificeerde mensen) zijn de basis, maar onvoldoende voor de aanpak van te hoge werkdruk. Met organisatorische maatregelen kan in veel situaties te hoge werkdruk worden voorkomen. Verder bevelen we een evenwicht aan tussen korte en lange termijnmaatregelen. Korte termijnmaatregelen pakken te hoge werkdruk meestal niet bij de bron aan, maar geven wel de kans snel successen te vieren. Bij lange termijnmaatregelen gaat de kost meestal in sterkere mate voor de baat uit, maar zijn de maatregelen meestal wel structureel van aard. Een participatieve aanpak, waarbij medewerkers, middenkader en management betrokken zijn geeft de grootste kans tot daadwerkelijke uitvoer van maatregelen. Het gaat er daarbij DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

6 met name om dat er iets gebeurt en in mindere mate wat er exact gebeurt. Met draagvlak is de kans dat er iets gebeurt en dat dit beklijft groter dan zonder draagvlak. Steun van het topmanagement is daarbij absoluut noodzakelijk Er zijn maar weinig studies gedaan naar de effectiviteit van werkdrukmaatregelen op organisatieniveau. Dat komt mede omdat dit soort onderzoek praktisch en methodologisch moeilijk uit te voeren is. Naar maatregelen op individueel niveau is meer wetenschappelijk onderzoek gedaan en is de wetenschappelijke effectiviteit vaker bewezen. De toolkit beperkt zich om die reden niet tot wetenschappelijk verantwoorde maatregelen, maar omvat ook maatregelen waar betrokkenen het eens zijn over de effectiviteit. Om werkdruk gericht te verminderen is het handig een concreet beeld te hebben van de oorzaken en bijhorende oplossingen. Hieronder volgt een uitwerking van de verschillende aangrijpingspunten van de oplossingen in volgorde van bronaanpak: 1. Stappenplannen en methodes om te hoge werkdruk aan te pakken 2. Maatregelen om werkdruk aan te pakken. Maatregelen kunnen hun aangrijpingspunt hebben op a. Taakinhoud, inclusief verantwoordelijkheden en bevoegdheden, kennis & vaardigheden en beoogde resultaten, b. Organisatie en planning van het werk, c. Leiding geven en samenwerken (verticaal en horizontaal), d. Werkhoeveelheid (zowel te veel als te weinig), e. Individu (inclusief coping, aanleg, belastbaarheid). Hieronder vindt u een longlist van opties die in de toolkit een plaats kunnen krijgen. Naam oplossing Participatieve aanpak werkdruk: aanpak om top down en bottum up werkdruk aan te pakken Werkmonitor; stappenplan voor leidinggevenden om samen met medewerkers problemen te bespreken en op te lossen Stap voor stap naar minder werkdruk; een methodiek voor aanpak werkdruk in onderwijs Protocol werkdruk: achtergrondinfo en stappenplan met toelichting 6-stappenplan, methode voor de aanpak van werkdruk Uitvoeren PAGO en/of verdiepingsmodules RIE gericht op werkdruk, RSI e/o verbale agressie 'Meer werk, minder werkdruk' DvD en stellingkaarten QuickScan werkdruk. Generiek meetinstrument, welke inzicht geeft in oorzaken, gevolgen en oplossingsrichtingen. Omvat tevens stappenplan?check? Multi-inzetbaarheid medewerkers / flexibiliseren inzet personeel (verbeteren van de inhoud van het werk, zonder herontwerp organisatie): taakroulatie, taakverrijking Uitzendkrachten kwalificeren Aangrijpingspunt 1.Stappenplan 1.Stappenplan 1.Stappenplan 1.Stappenplan 1.Stappenplan 1.Stappenplan 1.Stappenplan 1.Stappenplan 2a.Taakinhoud 2a.Taakinhoud DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

7 Medewerkers kwalificeren (vaardigheden voor de functie) Functieontwerp (checklist duurzame functies) Uitzendkrachten: risico s voorkomen voor administratieve krachten Functioneringsgesprekken (her)ontwerp organisatie gebaseerd op sociotechniek Werknemersparticipatie (actieve betrokkenheid werknemers bij werk en organisatie) Vakantieplanning verbeteren (rekening houden met wensen, bezettingseisen, werkaanbod etc etc.) Effectiever en efficiënter vergaderen Werkplanning verbeteren Fouten- en klachtenregistratie en analyse Best practice 'Inzet troubleshooter' en 'omgaan met onverwachte fluctuaties' Goede werk- en rusttijden (nacht -en ploegendienst, duur werkdag en zeggenschap) = collectief Samenwerking verbeteren Training voor leidinggevenden Werkoverleg invoeren cq verbeteren Werkdrukscan leidinggevenden en medewerkers Bezetting in evenwicht brengen met werklast (personeelscapaciteitsmodel maken) Verbeteren werklastverdeling, vooral voor medewerkers die ook meedraaien in projecten en piekperiodes Inzet tijdelijk personeel om overwerk te voorkomen Targets realistisch maken Flexibele werk(tijd)-arrangementen (afstemmen werk(tijden) op persoonlijke belangen) = individueel Inclusief bijv. thuis/telewerkregeling, kinderopvang op werk Trainingen medewerkers in het beter omgaan met werkdruk (timemanagement, nee leren zeggen, assertiviteit, onderhandelen over etc.) Individuele werkdrukanalyse en aanpak Op individu afstemmen van taken, tijden e/o omstandigheden Training in disfunctioneel ontstaan stressreactie (Bijv. RET) Protocol werkstress: hoe om te gaan met medewerkers met stressklachten (maatregel gericht op beperken van de schade) Behandeling voor werknemers met stress- en burn-out klachten (reduceren stressreactie) = 2 e lijnsbehandeling 2a.Taakinhoud 2a.Taakinhoud 2a.Taakinhoud 2a.Taakinhoud, 2 e. Individu 2b.Organisatie en planning 2b. Organisatie en planning 2b.Organisatie en planning 2b.Organisatie en planning 2b.Organisatie en planning 2b.Organisatie en planning 2b.Organisatie en planning, 2d.Werkhoeveelheid 2b.Organisatie en planning 2c.Leiding geven en samenwerken 2c.Leiding geven en samenwerken 2c.Leiding geven en samenwerken 2c.Leiding geven en samenwerken 2d. Werkhoeveelheid 2d.Werkhoeveelheid 2d.Werkhoeveelheid 2b. Organisatie en planning en 2d.Werkhoeveelheid 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

8 Sociaal medische begeleiding Individuele coaching met name voor onervaren medewerkers Inwerken en begeleiden nieuwe medewerkers Inwerkplan nieuwe medewerkers Best practice 'training gezond en effectief werken' Test je werkdruk (online instrument voor indicatie werkdruk) Best practice 'Persoonlijke jaarcyclus (functioneren en ontwikkelen teams en individuen)' Workshop coping in stress situaties Arbotelefoon: telefonische vraagbaak over arbeidsomstandigheden Balansmeter: screeningmiddel om medewerkers met hoog risico op uitval op te sporen Best practice reïntegratie Ontspanningstraining Levensfasebewust personeelsbeleid 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2c.Leiding geven en samenwerken en 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 2 e. Individu 1.2 Verbale agressie De definitie van verbale agressie is: Verbale agressie omvat die vorm van agressie, welke langs psychologische en/of sociale weg een negatieve impact heeft op de werknemers. Medewerkers in het verzekeringsbedrijf kunnen schade ondervinden door verbaal agressief gedrag van cliënten. Het kan hier bijvoorbeeld gaan om telefonische belediging of bedreigingen. Intimidatie op het werk komt in Nederland ook buiten de verzekeraars voor: 21% van alle werknemers in Nederland worden door klanten, patiënten, leerlingen of passagiers geïntimideerd (Arbobalans 2005). Verbaal agressief gedrag valt onder de definitie van intimidatie. In branches waar veel contact met klanten is, is de kans op blootstelling aan ongewenst gedrag groter. Om planmatig aandacht te geven aan dit onderwerp is beleid nodig. Beleid dient ontwikkel te worden op basis van de specifieke kenmerken van het bedrijf, haar cliënten, het soort contact met de cliënten en haar medewerkers. De onderdelen die tot een beleid gericht op verbale agressie behoren zijn: Melding en registratie van incidenten Agressieprotocol Training en voorlichting van medewerkers Opvang en nazorg Evaluatie Melding en registratie van incidenten Het opzetten en invoeren van een procedure voor het melden, registreren en analyseren van incidenten, op grond waarvan verbeteringen kunnen worden ingevoerd. Over de resultaten van bedoelde analyse en de daaruit voortvloeiende acties dient terugkoppeling plaats te vinden naar de melders. Agressieprotocol DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

9 Het opstellen van een protocol, waarin wordt beschreven hoe medewerkers bij hun taakuitvoering omgaan met verbale agressie van klanten, dit kunnen voorkomen, hoe zij kunnen interveniëren, hoe zij incidenten dienen te melden en hoe opvang en nazorg is geregeld. Training en voorlichting van medewerkers Werknemers die geconfronteerd kunnen worden met verbale agressie worden voorgelicht over de daaraan verbonden risico's en de daarop gerichte maatregelen en procedures. Dit laatste betreft dus onder andere voorlichting over de meldingsprocedure, het protocol, de trainingsmogelijkheden, organisatorische maatregelen en de opvangregeling. Medewerkers, die bij hun taakuitvoering regelmatig geconfronteerd worden met verbale agressie kunnen een gerichte training in het omgaan met verbale agressie volgen. In deze training wordt in elk geval aandacht besteed aan de mogelijkheden en vaardigheden om incidenten te voorkomen, te beheersen en om de gevolgen van een incident te beperken. Opvang en nazorg Voor medewerkers die het slachtoffer zijn geworden van verbale agressie kan opvang wenselijk zijn. Duidelijk moet zijn hoe door of namens de leiding aan slachtoffers opvang wordt geboden na een incident en hoe eventuele nazorg aan slachtoffers is geregeld, in het geval van verwerkingsproblemen. Bij het bieden van nazorg kan bijvoorbeeld gedacht worden aan: het aanspreken van de dader, het stimuleren van het doen van aangifte bij de politie in het geval van een strafbaar feit, tijdelijk aangepaste werkzaamheden aanbieden, enzovoort. Evaluatie De werkgever evalueert het beleid met betrekking tot verbale agressie en de effecten ervan. Dit om te komen tot verbeteringen in de aanpak van dit risico. Indien een OR aanwezig is, wordt deze hierbij geraadpleegd. Bekende oplossingen in volgorde van bronaanpak voor verbale agressie zijn: Naam oplossing visie en beleid uitdragen o.a. in een protocol doe wat je zegt (als bedrijf de service die je op papier zegt te bieden, ook daadwerkelijk nakomen) verminderen wachttijden voor de klant klant snel(ler) met juiste persoon doorverbinden training gesprektechnieken en weerbaarheidvoor de werknemer (toepassen deëscalerende technieken) speciale afhandelaar voor lastige klanten zwarte lijst aanleggen terugkoppeling naar dader incidentenregistratie opvang en nazorg na incident Aangrijpingspunt Organisatie Organisatie en individu Organisatie Techniek en organisatie Individu Organisatie Organisatie Organisatie Organisatie Individu DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

10 2. Software ergonomie De software waarmee de medewerker zijn werk uitvoert heeft fysieke consequenties voor de uitvoering van het werk. Denk bijvoorbeeld aan: de hoeveelheid invoerhandelingen; de aard van de invoerhandelingen, zoals slepen (bewegen met ingedrukte muisknop) of het moeten klikken op erg kleine vlakjes; slecht leesbare letters met als gevolg een gespannen lichaamshouding omdat gebruikers gaan turen naar het scherm. Minder zichtbaar, maar zeker zo belangrijk is de mentale belasting. Mentale belasting vermoeit en vermindert de concentratie. Bovendien verhoogt het de spierspanning in het lichaam merkbaar en daarmee de kans op fysieke klachten zoals RSI/CANS. Software kan op allerlei manieren mentale belasting veroorzaken: bij een schermwisseling onthoudt de gebruiker de nodige informatie van het vorige scherm; het menselijk brein neemt alles waar wat op het scherm staat, zelfs al wordt het onbewust (automatisch) gefilterd op relevantie voor taakuitvoering; de gebruiker kan onzeker zijn over de acties van het computersysteem; er is onder- en overbelasting omdat taken mentaal saai zijn of juist te complex om te behappen. De fysieke en mentale belasting zijn in sterke mate bepalend voor de productiviteit en kwaliteit van het werk. Het kost immers tijd om invoerhandelingen te verrichten of om een goede keuze te maken als de getoonde informatie de gebruiker laat twijfelen. Kwaliteit is eveneens in het geding: onzekere, vermoeide, geërgerde gebruikers staan niet optimaal een verzekerde te woord en bovendien is de kans op fouten groter. Op den duur kan slechte software leiden tot extra verzuim door bijvoorbeeld hoofdpijn, tranende ogen, werkdruk, vermoeidheid of RSI/CANS. Hieronder vindt u een longlist van opties die in de toolkit een plaats kunnen krijgen. Ze staan in volgorde van bronaanpak. Naam oplossing Aangrijpingspunt Training ICT-ers Train ICT-ers in ergonomische principes van software ontwerp Externe ondersteuning bij complexe aanpassingen aan software Geeft gericht specialistische expertise op gebied van software ergonomie bij grote aanpassingen Scoren met software: Uitgebreid instrument. Korte opleiding nodig. Branchespecifiek. Beoordeelt software op 15 items en geeft verbeteringen geprioriteerd. Te gebruiken bij ontwerp, inkoop en beoordeling. QuickScan Usability: bedrijfsbezoek met sheetrapportage en eindbespreking. Geeft in 2 adviesdagen gericht advies over knelpunten en verbetermogelijkheden. QuickScan software ergonomie: CD Geeft door het beantwoorden van 50 vragen over 6 clus- DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

11 Rom en rapport. Richtlijn instellen bestaande software Opleiding en training gebruikers ters van ieder cluster een score van de gebruiksvriendelijkheid (groen, oranje en rood). Geeft richtlijnen hoe bestaande software gebaseerd op de taken van gebruikers het beste ingesteld kunnen worden. Opleiden en/of trainen gebruikers in gezond en efficiënt gebruik van software. DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

12 3. Beeldschermwerk / RSI 3.1 Inleiding Veel werknemers in Nederland werken een groot deel van de dag aan een beeldscherm. Zo werkt 77% van alle werknemers minimaal 1 uur per dag aan een beeldscherm. Totaal werkt meer dan 40% van de werknemers in Nederland meer dan 4 uur per dag aan een beeldscherm. In de sector financiële dienstverlening waaronder ook de leden van het Verbond van Verzekeraars vallen bedraagt het gemiddelde aantal uren beeldschermwerk per dag per werknemer 6 uur. Langdurig beeldschermwerk blijkt tot RSI klachten te leiden. (Naast de term RSI wordt tegenwoordig ook de term CANS (Complains on Arm, Neck and Shoulders) of KANS (Klachten aan Arm, Nek of Schouders) gebruikt.) Met RSI of CANS wordt dezelfde soort klachten bedoeld. In deze rapportage gebruiken wij de term RSI. RSI komt voor in drie verschillende fasen t.w.: Fase 1 Minder ernstig Algemeen: Er is een duidelijke relatie tussen werk en pijn, vooral bij het uitvoeren van bepaalde taken Specifiek: - pijn vooral tijdens of vlak na lang of stressvol werken - pijn is duidelijk gelokaliseerd/geen uitstraling - vermoeidheid - kramp/ doof gevoel Fase 2 Ernstig Algemeen: Er is een minder duidelijke relatie tussen werk en pijn, de pijn treedt bij allerlei taken op en houdt ook langer aan Specifiek: - minder goed nauwkeurig kunnen werken - sneller verkrampen tijdens het werk - pijn 's avonds, 's nachts wakker worden, ochtendstijfheid/pijn - irritatie/ tintelingen - slapheid/ krachtsverlies Fase 3 Zeer ernstig Algemeen: De pijn is altijd aanwezig Specifiek: - pijn bij niet/ anders bewegen, ook na vakantie - zwellingen - verandering huidkleur en/of huidtemperatuur - dood ('lamme arm'/zwaar vermoeid) / tintelend gevoel DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

13 In Nederland neemt het deel van alle werknemers dat RSI klachten (fase 1, 2 als 3 samen) heeft nog steeds toe: dit percentage is in 2005: 27%. Dit is echter een gemiddelde over alle soorten werk (beeldschermwerk en niet-beeldschermwerk). Voor de sector financiële dienstverlening ligt dit percentage lager: totaal 21,6 % van de werknemers in deze sector heeft RSI klachten (nek,schouder arm klachten); bij 8,5 % van het totale aantal werknemers in deze sector zijn deze klachten chronisch. De factoren die RSI veroorzaken zijn divers. Zo speelt de werkorganisatie een rol, maar ook de tijdsduur van het werk, de ergonomie van de werkplek en het gedrag inclusief leefstijl van de medewerker zijn van belang. Deze werkfactoren die een relatie hebben met het ontstaan van RSI kunnen ingedeeld worden in de volgende 5 groepen (werkdruk is hier niet opgenomen omdat dit onderwerp apart behandeld wordt in hoofdstuk 1.1): 1. Werktaken 2. Werktijden 3. Werkplek 4. Werkgedrag 5. Implementatie van de maatregelen 3.2 Werktaken Bij werktaken gaat het om de soort taken die een medewerker op een dag uitvoert, waarbij ook voldoende individuele regelmogelijkheden aanwezig zijn. Een brede en afwisselende functie heeft naast uitvoerende taken ook zaken als werkvoorbereiding en ondersteuning en kent wisselende moeilijkheidsgraden. Verder heeft zo n functie autonome keuzemogelijkheden in werkvolgorde, werktempo of werkmethode en contactmogelijkheden met collega s en/of derden. Afwisselend werk ontstaat door het samenvoegen van meerdere taken in een functie. Als voorbereiding op het uitvoerende werk kan bijvoorbeeld eerst in werkoverleg het werk worden gepland, verdeeld en afgestemd. Ook kan uitvoerend werk worden uitgebreid met bijvoorbeeld kwaliteitscontrole van het uitgevoerde werk, administratie of het inwerken van collega s. Afwisseling van taken heeft in het algemeen als voordeel dat medewerkers flexibeler inzetbaar zijn in het bedrijf tijdens bijvoorbeeld tijdelijke onderbezetting. Ook kan de betrokkenheid bij het bedrijf verbeteren omdat men een breder inzicht heeft in de bedrijfsvoering en er meer mogelijkheden zijn voor andere functies. Tevens vermindert de kans op lichamelijke klachten doordat de bewegingsarmoede wordt doorbroken die optreedt tijdens monotoon werk. Hoe gevarieerder de functie, hoe minder risico op RSI en hoe minder inspanning er gedaan hoeft te worden op de hierna gelegen punten om tot een gezonde werksituatie op het gebied van RSI te komen. Vergelijk de RSI-risico s maar van een medewerker die alleen de hele dag gegevens invoert met die van een medewerkers die op een dag een dusdanige afwisseling heeft dat hij 3 uur per overlegt, 3 uur per dag achter de PC zit en 2 uur per dag diverse werkzaamheden zoals controles uitvoert. Een utopie om dit laatste voor iedere medewerker te bereiken, maar er zijn zeker mogelijkheden verbetering in de huidige situatie in bedrijven door te voeren. DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

14 3.3 Werktijden Bij werktijden gaat het om de duur van het beeldschermgebonden werk en de onderbrekingen in het werk. Regelmatige en natuurlijke (= niet opgelegde) pauzes zijn nodig, maar ook beperking van het totaal aantal uren beeldschermwerk op een dag heeft grote invloed op het ontstaan van RSI-klachten. Deskundigen zijn het er over eens dat maximaal 4 uur per dag beeldschermwerk (inclusief het beeldschermwerk thuis) een grens is die voor de meeste werknemers niet leidt tot gezondheidskundige klachten. Hoe verder daarboven, hoe groter de kans op RSI-klachten. In eenzijdige taken, die alleen uit beeldschermwerk bestaan is natuurlijke afwisseling niet aanwezig. Maatregelen kunnen in drie niveaus worden opgesplitst: - zeer korte rustmomenten op de werkplek zelf (micro-pauzes van 20 seconden tot enkele minuten, bij voorkeur invullen met bewegingsoefeningen); - geplande korte rustmomenten waarbij de werkplek wordt verlaten en/of elders werkzaamheden worden verricht (5 tot 10 minuten); door bestaande pauzes op te delen en te spreiden over de dag kan ook doorbreking worden bereikt. Op dit terrein is veel onderzoek verricht in Scandinavië. Actieve pauzes (dus geen internet of patience als pauze, maar bijv. op een andere verdieping koffie halen, post wegbrengen, uitvoeren van rek- en strekoefeningen enz.) bevorderen het herstel het beste vergeleken met passieve pauzes (koffie drinken, bijpraten met collega s). Het positieve effect is het grootst wanneer de bestaande ochtend- en middagpauzes worden opgedeeld in pauzes van minstens 10 minuten waarbij de totale dagelijkse pauzetijd iets wordt vergroot. In de Arbo-wet staat hierover dat een medewerker na 2 uur beeldschermwerk het werk af moet wisselen met andersoortige taken en als dat niet mogelijk is een pauze moet nemen van minimaal 10 minuten. - beperking van de duur van het werk (in uren). Voor een bedrijf is het vaak eenvoudiger de totale duur van het werk te beperken voor dit soort eenzijdige taken door meer part-timers in dienst te nemen. Er zijn goede computerprogramma s (pauze-software of beeldschermtachograaf) in de handel die zelf aangeven waneer het tijd is voor zo n pauze. De meeste van deze programma s zijn instelbaar aan de wensen van de medewerker en de karakteristieken van zijn taak. 3.4 Werkplek Een slecht ontwerp en/of inrichting van de werkplek en/of werkomgeving kan het werk extra belastend maken. Dat komt omdat werknemers in ongustige werkhoudingen (kunnen) werken. Werken in een ongunstige werkhouding is het gevolg van een werkplek die niet goed is ingesteld of niet goed ingesteld kan worden. Hierdoor ontstaan niet-neutrale gewrichtstanden (Bijvoorbeeld werken met gedraaide nek, typen met gestrekte armen of achterovergebogen polsen). Vaak wordt gedacht dat verbetering van de ergonomie (hardware-maatregelen op de werkplek) het meeste effect heeft om RSI-gerelateerde klachten te voorkomen. Preventief gezien is een goede beeldschermwerkplek echter niet meer dan een randvoorwaarde. Bij een minder optimale werkplek zal men eerder klachten krijgen, maar het is zeker niet de meest belangrijke factor. Voor mensen met RSI-klachten in fase 2 of 3 is een ergonomisch optimale werkplek wel essentieel. De werkplek kan in zulke situaties eventueel tijdelijk zeer vergaand DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

15 worden aangepast bijvoorbeeld door zit-sta-werkplekken, meebewegende armondersteuningen of spraakherkenning. Bij het ergonomisch inrichten van de werkplek gaat het om: - het beeldscherm: kwaliteit,plaatsing, kijkafstand e.d., - tijdens het typen en/of muizen een zo ontspannen mogelijke werkhouding te creëren waarbij de grootte van de (statische) belasting zoveel mogelijk wordt beperkt, - spiegelingen, daglicht, lichtwering en verlichting, - kwaliteit en plaats invoermiddelen (als toetsenbord en muis), - de werkstoel, - de kantoorwerktafel, - lawaai, - binnenklimaat, - accessoires als voetensteunen, documenthouders, armsteunen, headsets, e.d.. Tegenwoordig worden steeds meer laptopcomputers of notebooks gebruikt. Deze draagbare computers voldoen niet aan de ergonomische eisen uit de Arboregeling en mogen daarom niet langer dan 2 uur per dag gebruikt worden. Het is wel mogelijk de laptop computer ergonomisch geschikt te maken door gebruik te maken van een docking station of door aan de laptop een gewoon toetsenbord en gewone muis te verbinden en de laptop hoog en verder weg te plaatsen (laptophouder), zodat men recht op het scherm kan kijken. De technische kwaliteit van het beeldscherm van een laptopcomputer is tegenwoordig goed. 3.5 Werkgedrag Het werkgedrag van de medewerkers speelt een belangrijke rol: gebruikt de medewerker zijn pauzes, neemt hij de afwisseling indien het werk dit toelaat (medewerkers moeten zichzelf aanleren de aanvullende werkzaamheden zoals overleg, bellen, kopiëren, klantenbezoek niet op te sparen maar juist te spreiden), gebruikt hij of zij zijn werkplek en hulpmiddelen zoals deze bedoeld zijn, heeft de medewerker voldoende beweging naast het werk of tijdens het werk? De medewerker kan zelf bepalen of deze zijn of haar werkzaamheden op de minst belastende manier uitvoert, zoals afwisselen tussen links en rechts de muis gebruiken, meer functietoetsen gebruiken in plaats van de muis. Daarnaast behoort tot deze groep maatregelen de beweging die medewerkers zelf voor, tijdens en na het werk nemen, zoals bewegen in kantoor (lopen, traplopen etc.), bewegen rondom het werk (wandelen tijdens de lunch, fietsen naar het werk) en sporten en bewegen in werktijd, of de eigen tijd van de medewerker. 3.6 Maatregelen Er zijn erg veel maatregelen bekend om RSI aan te pakken, alleen over de effectiviteit van elke maatregel afzonderlijk is er nog beperkte kennis aanwezig. Wel is het algemeen onderschreven dat om RSI serieus aan te pakken men tegelijkertijd meerdere aangrijpingspunten moeten benutten, te beginnen bij de bron. In een wetenschappelijk onderzoek uit 2004 (Blatter, B.M. e.a., RSI-maatregelen: preventie, behandeling en reïntegratie, Ministeries SZW/VROM, Den Haag ) In deze studie wordt op basis van een literatuurstudie inzicht gegeven in de effectiviteit van RSI-maatregelen, maar ook in de kosten van de maatregelen en in de praktijkervaringen van deskundigen met de maatregelen. Het belangrijkste aangrijpingspunt is de blootstelling aan beeldschermwerk: t.w.: het aantal uren per dag dat een me- DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

16 dewerker aan het beeldscherm doorbrengt. Deze wordt het sterkst bepaalt door het ontwerp van de functie. Uit onderzoek blijkt tevens dat de factor ''Werkplek'' een zwakkere relatie heeft met de kans op het ontstaan van RSI. De andere groepen oplossingen bevinden zich meer in het middengebied. De resultaten van het voornoemde onderzoek zijn gebruikt voor het vullen van navolgendematrix met maatregelen die samen de longlist vormen. Waar in de matrix niets is ingevuld, bleek geen informatie aanwezig te zijn. Naam oplossing Aangrijpingspunt Effectiviteit + beperkt wetenschappelijk bewijs Kosten +: < 50 pp 0: pp -:> 100 pp Ervaring ++:belangrijk e maatregel +: nodig 0: oneens -: geen bewijs over nut afwisseling in taken 2. Werktaken goede taakverdeling 2. Werktaken takenpakket 2. Werktaken maximaal 6 uur beeldschermwerk per dag 1. Werktijden voorkomen van structureel overwerk 1. Werktijden regelmatige korte pauzes nemen in plaats van één of meer lange pauzes 1. Werktijden pauze of ander werk na 2 uur beeldschermwerk 1. Werktijden inpassen herstelpauzes in het werk na een piekinspanning 1. Werktijden aanbieden opleidingsmogelijkheden om nieuwe taken te leren 2. Werktaken + - keuze eigen werktempo en werkvolgorde 2. Werktaken werktechniektraining 3. Werkgedrag zorgen voor voldoende herstel thuis 3. Werkgedrag - + uitvoeren rek- en strekoefeningen tussen werk door 3. Werkgedrag gebruik pauzesoftware bij het werk 3. Werkgedrag + + bedrijfsfitness 3. Werkgedrag gezonde life style 3. Werkgedrag fietsen naar en van het werk 3. Werkgedrag lunchwandelen 3. Werkgedrag gebruik van stoelmassage 3. Werkgedrag nemen micropauzes tussen het werk door 3. Werkgedrag + + gebruik functietoetsen in plaats van de muis 3. Werkgedrag afwisselen tussen links- en rechtshandig muizen 3. Werkgedrag - + armen afsteunen op tafel 3. Werkgedrag + + niet onnodig overwerken 3. Werkgedrag DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

17 afwisselingsmogelijkheden in taken daadwerkelijk gebruiken 3. Werkgedrag ergonomische werkplekinrichting (desktop en laptop) 4. Werkplek zit statafel 4. Werkplek minitoetsenbord 4. Werkplek splittoetsenbord 4. Werkplek optische muis 4. Werkplek alternatieve muis 4. Werkplek groot en plat beeldscherm 4. Werkplek software met spraakherkenning 4. Werkplek headset bij telefoongebruik 4. Werkplek voorlichting over gezond werken en gezond werkgedrag 5. Implementatie begeleiding nieuwe medewerkers 5. Implementatie werkplekconsulent 5. Implementatie schriftelijke handleiding voor goede werkplekinstelling 5. Implementatie - + ergonomisch spreekuur bij klachten van werknemers 5. Implementatie - 0 werkplekpaspoort met instelgegevens van de werkplek voor elke 5. Implementatie - + werknemers oogonderzoek bij klachten van werknemers 5. Implementatie - - interactieve voorlichting op computer 5. Implementatie - - DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

18 4. Reïntegratie 4.1 Inleiding De ervaringen van bedrijven en arboconvenanten, met het onderwerp reïntegratie, maken duidelijk dat er feitelijk sprake is van twee nogal verschillende terreinen: - Vroege reïntegratie in de zin van bespoedigen van de terugkeer naar werk (binnen en buiten de eigen functie) van mensen die zich ziek meld(d)en: verzuimmanagement - Reïntegratie van WAO-ers op de arbeidsmarkt Het eerste terrein gaat over het implementeren van een werkwijze waarmee de Wet Verbetering Poortwachter zo goed mogelijk kan worden uitgevoerd. Tevens gaat het erom verzuimsituaties zo gericht mogelijk en zo effectief mogelijk te benaderen. Daarbij gaat het om praktische ondersteuning aan verzuimer en werkgever ten behoeve van een zo snel mogelijke én verantwoorde terugkeer naar werk. Bij de als goede praktijk te benoemen manier van werken is sprake van een gedemedicaliseerde aanpak, door degenen die in die wet als centrale actoren genoemd staan, dat zijn werkgever/leidinggevende en (verzuimende) werknemer. Zij hebben niet van huis uit de beschikking gekregen over alle kwesties die daarbij van belang zijn. Verscheidene arboconvenanten hebben daarom activiteiten op dit vlak ondernomen onder de titel vroege reïntegratie. Ook, vaak grotere, bedrijven en enkele sectoren zonder een arboconvenant namen maatregelen op dit terrein. Tot de oplossingen ter zake behoren: - voorlichting aan betrokkenen - de inrichting van voorzieningen - deskundige ondersteuning bij de uitvoering van hun taken. We gaan daar verderop op in. Het tweede domein gaat over het weer aan het werk krijgen van mensen met een door UWV als zodanig vastgestelde arbeidshandicap en bijbehorende uitkering, die zich (inmiddels) reeds geruime tijd (al of niet gedeeltelijk) buiten het arbeidsproces bevinden. Diverse sectoren hebben daartoe in de sfeer van een arboplusconvenant activiteiten op dit gebied toegevoegd aan het plan van aanpak van hun arboconvenant. Tot deze activiteiten behoren: - het traceren van en in contact treden met de populatie - het opbouwen van op de doelgroep gerichte programma s. Ook hierop gaan we in. De beide terreinen leveren, als het gaat om oplossingen, uiteenlopende voorbeelden op. Voor het traceren van oplossingen die van belang kunnen zijn voor het Verbond van Verzekeraars valt het op dat deze niet per sé uit aanpalende sectoren dienen te komen. Relevante oplossingen, op beide terreinen van reïntegratie, laten zich in uiteenlopende sectoren vinden. Principes die een praktijk als goed doen onderscheiden hebben immers slechts op één aspect een relatie tot de aard van de dominante werksoort en de arbeidsrisico s in een sector. Dat is dat functionarissen die werkzaam zijn in het verband van een goede praktijk (bijvoorbeeld op of voor een brancheloket) de sector waar zij voor werken en de specifieke arbeidsomstandigheden daarbinnen goed kennen. DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

19 Over het fenomeen bronaanpak nog het volgende: strikt genomen is de beste bronaanpak voor verzuim (en ultimo voor arbeidsongeschiktheid / WAO) het treffen van maatregelen ter voorkóming daarvan. Dikwijls wordt gedacht dat dat dan gaat over preventie (van arbeidsrisico s). Dit is zonder twijfel zinnig, maar mensen vallen niet alleen uit omdat zij aan het soort arbeidsrisico s bloot staan waar deze nota in de hoofdstukken 1 t/m 3 over spreekt. Ook vallen mensen niet alleen uit omdat zij aan andere arbeidsomstandigheden bloot staan. Een goed deel van de aanleidingen voor verzuim bestaat uit omstandigheden waar de werkgever geen bron aanpak voor kan opstellen en uit omstandigheden waar de betrokkene in hoedanigheid van werknemer niets aan kan doen. Er zijn dingen die je overkomen, er zijn kwesties die in je directe omgeving spelen, mensen krijgen ongelukken, worden meer of minder ernstig ziek, komen in meer of minder ernstige psychische problemen, etc. Het denken in termen van een échte bronaanpak ten aanzien dáárvan is in dit verband een illusie. Wél wordt in dit verband steeds meer het credo beluisterd Ziekte overkomt je, verzuim is een keuze. Dat klinkt ook in onderstaande door. 4.2 Kenmerken oplossingen verzuimmanagement Invalshoek werkgever De leidinggevende zal er met een goed verzuimmanagement in slagen de schadelast van arbeidsverzuim voor de werkgever te beperken. Verzuimmanagement zal ook invloed hebben de relatie werkgever werknemer. Ter toelichting daarop het volgende. Werkgever en werknemer gaan met een arbeidscontract een onderlinge relatie aan. Richting werknemer zal het de werkgever daarbij gaan om het handhaven en verder bevorderen van zijn inzetbaarheid. Een aanleiding, welke dan ook, om niet naar het werk te gaan, zal aan de bron moeten worden benoemd en aangepakt en wel op zo n manier dat deze zowel werknemer als werkgever in zijn waarde laat. Het werken aan een beter verzuimmanagement maakt dan vaak dat er ook nagedacht gaat worden over het arbeidsomstandighedenbeleid in het algemeen. Soms zien we dat een begrip als gezondheidsmanagement gebruikt gaat worden. Strikt legalistisch gezien dient de werkgever in zijn rol als claimbeoordelaar resp. casemanager 1 a) de vraag te beantwoorden of hij het loon van een verzuimende werknemer doorbetaalt en b) activiteiten te initiëren die maken dat hij (achteraf aantoonbaar) het maximale doet om het verzuim zo kort mogelijk te laten duren. De verplichting tot het doorbetalen van loon berust bij de werkgever in situaties waar de werknemer niet in staat is tot het verrichten van arbeid (BW 629). De vraag óf een werknemer daartoe niet in staat is, is aan hen beiden om te beantwoorden. Ook de opbouw van een plan van aanpak om de situatie te verbeteren is aan hen beiden. Indien de veronderstelling is dat verzuim altijd op één of andere wijze samenhangt met ziekte, dan ligt het voor de hand om een bedrijfsarts standaard in te roepen als het verzuim enkele dagen duurt. Veel leidinggevenden stellen immers (terecht) dat zij geen arts zijn en dus geen uitspraak kunnen doen over het al of niet terecht zijn van een verzuim. De bedrijfsarts vervult dan voor zowel leidinggevende als betrokken werknemer de rol van een neutrale en objectieve beoordelaar van de grondslag van het verzuim. 1 Term uit de Wet Verbetering Poortwachter. DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

20 Wij komen ook praktijken tegen waarin de één-op-één verbinding tussen verzuim en een veronderstelde ziekte niet automatisch wordt gelegd. De wetenschap dat verzuim ook ontstaat uit situaties waar geen rechtstreekse relatie bestaat met ziekte, speelt daarbij een rol. In deze gevallen worden bedrijfsartsen minder vaak ingeschakeld. Alleen indien bij leidinggevende en/of werknemer (eenzijdig of beiderzijds) onduidelijkheid bestaat over de mogelijkheid tot het verrichten van arbeid wordt zonodig een derde (bijvoorbeeld bedrijfsarts of arbeidsdeskundige) om een beoordeling en advies gevraagd. Bij oplossingen op dit terrein is sprake van voorzieningen die de werkgever / leidinggevende en de medewerker daarbij ondersteunen. Als het gaat over medische beperkingen is het de bedrijfsarts die hierbij de rol heeft om vanuit zijn deskundigheid advies te geven. De beantwoording van de vraag of het maximale wordt gedaan om het verzuim te beperken kan gedeeltelijk worden opgehangen aan de mate waarin de termijnen en dossiervoorschriften van de Wet Verbetering Poortwachter in acht worden genomen. Met alleen het handhaven van termijnen en dossiervoorschriften wordt verzuim echter nog niet per sé beperkt. Bij oplossingen is daarom ook ten aanzien van het concreet reduceren van verzuim sprake van ondersteunende voorzieningen. In de fact sheets (zie hoofdstuk 5) staan verwijzingen. Invalshoek werknemer De werknemer ervaart de aanleiding om niet naar het werk te kunnen gaan in verreweg de meeste gevallen als onplezierig. Je meldt je niet ziek omdat je dat leuk vindt. Het feit dat de werkgever het loon doorgaans toch zal doorbetalen creëert bij werknemers het gevoel zich te moeten rechtvaardigen en te moeten bewijzen waarom zij niet in staat zijn te werken. Dat gegeven roept een zekere onbalans op in de relatie tussen werknemer en leidinggevende/werkgever. De werknemer ervaart zelf een ongemak en de werkgever is hem/haar terwille, althans zo is de perceptie, als deze dat aanvaardt en het loon doorbetaalt. Dit kan de situatie creëren dat werknemer zich in sommige situaties geplaatst voelt tegenover de leidinggevende en de door hem ingehuurde bedrijfsarts en evt. casemanager en anderen. Oplossingen voor deze onbalans bestaan uit voorzieningen als een heldere voorlichting over rechten en plichten, transparante afspraken over (verwachtingen t.a.v.) de rol van de bedrijfsarts en anderen, onafhankelijke telefonische ondersteuning van de werknemer en bijvoorbeeld mogelijkheden om een consulent van de vakbond te raadplegen. De werknemer zal er met een goed verzuimmanagement in slagen zo min mogelijk last te ervaren van omstandigheden die maken dat hij tijdelijk niet in staat is tot het verrichten van arbeid. Als er sprake is van een ziekte, een fysiek of psychisch ongemak, dan zal een optimaal verzuimmanagement er aan trachten bij te dragen dat die ziekte zo snel mogelijk verdwijnt en ook dat deze een zo gering mogelijke belemmering is voor het alsnog verrichten van al of niet aangepaste arbeid. Desgewenst wordt de medewerker de gelegenheid gegeven zich hierbij te laten ondersteunen door een onafhankelijk opererende deskundige (bijv. een bedrijfsarts en/of interventiedeskundigen). Als er sprake is van andere omstandigheden (dan ziekte ) dan zal een optimaal verzuimmanagement maken dat die omstandigheden aangepakt worden en eventueel verdwijnen. Tegelijkertijd dient de verzuimende werknemer er tijdig op attent gemaakt te worden wat hij/zij van zijn kant zou moeten doen om langdurige arbeidsongeschiktheid te voorkomen en DEXIS Arbeid, vhp ergonomie, Erbo-balans,

RSI voorkomen en verminderen

RSI voorkomen en verminderen RSI voorkomen en verminderen Huub Pennock, Ergo-balans 06-5203 1514 h.pennock@ergo-balans.nl www.ergo-balans.nl september 2007 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Oorzaken RSI... 3 1 Werktaken... 4 2 Werkdruk...

Nadere informatie

Stafpersoneel / leidinggevenden / technici

Stafpersoneel / leidinggevenden / technici Stafpersoneel / leidinggevenden / technici Onder stafpersoneel / leidinggevenden / technici (hierna stafpersoneel) vallen meerdere beroepen. Veel administratief, calculatie- en voorbereidend werk is geautomatiseerd.

Nadere informatie

Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente

Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente Gezond werken aan het beeldscherm (voor leidinggevenden) Brochure voor leidinggevenden over de gezondheidsrisico s van beeldschermwerk Inhoudsopgave Gezond werken

Nadere informatie

Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente

Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente Gezond werken aan het beeldscherm (voor medewerkers) Brochure voor medewerkers over het voorkomen van gezondheidsklachten door beeldschermwerk Inhoudsopgave Gezond

Nadere informatie

Checklist voor opsporen beeldschermgebonden lichamelijke klachten

Checklist voor opsporen beeldschermgebonden lichamelijke klachten Checklist voor opsporen beeldschermgebonden lichamelijke klachten vhp ergonomie Huygensstraat 13a 2515 BD s-gravenhage t 070 389 2010 e info@vhp-ergonomie.nl i www.vhp-ergonomie.nl 1 Blok 1: klachten 1

Nadere informatie

RSI. Informatie voor werknemers en werkgevers

RSI. Informatie voor werknemers en werkgevers RSI Informatie voor werknemers en werkgevers RSI RSI (Repetitive Strain Injury) is de veelgebruikte verzamelnaam voor klachten aan nek, bovenrug, schouders, armen, polsen en handen. Deze klachten komen

Nadere informatie

1. Arbowet: plichten van de werkgever

1. Arbowet: plichten van de werkgever Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 1. Arbowet: plichten van de werkgever... 1 1.1 Pak risico s aan bij de bron... 2 1.2 Wat is psychosociale arbeidsbelasting (PSA)?...

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI!

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI! Hogeschool van Amsterdam Beeldschermwerk? Voorkom RSI! RSI, dat krijg ik toch niet, dat krijgen anderen... Iedereen die dagelijks langer dan 2 uur ononderbroken op de computer werkt loopt het risico om

Nadere informatie

Voorkomen is nog altijd beter dan.

Voorkomen is nog altijd beter dan. Voorkomen is nog altijd beter dan. Colofon Auteur Erwin Napjus Human-Invest B.V. Loosdrecht/ Oktober 2012 Inleiding Een gezonde en veilige werkomgeving is belangrijk. Voor uw medewerkers, maar ook voor

Nadere informatie

RSI beleid NIKHEF RSI beleid NIKHEF

RSI beleid NIKHEF RSI beleid NIKHEF Arbocatalogus Nikhef Nummer RSI0004V1SVM Versie 1 Bestandsnaam: Arbo-management Occupational Health & Safety RSI beleid NIKHEF RSI beleid NIKHEF blz. 2 t/m 6 Inleiding blz. 2 Beschrijving problematiek

Nadere informatie

Vragenlijst Beeldschermwerk

Vragenlijst Beeldschermwerk dienst Arbo en Milieu Vragenlijst Beeldschermwerk vrije Universiteit amsterdam INLEIDING AANVULLENDE VRAGEN Om voor uzelf een indruk te krijgen van mogelijke knelpunten in uw eigen werksituatie kunt u

Nadere informatie

Arbo- en Milieudienst

Arbo- en Milieudienst Arbo- en Milieudienst KANS B.Groenenberg, bedrijfsarts 19 november 2013 1 KANS - Wat is KANS? - Welke factoren kunnen KANS veroorzaken? - Wat kan de medewerker doen bij KANS? - Wat kan de PAM doen bij

Nadere informatie

Arbocatalogus Grafimedia

Arbocatalogus Grafimedia Arbocatalogus Grafimedia Van werkdruk naar werkplezier Presentatie voor gebruik in eigen bedrijf Arbocatalogus Grafimedia Van Werkdruk naar Werkplezier Presentatie voor gebruik in het eigen bedrijf Deze

Nadere informatie

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter.

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter. Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA Hollen Stilstaan bij Werkdruk dát maakt zorg beter Anita Hertogh Waarom is Zorg en Welzijn een van de prioritaire sectoren voor

Nadere informatie

Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico s beeldschermwerk voor individuele werknemers

Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico s beeldschermwerk voor individuele werknemers Als u deze vragen beantwoordt, merkt u of u een verhoogd risico loopt op gezondheidsproblemen door RSI of werkdruk. U kunt de hele checklist invullen of volstaan met enkele onderdelen. U krijgt echter

Nadere informatie

Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1

Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1 Aspecifieke klachten aan arm, nek en/of schouder 1 blijven? In de linkerkolom vindt u de verschillende onderwerpen die in deze folder behandeld worden. Door te klikken op deze items gaat u direct naar

Nadere informatie

Interventies Houdings- en Bewegingsapparaat

Interventies Houdings- en Bewegingsapparaat Interventies Houdings- en Bewegingsapparaat 2013 Re. Entry is samenwerkingspartner binnen FIT Return (zie www.fit-return.nl) 1 Arbeid en Belastbaarheid Intake Fysiek (Arbeids- Bedrijfsfysiotherapeut) De

Nadere informatie

Checklist Beeldschermwerk voor individuele medewerkers

Checklist Beeldschermwerk voor individuele medewerkers Bijlage 1 Checklist Beeldschermwerk voor individuele medewerkers Als u deze vragen beantwoordt, merkt u of u een verhoogd risico loopt op gezondheidsproblemen door beeldschermwerk of werkdruk. U kunt de

Nadere informatie

Wat is er aan de hand?

Wat is er aan de hand? Wat is er aan de hand? Hieronder staan allerlei praktijksituaties die op jou van toepassing kunnen zijn. Herken je hier iets van? Als je op de items klikt, krijg je als advies welke oplossingen uit de

Nadere informatie

KANS in de Arbocatalogus UMC s

KANS in de Arbocatalogus UMC s KANS in de Arbocatalogus UMC s NFU-090792 d.d. 13-03-09 1. Het risico KANS of RSI? KANS wordt ook wel aangeduid met de term RSI. Omdat er geen eenduidigheid bestaat over de gebruikte terminologie worden

Nadere informatie

Voorbeeld-reïntegratieprotocol

Voorbeeld-reïntegratieprotocol Dit TNO rapport is gemaakt in opdracht van Sectorfondsen Zorg en Welzijn 1 Voorbeeld-reïntegratieprotocol Beknopte reïntegratieprotocol (m.n. voor kleinere instellingen) TNO rapport 17944/35419.bru/wyn

Nadere informatie

Werkdruk en uw team Checklist voor leidinggevenden.

Werkdruk en uw team Checklist voor leidinggevenden. Werkdruk en uw team Checklist voor leidinggevenden. Met deze vragenlijst kunt u knelpunten in het werk binnen uw team of afdeling opsporen. Vragen die u met nee beantwoordt, tonen aan dat er verbetering

Nadere informatie

Interne instructie Arbeidsinspectie. Beeldschermwerk. 2. AANPAK 2.1 Wettelijke grondslag 2.2 Indicatie beeldschermwerk 2.3 Inspectie 2.

Interne instructie Arbeidsinspectie. Beeldschermwerk. 2. AANPAK 2.1 Wettelijke grondslag 2.2 Indicatie beeldschermwerk 2.3 Inspectie 2. Interne instructie Arbeidsinspectie Beeldschermwerk INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. AANPAK 2.1 Wettelijke grondslag 2.2 Indicatie beeldschermwerk 2.3 Inspectie 2.4 Handhaving 3. ACHTERGRONDINFORMATIE 3.1

Nadere informatie

NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! Verzuim & Re-integratie

NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! Verzuim & Re-integratie NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! Verzuim & Re-integratie Nummer 11, september 2006 NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! NIEUWS OVER GEZOND UITGEVEN! INHOUD NIEUWS OVER GEZOND UITGEVEN! Dit nieuwsbulletin is

Nadere informatie

Praktische handleiding opzetten RSI-preventiebeleid

Praktische handleiding opzetten RSI-preventiebeleid Inhoudsopgave Inleiding... 2 1 RSI-preventiebeleid... 3 1.1 Stap 1: Problematiek in kaart brengen... 4 1.2 Stap 2: Prioriteiten stellen... 5 1.3 Stap 3: Plan van aanpak... 7 2 Evalueren... 9 1 Inleiding

Nadere informatie

BEDRIJFSZORG WERKT ALTIJD!

BEDRIJFSZORG WERKT ALTIJD! BEDRIJFSZORG WERKT ALTIJD! De beste aanpak van preventie en verzuimbeheersing BEDRIJFSZORGPAKKET Belangrijk aandachtspunt Verzuim en vitaliteit van medewerkers blijven voor werkgevers een belangrijk aandachtspunt.

Nadere informatie

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige De arbeidsdeskundige en PSA Patrick Ox - arbeidsdeskundige Expereans: even voorstellen Expertisecentrum voor verzuim-, re-integratievraagstukken en Arboconcepten Nieuwe Stijl. Onafhankelijk, landelijk,

Nadere informatie

CHECKLIST TELEWERKEN Werkzaamheden Voorwaarden en faciliteiten Telewerkovereenkomst Nota Bene

CHECKLIST TELEWERKEN Werkzaamheden Voorwaarden en faciliteiten Telewerkovereenkomst Nota Bene CHECKLIST TELEWERKEN Deze checklist biedt een aantal die behulpzaam zijn bij de invoering van telewerken binnen de arbeidsorganisatie. Werkzaamheden er zijn werkzaamheden die geschikt zijn voor telewerk:

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijnklachten van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s.

Nadere informatie

Zorgen voor is vooruitkijken. CZ Diensten en tarieven 2014. Gezondheids- en verzuimmanagement

Zorgen voor is vooruitkijken. CZ Diensten en tarieven 2014. Gezondheids- en verzuimmanagement CZ Diensten en tarieven 2014 Zorgen voor is vooruitkijken Gezondheids- en verzuimmanagement Hier vindt u een overzicht van alle diensten van CZ op het gebied van arbo-, gezondheids- en verzuim management.

Nadere informatie

Workshop Up to date agressiebeleid

Workshop Up to date agressiebeleid 1 Workshop Up to date agressiebeleid Van beleid naar praktijk 27 mei 2015 William Bertrand w.bertrand@radarvertige.nl Programma Introductie Feiten en cijfers enquête Knelpunten uit de praktijk Kijk op

Nadere informatie

Psycho Sociale Arbeidsbelasting

Psycho Sociale Arbeidsbelasting Psycho Sociale Arbeidsbelasting Webinar SCCM 17 juni 2014 Tamara Onos Auxilium HSE Onderwerpen webinar - Relevantie PSA - Onderwerpen PSA - Arbowet- en regelgeving - PSA in praktijk - Inventarisatie van

Nadere informatie

Hoe blijf je er gezond bij?

Hoe blijf je er gezond bij? Het Nieuwe Werken Hoe blijf je er gezond bij? Aandachtspunten bij een verantwoorde introductie W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 1 10-09-10 09:19 W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 2 10-09-10 09:19 Het Nieuwe

Nadere informatie

Re-integratie & Preventie mogelijkheden ARBO West

Re-integratie & Preventie mogelijkheden ARBO West Re-integratie & Preventie mogelijkheden ARBO West BELASTBAARHEIDSMANAGERS benut uw mogelijkheden 1 Re-integratie & Preventie mogelijkheden ARBO West Ons credo is: ARBO West Benut Uw Mogelijkheden. Hiermee

Nadere informatie

Meten en oplossen! Werkdrukinstrument voor de detailhandel

Meten en oplossen! Werkdrukinstrument voor de detailhandel Meten en oplossen! Werkdrukinstrument voor de detailhandel COLOFON Dit is een uitgave van de Commissie Sociale en Onderwijsaangelegenheden van het Hoofdbedrijfschap (HBD). Het HBD is een samenwerkingsverband

Nadere informatie

4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU

4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU 4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinatoren agressie en geweld, management,

Nadere informatie

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener IZA Bedrijfszorg Informatie voor werkgevers Goed voor elkaar D3742-201311 IZA Bedrijfszorg: beste aanpak van

Nadere informatie

Psychosociale belasting op het werk. informatie voor werknemers over o.a. seksuele intimidatie, agressie en pesten.

Psychosociale belasting op het werk. informatie voor werknemers over o.a. seksuele intimidatie, agressie en pesten. Psychosociale belasting op het werk informatie voor werknemers over o.a. seksuele intimidatie, agressie en pesten. Psychosociale belasting op het werk informatie voor werknemers over o.a. seksuele intimidatie,

Nadere informatie

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Helger Siegert. Agenda

Helger Siegert. Agenda Stand van Zaken Arbeidsomstandigheden www.molens.nl en www.molen.pagina.nl Helger Siegert 1 Agenda Introductie Uitgangspunten Veranderingen in de wet Discussie 2 1 Arbeidsomstandigheden Wat is aandacht

Nadere informatie

Geen pijn in hand, arm, nek of schouder die een relatie met het werk heeft.

Geen pijn in hand, arm, nek of schouder die een relatie met het werk heeft. VOORKOM RSI / KANS! WAT IS RSI/ KANS? RSI is de verzamelterm voor allerlei aandoeningen en/of pijnklachten in de nek, schouders, armen, polsen en/of handen als gevolg van chronische overbelasting. Letterlijk

Nadere informatie

Checklist RSI-preventiebeleid

Checklist RSI-preventiebeleid Checklist RSI-preventiebeleid Onderwerp Informatie/ knelpunt? Prioriteit Inzicht 1. Verzuimgegevens Wat is het verzuimpercentage in uw organisatie? Hebt u inzicht in de verzuimoorzaken? Zo ja, is bekend

Nadere informatie

VGZ Bedrijfszorg werkt altijd!

VGZ Bedrijfszorg werkt altijd! VGZ Bedrijfszorg werkt altijd! De beste aanpak van preventie en verzuimbeheersing VGZ Bedrijfszorg Verzuim en vitaliteit van medewerkers blijft voor werk gevers een belangrijk aandachtspunt. Klachten en

Nadere informatie

Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente

Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente Voorbeelden van goede praktijken van gemeenten in de aanpak van beeldschermwerk Inhoudsopgave 6 3 2 6 Preventieve zorg, gedeelde verantwoordelijkheid bij gemeente

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijn van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s. Er is meer

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

VGZ Bedrijfszorg werkt altijd!

VGZ Bedrijfszorg werkt altijd! VGZ Bedrijfszorg werkt altijd! De beste aanpak van preventie en verzuimbeheersing VGZ Bedrijfszorg Verzuim en vitaliteit van medewerkers blijft voor werk gevers een belangrijk aandachtspunt. Klachten en

Nadere informatie

Protocol Opvang en nazorg na schokkende gebeurtenissen

Protocol Opvang en nazorg na schokkende gebeurtenissen Protocol Opvang en nazorg na schokkende gebeurtenissen Doel Door een goede opvang en nazorg bij schokkende gebeurtenissen wordt het risico op psychische overbelasting verminderd. Er is sprake van een schokkende

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE ARBEIDSBELASTING (PSA)

PSYCHOSOCIALE ARBEIDSBELASTING (PSA) PSYCHOSOCIALE ARBEIDSBELASTING (PSA) Wettelijke grondslag De maatregelen beschrijven op welke wijze werkgevers en werknemers invulling kunnen geven aan de wettelijke bepalingen uit de Arbowet. Bron: Arbowet

Nadere informatie

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener IZA Bedrijfszorg Informatie voor werkgevers Goed voor elkaar D3742-201502 IZA Bedrijfszorg: beste aanpak van

Nadere informatie

Een andere kijk op werken kanker en re-integratie

Een andere kijk op werken kanker en re-integratie Een andere kijk op werken kanker en re-integratie human support grensverleggend mensenwerk Kanker wordt steeds meer een chronische ziekte, dus krijgen organisaties en werkgevers in toenemende mate te maken

Nadere informatie

Arbocatalogus Tuincentra

Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Voorwoord Voor u ligt de Arbocatalogus Tuincentra, het oplossingenboek voor arborisico s in tuincentra. In de tuincentra denken we bij veiligheid automatisch

Nadere informatie

Toelichting. Thema 1: Oorzaken van werkstress. Hoofdvragen Wanneer is er voor jou sprake van werkstress? Heb je hier wel eens mee te maken?

Toelichting. Thema 1: Oorzaken van werkstress. Hoofdvragen Wanneer is er voor jou sprake van werkstress? Heb je hier wel eens mee te maken? Thema 1: Oorzaken van werkstress Hoofdvragen Wanneer is er voor jou sprake van werkstress? Heb je hier wel eens mee te maken? Welke situaties op het werk veroorzaken bij jou stress? Welke dingen in het

Nadere informatie

Rapport Inspectie Arbeidsomstandigheden

Rapport Inspectie Arbeidsomstandigheden Rapport Inspectie Arbeidsomstandigheden School: PCSS voor basisonderwijs De Arend Vestiging: Nunspeet Beschrijving: Protestants Christelijk Speciale School voor Basisonderwijs Onderzoek: drs. P.A. de Kloe

Nadere informatie

VERZUIMREGLEMENT (VE R S I E 2. 2 )

VERZUIMREGLEMENT (VE R S I E 2. 2 ) VERZUIMREGLEMENT (VE R S I E 2. 2 ) 1 Begripsbepalingen Medewerker: personeelslid van stichting PCPO Capelle-Krimpen Werkgever: Stichting PCPO Capelle-Krimpen Directeur: eindverantwoordelijke van de school.

Nadere informatie

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers

IZA Bedrijfszorg. De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener. Informatie voor werkgevers De kracht van Bedrijfszorg is dat medewerkers snel contact hebben met de juiste hulpverlener IZA Bedrijfszorg Informatie voor werkgevers Goed voor elkaar D3042-201502 IZA Bedrijfszorg: beste aanpak van

Nadere informatie

Inhoud. deel i het domein arbeid en gezondheid 31. Voorwoord 1 0

Inhoud. deel i het domein arbeid en gezondheid 31. Voorwoord 1 0 Voorwoord 1 0 1 Inleiding 1 2 1.1 Aanleiding en doelstelling 1 5 1.2 Doelstelling 2 4 1.3 Leeswijzer 2 6 deel i het domein arbeid en gezondheid 31 2 Wat is arbeid, wat is gezondheid? 3 3 2.1 Wat is arbeid?

Nadere informatie

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen HR&O november 2014 Opgesteld door: Asja Gruijters, adviseur HR&O 1 1. Inleiding Om te komen tot een integraal PSA-beleid is het belangrijk richtlijnen op

Nadere informatie

Preventie en verzuimkosten

Preventie en verzuimkosten Preventie en verzuimkosten Risico ontstaat door het niet weten wat je aan het doen bent (Warren Buffet) Pascalle Smit Strategisch adviseur duurzame inzetbaarheid Ervaring Goede hulp bij ontslag scheelt

Nadere informatie

arbo 42 11-10-2013 17:27:30

arbo 42 11-10-2013 17:27:30 arbo 42 11-10-2013 17:27:30 e brengen een hoge werkdruk vaak in verband met een breed scala aan gezondheids- en veiligheidsrisico s, variërend van vermoeidheid en fysieke klachten tot hartziekten of ongelukken

Nadere informatie

Gezond werken met de computer Hoe u zelf klachten kunt voorkomen aan armen, nek en/of schouders

Gezond werken met de computer Hoe u zelf klachten kunt voorkomen aan armen, nek en/of schouders Gezond werken met de computer Hoe u zelf klachten kunt voorkomen aan armen, nek en/of schouders Inhoud Pagina Wat is RSI of CANS? 3 Wat zijn de oorzaken van CANS/RSI? 4 Samen CANS voorkomen 4 Werktaken,

Nadere informatie

Verzuimprotocol: ziekteverlof aanvragen

Verzuimprotocol: ziekteverlof aanvragen Bij verzuim ligt het accent op wat je nog wel kan. Ziek is ziek, maar betekent niet automatisch dat je niet kunt werken. Ziekteverzuim is minder vrijblijvend en vraagt van werkgever en medewerker meer

Nadere informatie

Salbar Health Concept op de werkvloer.

Salbar Health Concept op de werkvloer. Salbar Health Concept op de werkvloer. Salbar Health Concept op de werkvloer: voor bedrijven die gezonde werkomstandigheden willen scheppen Over de toename en de gevolgen van ziekteverzuim, RSI, burn-out

Nadere informatie

1.10 Computeropstelling. veilig gebruik in het leslokaal

1.10 Computeropstelling. veilig gebruik in het leslokaal 1.10 Computeropstelling veilig gebruik in het leslokaal Werkwinkel info : Doelgroep : PA, TA, leerkrachten, directies Duurtijd : +/- 75 minuten Omschrijving : Computers en multimedia-apparatuur zijn geïntegreerd

Nadere informatie

Arbocatalogus Werkdruk en werkstress

Arbocatalogus Werkdruk en werkstress Arbocatalogus Werkdruk en werkstress Het werk gezond organiseren Brochure voor direct leidinggevenden Inhoudsopgave 5 Het werk gezond organiseren 3 5.1 Sociale steun 4 5.2 Preventieve maatregelen 4 5.3

Nadere informatie

ACHTERGROND ARBOCATALOGUS KINDEROPVANG

ACHTERGROND ARBOCATALOGUS KINDEROPVANG ACHTERGROND ARBOCATALOGUS KINDEROPVANG FCB, april 2009 Inhoud 1. Wat is een Arbocatalogus? 2. De Arbocatalogus en de Arbowet 3. De Arbocatalogus en de RI&E 4. Verantwoordelijkheden van de werkgever, de

Nadere informatie

Arbocatalogus Werkdruk en werkstress

Arbocatalogus Werkdruk en werkstress Arbocatalogus Werkdruk en werkstress Het werk gezond managen Brochure voor gemeentesecretarissen, directeuren en managers Inhoudsopgave 6 Het werk gezond managen 3 6.1 Randvoorwaarden 4 6.2 Gezond reorganiseren

Nadere informatie

Met Arbo West meer aanwezig

Met Arbo West meer aanwezig Productinformatie Met Arbo West meer aanwezig benut uw mogelijkheden Ons product We onderscheiden ons door vakmensen aan uw bedrijf te koppelen en niet een aansluitcontract. We willen het verlengstuk zijn

Nadere informatie

Verbetercheck ongewenst gedrag VVT Workshop ongewenst gedrag

Verbetercheck ongewenst gedrag VVT Workshop ongewenst gedrag Verbetercheck ongewenst gedrag VVT Workshop ongewenst gedrag Vul deze verbetercheck in om zicht te krijgen op waar uw organisatie staat met de aanpak rond ongewenst gedrag. Aan de hand van de scores kunt

Nadere informatie

Ziekteverzuimprotocol Pietje Puk BV

Ziekteverzuimprotocol Pietje Puk BV Ziekteverzuimprotocol Pietje Puk BV 1 Inleiding Voor de ziekteverzuimbegeleiding maken wij gebruik van een arboverpleegkundige. Per 16-12-2009 is onze arbeidsorganisatie contractueel verbonden aan een

Nadere informatie

Verzuimverlof aanvragen

Verzuimverlof aanvragen In dit protocol staan de door [naam organisatie] verplicht gestelde voorschriften en procedures als je door ziekte arbeidsongeschikt bent en je eigen werk niet kunt doen. 1. Verzuimverlof aanvragen Verzuimverlof

Nadere informatie

CHECKLIST VOOR BEELDSCHERMWERK

CHECKLIST VOOR BEELDSCHERMWERK CHECKLIST VOOR BEELDSCHERMWERK Toelichting In deze checklist zijn vragen opgenomen waarmee de gebruiker kan beoordelen of zijn taak, beeldscherm en werkplek aan de belangrijkste eisen (m.u.v. de software),

Nadere informatie

Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden

Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden Syllabus Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden Verzuimpreventie, veilig werken en een integrale aanpak U lapt de regels van de Arbowet natuurlijk niet aan uw laars. Maar kent u al uw arboverantwoordelijkheden?

Nadere informatie

www.gezonduitgeven.nl Checklist werkplekinstelling voor de medewerker

www.gezonduitgeven.nl Checklist werkplekinstelling voor de medewerker Basis checklist voor een gezonde werkplek Een goede werkhouding is van belang om prettig en gezond te werken. Met deze basis checklist kun je je werkplek zo instellen dat je gezondheidsklachten zoveel

Nadere informatie

Hierna treft u een uitwerking aan uit de praktijk van een thuiszorginstelling van:

Hierna treft u een uitwerking aan uit de praktijk van een thuiszorginstelling van: Arbo bijlage 04 A Programma van eisen thuiszorginstelling Hierna treft u een uitwerking aan uit de praktijk van een thuiszorginstelling van: een plan van aanpak voor het contracteren van een Arbo-dienst

Nadere informatie

Taakroulatie. Er zijn meerdere niveaus van roulatie te onderscheiden:

Taakroulatie. Er zijn meerdere niveaus van roulatie te onderscheiden: Taakroulatie Het afwisselen van zwaarder werk met licht werk en/of het afwisselen van verschillende werkzaamheden. Een roulatiesysteem kan ingevoerd worden om te voorkomen dat werknemers continu hetzelfde

Nadere informatie

Inzetbaarheid: Toekomst of modegril? Wat bedoelen we? (Duurzame) Inzetbaarheid. Employability;

Inzetbaarheid: Toekomst of modegril? Wat bedoelen we? (Duurzame) Inzetbaarheid. Employability; : Toekomst of modegril? 1 Employability; Wat bedoelen we? vermogen om productief en belonend werk te vinden en behouden Werkvermogen Mate waarin een medewerker lichamelijk, geestelijk& sociaal in staat

Nadere informatie

Checklist werkplekinstelling voor de werknemer

Checklist werkplekinstelling voor de werknemer Checklist werkplekinstelling voor de werknemer Basis checklist voor een gezonde werkplek Een goede werkhouding is van belang om prettig en gezond te werken. Met deze basis checklist kun je je werkplek

Nadere informatie

SPELREGELS BIJ VERZUIM

SPELREGELS BIJ VERZUIM SPELREGELS BIJ VERZUIM Waarom deze folder? Het is bekend dat een hoog verzuim voor de schoolorganisatie negatieve effecten geeft zoals: verstoring van de continuïteit van het onderwijs, wisselingen voor

Nadere informatie

VeReFi model Verzuimprotocol

VeReFi model Verzuimprotocol VeReFi model Verzuimprotocol Als een werknemer zich ziek meldt, is het belangrijk om zo snel mogelijk vast te stellen hoe ernstig de situatie is. Gaat het om kortdurend of langer verzuim, zijn er aanpassingen

Nadere informatie

Protocol voor het handelen bij ongevallen

Protocol voor het handelen bij ongevallen Protocol voor het handelen bij ongevallen Maart 2016 Op grond van de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbowet, is de werkgever verplicht om ongevallen op te nemen in een ongevallenregister en ernstige

Nadere informatie

Basisinspectiemodule Agressie & Geweld

Basisinspectiemodule Agressie & Geweld Basisinspectiemodule Agressie & Geweld Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand der wetenschap en professionele dienstverlening en is geschreven voor intern gebruik bij de

Nadere informatie

Arboregeling Apparatuur en meubilair, lid d,e,f,g,k,l,m,n Inrichting van de beeldschermwerkplek

Arboregeling Apparatuur en meubilair, lid d,e,f,g,k,l,m,n Inrichting van de beeldschermwerkplek BEELDSCHERMWERK Wettelijke grondslag De maatregelen beschrijven op welke wijze werkgevers en werknemers invulling kunnen geven aan de wettelijke bepalingen uit de Arbowet. Bron Arbowet: Arbobesluit Artikel

Nadere informatie

Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico s

Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico s Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico s Door het beantwoorden van de vragen uit deze checklist krijgt u een indicatie of in uw werksituatie risico s zijn op gezondheidsproblemen door RSI

Nadere informatie

VERZUIMPROTOCOL STICHTING SPORTSERVICE NOORD-BRABANT. (versie 1.3 d.d. 01-01-2009)

VERZUIMPROTOCOL STICHTING SPORTSERVICE NOORD-BRABANT. (versie 1.3 d.d. 01-01-2009) VERZUIMPROTOCOL STICHTING SPORTSERVICE NOORD-BRABANT (versie 1.3 d.d. 01-01-2009) VERZUIMPROTOCOL STICHTING SPORTSERVICE NOORD-BRABANT Inleiding Stichting Sportservice Noord-Brabant heeft als formeel werkgever

Nadere informatie

Ik word ziek, en dan..

Ik word ziek, en dan.. Ik word ziek, en dan.. Verzuimregels in vogelvlucht Geestelijk gezond in Zeeland Wat zijn je rechten en plichten bij ziekte? Burgerlijk Wetboek & Wet Verbetering Poortwachter (WVP) Uitgangspunt is: loon

Nadere informatie

Verzuimbeleid MBO Amersfoort Colofon

Verzuimbeleid MBO Amersfoort Colofon Verzuimbeleid MBO Amersfoort Colofon Uitgave : MBO Amersfoort Instemming OR : 12 december 2012 Vastgesteld College van Bestuur : 8 januari 2013 Kenmerk CvB vastgesteld : 20130142/CvB Afkomstig van : afdeling

Nadere informatie

De volgende partijen zijn betrokken bij de uitvoering van het ziekteverzuimbeleid.

De volgende partijen zijn betrokken bij de uitvoering van het ziekteverzuimbeleid. Verzuimprotocol Inleiding De Arbowet verplicht de werkgever tot het voeren van een ziekteverzuimbeleid. Dit protocol maakt deel uit van het verzuimbeleid. Het verzuimprotocol is bestemd voor alle werkgevers

Nadere informatie

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 7. Arbodeskundige(n) en arbodienst... 1 7.1 Wat is een arbodeskundige?... 3 7.2 Wie toetst en geeft advies over de RI&E?... 3 7.3

Nadere informatie

ARBO & HET NIEUWE WERKEN

ARBO & HET NIEUWE WERKEN ARBO & HET NIEUWE WERKEN Maria Niessen & Wietske Eveleens Leden arbowerkgroep ErgoDirect in Almere, 13 november 2013 13/11/2013 1 ARBO-HANDREIKING DOELSTELLING Zorgen, dat werkgevers en werknemers samen

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

Voorbeeld-RI&E, met Plan van Aanpak (met dank aan ArboUnie Noordwest Nederland)

Voorbeeld-RI&E, met Plan van Aanpak (met dank aan ArboUnie Noordwest Nederland) Voorbeeld-RI&E, met (met dank aan ArboUnie Noordwest Nederland) De rapportage van een RI&E vindt meestal plaats in tabelvorm. Hierin komen de volgende onderdelen voor: Het onderwerp waar het risico betrekking

Nadere informatie

NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! Servicecentrum Gezond Uitgeven!

NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! Servicecentrum Gezond Uitgeven! NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! Servicecentrum Gezond Uitgeven! Nummer 9, april 2006 Nieuwsbulletin gezond uitgeven! NIEUWS OVER GEZOND UITGEVEN! INHOUD NIEUWS OVER GEZOND UITGEVEN! Dit nieuwsbulletin

Nadere informatie

Vragenlijst. Thema 1: Beleid en organisatie

Vragenlijst. Thema 1: Beleid en organisatie Vragenlijst Thema 1: Beleid en organisatie 1) Het huidige anti-agressiebeleidsplan bestaat uit de onderstaande onderdelen: Algemene beleidsvisie op voorkomen/beheersen van agressie en geweld Definitie

Nadere informatie

VERZUIM EN RE-INTEGRATIE. Gezond aan het werk

VERZUIM EN RE-INTEGRATIE. Gezond aan het werk VERZUIM EN RE-INTEGRATIE Gezond aan het werk Voorwoord Het kan gebeuren dat je je niet prettig voelt op je werk, of dat je door ziekte of een ongeval niet kunt werken. Dan is het prettig om te weten waar

Nadere informatie

Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport.

Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport. Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport. Gezond Transport: dé verzuimspecialist voor transport en logistiek. Uw bedrijf werkt op het gebied van transport en logistiek en u bent op zoek

Nadere informatie

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL 1 Betrekken medewerkers bij de uitvoering van de RI&E. Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

NVAB Richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk. Advisering en begeleiding door de bedrijfsarts. datum plaats. naam persoon.

NVAB Richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk. Advisering en begeleiding door de bedrijfsarts. datum plaats. naam persoon. NVAB Richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk datum plaats Advisering en begeleiding door de bedrijfsarts persoon 1 datum Programma 1. Waarom een richtlijn? 2. Inhoud van de richtlijn: Arbobeleid

Nadere informatie