Eindwerk. Smartphone application development. Igor Reynaert. VLIZ Oostende Wandelaarskaai 7. WoRMS Application

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eindwerk. Smartphone application development. Igor Reynaert. VLIZ Oostende Wandelaarskaai 7. WoRMS Application"

Transcriptie

1 Eindwerk Studiegebied Handelswetenschappen en Bedrijfskunde Bachelor Toegepaste Informatica Afstudeerrichting Toegepaste Informatica Academiejaar Student Igor Reynaert Thema WoRMS Application Stageplaats VLIZ Oostende Wandelaarskaai 7

2

3 Igor Reynaert Woord vooraf De mensen die ik graag zou willen bedanken zijn de mensen die mijn studie Bachelor in de Toegepaste Informatie en deze bijhorende stage hebben mogelijk gemaakt, hiervoor alle dank aan mijn ouders, de lectoren van de hogeschool West-Vlaanderen te Brugge en de mensen van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) te Oostende. In het bijzonder wil ik nog bedanken: Mijn ouders omdat zij mij altijd gesteund hebben bij mijn studies, ook als het even moeilijker ging. Mijn stagementor Bart Vanhoorne voor de toffe en leerrijke kans en opdracht die hij mij gegeven heeft tijdens de stage, hierbij heb ik veel bijgeleerd over het programmeren in Objective-C en het programmeren voor IPhone en IPad. Mijn stagebegeleider Brian Baert voor de bijsturing die hij gaf bij elke stage bezoek en voor de steun tijdens de voorbije jaren.

4 Igor Reynaert Samenvatting De stage opdracht bestond uit 2 delen, namelijk het onderzoeken of het mogelijk is om 1 applicatie te ontwikkelen voor alle smartphones met een lokale databank en het ontwikkelen van deze applicatie. Het lukt om met behulp van HTML5 een werkende testapplicatie te maken, maar toen we de data in de databank wilden toevoegen duurde dit echter veel te lang om een goed werkende applicatie te hebben. Na overleg met de stagementor zijn we overgestapt op het programmeren voor IPhone en IPad met Objective-C, hier kan men echter gebruik maken van een vooraf gecreëerde databank die men in het programma kan toevoegen. HTML5, IOS, Android, PhoneGap Builder, IPhone, IPad, Objective-C

5 Igor Reynaert Abstract The assignment consisted of 2 parts, namely investigate if it s possible to develop an application, with a local databank, for all smartphones and the development of the application. I ve tried to make an application with HTML5 with the help of the function opendatabank(), that worked very well but It took far too long to add a great bulk of data and to have a good working application, time is the most important factor. After a consultation with the internship mentor we decided to switch to programming for IPhone and IPad with Objective-C. With this we had the possibility to use a previously created databank that you simply can add to the project. HTML5, IOS, Android, PhoneGap Builder, IPhone, IPad, Objective-C

6 Igor Reynaert Verklarende woordenlijst WoRMS Aphia IOS HTML5 Authority Specie World Register of Marine Species Databank dat gebruikt wordt voor WoRMS Apple s besturingssysteem voor smartphone s. Overkoepelende benaming voor HTML, CSS, XML Dit is de naam van de persoon die de naam van de specie heeft toegekend De Latijnse benaming voor soort

7 Igor Reynaert Inhoudsopgave 1 Voorstelling van het bedrijf Stage-opdracht Analyse Bestaande situatie Functionele eisen Niet-functionele eisen Ontwerp Technisch Programmatie Gebruikte hardware Gebruikte software Microsoft Expression Web Safari XCode / XCode HTML Voordelen Nadelen PhoneGap Build Objective-C Voordelen Nadelen Bespreking van het programma SQL bespreking Openen van de databank Gegevens van afbeeldingen opzoeken Uitvoeren van de SQL statement Objective-C syntax bespreking Algemene syntax Methode opvragen uit een andere klasse geheugenbeheer Aanmaken van taalkeuze veld Kritische reflectie Conclusies Bronnen- & literatuurlijst Index van afbeeldingen Bijlagen Uitwerking bespreking WoRMS-Applicatie WoRMS applicatie voor iphone/ipad Families zoekscherm Gegevenspagina Zoekpagina Aanmaken nieuw Aphia.sqlite bestand Belangrijke code... 38

8 Igor Reynaert Geef het beginscherm weer in Portrait orientation Controleer of het toestel geen IPad is Voeg het taalkeuze veld toe Uitgewerkte HTML5-schermen Beginscherm Zoekfunctie Detailscherm Goedkeuring eindwerk... 43

9 Igor Reynaert 9 1 Voorstelling van het bedrijf Figuur 1 : Logo VLIZ Het Vlaams Instituut voor de zee (VLIZ) is een Vlaams onderzoekscentrum dat instaat voor de verwerking en documenteren van de gegevens die men binnenkrijgt van maritiem onderzoek, het VLIZ heeft een unieke ligging die op slechts enkele honderden meters verwijderd is van waar het allereerste Vlaams maritiem onderzoekscentrum gevestigd was Het VLIZ werd opgericht in 1999 om het maritiem onderzoek in Vlaanderen te ondersteunen maar ondertussen is het uitgegroeid tot een internationale speler op het vlak van maritiem onderzoek. Het VLIZ zorgt er ook voor dat onderzoekers meer tijd dan vroeger aan het onderzoeken zelf besteden door het gegevens- en informatiebeheer, het organiseren van workshops en symposia en het beheren van de Zeebibliotheek en het onderzoekschip RV Simon Stevin.

10 Igor Reynaert 10 2 Stage-opdracht Mijn opdracht bestond uit het maken van een native mobiele applicatie van de bestaande website WoRMS 1. Het eerste deel van de opdracht was uitzoeken of het mogelijk is om aan de hand van 1 programmeertaal een applicatie te maken die zou werken op verschillende mobiele besturingssystemen zoals IOS, Android en Windows Mobile. Het tweede deel bestond uit het vervaardigen van deze applicatie en het koppelen van een lokale Aphia-databank aan deze applicatie, de bedoeling is dat dit een offline applicatie wordt die enkel connectie hoeft te maken met het internet als je meer informatie over een bepaalde soort wenst. Zowel mijn collega s als ikzelf hadden nog geen ervaring met het vervaardigen van applicaties, dus het grootste deel van de tijd is dus gegaan aan het onderzoeken van wat er mogelijk is en hoe moet het geprogrammeerd worden. Zo kon ik nooit met zekerheid zeggen of iets mogelijk was als er iets anders weergegeven of aangepast moest worden. 1

11 Igor Reynaert 11 Smartphone app development Analyse 3 Analyse 3.1 Bestaande situatie Er is geen bestaande situatie, enkel de website 2 die een beeld geeft van wat er in de applicatie moet komen, omdat de applicatie hierop gebaseerd is zal het tijdens de stage dus een zeer goede hulp kunnen zijn tijdens het uitwerken en het testen van de gekregen opdracht. 3.2 Functionele eisen De applicatie moet een snel en gemakkelijk te gebruiken versie van de website zijn. Hierop moeten er drie ingangen zijn, met behulp van buttons, die elk naar een deel van de applicatie verwijzen. Deze drie delen kan je opsplitsen in een publiek deel, zoekfunctie en een deel voor wetenschappers en onderzoekers. Het publiek deel moet een beginscherm geven waarop een dertigtal uitgekozen soorten worden weergegeven met naam en met foto zodat een persoon die deze applicatie voor de eerste keer gebruikt ook op basis van de foto al een soort voorselectie kan maken om een welbepaalde soort terug te vinden. De zoekfunctie moet de gebruiker de kans geven om een soort terug te vinden op basis van de wetenschappelijke naam of op basis van een vertaling van deze naam, hierbij moet de gebruiker ook de mogelijkheid hebben om te selecteren of hij wil zoeken op de volledige naam of op slechts een deel van de naam. Het derde deel dat voornamelijk bestemd zal zijn voor wetenschappers en onderzoekers moet bestaan uit het weergeven van de taxonomische boom zoals deze op de website voorkomt. In dit gedeelde moet er geen afbeelding van de soort getoond worden, moet er wel naast de naam getoond worden of de soort geaccepteerd is of niet. De gegevenspagina moet alle data van de geselecteerde soort weergeven zoals de wetenschappelijke naam en de authority, de rank, de parent, de environment, de synonymised taxa, de vernacular names en de direct child taxa. Bij de synonymised taxa moet het, als de soort niet geaccepteerd is, mogelijk zijn om naar de geaccepteerde synonymised taxa te gaan, ook moet het bij de direct child taxa mogelijk zijn om vrijwel direct naar de geselecteerde child te gaan. Zowel bij de synonymised taxa als bij de direct child taxa moet er met behulp van een afbeelding getoond worden of de soort geaccepteerd wordt of niet. Alle vernacular names moeten getoond worden zodat de gebruikers kunnen zien hoe deze bepaalde soort noemt in hun eigen taal, uiteraard moet de vernacular names hiervoor aanwezig zijn in de databank. 2

12 Igor Reynaert 12 Smartphone app development Analyse 3.3 Niet-functionele eisen Omdat het gaat om een applicatie die hoofdzakelijk bedoeld is voor onderzoekers en wetenschappers is het noodzakelijk dat het een applicatie die makkelijk bruikbaar is en die zeer snel te gebruiken is, dus is het zeer belangrijk dat de laadtijd tussen de verschillende pagina s en de tijd om de species op te zoeken via de zoekfunctie beperkt wordt tot de korst mogelijke tijd. De applicatie moet werken met een lokale databank, als het werkt via de databank die op een server staat kan men het niet gebruiken als er geen internetverbinding mogelijk is en voor onze doelgroep is het vrijwel onmogelijk om die verbinding steeds te garanderen. De applicatie moet functioneel zijn op meerdere toestellen, als het mogelijk is moet het zelf beschikbaar zijn voor alle smartphone platformen. Als dit onmogelijk blijkt moet de applicatie minstens mogelijk zijn voor de Apple producten IPad en IPhone. Het moet mogelijk zijn om één keer in de maand een update te kunnen doen van de lokale databank zodat alle gebruikers meteen de juiste versie gebruiken.

13 Igor Reynaert 13 Ontwerp 4 Ontwerp 4.1 Technisch Het was de vraag van de stagementor om op het beginscherm een +/-30-tal soorten met foto weer te geven waarop de gebruiker kan klikken om zo een soort of onderliggende soort op te zoeken. Als op één van de soorten geklikt wordt, moet de gebruiker doorgestuurd worden naar een lijst van namen van alle onderliggende soorten waarvan de rank gelijk is aan Family. D I K Delphinidae Delphinapteridae Iniidae Kogiidae M Monodontidae Beginscherm Families

14 Igor Reynaert 14 Ontwerp Ook moest de applicatie een pagina hebben waarop de data van de geselecteerde soort getoond wordt. Deze data bestaat uit AphiaID Scientific name en Authority Status Rank Synonymised taxa Vernacular Names o Als er meerdere vernacular names zijn, moeten deze allemaal getoond worden Als een gebruiker op deze pagina komt moet hij de keuze hebben om de gegevens te bekijken in de applicatie, maar moet er ook een mogelijkheid zijn dat hij de gegevens via de website kan raadplegen. Naam Delphinus delphis Linnaeus, 1758 Status accepted Rank Species Vernacular names nl gewone dolfijn Meer info

15 Igor Reynaert 15 Ontwerp Omdat de applicatie vooral zal bedoeld zijn voor onderzoekers die niet veel tijd hebben om iets op te zoeken is er ook nood aan een zoekpagina. Op deze pagina moet men zowel op de wetenschappelijke naam als op de vertaalde naam van de soort kunnen zoeken. Voor het gemakkelijk te maken, en omdat sommige mensen hiermee op de website problemen hebben, moet het mogelijk zijn om deze 2 zoekfuncties in één zoekfunctie te combineren. Het enige waarmee de gebruiker een opsplitsing mag maken is met het zoeken op het begin van een naam of op het zoeken van een volledige naam. search Begins with Is full in Search Het derde deel waar zeker voor gezorgd moest worden is het tonen van de taxonomische boom zoals deze op de website vermeld staat zodat gebruikers die de website frequent gebruiken probleemloos gebruik kunnen maken van deze applicatie. Van elke soort moet de gebruiker de mogelijkheid hebben om zowel naar de gegevenspagina als naar de onderliggende soorten te kunnen gaan

16 Igor Reynaert 16 Programmatie 5 Programmatie 5.1 Gebruikte hardware De gebruikte hardware bestond uit Android-tablet met Android 2.2 IPad 2 en IPad 3 Pc met Windows XP Mac met Mac OS X Snow Leopard Gebruikte software Microsoft Expression Web Microsoft Expression Web 4 is een programma waarmee webpagina s ontwikkeld kunnen worden volgens het WYSIWYG-principe. Dit betekent dat je naast de code ook een weergave krijgt van de webpagina zoals deze weergegeven zal worden in de webbrowser, elke verandering dat je in de syntax doorvoert zal je vrijwel direct kunnen waarnemen. Het programma geeft een perfecte ondersteuning voor HTML, CSS3 en Javascript en is dus, na Dreamweaver 6, het beste programma om te gebruiken voor HTML Safari Safari is een webbrowser die ontwikkeld is door Apple en hierdoor zowel op Mac OS X als op IOS standaard voorkomt. Het is voorlopig de enige webbrowser die bijna alle functies van HTML5 ondersteunt. Hierdoor was het ook de enige browser die tijdens de stage perfecte ondersteuning gaf om data op te slaan in de Web SQL Database. Apple profileert safari ook als een browser voor webdesign door een Web Inspector - gedeelte toe te voegen aan de standaard functies van de browser. Hierin kan je onder meer zien welke bestanden wanneer worden opgevraagd en wat er lokaal opgeslagen wordt maar wat voor ons het belangrijkste was is dat je kunt zien welke data er in de databank opgeslagen wordt. Dit was zeer handig omdat ik hierdoor kon zien welke data er werd opgeslagen en hoeveel query s er werden uitgevoerd in een welbepaalde tijd.

17 Igor Reynaert 17 Programmatie XCode / XCode XCode is een programmeeromgeving die gebruikt wordt voor het programmeren van Mac OS X programma s en IOS-applicaties. Deze programmeeromgeving maakt gebruik van Objective-C en C++. In de titel staan er twee versies vermeld omdat ik van beide gebruik gemaakt, XCode 3.26 is de versie die gebruikt werd voor de IPad 2 en voor alle IPhones en IPods waarvan de IOS versie hoger is dan 4.3. Voor de gemaakte applicatie te kunnen testen op de IPad 3 had ik echter nood aan de nieuwste versie van XCode. Na deze te hebben geïnstalleerd kon ik beginnen testen op de IPad HTML5 HTML5 is de gedoodverfde opvolger van de HTML-standaard, echter is deze nog niet herkend als W3C-standaard. De verschillen tussen HTML5 en de standaard HTML is dat de eerstgenoemde niet alleen zuiver HTML is maar meer een verzamelnaam voor HTML, CSS, JSON, XML en Javascript. Het bevat ook meerdere functies die voorheen enkel met behulp van Flash mogelijk waren zoals er zijn drag and drop, geolocation of plaatsbepaling, Web SQL Database en nog vele andere Voordelen Met HTML5 kan je een applicatie maken die ondersteund wordt door alle smartphones al dien je wel gebruik te maken van PhoneGap Build waarmee je eigenlijk ervoor zorgt dat je je HTML-pagina kan openen als applicatie. Je opent eigenlijk als in een webbrowser maar PhoneGap zorgt ervoor dat de pagina getoond wordt zonder browser omranding. In de CSS moet je er zelf voor zorgen dat de pagina vergroot of verkleind moet worden. Een groot voordeel is dat je door het gebruik van HTML de pagina s die je gemaakt hebt in gelijk welke webbrowser kan testen, dit zowel op pc als op mobiele toestellen Nadelen De Web SQL Database, die standaard deel uitmaakt van HTML5, is echter nog te beperkt om gebruikt te worden voor applicaties die veel data moeten bijhouden. Jammer genoeg wordt deze functie nog niet ondersteund door alle webbrowsers die beschikbaar zijn op pc.

18 Igor Reynaert 18 Programmatie 5.4 PhoneGap Build PhoneGap Build is een HTML platform dat het mogelijk maakt om een webpagina of webproject om te zetten naar een smartphone applicatie voor alle platformen. Het zorgt ervoor dat een programmeur geen kennis meer hoeft te hebben van alle programmeertalen om voor meerdere platformen een applicatie te creëren. Hij hoeft enkel kennis te hebben van HTML5, CSS3 en Javascript en deze worden omgezet zodat ze als applicatie beschikbaar zijn voor vrijwel alle smartphone platformen. Dit blijkt een zeer handige aanvulling te zijn tussen HTML5 en application development, dat er toekomst in zit blijkt uit het feit dat Adobe ondertussen beslist heeft om deze standaard aan te bieden in Dreamweaver CS5.5 en volgende edities, hierdoor zullen er wellicht nog meerdere applicaties op de markt komen die gemaakt werden in HTML5. Als men hiervan gebruikt maakt, moet men echter nog steeds op de website van de verschillende smartphone platformen de betreffende developers code of certificaten afhalen waarvan er sommige zijn die gratis zijn zoals Blackberry, maar er zijn er ook waarvoor je een betalend account moet aanmaken zoals Apple en Android. Naast een betalend account moet je ook nog eens rekening houden met de verkoopprijs van je applicatie, hiervan houden ook zowel Apple als Android nog een deel af die kan oplopen tot tien procent van de verkoopprijs. Figuur 2 : Werking PhoneGap Build

19 Igor Reynaert 19 Programmatie 5.5 Objective-C Dit is een programmeertaal die ontstaan is uit 2 programmeertalen namelijk C en smalltalk. C was in die tijd een procedurele programmeertaal die nog enkele functies miste waaronder de mogelijkheid om object georiënteerd te programmeren, smalltalk echter was een eerste poging om een object georiënteerde programmeertaal te creëren. In de jaren 80 is men erin geslaagd om deze 2 programmeertalen in elkaar te laten samensmelten wat resulteerde in het ontstaan van Objective-C. Steve Jobs maakte bij zijn tweede bedrijf NeXT, nadat hij Apple verlaten had, gebruik van deze programmeertaal om NeXTstep te creëren. Dit werd later de basis voor het beter bekende Mac OS X dat tot op vandaag nog steeds gebruikt wordt voor Apple computers en op zijn beurt uitgroeide tot de basis voor het bekende IOS dat gebruikt wordt voor IPhone, IPad, IPod Touch en sinds 2010 ook het besturingssysteem voor de Apple TV. Figuur 3 : Geschiedenis van Objective-C Voordelen Voordelen van Objective-C is dat 58% 3 van alle smartphones gebruikers bereikt, dit zorgt ervoor dat je met één enkele applicatie toch nog een groot deel van de gebruikers kan bereiken en je werkt met een programmeertaal die specifiek voor dit soort toestellen gebruikt wordt, hierdoor kan je ook beter gebruik maken van andere functies als je deze zou willen toevoegen aan het systeem Nadelen Er zal toch nog steeds vraag komen van mensen met een andere smartphone of de applicatie ook voor hun toestel beschikbaar zal zijn, indien je dit wil doen zal je toch nog extra applicaties moeten maken waardoor je toch twee of meerdere programma s moet onderhouden. 3

20 Igor Reynaert 20 Programmatie 6 Bespreking van het programma Het programma is een aanvulling op de website zodat men ook deze gegevens kan raadplegen op plaatsen waar geen internetconnectie beschikbaar is. Figuur 4 : beginscherm applicatie Zoals je kunt zien op de afbeelding hierboven zijn er op het beginscherm 3 verschillende ingangen die het de gebruiker moeten gemakkelijk maken om op zoek te gaan naar een bepaalde soort of waarvan men gebruik kan maken om te grasduinen in de verschillende soorten. Het is echter het ook mogelijk om de taal in te stellen naar keuze. Zo kies je standaard voor Engels omdat hiervoor de meeste resultaten weer weergegeven maar anders kan je kiezen voor alle talen waarvoor er meer dan 20 resultaten beschikbaar zijn in de databank.

21 Igor Reynaert 21 Programmatie Figuur 5 : pagina met Engelse benaming Figuur 6 : pagina met Nederlandse benaming Het publiek deel is een deel waarin er een 30-tal soorten vermeldt staan met foto die de gebruiker kan kiezen om naar een bepaalde soort te gaan of om meer te weten te komen over een bepaalde soort. Van deze pagina kan je enkel kiezen om naar de kinderen van een soort te gaan of wordt je, indien er geen kinderen zijn, naar de detailpagina doorgestuurd. In de zoekfunctie kan je een willekeurig deel van de naam of de volledige naam ingeven, zolang de ingegeven data groter is dan 3 tekens, krijg je een resultaat terug die zowel op de wetenschappelijke naam als op de vernacular name zoekt. Dit is zo omdat sommige mensen de wetenschappelijke naam niet kennen en zo kunnen ze die te weten komen en op het zelfde moment kunnen ze iets leren over de soort. Figuur 8 : Zoekfunctie Figuur 7 : Resultaat zoekfunctie

22 Igor Reynaert 22 Programmatie Op de detailpagina vindt u alle gegevens terug van de gekozen soort, vanaf deze pagina heb je ook de kans om naar de parent van de getoonde soort te gaan, er is ook een mogelijkheid om terug naar het menu te gaan als je bijvoorbeeld iets herinnert dat je direct wilt opzoeken of als je vastzit door het continue doorzoeken van de soorten. Als de status van een soort niet gelijk is aan accepted is er, indien het gekoppeld is in de databank, de mogelijkheid om naar de geaccepteerde soort te gaan. Dit is dan een synoniem van de soort die weergegeven wordt. Figuur 9 : Geaccepteerde specie Figuur 10 : Niet geaccepteerde specie

23 Igor Reynaert 23 Programmatie 6.1 SQL bespreking Openen van de databank. NSString *sqlitedb = [[NSBundle Zoals je hierboven kan waarnemen is er slechts één regel syntaxcode nodig om een databank op te roepen. Om deze syntax te begrijpen moet je immers weten dat Apple op zijn toestellen immers alles applicaties bijhoudt in een map of zoals zij het noemen een bundle. Bovenstaande code is in twee delen te verdelen, in het eerste deel zeg je in welke map hij moet gaan zoeken en in het tweede deel geef je de naam en de extensie mee van het bestand dat je wilt oproepen. Met deze syntax zeg je dus aan het toestel dat hij moet kijken in zijn eigen map of er een bestand is met de naam Aphia en met de extensie sqlite Gegevens van afbeeldingen opzoeken query = [NSString AphiaID, ScientificName, Scientific- NameAuthorship, TaxonomicStatus FROM ScientificNames WHERE AphiaID in ImageNames]; Om het in taxonomische databank gebruikelijker is om te zoeken op een nummer i.p.v. op een naam heb ik van mijn stagementor de opdracht gekregen om de afbeeldingen die gebruikt worden het id nummer te geven die overeenkomt met hun data in de databank. Met dit in mijn achterhoofd heb ik beslist om alle nummers van de afbeeldingen, nadat we deze ingelezen hebben, in één keer door te geven als tekst aan de databank klasse en deze als tekst te gebruiken in de SQL statement Uitvoeren van de SQL statement sqlite3_stmt *statement; if (sqlite3_prepare_v2(_databank, [query UTF8String], -1, &statement, nil) == SQLITE_OK) { while (sqlite3_step(statement) == SQLITE_ROW) { int ID = sqlite3_column_int(statement, 0); } In bovenstaande syntax maken we een sqlite-statement aan en controleren we ook of de query correct aangemaakt is (SQLITE_OK), indien de query niet correct aangemaakt is voeren we de while-lus niet uit. Als de query wel correct aangemaakt is laden we het statement rij per rij in en plaatsen we de data in de variabelen door te zeggen welke kolom van de huidige rij uit het statement we aan een variabele willen toekennen, in het voorbeeld voegen we aan de variabele ID de eerste kolom uit de huidige rij van het statement toe.

24 Igor Reynaert 24 Programmatie 6.2 Objective-C syntax bespreking Algemene syntax Wat vooral speciaal was aan deze programmeertaal is dat het zijn klassen opdeelt in 2 verschillende bestanden namelijk de interface klasse en de implementatie klasse. De interface klasse zorgt voor de declaratie van de methodes en van de proporties die gebruikt worden in de klasse, dit wordt ook de superklasse genoemd en deze krijgt meestal de.h -extensie. De implementatie klasse zorgt voor de eigenlijke werking van de klasse, deze klasse wordt aangeduid door de.m -extensie die wijst op het feit dat deze klasse Objective-C code bevat. De methodes die verwijzen naar een klasse object worden voorafgegaan door een plusteken, de methodes die gebruikt kunnen worden door instanties van deze klasse worden voorafgegaan door een minteken zoals u kunt zien in onderstaande code. + (Databank *)databank; - (NSArray *)WoRMSInfos:(int)parentId; Methode opvragen uit een andere klasse Om methodes te gebruiken die in een andere klasse gedefinieerd zijn kan je op 2 manieren te werk gaan. Als de op te roepen methode in een klasse staat die gebruik maakt van een klasse object kan je gebruik maken van: self.wormsinfos = [[Databank databank ] WoRMSInfos:_uniqueId]; Als je een methode wilt oproepen uit een klasse die geen gebruik maakt van een klasse object kan je dit doen door de klasse te alloceren en vervolgens daarop, binnen vierkante haakjes, de gewenste methode op te geven gevolgd door de mee te geven attributen. Deze attributen moeten afgescheiden zijn van elkaar door middel van een dubbelpunt. [[[DetailViewController alloc] init] ErorMessage:errorMessage: errortitle];

25 Igor Reynaert 25 Programmatie geheugenbeheer Om het geheugen van de gemaakte applicatie optimaal te gebruiken en dus niet teveel overbodige data in het geheugen te houden maakt men in Objective-C gebruik van onderstaande code. - (void)dealloc [super dealloc]; } Deze methode wordt opgeroepen als de geheugenruimte die toegewezen was door de allocatie niet meer beschikbaar is. In deze methode worden alle andere geheugenruimtes die vanuit deze pagina toegewezen waren vrijgemaakt en beschikbaar gesteld voor andere toewijzingen Aanmaken van taalkeuze veld Figuur 11 : Taalkeuze Het aanmaken van het taal keuzeveld op IPhone is verschillend van deze op IPad, terwijl het op IPad mogelijk was om deze gewoon aan te maken via de Interface Builder blijkt dit op IPhone echter onmogelijk. Het steeds terugkomende probleem was dat de onderliggende knoppen steeds bovenop dit keuzeveld getoond werden. De enige oplossing hiervoor was het keuzeveld aanmaken met behulp van de code. Om dit aan te maken moest ik gebruik maken van een UIPickerview die in een UIActionsheet zit, deze UIActionsheet zorgt er immers voor dat het mogelijk is om het taal keuzeveld terug te verbergen, hiervoor maakt het gebruik van onderstaande code. [actionsheet dismisswithclickedbuttonindex:0 animated:yes];

26 Igor Reynaert 26 Programmatie Om het taalkeuze venster weer te geven is er echter veel meer code nodig dan om te laten verdwijnen, omdat het zinloos is om al code die hiervoor nodig is hier te plaatsen zal ik enkel de stukken code die belangrijk zijn om te bespreken hier plaatsen en de volledige code zal u terug kunnen vinden in de bijlage van het stageverslag. Eerste code die van belang is om gebruik te kunnen maken van dit scherm is het toevoegen van de datasource en de delegate, dit om respectievelijk de data te kunnen weergeven en om het mogelijk te maken om een actie uit te voeren als de gebruiker ergens op klikt. languages.datasource = self; languages.delegate = self; Aan deze twee coderegels heb je enkel niet genoeg, in de interface moet je ook nog meegeven dat de View de datasource en de delegate hoeft door te geven aan het self-object, dit kan je zeer eenvoudig door in de interface deze twee acties van de UIPickerView toe te RootViewController : UIViewController <UIPickerViewDataSource, UIPickerViewDelegate> Nadat je dit toegevoegd hebt, heb je al een werkende taalkeuze veld maar heb je nog niet de mogelijkheid om dit opnieuw te laten verdwijnen eenmaal het zichtbaar is. Om het zelfde resultaat te bekomen zoals op de figuur moeten we een UIButton toevoegen UIBarButtonItem *flexspace = [[UIBarButtonItem alloc] initwithbarbuttonsystemitem:uibarbuttonsystemitemflexiblespace target:self action:nil]; [baritems addobject:flexspace]; [baritems addobject:donebutton]; De aangemaakte UIButton donebutton kunnen we zeer gemakkelijk weergeven door deze de reeds aangemaakte array baritems toe te voegen. Door ook een UIBarButtonItem flexspace toe te voegen aan de array baritems kunnen we bepalen aan welke zijde de donebutton moet uitgelijnd worden. Als deze aan de rechterzijde uitgelijnd moet worden voegen we onze aangemaakte objecten toe zoals in bovenstaande code, als de donebutton aan de linkerzijde uitgelijnd moet worden hoef je enkel de laatste twee coderegels om te wisselen. Om de taalkeuze veld werkend te krijgen moeten we nu alle aangemaakte objecten toevoegen aan een UIActionsheet en moeten we de Actionsheet de opdracht geven om zich te tonen. [actionsheet addsubview:languages]; [actionsheet showinview:self.view];

27 Igor Reynaert 27 Programmatie 7 Kritische reflectie In het begin van de stage heb ik echter te weinig opgezocht wat de mogelijkheden waren in HTML5 in verband met het inladen van data in de ingebouwde databank. Hierdoor heb ik veel werk gedaan met een kleine hoeveelheid data waarmee alles perfect ging en heb ik te ver gegaan in het ontwikkelen van een applicatie in HTML5. Dit beschouw ik echter niet als verloren werk, want hierdoor heb ik meer bijgeleerd over deze mogelijkheden en kan ik dit gebruiken als ik misschien zelf een applicatie wens te creëren. Toen ik begon met Objective-C wist ik er echter bitter weinig van en heb ik onderzocht of het mogelijk was om een programma te gebruiken om dit vanop een Windows-toestel te programmeren. Uit onderzoek bleek dat dit mogelijk was, maar dat het gemakkelijker bleek te zijn vanop een Mac omdat Apple enkel toelaat om applicaties te testen op een IPad/IPhone vanop een eigen toestel. Door deze beperking was ik dus genoodzaakt om een Mac te gebruiken en het bijhorende programma XCode, al snel bleek dat zowel het programma als het besturingssysteem veel gebruik maken van tekens die niet op het toetsenbord terug te vinden zijn. Zo moest ik dus eerst het toestel onder de knie krijgen voor ik kon beginnen met het echte werk. Toen ik eindelijk met het programmeren kon beginnen, bleek mijn reeds opgedane informatie over de programmeertaal en de bijhorende syntax echter nog te beperkt om een echt werkende applicatie te produceren. Deze heb ik bijgeschaafd door bestaande programma s te bestuderen omdat ik al ondervonden heb dat ik meer kan bijleren over een programmeertaal als je deze kan debuggen en dus kan zien wat er gebeurt als je een bepaalde syntax regel niet volledig begrijpt. Na de eerste controle door de stagebegeleider is er op gewezen dat er van mij uit te weinig communicatie was naar mijn stagementor toe, dit is iets wat ik volledig kan mee instemmen. Ik weet van mijzelf dat ik nogal aan de stille kant ben, maar in de eerste weken van de stage heb ik mij vooral beziggehouden met het onderzoeken van welk platform en programmeertaal ik zou gebruiken en het opzoeken of het mogelijk is om gebruik te maken van één programmeertaal voor alle smartphone platformen. Omdat dit vooral opzoekingswerk was vond ik het niet nodig om mijn stagementor hierover vragen te stellen, hierbij vergat ik hem soms ook in te lichten over hoe ver ik al stond met mijn onderzoek en welke resultaten ik al had. Toen ik echter aan het programmeren van de applicatie begonnen ben is deze communicatie wel veel verbeterd zowel met mijn stagementor als met andere personen die ervaring hebben met programmeren.

28 Igor Reynaert 28 Programmatie 8 Conclusies Als ik terugkijk op de stage die overigens zeer leerrijk was zie ik zowel positieve als negatieve zaken. Zo was de sfeer die op de werkvloer heerst zeer verschillende met deze op school, op stage is er niet zo n groot verschil tussen de stagementor en de stagiair zoals tussen een lector en een leerling. Al zeker niet als zowel de stagementor als de stagiair zich nog hoeven bij te schaven over de gebruikte programmeertaal. Omdat er eerst moest onderzocht worden of er een programmeertaal was die we voor alle of verschillende platformen konden gebruiken, ben ik op de functies van HTML5 gestoten. Hierdoor heb ik ook veel bijgeleerd over de mogelijkheden van HTML5. Zo heb ik geleerd dat HTML5 in de toekomst nog veel zal gebruikt worden om applicaties te creëren die een online ondersteuning hebben m.a.w. applicaties die eigenlijk een verwerkte versie zijn van een website, die dus gebruik maken van PhoneGap Build of een gelijkaardig platform. Spijtig genoeg kon ik hiervan geen gebruik maken door de grote hoeveelheid data die moest verwerkt worden, hierdoor hebben we alsnog moeten overstappen op Objective-C en hebben we van het plan om één applicatie te maken voor verschillende platformen moeten afstappen. Objective-c kende ik nog maar van zien en van beperkt opzoekingswerk om voorbereid te zijn op de stage en uit dit opzoekingswerk kon ik afleiden dat dit geen gemakkelijke programmeertaal maar gelukkig is dit, net zoals C#, C++ en Java, een superset van C. Eens je echter bezig bent en vertrouwd raakt met deze syntax is het eigenlijk een eenvoudige taal om in te werken, enkel is het zeer jammer dat je enkel de keuze hebt tussen het gebruik maken van een Mac toestel of zwaar te investeren in een programma die het mogelijk maakt om te kunnen programmeren en testen op een Windows toestel, echter heb je bij zo n programma toch nog een Mac toestel nodig om de applicatie in de App Store te plaatsen. Naarmate we meer het einde van de stage begonnen er zich ook meer problemen de kop op te steken, dit kwam zowel door dat er meer mensen de applicatie begonnen te testen als door foutief geïmplementeerde functies. Vrijwel alle applicatie- en implementeerfouten werden door de testgebruikers spoedig genoeg aan mij vermeld waardoor ik deze nog onder handen kon nemen.

29 Igor Reynaert 29 Programmatie 9 Bronnen- & literatuurlijst HTML5 en PhoneGap https://build.phonegap.com/ rt%20to%20your%20iphone%20app IOS programming /Introduction/introObjectiveC.html eveloper_certificates_and_provisioning_profiles

30 Igor Reynaert 30 Programmatie 10 Index van afbeeldingen Figuur 1 : Logo VLIZ... 9 Figuur 2 : Werking PhoneGap Build Figuur 3 : Geschiedenis van Objective-C Figuur 4 : beginscherm applicatie Figuur 5 : pagina met Engelse benaming Figuur 6 : pagina met Nederlandse benaming Figuur 7 : Zoekfunctie Figuur 8 : Resultaat zoekfunctie Figuur 9 : Geaccepteerde specie Figuur 10 : Niet geaccepteerde specie Figuur 11 : Taalkeuze... 25

31 Igor Reynaert 31 Bijlagen 11 Bijlagen 11.1 Uitwerking bespreking WoRMS-Applicatie WoRMS applicatie voor iphone/ipad De bedoeling van deze applicatie is een draagbare en lokale versie te maken van de website WoRMS 4 voor Iphone, Ipad en Android. Hiervoor gebruiken we de TU-tabel uit de Aphia databank. Hiervoor moet de TU-databank omgezet worden naar een lokale databank die op de bovenvermelde toestellen kan werken, enkel als men meer informatie wil verkrijgen over de soort dat men opzoekt is het nodig om de TU-databank raadplegen. Als u op het beginscherm van de applicatie terechtkomt zult u de keuze hebben uit een 30-tal taxonomische groepen die met foto en naam vermeld zullen staan om u beter en gemakkelijk op weg te helpen. Om u een beeld te geven van hoe u zich dit moet voorstellen, staat hieronder een afbeelding van een applicatie waarop we ons min of meer kunnen richten qua vormgeving. 4

32 Igor Reynaert 32 Bijlagen Families zoekscherm Waar op de website een uitklapbare opsomming staat van alle soorten en onderverdelingen, zoals te zien op onderstaande afbeelding, zou op de applicatie enkel een overzicht van de family te zien zijn aan de hand van een alfabetisch geordende lijst.

33 Igor Reynaert 33 Bijlagen Gegevenspagina Als u klikt op een van de namen uit de alfabetische lijst zult u een overzicht krijgen van de gegevens zoals u al reeds op de website 5 kan terugvinden en zoals u kunt zien op onderstaande afbeelding. De voornaamste gegevens die u in de applicatie op de pagina van een bepaalde soort zult terugvinden zijn: De naam en de autoriteit o Vb. Cancer Linnaeus, 1758 De status o Accepted ( ) o Unaccepted ( ) De synonieme benamingen o Stramenopila is een synoniem voor Chromista De benaming in andere talen o Dit kan op vele manieren uitgewerkt worden, de belangrijkste zaak hiervan is om de meest aantrekkelijke manier uit te werken. Dit kan eventueel met vlaggetjes voor de naam van de taal te plaatsen. Een systeem uitwerken om de mensen die de applicatie gebruiken te laten weten op welk taxonomisch niveau ze zich bevinden (Order, Family, Genus, Soort, etc...). Een systeem die we allemaal wel kennen van onze draadloze internetverbinding, maar i.p.v. een trage internetverbinding weet je dat je dan op het hoogste niveau zit. 5

34 Igor Reynaert 34 Bijlagen LSID (Life Sciences Identifier) o Een globaal uniek nummer waarmee snel een soort op te zoeken is. Vb. urn:lsid:marinespecies.org:taxname: Een Meer Info button o Als men hierop klikt wordt men doorgestuurd naar een afgeslankte, geschikt voor smartphone, versie van de website die online staat, dit is het enige waarvoor je internetconnectie nodig hebt bij deze applicatie Zoekpagina De zoekpagina krijgt een grondige restyling, we bedoelen hiermee dat we de gebruiker zo weinig mogelijk werk gaan geven door de scientific en de common name samen te voegen zodat de gebruiker enkel nog de naam in moet geven en op zoeken moet drukken. De gebruiker zal echter wel nog begins with of contains, anders zal hij echter teveel keuze krijgen en zal hij toch weer naar de website gaan om het te zoeken en de applicatie verwijderen en dit willen we ten sterkte vermijden.

35 Igor Reynaert 35 Bijlagen 11.2 Aanmaken nieuw Aphia.sqlite bestand Deze databank wordt aangemaakt met behulp van SQLite Manager, die beschikbaar is als Firefox add-on. Hiermee kan je zelf databanken aanmaken door alle gegevens in te geven, maar onze bedoeling is om de data uit een CSV-bestand te lezen en deze vervolgens in de applicatie te plaatsen. Tijdens de stage ben ik ondervonden dat we eerst enkele wijzigingen moeten doorvoeren aan het CSV-bestand voordat we verder kunnen gaan. Zo is er in de eerste rij, waarin alle kolomnamen staan die we gaan gebruiken, een dubbele waarde te vinden, dit lossen we op door de eerste taxonomicstatus te vervangen door taxonomicstatusid. Vervolgens hebben we alle dubbele aanhalingstekens vervangen door enkele aanhalingstekens omdat SQL bij elke dubbele aanhalingsteken denkt dat je een string opent of afsluit, met het gevolg dat er fouten zijn bij ingave van de data. Na deze stappen te hebben uitgevoerd, kunnen we verder met het effectieve invoeren van de data, deze heb ik zowel op Windows XP als op Mac OS X gedaan en hieruit is gebleken dat Mac hiervoor gemakkelijke is. Op Windows XP moeten we het databestand in 4 stukken delen omdat deze out-of-memory problemen veroorzaakte. Eerst moeten we deze add-on installeren, gewoon SQLite manager Firefox ingeven in google en de eerste link is meteen de goede. Installeren en vervolgens Firefox herstarten. Om met dit programma te beginnen, kiezen we op Mac voor Tools en op Windows voor Extra en klikken we in de lijst op SQLite Manager. Elke keer als dit programma gestart wordt zal hij vragen of we de databank van de vorige keer willen gebruiken, je kunt dit doen en dan kopieer je gewoon de databank naar de applicatie. Hierdoor zorg je ervoor dat je niet steeds al deze stappen moet overlopen, maar omdat dit de eerste keer is kiezen we nu voor New Databank.

36 Igor Reynaert 36 Bijlagen De eerste stap is een zeer eenvoudige, geef een naam aan je databank. Voor dit project heb ik de databank Aphia genoemd omdat de databank die de website ondersteund ook zo noemt, denk eraan dat als je de databank een andere naam geeft dat je dit ook moet wijzigen in de code van de applicatie.

37 Igor Reynaert 37 Bijlagen Als alles goed verlopen is en als je hetzelfde scherm krijgt als hieronder, hoef je enkel het importeren te herhalen voor de data van de Vernaculars. Als de databank aangemaakt is kan je die gewoon in de applicatie plaatsen door de kopieëren en de bestaande databank te overschrijven.

38 Igor Reynaert 38 Bijlagen 11.3 Belangrijke code Geef het beginscherm weer in Portrait orientation //De rootviewcontroller (BeginScherm) staat steeds Portrait, d.w.z. draait zich steeds naar de beginstand van het toestel [[UIDevice currentdevice] setorientation:uiinterfaceorientationportrait]; Controleer of het toestel geen IPad is if(ui_user_interface_idiom()!= UIUserInterfaceIdiomPad) { //Voer acties uit } Voeg het taalkeuze veld toe -(IBAction)getLanguage:(int)sender{ //Maak een kader waarvan de rand overeenkomt met de randen van het scherm CGRect screenbounds = [[UIScreen mainscreen]bounds]; actionsheet = [[UIActionSheet alloc]initwithtitle:nil delegate:self cancelbuttontitle:nil destructivebuttontitle:nil otherbuttontitles:nil]; UIPickerView *languages = [[UIPickerView al-loc]initwithframe:cgrectmake(0.0, 44.0, screenbounds.size.width, 44.0)]; //Voeg datasource en delegate toe zodat je de kans hebt om op een language te klikken //zonder deze instellingen zal er niets gebeuren als je op een language klikt. languages.datasource = self; languages.delegate = self; languages.showsselectionindicator = TRUE; UIToolbar *languagestoolbar =[[UIToolbar alloc] initwith-frame:cgrectmake(0, 0, screenbounds.size.width, 44.0)]; NSMutableArray *baritems = [[NSMutableArray alloc]init]; //Maak een flexspace om ervoor te zorgen dat de donebutton helemaal rechts uitgelijnd wordt UIBarButtonItem *flexspace = [[UIBarButtonItem alloc] initwith- BarButtonSystemItem:UIBarButtonSystemItemFlexibleSpace target:self action:nil]; //Maak een knop om ervoor te zorgen dat de languagepickerview weer kan verdwijnen UIBarButtonItem *donebutton = [[UIBarButtonItem alloc] initwithbarbuttonsystemitem:uibarbuttonsystemitemdone target:self

39 Igor Reynaert 39 Bijlagen //Voeg deze elementen toe aan de "baritems"-array [baritems addobject:flexspace]; [baritems addobject:donebutton]; [languagestoolbar setitems:baritems animated:yes]; [actionsheet addsubview:languagestoolbar]; [actionsheet addsubview:languages]; [actionsheet showinview:self.view]; [actionsheet setbounds:cgrectmake(0, 0, screenbounds.size.width, screenbounds.size.height/1.5)]; [flexspace release]; [donebutton release]; [baritems release]; [languagestoolbar release]; }

40 Igor Reynaert 40 Bijlagen 11.4 Uitgewerkte HTML5-schermen Beginscherm

Inleiding. Wil je hier meer over weten klik dan op de onderstaande link voor het introductie filmpje. http://www.youtube.com/watch?

Inleiding. Wil je hier meer over weten klik dan op de onderstaande link voor het introductie filmpje. http://www.youtube.com/watch? Inhoud Inleiding... 1 Aanmelden bij Office 365... 2 Werken met Office 365 Outlook... 2 Agenda delen... 2 Gedeelde agenda inzien... 2 Gedeelde postbus inzien... 2 Een handtekening instellen... 3 Conversatieweergave

Nadere informatie

F U N C T I O N E E L O N T W E R P V O O R F U L L H O U S E M O B I LE ( V I S I O N V E R S I E )

F U N C T I O N E E L O N T W E R P V O O R F U L L H O U S E M O B I LE ( V I S I O N V E R S I E ) F U N C T I O N E E L O N T W E R P V O O R F U L L H O U S E M O B I LE ( V I S I O N V E R S I E ) Datum: 29-09-2010 Auteur: Dairo Bosschart Versie: 1.0 Document: Functioneel_ontwerp (vision versie).docx

Nadere informatie

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement Stap 1 Aanmaken webaccount Ga naar http://www.bibliotheek.nl/ebooks en klik op Aanmaken webaccount Het onderstaande scherm verschijnt: Vul

Nadere informatie

Handleiding Certificaat installeren

Handleiding Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 4 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 5 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE Via onze SonicWALL Secure Remote Access Appliance is het mogelijk om vanaf thuis in te loggen op de RDS omgeving van CuraMare. Deze handleiding beschrijft de inlogmethode

Nadere informatie

INSTALLATIE VAN DE BelD KAARTLEZER

INSTALLATIE VAN DE BelD KAARTLEZER INSTALLATIE VAN DE BelD KAARTLEZER 1. Inleiding Om toegang te krijgen tot het systeem van de Orde van Architecten Vlaamse Raad waarmee u uw digitaal visum kan verkrijgen, dient u te beschikken over een

Nadere informatie

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Externe toegang met ESET Secure Authentication Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 1 Inleiding:... 2 Stap 1: Download eenmalig Eset Secure Authentication op uw smartphone...

Nadere informatie

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Laatste revisie: 29 juli 2009 Inhoudsopgave Inleiding... 2 1 Installatie ODBC driver... 2 2 Systeeminstellingen in AbiFire5... 3 2.1 Aanmaken extern profiel...

Nadere informatie

Handleiding. Certificaat installeren

Handleiding. Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 3 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 3 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

SAP Mobile Documents SP 05 Hoe het werken met de nieuwste versie nog makkelijker is geworden.

SAP Mobile Documents SP 05 Hoe het werken met de nieuwste versie nog makkelijker is geworden. SAP Mobile Documents SP 05 Hoe het werken met de nieuwste versie nog makkelijker is geworden. Documentnummer: 1.0 Datum: 4-1-2016 Auteur: SANDER MAES Rompertdreef 1b 5233 ED s-hertogenbosch Postbus 86

Nadere informatie

Self-Service Portal Registeren, downloaden & activeren van een soft token

Self-Service Portal Registeren, downloaden & activeren van een soft token Self-Service Portal Registeren, downloaden & activeren van een soft token Document versie: 3.2 Uitgavedatum: september 2014 Inhoud Introductie... 3 Over 2 e factor authenticatie... 3 Over egrid authenticatie...

Nadere informatie

Internetfilter HTTPS instellen

Internetfilter HTTPS instellen Internetfilter HTTPS instellen Windows Windows Phone Mac / Linux iphone / ipad Android Handleiding Installatie van HTTPS bij het Internetfilter In deze handleiding staat stapsgewijs beschreven hoe het

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014

Handleiding. Opslag Online voor Windows Phone 8. Versie augustus 2014 Handleiding Opslag Online voor Windows Phone 8 Versie augustus 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Downloaden van KPN Opslag Online QR Code 4 2.2 Downloaden van KPN

Nadere informatie

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement Stap 1 Aanmaken webaccount Ga naar http://www.bibliotheek.nl/ebooks en klik op Aanmaken webaccount Het onderstaande scherm verschijnt: Vul

Nadere informatie

Release notes Argo 7. Interactieve LMS interface. Nieuwe interface voor lesmodules

Release notes Argo 7. Interactieve LMS interface. Nieuwe interface voor lesmodules Release notes Argo 7 Argo 7 heeft een interactief web design. Het is optimaal afgestemd op de grote diversiteit aan computerbeeldschermen, van grootbeeld desktops en notebooks tot tablets en smart phones.

Nadere informatie

Handleiding voor Zotero versie 2.0

Handleiding voor Zotero versie 2.0 Handleiding voor Zotero versie 2.0 Michiel Wolda De handleiding voor Zetero is geschreven voor de lezers van het boek Deskresearch: Informatie selecteren, beoordelen en verwerken: tweede editie (Van Veen

Nadere informatie

HANDLEIDING IMPACTXRM MOBILE. IMPACTXRM NV Zuidleiestraat 12/1b 9880 Aalter 0032 (50)960070 info@impactxrm.com. Bijgewerkt 29/07/2015 Versie 1.2.

HANDLEIDING IMPACTXRM MOBILE. IMPACTXRM NV Zuidleiestraat 12/1b 9880 Aalter 0032 (50)960070 info@impactxrm.com. Bijgewerkt 29/07/2015 Versie 1.2. HANDLEIDING IMPACTXRM MOBILE IMPACTXRM NV Zuidleiestraat 12/1b 9880 Aalter 0032 (50)960070 info@impactxrm.com Bijgewerkt 29/07/2015 Versie 1.2.1 INHOUD INHOUD... 1 ALGEMEEN Filosofie... 2 INSTALLATIE...

Nadere informatie

Documentatie gereedschapbeheer android applicatie. GB Inspect. Handleiding Gereedschapbeheer android applicatie GB Inspect - 1

Documentatie gereedschapbeheer android applicatie. GB Inspect. Handleiding Gereedschapbeheer android applicatie GB Inspect - 1 GB Inspect Handleiding Gereedschapbeheer android applicatie GB Inspect Datum: 10 september 2014 Behorende bij app versie 1.1.5-1 1. Inleiding De Gereedschapbeheer.nl app is bedoeld voor het inspecteren

Nadere informatie

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement

E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement E-books lenen bij uw bibliotheek met uw bibliotheekabonnement Stap 1 Aanmaken webaccount Ga naar http://www.bibliotheek.nl/ebooks en klik op Aanmaken webaccount Het onderstaande scherm verschijnt: Vul

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking Dit document is de handleiding voor de installatie, configuratie en werking van de DMS Plugin. Versie 1-12/09/2005 Inhoudstafel 1 Installatie...

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS. Handleiding DMS. Dit document is de handleiding voor het DMS (Document Management Systeem) op drie verschillende niveau s:

HANDLEIDING DMS. Handleiding DMS. Dit document is de handleiding voor het DMS (Document Management Systeem) op drie verschillende niveau s: HANDLEIDING DMS Dit document is de handleiding voor het DMS (Document Management Systeem) op drie verschillende niveau s: Gebruiker Coördinator Administrator end2end solutions pagina 1 Op het DMS van Ieper

Nadere informatie

Inhoud Wat is mobiel werken?... 2 Installeren VPN Client... 3 Laptop... 3 Windows 8... 4 Windows 7... 10 Mac OS X... 16 Linux... 16 Tablet...

Inhoud Wat is mobiel werken?... 2 Installeren VPN Client... 3 Laptop... 3 Windows 8... 4 Windows 7... 10 Mac OS X... 16 Linux... 16 Tablet... 333 Inhoud Wat is mobiel werken?... 2 Installeren VPN Client... 3 Laptop... 3 Windows 8... 4 Windows 7... 10 Mac OS X... 16 Linux... 16 Tablet... 18 ios (ipad)... 18 Android... 21 Windows... 21 Smartphone...

Nadere informatie

Google Chrome Windows Vista Windows 7 Windows 8 8.1 Apple imac ibook Adobe Acrobat Reader

Google Chrome Windows Vista Windows 7 Windows 8 8.1 Apple imac ibook Adobe Acrobat Reader Probleem: bij het openen van de apdf ziet u een wit scherm i.p.v. de gegevens m.b.t. uw beheerrekening. Afhankelijk van de webbrowser, Windows versie of merk computer dat u gebruikt, kan dit probleem worden

Nadere informatie

Let s Connect CONFIGURATIE EXCHANGE 2010 CLIENT-CONFIGURATIE

Let s Connect CONFIGURATIE EXCHANGE 2010 CLIENT-CONFIGURATIE Let s Connect CONFIGURATIE EXCHANGE 2010 CLIENT-CONFIGURATIE Inhoud Configuratie Outlook 2007/2010... 2 Configuratie Outlook for Mac/Entourage... 5 Configuratie Mac Mail... 8 Configuratie BlackBerry...

Nadere informatie

Project plan. Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407

Project plan. Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407 Project plan Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407 I4C2 I4C1 1 Inhoudsopgave Doel en doelgroep van het project... 3 Beschrijving van het project... 4 Benodigde materialen... 5 Te verwachten resultaten,

Nadere informatie

Cloud Products CONFIGURATIE EXCHANGE 2010 CLIENT-CONFIGURATIE

Cloud Products CONFIGURATIE EXCHANGE 2010 CLIENT-CONFIGURATIE Cloud Products CONFIGURATIE EXCHANGE 2010 CLIENT-CONFIGURATIE Inhoud Configuratie Outlook 2007/2010... 2 Configuratie Outlook for Mac/Entourage... 4 Configuratie Mac Mail... 6 Configuratie BlackBerry...

Nadere informatie

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS Handleiding CMS 1 Inhoudsopgave 1. Inloggen... 3 2. Het CMS... 3 3. Websitecontent... 4 3.1 Een nieuwe pagina toevoegen... 4 3.2 Een pagina wijzigen... 4 3.3 Een pagina verwijderen... 5 4. De WYSIWYG editor...

Nadere informatie

Hoe arbeidsovereenkomsten online ondertekenen vanaf januari 2016?

Hoe arbeidsovereenkomsten online ondertekenen vanaf januari 2016? Hoe arbeidsovereenkomsten online ondertekenen vanaf januari 2016? 1. Vooraf 2. Wat heb je nodig? A. Besturingssoftware B. Browsers C. Kaartlezer D. Java plugin E. Wat kan er foutlopen? 3. Hoe ondertekenen?

Nadere informatie

Handleiding werkomgeving Apple / Connect College SOML

Handleiding werkomgeving Apple / Connect College SOML Handleiding werkomgeving Apple / Connect College SOML Inhoudsopgave 1 Belangrijke gegevens 3 1.1 Aanmeldgegevens 3 1.2 DigiCampuz (digitale werkplek) 3 2 Aan de slag 4 2.1 Aanmelden op de computer 4 2.2

Nadere informatie

aanmaken van een webaccount om e-books te kunnen lenen P. 3-7 het lenen van e-books de basis P. 13-14

aanmaken van een webaccount om e-books te kunnen lenen P. 3-7 het lenen van e-books de basis P. 13-14 aanmaken van een webaccount om e-books te kunnen lenen P. 3-7 wachtwoord vergeten P. 8-9 uw account beheren P. 10-12 het lenen van e-books de basis P. 13-14 het lenen van e-books online lezen (is streamed

Nadere informatie

Handleiding AHK Drive

Handleiding AHK Drive Handleiding AHK Drive Met de introductie van AHK Drive krijgt u op verschillende manieren toegang tot bestanden op de door de AHK gefaciliteerde G- en H-schijf, via een webbrowser of vanaf een mobiel apparaat.

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project laat ik zien wat de voor en nadelen zijn van werken in de Cloud. Ook laat ik zien hoe je met Google Drive kunt werken een totale beschrijving van aanmelden tot gebruiken en instaleren.

Nadere informatie

Inhoudsopgave Disclaimer... 3 Voorwoord... 4 Inleiding... 5 Het downloaden van XAMPP... 7 Het installeren van XAMPP... 8 Joomla installeren op

Inhoudsopgave Disclaimer... 3 Voorwoord... 4 Inleiding... 5 Het downloaden van XAMPP... 7 Het installeren van XAMPP... 8 Joomla installeren op 1 Inhoudsopgave Disclaimer... 3 Voorwoord... 4 Inleiding... 5 Het downloaden van XAMPP... 7 Het installeren van XAMPP.... 8 Joomla installeren op XAMPP... 15 Handige links... 16 2 Disclaimer Bij de samenstelling

Nadere informatie

Handleiding Digicampuz voor Stichting Onderwijs Midden-Limburg

Handleiding Digicampuz voor Stichting Onderwijs Midden-Limburg Handleiding Digicampuz voor Stichting Onderwijs Midden-Limburg Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Voorwoord 3 2 Belangrijke gegevens 4 2.1 Aanmeldgegevens 4 2.2 De Digicampuz 4 3 Aan de slag 5 3.1 Aanmelden

Nadere informatie

DRAADLOZE HDMI STICK

DRAADLOZE HDMI STICK DRAADLOZE HDMI STICK G E B R U I K S A A N W I J Z I N G Ondersteuning na aankoop. Gefeliciteerd met de aankoop van deze Draadloze HDMI Stick. Met de aankoop van dit apparaat krijgt u niet alleen een 3-jarige

Nadere informatie

Variabelen en statements in ActionScript

Variabelen en statements in ActionScript Ontwikkelen van Apps voor ios en Android Variabelen en statements in ActionScript 6.1 Inleiding Als we het in de informatica over variabelen hebben, bedoelen we een stukje in het geheugen van de computer

Nadere informatie

Cursus Google Agenda. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs

Cursus Google Agenda. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs Cursus Google Agenda Lieve D Helft ICT in het basisonderwijs Auteur: Lieve D Helft Titel: Cursus Google Agenda April 2013 2013, Lieve D Helft Lieve.dhelft@telenet.be Alle rechten voorbehouden. Niets van

Nadere informatie

Handleiding Z app. Overzicht

Handleiding Z app. Overzicht Handleiding Z app Overzicht Intro... 2 De Z app installeren... 3 Skype installeren... 5 De Z app... 6 De Z app gebruiken... 7 Hoofdmenu... 8 Beeldbellen... 9 Agenda... 13 Nieuws... 15 Contacten... 16 Berichten...

Nadere informatie

iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting

iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting Let op Dit document bevat de systeemeisen voor versie 5.0 van de iprova Suite. Door nieuwe ontwikkelingen kunnen de systeemeisen voor iprova wijzigen. Controleer

Nadere informatie

Cloud storage. Cloud storage 1/17

Cloud storage. Cloud storage 1/17 Cloud storage 1/17 Cloud storage Het internet wordt weleens voorgesteld als een wolk (Engels: cloud). En in die wolk kan je jouw gegevens bewaren. Maar waar worden die gegevens nu eigenlijk opgeslagen?

Nadere informatie

Installatie handleiding Reinder.NET.Optac

Installatie handleiding Reinder.NET.Optac Installatie handleiding Reinder.NET.Optac Versie : 2012.1.0.1 Inhoudsopgave 1 Systeemvereisten... 2 2 Pincode... 2 3 Licentie... 2 4 Installatie... 2 5 Eerste gebruik... 4 Titel Pagina 1 van 6 23-1-2012

Nadere informatie

Handleiding Sportlink Club

Handleiding Sportlink Club Handleiding Sportlink Club Dit document is automatisch gegenereerd. We raden u aan de handleiding online te raadplegen via www.sportlinkclub.nl/support. 1. Installatiehandleiding.........................................................................................

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de

Nadere informatie

Kies File>New>Blank Page>PHP. Je kunt eventueel nog een stylesheet koppelen. Definieer nu eerst een site! Dat betekent: Site>New Site

Kies File>New>Blank Page>PHP. Je kunt eventueel nog een stylesheet koppelen. Definieer nu eerst een site! Dat betekent: Site>New Site Kies File>New>Blank Page>PHP Je kunt eventueel nog een stylesheet koppelen. Definieer nu eerst een site! Dat betekent: Site>New Site Geef de site een passende naam. Kies ook de juiste map voor de webdocumenten.

Nadere informatie

The testresultaten kunnen bekeken worden door alle gezondheidsprofessionals die toegang hebben tot het dossier van de patiënt.

The testresultaten kunnen bekeken worden door alle gezondheidsprofessionals die toegang hebben tot het dossier van de patiënt. 1 van 5 14/04/2014 21:51 Handleiding Inleiding Inleiding Terminologie Vereisten Inloggen Bestaande patiënt openen Afgedrukte vragenlijst Spartanova WiPaM (Wireless Patient Monitoring) is een telegeneeskunde

Nadere informatie

Installatiehandleiding

Installatiehandleiding Secure Backup Installatiehandleiding Handelsmerken en auteursrechten Handelsmerken Windows is een gedeponeerd handelsmerk van Microsoft Corporation in de Verenigde Staten en andere landen. Alle anderen

Nadere informatie

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket.

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket. 1. Licentieovereenkomst BELANGRIJK! LEES DEZE OVEREENKOMST ALVORENS DE SOFTWARE TE INSTALLEREN! Het aanvaarden van deze overeenkomst geeft u het recht tot gebruik van deze software, de software blijft

Nadere informatie

Handleiding OneDrive voor Bedrijven van KPN Versie mei 2015

Handleiding OneDrive voor Bedrijven van KPN Versie mei 2015 Handleiding OneDrive voor Bedrijven van KPN Versie mei 2015 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 1.1 Deze handleiding 3 Hoofdstuk 2. Aan de slag 4 2.1 Voor de 1 e keer inloggen 4 2.2 Gebruik via uw internet

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie

Nadere informatie

Office 365 installeren. Office 365 installeren voor leerkrachten

Office 365 installeren. Office 365 installeren voor leerkrachten Office 365 installeren Office 365 installeren voor leerkrachten informaticadienst@sint-rembert.be Scholengroep Sint-Rembert v.z.w. 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 3 2 Inleiding... 5 3 Office installeren

Nadere informatie

Een ASP.NET applicatie opzetten. Beginsituatie:

Een ASP.NET applicatie opzetten. Beginsituatie: Hoofdstuk 1 Een ASP.NET applicatie opzetten Beginsituatie: Windows XP Pro, Windows Vista Pro of Windows 7 Pro Visual Studio.NET moet zijn geïnstalleerd. Let hierbij op dat de Express versie niet voldoet.

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Inhoud

Gebruikershandleiding Inhoud Gebruikershandleiding Inhoud 1. Note 2. Inhoud van de verpakking 3. Product aanzichten 4. Opstarten en aflsuiten 5. Desktop 6. Knoppen 7. Systeem instellingen 7.1 WIFI draadloze connectie 8. HDMI 9. Installeren,

Nadere informatie

HANDLEIDING ENTERPRISE DRIVE. Laatst bijgewerkt: January 18, 2016

HANDLEIDING ENTERPRISE DRIVE. Laatst bijgewerkt: January 18, 2016 HANDLEIDING ENTERPRISE DRIVE Laatst bijgewerkt: January 18, 2016 Inhoudsopgave 1 Enterprise Drive installeren...3 2 Enterprise Drive voor de eerste maal opstarten...3 3 Deelnemen aan Spaces (Een uitnodiging

Nadere informatie

HANDLEIDING INLOGGEN OP HDN.NL VERSIE 1.4

HANDLEIDING INLOGGEN OP HDN.NL VERSIE 1.4 HANDLEIDING INLOGGEN OP HDN.NL VERSIE 1.4 1 INLEIDING Om toegang tot de beveiligde persoonlijke omgeving van de HDN website te krijgen (www.hdn.nl), moet uw Internet browser voorzien zijn van een HDN certificaat.

Nadere informatie

Handleiding ipad. Handleiding voor het gebruik van een ipad voor de gemeente Gouda

Handleiding ipad. Handleiding voor het gebruik van een ipad voor de gemeente Gouda Handleiding ipad Handleiding voor het gebruik van een ipad voor de gemeente Gouda Inleiding Een ipad is geen computer, maar een tablet. Dit betekent dat de gebruikersvriendelijkheid voorop staat, maar

Nadere informatie

Handleiding HBO GO V.2

Handleiding HBO GO V.2 Handleiding HBO GO V.2 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave 2 Ophalen HBO GO Ipad applicatie in de App Store. 3 Ophalen HBO GO Android Tablet applicatie in de Google Play Store.. 4 HBO GO Registreren en Inloggen..

Nadere informatie

Gebruikershandleiding GO search 2.0

Gebruikershandleiding GO search 2.0 Gebruikershandleiding GO search 2.0 1 Gebruikershandleiding Product: GO search 2.0 Documentversie: 1.1 Datum: 2 februari 2015 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van GemeenteOplossingen worden

Nadere informatie

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - HvA- laptop buiten HvA

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - HvA- laptop buiten HvA Wachtwoord HvA- ID wijzigen - HvA- laptop buiten HvA Het wijzigen van je wachtwoord op je HvA- laptop buiten de HvA is een lastige procedure. We raden je aan om dit op een HvA- locatie te doen. Dan gelden

Nadere informatie

Internet. Provider. Gebruikers. ADSL De verbinding kan via een kabel of draadloos SBM 2015

Internet. Provider. Gebruikers. ADSL De verbinding kan via een kabel of draadloos SBM 2015 Als gevolg van het niet op tijd inrichten van het leslokaal het slecht funktioneren van Wife en De veelheid van de onderwerpen Verliep les 2 moeizaam. Les 2 gaan we dunnetjes over doen zodat we allemaal

Nadere informatie

Inloggen in AccountView online voor Mac OS 30 april 2015 versie 9.1 en hoger

Inloggen in AccountView online voor Mac OS 30 april 2015 versie 9.1 en hoger Inloggen in AccountView online Welkom bij eserviceware! Deze handleiding begeleidt u bij de stappen die nodig zijn voor het inloggen in AccountView online. Wanneer u gebruik maakt van een Apple computer,

Nadere informatie

ZorgInlogPortaal.nl. Geachte gebruiker, Handleiding Mijn Virtuele Schijf Versie 2.0

ZorgInlogPortaal.nl. Geachte gebruiker, Handleiding Mijn Virtuele Schijf Versie 2.0 Handleiding Mijn Virtuele Schijf Versie 2.0 ZorgInlogPortaal.nl Geachte gebruiker, Er zijn door ons een aantal aanpassingen gedaan in de achterliggende infrastructuur op de Mijn Virtuele schijf omgeving

Nadere informatie

Koppeling met een database

Koppeling met een database PHP en MySQL Koppeling met een database 11.1 Inleiding In PHP is het eenvoudig om een koppeling te maken met een database. Een database kan diverse gegevens bewaren die met PHP aangeroepen en/of bewerkt

Nadere informatie

SportCTM 2.0 Startscherm trainer

SportCTM 2.0 Startscherm trainer SportCTM 2.0 Startscherm trainer Inloggen Webapplicatie Via inlog.dotcomsport.com kun je in inloggen op de webapplicatie van het SportCTM. Wij adviseren onderstaande browsers Windows: Internet Explorer,

Nadere informatie

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2 Inhoud Over Endnote... 3 Endnote installeren... 4 Een library aanmaken... 5 Voordat je begint!... 6 Tussenvoegsels in namen... 6 Referenties invoegen in een Worddocument/Cite while you write... 7 Handmatig

Nadere informatie

Naam: Sander van Schie Datum: 28-03-2014 Klas: SBICO-IB2 Doel: Uitleg Toegang tot vcloud Doelgroep: Nieuwe cursisten Versie: 1.0.0

Naam: Sander van Schie Datum: 28-03-2014 Klas: SBICO-IB2 Doel: Uitleg Toegang tot vcloud Doelgroep: Nieuwe cursisten Versie: 1.0.0 Naam: Sander van Schie Datum: 28-03-2014 Klas: SBICO-IB2 Doel: Uitleg Toegang tot vcloud Doelgroep: Nieuwe cursisten Versie: 1.0.0 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Stap 1: Inloggegevens en wachtwoord...

Nadere informatie

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous 2006-2007 Inhoudsopgave 1 2 1.1 Programmeertaal PHP5..................... 2 1.2 MySQL database......................... 3 1.3 Adobe Flash...........................

Nadere informatie

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Systeemvereisten... 3 3. Installeren van de software... 4 4. Programma instellingen... 5 5. Importeren van een

Nadere informatie

Installatiehandleiding KIK-Lokaal

Installatiehandleiding KIK-Lokaal Installatiehandleiding KIK-Lokaal Vragen over KIK? KIK@KADASTER.NL (088) 183 55 00 WWW.KADASTER.NL/KIK In deze handleiding wordt beschreven aan welke systeemeisen uw PC dient te voldoen en welke handelingen

Nadere informatie

Admin handleiding. Essentius Dropbox handleiding. Pagina 1

Admin handleiding. Essentius Dropbox handleiding. Pagina 1 Admin handleiding Dropbox kun je vanaf elke computer met een internetverbinding gebruiken. Met behulp van een e- mailadres maak je je eigen dropbox aan. Dropbox stelt gratis 2 gb opslagruimte ter beschikking,

Nadere informatie

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen.

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen. Handleiding Scan+ Introductie Met Scan+ gaat een lang gekoesterde wens voor vele gebruikers van Unit 4 Multivers in vervulling: eenvoudig koppelen van documenten in relatiebeheer of documentmanagement

Nadere informatie

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden.

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik Sense Desktop Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik, QlikTech, Qlik

Nadere informatie

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - Zelf/eigen computer: Mac

Wachtwoord HvA- ID wijzigen - Zelf/eigen computer: Mac Wachtwoord HvA- ID wijzigen - Zelf/eigen computer: Mac Stap 1: Zet al je smartphones en tablets op vliegtuigstand LET OP: deze stap uitvoeren als je HvA- webdiensten zoals HvA- mail, - agenda, Eduroam

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST

DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST Inhoudsopgave Inloggen... 3 Layout... 5 Interactie... 6 Benodigdheden... 8 Praktische tips... 8 Bijlage I : HELP... 9 2 Inloggen Om deel te nemen aan de webcast, moet

Nadere informatie

5. Documenten Wat kan ik met Documenten? 1. Over LEVIY. 5.1 Documenten terugvinden Uitleg over vinden van documenten.

5. Documenten Wat kan ik met Documenten? 1. Over LEVIY. 5.1 Documenten terugvinden Uitleg over vinden van documenten. Versie 1.0 23.03.2015 02 1. Over LEVIY Wat doet LEVIY? 08 5. Documenten Wat kan ik met Documenten? 2. Algemene definities Behandelen van terugkerende definities. 09 5.1 Documenten terugvinden Uitleg over

Nadere informatie

Snel aan de slag met Novell Vibe Mobile

Snel aan de slag met Novell Vibe Mobile Snel aan de slag met Novell Vibe Mobile Maart 2015 Aan de slag Mobiele toegang tot de Novell Vibe-site kan door uw Vibe-beheerder worden gedeactiveerd. Raadpleeg uw Vibe-beheerder als u geen toegang kunt

Nadere informatie

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online // Mamut Business Software Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online Inhoud Voorwoord 3 Nieuwe versie 3 Over updates naar een nieuwe versie 4 Nieuw in Mamut Business Software 7 Relatiebeheer 7 Verkoop

Nadere informatie

Globale kennismaking

Globale kennismaking Globale kennismaking Kennismaking Tesla CMS 1. Dashboard 2. pagina beheer - pagina aanmaken - pagina aanpassen - pagina verwijderen - pagina seo opties - zichtbaarheid pagina 3. subpagina beheer - subpagina

Nadere informatie

Er zijn diverse andere software platformen en providers die werken met SIP, maar in dit voorbeeld gaan we uit van de volgende software:

Er zijn diverse andere software platformen en providers die werken met SIP, maar in dit voorbeeld gaan we uit van de volgende software: Er zijn diverse andere software platformen en providers die werken met SIP, maar in dit voorbeeld gaan we uit van de volgende software: Counterpath Bria SIP client. Net2 Entry Configuration Utility (SIP

Nadere informatie

Meest gestelde vragen en antwoorden. Inhoudsopgave

Meest gestelde vragen en antwoorden. Inhoudsopgave Meest gestelde vragen en antwoorden Inhoudsopgave Door wie is Taxatieweb gebouwd?... 2 Voor wie is Taxatieweb beschikbaar?... 2 Hoe moet ik dit programma op mijn PC installeren?... 2 Waarom hoef ik nu

Nadere informatie

Novell Messenger 3.0.1 Mobiel Snel aan de slag

Novell Messenger 3.0.1 Mobiel Snel aan de slag Novell Messenger 3.0.1 Mobiel Snel aan de slag Mei 2015 Novell Messenger 3.0.1 en later is beschikbaar voor uw ondersteunde mobiele ios-, Android- BlackBerry-apparaat. Omdat u op meerdere locaties tegelijkertijd

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na de installatie wordt in de

Nadere informatie

Les 15 : updaten van gegevens in de database (deel2).

Les 15 : updaten van gegevens in de database (deel2). Les 15 : updaten van gegevens in de database (deel2). In de volgende reeks lessen zal alle vorige leerstof uitgebreid aan het bod komen. Zie ook de vorige lessen en documenten om informatie op te zoeken

Nadere informatie

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar ! Bijlage inlezen nieuwe tarieven (vanaf 3.2) Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar Scipio 3.303 biedt ondersteuning om gebruikers alle tarieven van de verschillende verzekeraars in één keer

Nadere informatie

1. Over LEVIY 5. Openen van de activiteit 2. Algemene definities 6. Inloggen op het LEVIY dashboard 3. Inloggen 6.1 Overzichtspagina 3.

1. Over LEVIY 5. Openen van de activiteit 2. Algemene definities 6. Inloggen op het LEVIY dashboard 3. Inloggen 6.1 Overzichtspagina 3. Versie 1.0 05.03.2015 02 1. Over LEVIY Wat doet LEVIY? 08 5. Openen van de activiteit Hoe wordt de activiteit geopend? 2. Algemene definities Behandelen van terugkerende definities. 09 6. Inloggen op het

Nadere informatie

iphone app - Roll Call

iphone app - Roll Call iphone app - Roll Call Roll Call - iphone App Deze Paxton applicatie is gratis verkrijgbaar in de App Store. Deze applicatie is ontwikkeld om gebruikt te worden op elk ios apparaat versie 5.1 of hoger

Nadere informatie

HANDLEIDING DESKTOP PUBLISHER

HANDLEIDING DESKTOP PUBLISHER BHV VCA Outlook Windows Vista Windows XP Office 2003 Office 2007 cursus elearningredacteur HANDLEIDING DESKTOP PUBLISHER 1 van 13 1. DESKTOP PUBLISHER Wat is de desktop Publisher? De desktop Publisher

Nadere informatie

Installatie Handleiding TWS. Voor Windows en Mac

Installatie Handleiding TWS. Voor Windows en Mac Installatie Handleiding TWS Voor Windows en Mac Inhoudsopgave 1 Installatie Windows 3 1.1 indeling TraderWorkstation 6 2 Instalatie Mac 7 3 instalatie Java 9 1. Installatie Windows Om het platform te installeren

Nadere informatie

SR.NET Prikklok Handleiding Versie 1.0

SR.NET Prikklok Handleiding Versie 1.0 SR.NET Prikklok Handleiding Versie 1.0 Copyright @ 1988-2014 * CVBA Seynaeve Rudi * Alle Rechten Voorbehouden SR.NET prikklok - INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 1.1 Systeemeisen...... 1.2 Voorbeeldconfiguraties......

Nadere informatie

mymanualsolarapp - What s Your Solar Power Today?

mymanualsolarapp - What s Your Solar Power Today? mymanualsolarapp - Inleiding De manual versie is speciaal gemaakt voor zonnesysteem eigenaren die hun pc niet de hele dag aan willen laten staan of geen computer gekoppelde inverter systemen hebben. Door

Nadere informatie

Handleiding Office 2013 en Office 365. voor thuisgebruik

Handleiding Office 2013 en Office 365. voor thuisgebruik Handleiding Office 2013 en Office 365 voor thuisgebruik Versie: augustus 2015 1 Inhoudsopgave 1. Wat is Office 365 en wat kun je ermee?... 3 2. Wat je moet weten voordat je gaat installeren?.... 13 3.

Nadere informatie

Software Design Document

Software Design Document Software Design Document PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie

Nadere informatie

Klanthandleiding Digitale Services. Versie 1.0

Klanthandleiding Digitale Services. Versie 1.0 Klanthandleiding Digitale Services Versie 1.0 Inhoudsopgave 1 Systeemeisen/Inloggen... 3 1.1 Systeemeisen... 3 1.2 Inloggen... 3 2 Algemeen... 4 3 Dashboard... 5 3.1 Algemeen... 5 3.2 Taken... 5 3.2.1

Nadere informatie

Installatie en configuratie documentatie

Installatie en configuratie documentatie Installatie en configuratie documentatie Assistance Web Portal v. 2.58, 2.60 Voor Windows 2003 / 2008 / XP / Vista / Windows 7 Assistance PSO handleiding, uitgegeven door Assistance Software. Alle rechten

Nadere informatie

Quickstart. Browser instellingen

Quickstart. Browser instellingen Browser instellingen Projectadministratie is getest onder : Mac OS 10.3 met Safari versie 1.3 Mac OS 10.4 met Safari versie 2.0.3 (417.9.2) Windows met Internet Explorer versie 6.0.2900.2180. Belangrijke

Nadere informatie

Inleiding... 3. 1. Inloggen... 4. 2. Generieke apps... 4. App Mijn goedkeuringen... 5. App Delegatie... 8. 3. Self Service... 9

Inleiding... 3. 1. Inloggen... 4. 2. Generieke apps... 4. App Mijn goedkeuringen... 5. App Delegatie... 8. 3. Self Service... 9 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Inloggen... 4 2. Generieke apps... 4 App Mijn goedkeuringen... 5 App Delegatie... 8 3. Self Service... 9 Basisgegevens medewerker wijzigen... 12 Aanvragen autorisatie...

Nadere informatie

iphone app - Rapporten

iphone app - Rapporten iphone app - Rapporten Rapporten - iphone App Net2 AN1114-NL Deze Paxton applicatie is gratis verkrijgbaar in de App Store. Deze applicatie is ontwikkeld om gebruikt te worden op elk ios apparaat versie

Nadere informatie

Leerscenario Kata-App (werktitel) Raymond Stoops Hogeschool Utrecht. Analyse. Inleiding. Doelstellingen

Leerscenario Kata-App (werktitel) Raymond Stoops Hogeschool Utrecht. Analyse. Inleiding. Doelstellingen Leerscenario Kata-App (werktitel) Raymond Stoops Hogeschool Utrecht Analyse Inleiding Bij het beoefenen van karate zijn er meerdere trainingsvormen. Een individuele trainingsvorm is de kata, waar een vast

Nadere informatie

Intramed OnLine instellen en gebruiken. Voor ipad en iphone

Intramed OnLine instellen en gebruiken. Voor ipad en iphone Intramed OnLine instellen en gebruiken Voor ipad en iphone Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Algemeen...1 1.1 Toegang tot inlogportalen...1 Hoofdstuk 2 Basic account...3 2.1 Microsoft Remote Desktop installeren

Nadere informatie

RTE. Handleiding. Publiceren Documenten

RTE. Handleiding. Publiceren Documenten RTE Handleiding Publiceren Documenten Datum: December 2015 Inhoudsopgave 1. Introductie 2 2. Aan de slag 3 2.1. Het opstarten van de applicatie 3 2.2. WebHare Applicaties 3 2.3. De RTE applicatie 3 3.

Nadere informatie