Sfeerverslag kennisdeelbijeenkomst bodemenergie gemeenten 23 september 2015

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sfeerverslag kennisdeelbijeenkomst bodemenergie gemeenten 23 september 2015"

Transcriptie

1 Sfeerverslag kennisdeelbijeenkomst bodemenergie gemeenten 23 september 2015 Met in totaal 44 deelnemers vanuit diverse (semi) overheidsinstellingen was er sprake van een mooie opkomst. Dat er werd voldaan aan een behoefte om ervaringen en kennis te deling bleek aan het feit dat er nagenoeg geen afmeldingen waren. Verschillende gemeenten worstelen met dezelfde problematiek, zo kwam naar voren in de verdiepende discussies aan de vijf tafels. Vooraf aan de discussies vonden in totaal vijf pitches plaats vanuit diverse gremia. Bij de opening door Monique Hoogwijk (programmamanager Utrechtse Energie!) en Cees van der Vliet (beheerder WKO loket Utrecht vanuit de Green Deal) werd het project Energiepunt Bodem in de gemeente Utrecht toegelicht. Vervolgens beet Gemeente Dordrecht de spits af met de eerste pitch over hun bodemenergie plan. Na de pitch over de sturingsprincipes vanuit het ontwikkelingskader bodemenergie in de gemeente Utrecht ging men uiteen in vijf groepen om dieper in te gaan over deze onderwerpen. De groepsdiscussies waren zo levendig dat ze met moeite konden worden beëindigd om tijdig aan het tweede deel van het programma te beginnen. Na de pauze waren er drie pitches van respectievelijk de gemeente Den Bosch over optimaliseren WKO beheer, het ISSO die het belang van kwaliteitsborging toelichtte en de landelijke gebruikersgroep WKO die dezelfde middag ook bijeen kwam. Hieruit bleek onder andere dat intensieve aandacht voor goed beheer noodzakelijk is voor een goed functionerend WKO systeem. Carolien van Hemel van het USI dankte iedereen voor zijn deelname en gaf aan dat gemeenten het alleen niet redden. Gemeente Utrecht heeft ervaren dat intensieve samenwerking met het waterschap Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden en de provincie Utrecht leidt tot een betere afstemming over o.a. wet- en regelgeving wat het gebruik van bodemenergie bevordert. Hieronder de bevindingen uit de vijf groepsdiscussies, zoals verwoord door de tafelvoorzitters.

2 Tafel 1 Ine Flinkers (voorzitter) Voor de pauze - Waarom WKO stimuleren? Kan dat voor alle gebouwen? Voor nieuwbouw lijkt het geschikter (makkelijker) dan voor bestaande bebouwing. In Tilburg nu aantal woningen all-electric gemaakt. Best kostbaar per huis. Voor binnenstad Den Bosch is geconcludeerd dat de daar aanwezige oude monumentale woningen ongeschikt zijn voor WKO. Dus ook andere duurzame energie mogelijkheden in ogenschouw nemen. - Als je wilt stimuleren, kun je ook financieel stimuleren (stimuleringsfonds of i.d.)? Aan iets wat rendabel is, moet je geen subsidie verstrekken. - Beheer van WKO is lastig. Energiebalans is van belang. Goede controle van bestaande systemen is ook lastig. Welke parameters moet je hebben om daar iets over te kunnen zeggen? Rol SPF, maar die is er niet voor de oudere vergunningen. Zouden de betreffende overheden een goede checklist voor moeten ontwikkelen die dan door iedereen wordt gebruikt. - WKO kan worden verbonden met andere werkterreinen, zoals saneren, beekherstel of droogtebestrijding (Apeldoorn), bij hitte eilanden? - Zijn al die blijvende lussen in je ondergrond eigenlijk wel duurzaam? Na de pauze - Is er een rol voor de gemeente bij het goed laten werken van WKO-systemen? Immers de primair verantwoordelijke is de eigenaar (gebruiker?). Gemeenten kunnen bij bedrijven vanuit het activiteitenbesluit verlangen dat de WKO beter presteert. Vaak is er geen specialistische kennis aanwezig om ontwerpen te beoordelen en/of een goed beheer af te dwingen. Met de aanwezigheid van SPF lijkt er iets meer (makkelijker) te handhaven te zijn. - Wat kan gemeente doen? o Transparant zijn over de werking van verschillende WKO s; gegevens uitwisselen o Hogere SPF opleggen (bij grote gesloten systemen) o Kennis bijspijkeren, ook bij zichzelf, om beter met kennisgetallen (bv SPF) om te kunnen gaan. Voor bij de planontwikkeling en (later) voor bij het beheer. o Wat staat er precies in de AMvB bodemenergie? Is die duidelijk genoeg? - Hoe kan de toekomstige warmtewet worden ingezet? Kan bij collectieve systemen een prestatie eis worden opgelegd? Niet iedereen weet wat die wet gaat inhouden.

3 Tafel 2 Kinie Lont (voorzitter) Ronde 1: Centrale vraag: hoe kunnen we bodemenergie-potentieel beter benutten? Data ondergrond op orde (systemen in beeld, locatie bronnen, bodemgeschiktheid, gebruikers, etc.) Ordening, i.s.m. provincie, evt. Waterschap (i.v.m. verontreiniging, lozingen), ontwikkelpartijen (indien al aanwezig): o Masterplan o Ontwikkelingskader o Bestemmingsplan ondergrond Goede voorbeelden tonen (via WKO-tool, eigen lokale voorbeelden), bedrijven verwijzen naar bestaande goede voorbeelden lokaal. Combinatie stimulering (kennis verspreiden, subsidie) en handhaving (Waterwet, Wet Milieubeheer/activiteitenbesluit) o Voorbeeld stimulering Eemnes, via duurzame incentive bij vestiging op nieuw bedrijventerrein Ontzorging Ronde 2: Centrale vraag: wat is nodig voor optimalisatie van bestaande systemen bodemenergie? 1 persoon verantwoordelijk voor beheer De beheerder moet belang hebben bij goed beheer, bijv.: o Afgerekend worden via prestatiecontract. o Design-Build-Maintain constructie kiezen, of ESCO Besef dat tijd en kennis nodig is voor goed beheer, het gaat niet vanzelf want te complex Instrument/schema dat inzicht geeft in de knoppen waar je als beheerder aan kunt draaien, en wat de effecten daarvan zijn (op bijv. energieverbruik, bodembalans)

4 Tafel 3 Paul Bezemer (voorzitter) Informatie Aan onze tafel is het gesprek begonnen rondom de noodzaak van goede informatie. Het maken van kaarten waarop potentiele gebieden staan aangegeven en de kansen goed benoemen is een eerste stap. Daarnaast moet deze beschikbaar worden gesteld, waarbij het belangrijk is dat tools ook alle relevante informatie bevat (bijv. de WKO tool mist nu archeologische informatie, waardoor geen compleet beeld voor initiatiefnemers wordt geschetst). Contact eindgebruiker Als organisatie direct contact hebben met de eindgebruiker van systemen is zweer belangrijk. Een persoon die gesprekken aangaat kan maatwerk leveren en uiteindelijk gaan bouwen aan slimme samenwerkingen en allianties tussen partijen omdat deze van meerdere kanten de ideeën, wensen en kansen hoort en kennis kan overdragen. Dat kan in verschillende vormen, als loket, energiecoach of op andere manieren, die ieder hun eigen voor- en nadelen kennen. Maar het contact is uiteindelijk van cruciaal belang als je een stimulerende rol wilt spelen en het bewustzijn over de mogelijkheden en de werking van systemen wilt vergroten. Beheer In het beheer en onderhoud van systemen worden ervaringen uitgewisseld waarbij systemen niet altijd goed functioneren. Er is behoefte om de ervaringen op te schalen, van een paar voorbeelden naar bredere conclusies over de aanpak. Ook is er gesproken over de rol van omgevingsdiensten voor het blijvend goed functioneren van systemen op langere termijn, waar ze vanuit het activiteitenbesluit mogelijk een rol kunnen pakken. Hier waren de meningen nog verdeeld over en zal de komende jaren meer ervaring mee worden opgedaan voordat er conclusies aan kunnen worden verbonden. Gemeente Lelystad Er is aan onze tafel specifiek gesproken over de Gemeente Lelystad als voorbeeld, aangezien zij minder tevreden waren over hun resultaten tot nu toe en graag ervaringen wilden ophalen om tot een nieuwe aanpak te komen. Het begint bij de gemeentelijke ambitie (en die van inwoners en bedrijven, deels mogelijk geholpen door veranderende regelgeving zoals een strengere EPC). Er is met name meegegeven te gaan zoeken naar de vraagkant: wat zijn de partijen die een energievraag hebben en daar op een andere manier aan kunnen voldoen, bijvoorbeeld omdat hun bedrijf / winkelcentrum / complex over een paar jaar toe is aan een grootschalige renovatie. Door het bundelen van de vraag ontstaat een beeld van de behoefte en partners (bijvoorbeeld corporaties) waarmee je zaken kan gaan doen om stappen te zetten. Niet beginnen aan de reguleringskant, maar eerst in de behoefte.

5 Tafel 4 Rob Mank (voorzitter) Informatie Aan onze tafel is het gesprek begonnen met vragen over het Dordtse bodemenergieplan en de energiescans, die bij de bedrijven in het westelijke bedrijvengebied van Dordrecht uitgevoerd gaan worden. Vervolgens kwamen de volgende onderwerpen aan de orde: Collectieve open systemen Deze kunnen alleen worden aangelegd als er voldoende koudevraag is. Het kan niet gefaseerd worden aangelegd. Eigenlijk moet je dit in het bestemmingsplan regelen. Moerdijk werd als voorbeeld genoemd. Bodemenergie en woningbouw c.q. scholen en ziekenhuizen Door de toenemende energiebesparing bij huizen is dit alleen haalbaar als de industrie warmte over heeft. Als er niet voldoende koudevraag is, zoals bij scholen en ziekenhuis dat is WKO niet mogelijk. Vervolgvraag is: wie wil bodemenergie? Wie is de vragende partij? Geconstateerd werd dat er voldoende kansen zijn. Er een realistische business-case is te vormen, maar dat er een goede balans van koude- en warmtevraag moet zijn. Wellicht kunnen gemeente de koude- en warmtevraag voor gebouwen in beeld brengen. Vraag is alleen op welke schaal moet dat dan. Imago WKO Doordat slecht functionerende systemen breed in de pers komen, heeft WKO een slecht imago. Belangrijk is dat een nieuw WKO-systeem twee jaar nodig heeft om optimaal te functioneren. Deze inregeltijd zit meestal niet in het contract met de installateur. Het is belangrijk deze inregeltijd wel in het contract op te nemen. Wat nodig is om de goed presterende projecten te promoten, o.a. via het gebruikersplatform. Ook op de gemeentelijke website en op WKO-tool zetten. Conclusie: WKO is een complex systeem, moeilijker dan zonnepanelen Monitoring werking bestaande systemen Het is wenselijk om de resultaten van de systemen te monitoren. Ook de ondergrondse effecten van de systemen op het grondwater (temperatuur) bodemleven enz. moet gemonitord worden. In Utrecht wordt dit onderzoek gestart. Gebruikersplatform Het is wenselijk om het bestaan van het gebruikersplatform bekend te maken op de gemeentelijke websites.

6 Tafel 5 Marinus Stulp (voorzitter) Stimuleren door doordacht beleid De aandacht voor bodemenergie verschilt per gemeente. Veel gemeenten hebben nog geen beleid opgesteld. Enkele gemeenten zijn al heel ver met beleid en hebben ook al interferentiegebieden aangewezen. Opvallend is dat nergens de uitwerking van beleid hetzelfde is, maar in sterke mate wordt bepaald door de lokale omstandigheden en ambities. Uitwisselen van deze kennis en ervaring is waardevol, ook als voorbeeld en inspiratie. De gemeente Groningen heeft het bedrijf Warmtestad BV opgericht voor de ontwikkeling van geothermie, en stimuleren van collectieve systemen in interferentiegebieden. In de gemeente Utrecht wordt bodemenergie actief gestimuleerd, door WKO te combineren met het opruimen van verontreinigingen. WKO-gebruikers kunnen sanering plicht afkopen. Daarnaast helpt het bodemenergieloket realisatie van nieuwe systemen door het stroomlijnen van procedures en gebruik van openbare ruimte te faciliteren. Verder is de provincie in de rol van bevoegd gezag van de Waterwet bepalend voor de mogelijkheden van bodemenergie. Per provincie verschilt het beleid over het gebruik van watervoerende pakketten. In sommige provincies wordt alleen bodemenergie toegestaan in het 1 e watervoerende pakket en in andere provincies alleen in het 2 e watervoerende pakket. Bescherming van drinkwater is een bepalende factor in het beleid van de provincies. In het Westland geldt een reservering van het 1 e watervoerende pakket voor de opslag van gietwater, waardoor toepassen van bodemenergie in deze laag niet is toegestaan. Het provinciale beleid over watervoerende pakketten sluit niet altijd aan bij de wensen van potentiële gebruikers van bodemenergie. Feitelijk ontbreekt een goed afwegingskader voor belangen in de ondergrond. Hoe verschillende belangen ten opzichte van elkaar gewogen moeten worden is niet duidelijk. Voor heroverweging van bestaande beschermingsgebieden ten bate van nieuwe belangen, zoals bodemenergie, lijkt in de praktijk nauwelijks ruimte te zijn bij het bevoegd gezag. In de strategische grondwatervisie van de provincie Utrecht is besloten onder stadskernen geen drinkwater beschermingsgebieden meer aan te wijzen, waardoor ruimte ontstaat voor bodemenergie op plaatsen waar vraag is naar warmte en koude. Het ondergrondse ruimtebeslag van de installaties op basis van de vergunning is vaak veel groter, dan het ruimtebeslag door het werkelijke gebruik. In de vergunning wordt vaak meer aangevraagd, dan in werkelijkheid nodig is. Hiervoor wordt de ondergrond in de drukkere gebieden op slot gezet, waardoor optimaal benutten van de capaciteit van bodemenergie in het gedrang komt. Met het aanpassen van vergunningen vanwege onbenutte ondergrondse capaciteit is nog maar weinig ervaring. Tenslotte is aandacht gevraagd voor goed technisch beheer van bodemenergiesystemen. In de gemeente Den Bosch is een inventarisatie gedaan naar de werking van bestaande WKOsystemen. De uitkomsten zijn vergelijkbaar met de inventarisatie Bodemenergie, waar voor je geldt. Met beter beheer is nog veel winst te halen. Geconstateerd is dat ook installateurs vaak onvoldoende kennis hebben voor goed beheer. Basis voor goed beheer is monitoring nodig, waarvoor goede bemetering van de installatie noodzakelijk is. Bestaande installaties zijn vaak onvoldoende bemeterd, om het functioneren goed te kunnen monitoren.

Hoe bodemenergie stimuleren in uw gemeente? Hier komt tekst. Hier komt ook tekst. Kennisdeelbijeenkomst. 23 september 2015. Utrecht.

Hoe bodemenergie stimuleren in uw gemeente? Hier komt tekst. Hier komt ook tekst. Kennisdeelbijeenkomst. 23 september 2015. Utrecht. Hoe bodemenergie stimuleren in uw gemeente? Hier komt tekst Kennisdeelbijeenkomst Hier komt ook tekst 23 september 2015 Utrecht.nl Programma, deel 1 9.30-9.40 uur Opening Monique Hoogwijk, programma Utrechtse

Nadere informatie

Bodemenergie in de gemeente Arnhem

Bodemenergie in de gemeente Arnhem Bodemenergie in de gemeente Arnhem Congres ILB 14 februari 2012 Marc van der Burght Beleidsadviseur Energie en Bodem Open systeem Gesloten systeem 1 Arnhem wil bodemenergie als bron van duurzame energie

Nadere informatie

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen

Nadere informatie

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst.

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. Bodemenergie in Haarlem Marc van Someren (Bodem en Water Consultancy) 14 februari 2012 ILB Congres Media Plaza - Utrecht De ondergrond als basis voor

Nadere informatie

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden Ko Hage (TTE) Delft, 1 december 2010 TTE consultants verbinden van ondergrond en bovengrond - Opgericht in 1999 door drie ingenieurs (The Three Engineers)

Nadere informatie

Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen. presentatie Peter Kouwenhoven

Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen. presentatie Peter Kouwenhoven Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen presentatie Peter Kouwenhoven Aanpassing 6 (7) bestaande AMvB s Water besluit Abm Waterbesluit Activiteitenbesluit milieubeheer Blbi Bbk Besluit lozen buiten inrichtingen

Nadere informatie

Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen. RWS Leefomgeving / Bodem+ Manfred Beckman Lapré

Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen. RWS Leefomgeving / Bodem+ Manfred Beckman Lapré Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen RWS Leefomgeving / Bodem+ Manfred Beckman Lapré Wat zijn bodemenergiesystemen? open systemen, ofwel WKO systemen gesloten systemen, ofwel bodemwarmtewisselaars 3

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Verbinden van onder- en bovengrond

Verbinden van onder- en bovengrond Verbinden van onder- en bovengrond Gebieden en clusters: Slimmer omgaan met grondwater Inhoud - Gebiedsgerichte benadering - Toelichting locaties: multi sectorale opgave - Het proces Deventer 18 november

Nadere informatie

Utrechtse Bodemenergie Agenda Meer energie uit de bodem. Samenwerking tussen gemeente Utrecht en provincie Utrecht

Utrechtse Bodemenergie Agenda Meer energie uit de bodem. Samenwerking tussen gemeente Utrecht en provincie Utrecht Utrechtse Bodemenergie Agenda 2016-2018 Meer energie uit de bodem Samenwerking tussen gemeente Utrecht en provincie Utrecht 1 Utrechtse Bodemenergie Agenda Dit is de Utrechtse Bodemenergie Agenda van de

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Stappenplan WKO Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

HUM en BUM Bodemenergiesystemen. Bodem+ Manfred Beckman Lapré

HUM en BUM Bodemenergiesystemen. Bodem+ Manfred Beckman Lapré HUM en BUM Bodemenergiesystemen Bodem+ Manfred Beckman Lapré De Bodemenergie quiz 12 vragen over de HUM en BUM bodemenergie Tot slot enkele tips 2 WB Bodemenergie Testvraag Wie ben ik? GROEN: Handhaver,

Nadere informatie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie Stimuleren en regie 12 juni 2013 Marc van der Burght Gelders netwerk Energie Beleidsmedewerker Bodem en Energie Open systeem 2011 Zes programmalijnen: 1. Energieneutraal Arnhem 2. Toonaangevend cluster

Nadere informatie

AMVB BODEMENERGIE BORGINGSPROCES

AMVB BODEMENERGIE BORGINGSPROCES AMVB BODEMENERGIE BORGINGSPROCES Aan : SRE-Gemeenten Van : Harold Roeleven en Maaike van Roij Datum : 2013 Onderwerp : Borging en registratie Besluit bodemenergiesystemen Algemeen Er zijn gemeenten die

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan

Nadere informatie

Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied

Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied Toelichting Algemeen Artikel 1 Begripsomschrijving Op 1 juli 2013 treedt het Besluit bodemenergiesystemen in werking. Het besluit bevat regels over het installeren

Nadere informatie

portefeuillehouder A. Hazelebach

portefeuillehouder A. Hazelebach BESLUIT B. en W. d.d. 21 MEI 2013 Advies aan het college van burgemeester en wethouders Bodemenergiesystemen B13.000215 collegevergadering 21/05/2013 commissievergadering raadsvergadering 11 juni 2013

Nadere informatie

Energy Service Company: een kans voor u?

Energy Service Company: een kans voor u? 1 Energy Service Company: een kans voor u? Stand van zaken provinciale pilot & Kansen voor de installatiebranche Hans van der Heide Pilot provincie Friesland (1) Doel: Ervaring opdoen met het opzetten

Nadere informatie

Speerpunten Doel Actie/uitwerking Wanneer Wie Dekking kosten /financiering Vanuit zowel het provinciale (landelijke) als lokale bodembeleid

Speerpunten Doel Actie/uitwerking Wanneer Wie Dekking kosten /financiering Vanuit zowel het provinciale (landelijke) als lokale bodembeleid Vanuit zowel het provinciale (landelijke) als lokale bodembeleid Actieve Inventarisatie Afronden asbestinventarisatie 2010 ISV-2 aanpak spoedlocaties spoedlocaties afronden Volledig overzicht van locaties

Nadere informatie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie DEFINITIEF Opdrachtgever Adviseur

Nadere informatie

Functioneren van WKO installaties

Functioneren van WKO installaties Functioneren van WKO installaties Het belang van goed beheer Klaasjan van der Maas Unica Ecopower Arjan van Bon Royal HaskoningDHV Vragen 1. Hoe ziet de nieuwe wetgeving en certificering eruit? 2. Hoe

Nadere informatie

Cases bodemenergie - inclusief antwoorden. Beoordelen meldingen en vergunningaanvragen gesloten bodemenergiesystemen

Cases bodemenergie - inclusief antwoorden. Beoordelen meldingen en vergunningaanvragen gesloten bodemenergiesystemen Cases bodemenergie - inclusief antwoorden Beoordelen meldingen en vergunningaanvragen gesloten bodemenergiesystemen Cases Wijzigingsbesluit bodemenergie Oefenen met afhandelen meldingen & OBM-aanvragen

Nadere informatie

Bodemenergie: Anno nu en kansen in de toekomst

Bodemenergie: Anno nu en kansen in de toekomst Bodemenergie: Anno nu en kansen in de toekomst Eindsymposium Meer met Bodemenergie 24 april 2012 Wageningen Maurice Henssen Bioclear b.v. Inhoud Bodemenergie anno 2012 Waarom MMB? Het proces van MMB Highlights

Nadere informatie

Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren

Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren Project uitgevoerd door: Innuvate B.V. : R. Krijger Energy Retrofit : P.W. Rolf In opdracht van: Gemeente Den Haag Omgevingsdienst

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

(ONTWERP) VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET

(ONTWERP) VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET (ONTWERP) VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET verleend aan Telecom Service Leek B.V. De activiteit water in de bodem brengen of eraan te onttrekken Locatie: De Hoogte 1 leek

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen

Nadere informatie

Highlights Meer met Bodemenergie

Highlights Meer met Bodemenergie Highlights Meer met Bodemenergie Diep onder Drenthe Bijeenkomst over Warmte Koude Opslag 12 juni 2012, Provinciehuis te Assen Maurice Henssen, Bioclear b.v. Inhoud Bodemenergie anno 2012 Waarom Meer met

Nadere informatie

Passen duurzame ontwikkelingen binnen het vergunningenbeleid anno 2008

Passen duurzame ontwikkelingen binnen het vergunningenbeleid anno 2008 Symposium Vink Sion Passen duurzame ontwikkelingen binnen het vergunningenbeleid anno 2008 Beetgum, 24 januari 2008 Douwe Faber Directeur E kwadraat advies Inhoudsopgave E kwadraat advies Vergunningen

Nadere informatie

Monitoring en Energiebalans

Monitoring en Energiebalans Balans verschil Houtkachel draaikoeler Uw partner in duurzame energie Warmte Koude Monitoring en Energiebalans Cius Monitoring Meten = Weten Optimale regeling = Kostenbesparing Betaalsysteem Wetgeving

Nadere informatie

Bodemenergie en toezicht. 13-2-2013 Gert Jan Evers

Bodemenergie en toezicht. 13-2-2013 Gert Jan Evers Bodemenergie en toezicht 13-2-2013 Gert Jan Evers Inhoud presentatie Is toezicht nodig? Waar toezicht op houden? Wat en hoe worden gegevens aangeleverd? Knelpunten Gevolgen Voorbeelden Oplossingen Na 1

Nadere informatie

Jaarplan Programma Warmte en Koude Metropoolregio Amsterdam juni 2016 juni warmtekoude. metropoolregio amsterdam

Jaarplan Programma Warmte en Koude Metropoolregio Amsterdam juni 2016 juni warmtekoude. metropoolregio amsterdam Jaarplan Programma Warmte en Koude Metropoolregio Amsterdam juni 2016 juni 2017 warmtekoude metropoolregio amsterdam INLEIDING teken stond van de technische en organisatorische rondes met Grand Design

Nadere informatie

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V.

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Wavin Diensten BV Energiebesparing warmte-koudeopslag restwarmte Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Inhoud 2 Inhoud Wavin locatie algemeen Koude opslagsysteem Ombouw naar warmte-koude

Nadere informatie

Bodemenergie en grondwaterverontreiniging

Bodemenergie en grondwaterverontreiniging Bodemenergie en grondwaterverontreiniging Een nieuw werkveld VVMA congres Lunteren april 2011 Hans Slenders Imagine the result Bodemenergie Grondwaterverontreiniging Ontwikkelingen Voorbeelden BOEG BOdemEnergie

Nadere informatie

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt.

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt. telefoon 085-4862450 www.sikb.nl Pagina 1 van 9 OVERZICHT WIJZIGINGEN BUM S EN HUMS S BODEMENERGIE OKTOBER 2015 Voorgenomen wijzigingen in versie 2.4 ten opzichte van versie 2.3 Tabel 1. Wijzigingen BUM

Nadere informatie

'Kostenpost of duurzaam in balans: hoe staat uw wko er voor?

'Kostenpost of duurzaam in balans: hoe staat uw wko er voor? Beheer en Exploitatie in de praktijk: 'Kostenpost of duurzaam in balans: hoe staat uw wko er voor? Bob Bloemers 06 oktober 2016 Even voorstellen Bob Bloemers Kuijpers Ecopartners B.V. adjunct directeur

Nadere informatie

Regionale Energieagenda terugblik werksessies 30-10-2015

Regionale Energieagenda terugblik werksessies 30-10-2015 Regionale Energieagenda terugblik werksessies 30-10-2015 Verslag bijeenkomst regionale energieagenda 30 oktober 2015, Amersfoort 2 Regionale energieagenda 30-10-2015 Regionale Energieagenda terugblik werksessies

Nadere informatie

Melden en registreren De informatiecyclus

Melden en registreren De informatiecyclus Melden en registreren De informatiecyclus Margreet van der Honing (RWS / InfoMil) Carla Nikkels (GBO Provincies LGR) Jan Klein Kranenburg (RWS / Bodem+) 15 juli 2013 INHOUD De informatiecirkel: introductie

Nadere informatie

Welke meldingen en vergunningen zijn nodig bij onttrekkingen uit /infiltraties in grondwater? Een overzicht t.b.v. glastuinbouw en boomkwekerijen

Welke meldingen en vergunningen zijn nodig bij onttrekkingen uit /infiltraties in grondwater? Een overzicht t.b.v. glastuinbouw en boomkwekerijen Welke meldingen en vergunningen zijn nodig bij onttrekkingen uit /infiltraties in grondwater? Een overzicht t.b.v. glastuinbouw en boomkwekerijen De behoefte aan het benutten van ondergrondse mogelijkheden

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

Verbeteren afstemming en samenwerking bodem, water en ruimte

Verbeteren afstemming en samenwerking bodem, water en ruimte Verbeteren afstemming en samenwerking bodem, water en ruimte Project ondergrond - Team Implementatie Ondergrond Inleiding Het project ondergrond, onderdeel van het uitvoeringsprogramma (UP) van het convenant

Nadere informatie

Gebruik en Beheer van WKO Systemen

Gebruik en Beheer van WKO Systemen installatiegroep Gebruik en Beheer van WKO Systemen Enkele aandachtspunten in de exploitatiefase Bedrijventerreinen Peter Slot 1 Agenda Even voorstellen De noodzaak van goed beheer WKO op bedrijventerreinen

Nadere informatie

De Raad en de Omgevingswet

De Raad en de Omgevingswet De Raad en de Omgevingswet Inhoud - Wat is de Omgevingswet? - Wat betekent deze wet voor de gemeenten - Wat is de rol en de invloed van de raad op de wet - Waar liggen de kansen van de raad en waar moet

Nadere informatie

VERKENNING INTERFERENTIEGEBIEDEN BODEMENERGIE HAAGLANDEN

VERKENNING INTERFERENTIEGEBIEDEN BODEMENERGIE HAAGLANDEN VERKENNING INTERFERENTIEGEBIEDEN BODEMENERGIE HAAGLANDEN STADSGEWEST HAAGLANDEN 30 november 2011 075925686:0.3 - Definitief B02034.000274.0100 Inhoud 1 Inleiding 2 1.1 Energie in een drukke ondergrond

Nadere informatie

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO Realisatie WKO WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO 1 Bouwopgave: Case: realisatie 4 woontorens, totaal 200 appartementen 2 gemeente convenant (stap 2) duurzame ambities DE scan besluit gemeenteraad

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect)

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Elbert Raben Product Manager IT Controlelijst EU Code of Conduct Best

Nadere informatie

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten 19 juni 2014 Inleiding Rollen en partijen Verschillende typen vastgoed met een eigen regime Woningen, winkels en overige bedrijfsruimte De split

Nadere informatie

Omgevingswet en de raad

Omgevingswet en de raad Omgevingswet en de raad Inhoud Waarom de Omgevingswet? Wat is de omgevingswet? Wat verandert er door de omgevingswet Wat vraagt dit van u als raad. Samen met de samenleving Budget reserveren Vrije (beleids)ruimte

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid.

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid. Van 0-meting tot haalbare business case Meer informatie: www.w-e.nl www.gprsoftware.nl ir. Janny Stevens (stevens@w-e.nl) ir. Saskia van Hulten (hulten@w-e.nl) Wie zijn wij? W/E adviseurs www.w-e.nl Saskia

Nadere informatie

Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes. Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology

Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes. Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology 1 Inhoud 1. Bodemenergie in het kort 2. Melding en vergunning gesloten systemen

Nadere informatie

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Inhoud 1. Doelen energie- en klimaatbeleid 2. Drie knoppen om aan te draaien

Nadere informatie

De Raad en de Omgevingswet

De Raad en de Omgevingswet De Raad en de Omgevingswet Stelling Ik ben tevreden met de huidige werkwijze en instrumenten voor de fysieke leefomgeving! Inhoud Waarom de Omgevingswet? Wat is de Omgevingswet? Wat verandert er door de

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

NOTITIE. 1. Inleiding. 2. Beleidsruimte. Gemeente Bunnik. J. Neyssen

NOTITIE. 1. Inleiding. 2. Beleidsruimte. Gemeente Bunnik. J. Neyssen NOTITIE aan Gemeente Bunnik t.a.v. J. Neyssen kopie aan -- opsteller M. de Jong telefoon 088 02 25 111 datum 27 maart 2015 kenmerk Z-2014-07555/9131 doc.ref NOTITIE werkafspraken bodem onderwerp Werkafspraken

Nadere informatie

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Bijlage 1 Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Door Sunburst B.V. Ing. Joost de Roij en Ing. Joost Vermeer januari 2014 Inhoudsopgave Blz Inleiding 3 1. Van inspanningsverplichting

Nadere informatie

Ir. Henk Broekhuizen, Installect Advies

Ir. Henk Broekhuizen, Installect Advies Optimale inzet van WKO Ir. Henk Broekhuizen, Installect Advies Inhoud Kenmerken en varianten open bronsystemen Specifieke voordelen bronsystemen Optimalisatie van kosten en baten Conclusies 1 Specifieke

Nadere informatie

Warmtelevering Dordtse Kil. Kyck over den Dyck. 1 juli 2010

Warmtelevering Dordtse Kil. Kyck over den Dyck. 1 juli 2010 Warmtelevering Dordtse Kil Kyck over den Dyck 1 juli 2010 Agenda 15:30 Welkom door Roosmarijn Sweers (gemeente Dordrecht) 15:35 Stand van zaken waar staan we nu? (Marc van der Steen Provincie Zuid-Holland)

Nadere informatie

De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017

De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017 De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017 Waar gaan wij het over hebben? Geheugen opfrissen: Omgevingswet in het kort Betekenis wet voor

Nadere informatie

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010 Warmte(levering) van de toekomst (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Ontwikkelingen nieuwbouw met effect op warmtevraag 2 Regelgeving: stapsgewijze EPC-verlaging (-> 0,6 -> 0,4 -> energieneutraal)

Nadere informatie

Gebiedsontwikkeling. Vanuit die optiek wordt er bij gebiedsontwikkeling. optie. Het is echter zinvol een en ander breder te analyseren.

Gebiedsontwikkeling. Vanuit die optiek wordt er bij gebiedsontwikkeling. optie. Het is echter zinvol een en ander breder te analyseren. Gebiedsontwikkeling en wko Door ir. Henk Broekhuizen Installect Advies, Nijkerk Tekstbewerking ing. Dick Havenaar Voorzitter redactieraad RCC koude & luchtbehandeling Gebiedsontwikkeling en WKO De techniek

Nadere informatie

Haags Warmtebedrijf Tussenrapportage 12 maart 2014

Haags Warmtebedrijf Tussenrapportage 12 maart 2014 Haags Warmtebedrijf Tussenrapportage 12 maart 2014 Waar staan we? Plan van aanpak 12 november 2013 vastgesteld Vooronderzoeken in volle gang: Vooronderzoek gesprekken Eneco en E.on Technische visie toekomstig

Nadere informatie

Vragen en antwoorden Regiodag bodemenergie in Arnhem

Vragen en antwoorden Regiodag bodemenergie in Arnhem Vragen en antwoorden Regiodag bodemenergie in Arnhem NL Milieu en Leefomgeving Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93144 2509 AC Den Haag www.agentschapnl.nl Hoe wordt de communicatie mbt het

Nadere informatie

Ordening ondergrond. Het is druk in de ondergrond. 28-11-2013. 28-11-2013 GPKL en ondergrond

Ordening ondergrond. Het is druk in de ondergrond. 28-11-2013. 28-11-2013 GPKL en ondergrond Ordening ondergrond 28-11-2013 Het is druk in de ondergrond. 1 Men zit elkaar steeds vaker in de weg. En er komen ook nog steeds nieuwe objecten bij. 2 De gevolgen worden merkbaar: Bron:gemeente Amsterdam

Nadere informatie

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren / Opmerkingen uit de Yellow paper sessie van 25-06-2014 Omvang 1. Alleen voor grote bedrijven met grote projecten 2. Te

Nadere informatie

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + =

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Krachten gebundeld... Pionier op het gebied van bodemenergie! Energiezuinige verwarmings- en koelingsproducten Geotherm Energy

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Omgevingswet en de raad

Omgevingswet en de raad Omgevingswet en de raad Inhoud Waarom de Omgevingswet? Wat is de omgevingswet? Wat verandert er door de omgevingswet Wat vraagt dit van u als raad. Samen met de samenleving Budget reserveren Vrije (beleids)ruimte

Nadere informatie

Notitie. Randvoorwaarden terreingebruik voor, tijdens en na de bodemsanering bij Chemie-Pack e.o.

Notitie. Randvoorwaarden terreingebruik voor, tijdens en na de bodemsanering bij Chemie-Pack e.o. Notitie Onderwerp Rand terreingebruik voor, tijdens en na de bodemsanering bij Chemie-Pack e.o. 1. Inleiding Als gevolg van de brand bij Chemie-Pack is een omvangrijke grond- en grondwaterverontreiniging

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Bloemen uit Brabant. Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014

Bloemen uit Brabant. Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014 Bloemen uit Brabant Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014 Met enige bescheidenheid Waar ik het over wil hebben Belang gebiedsgericht grondwaterbeheer (revisited) Context en complexiteit Waar vinden

Nadere informatie

Het vernieuwde Landelijk Grondwater Register (LGR) is klaar voor ketensamenwerking rond grondwater en bodemenergie

Het vernieuwde Landelijk Grondwater Register (LGR) is klaar voor ketensamenwerking rond grondwater en bodemenergie Het vernieuwde Landelijk Grondwater Register (LGR) is klaar voor ketensamenwerking rond grondwater en bodemenergie Jacques Duivenvoorden (J.J. Duivenvoorden Consultancy) Maatschappelijk, bestuurlijk als

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

Energiebesparing is investeren in de toekomst

Energiebesparing is investeren in de toekomst Energiebesparing is investeren in de toekomst Hoe energieprestatiecontracten leiden tot gegarandeerde energiebesparing Selina Roskam Energievakbeurs Voorstellen: Selina Roskam Kennismakelaar Duurzaam bouwen

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Grondwater en ondergrond: een afweging waard!

Grondwater en ondergrond: een afweging waard! Grondwater en ondergrond: een afweging waard! Douwe Jonkers plv programmamanager Bodem en Ondergrond Symposium De waarde van grondwater, 23 september 2015 Maatschappelijk belang Meer maatschappelijke aandacht

Nadere informatie

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving Warmte en koude Kennis, advies, instrumenten en financiële steun EfficiEncy Duurzaam GebouwDe omgeving energie financiering KEnnis industrie instrumenten EnErgiEbEsparing De Nederlandse overheid streeft

Nadere informatie

Energievoorziening nieuwbouw. Hans van Wolferen 24 november Wageningen

Energievoorziening nieuwbouw. Hans van Wolferen 24 november Wageningen Energievoorziening nieuwbouw Hans van Wolferen 24 november 2016 - Wageningen Van Wolferen Research Ervaring Verwarming, warmtapwater, koeling Rapporteur EPG en EMG (NEN 7120 / 7125) Betrokken bij CEN normen

Nadere informatie

Bodemenergiesystemen. Melden en registreren van bestaande bodemenergiesystemen. www.allesoverbodemenergie.nl 1. Bodem 1

Bodemenergiesystemen. Melden en registreren van bestaande bodemenergiesystemen. www.allesoverbodemenergie.nl 1. Bodem 1 Bodem 1 Gesloten die vanaf 1 juli 2013 geïnstalleerd worden, dienen gemeld te worden. Dit is geregeld in het Besluit lozen buiten inrichtingen en het Activiteitenbesluit milieubeheer op grond van het Wijzigingsbesluit.

Nadere informatie

MEER4ZORG. Persoonlijke aandacht. Professionaliteit. En vooruitzien. Daar draait het nu om in de wereld van de zorg.

MEER4ZORG. Persoonlijke aandacht. Professionaliteit. En vooruitzien. Daar draait het nu om in de wereld van de zorg. Tijden veranderen. De maatschappij verandert. En dus veranderen wij. De zorgbranche vraagt om vernieuwing. En die gaan wij samen brengen. Hoe? Met MEER4ZORG, een integrale manier om u volledig te onzorgen.

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen. Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding

Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen. Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding Het gebruiken van de bodem als energiebron is de laatste jaren in populariteit

Nadere informatie

Haalbaarheid Duurzame energie

Haalbaarheid Duurzame energie Haalbaarheid Duurzame energie Wijk bij Duurstede Imagine the result Agenda Vraagstelling Inventarisatie Resultaten Conclusies Hoofdvraag 1. Welke bijdrage kunnen de verschillende vormen van duurzame energie

Nadere informatie

Kerkplein 2 T (0343) Postbus 200 F (0343) AE Doorn E Startnotitie. Bestuurlijk opdrachtgever:

Kerkplein 2 T (0343) Postbus 200 F (0343) AE Doorn E Startnotitie. Bestuurlijk opdrachtgever: Kerkplein 2 T (0343) 56 56 00 Postbus 200 F (0343) 41 57 60 3940 AE Doorn E info@heuvelrug.nl Startnotitie Voorlopige projectnaam: Ambtelijk opdrachtgever: Bestuurlijk opdrachtgever: Voorgenomen projectleider:

Nadere informatie

Focus op vakbekwaamheid

Focus op vakbekwaamheid Focus op vakbekwaamheid Examens & opleidingsmogelijkheden Willem Hooijkaas, BodemenergieNL 1 Focus op vakbekwaamheid Inhoud presentatie aanleiding opleidingen en examens werkgebied leergang/opleidingen

Nadere informatie

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007 K a n s e n voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t Onderzoeksrapport Mei 2007 Opdrachtgever: Uitvoerenden: In samenwerking met: Provincie Noord-Brabant Brabants Landschap Brabants Particulier

Nadere informatie

Ervaringen van het verduurzamen van Rotterdams gemeentelijk vastgoed m.b.v. ESCo s

Ervaringen van het verduurzamen van Rotterdams gemeentelijk vastgoed m.b.v. ESCo s Ervaringen van het verduurzamen van Rotterdams gemeentelijk vastgoed m.b.v. ESCo s Gert-Jan de Looze & Peter van Schijndel Gemeente Rotterdam & Strukton Gert-Jan de Looze Peter van Schijndel Rotterdamse

Nadere informatie

Handleiding aanlevering bodemenergieplan-, interferentie- en overige aandachtsgebieden

Handleiding aanlevering bodemenergieplan-, interferentie- en overige aandachtsgebieden Vakgroep bodemenergie Croeselaan 15 3521 BJ Utrecht Postbus 8242 3503 RE Utrecht T 088 6029300 F 088 6029025 www.rijkswaterstaat.nl Contactpersoon Bodem+ Handleiding aanlevering bodemenergieplan-, interferentie-

Nadere informatie

Voorwaarden aansluiting appartementen en woningen op WKO bron DSKII

Voorwaarden aansluiting appartementen en woningen op WKO bron DSKII Voorwaarden aansluiting appartementen en woningen op WKO bron DSKII Stichting Spaarnesant 04 februari 2014 9X3803 Entrada 301 Postbus 94241 1090 GE Amsterdam +31 20 569 77 00 Telefoon 020-5697701 Fax info@amsterdam.royalhaskoning.com

Nadere informatie

White paper. Behaalt uw WKO het maximale rendement? Plus: Antwoord op de 4 WKO-vragen van uw CFO

White paper. Behaalt uw WKO het maximale rendement? Plus: Antwoord op de 4 WKO-vragen van uw CFO White paper Behaalt uw WKO het maximale rendement? Plus: Antwoord op de 4 WKO-vragen van uw CFO Inhoudsopgave A. Inleiding WKO is een geweldige techniek Tijdsaspecten van de WKO WKO in de praktijk Oorzaak

Nadere informatie

VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET

VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET VERGUNNING VOOR GRONDWATERONTTREKKING OP GROND VAN DE WATERWET verleend aan Woningcorporatie Lefier Ontwikkelbedrijf De activiteit water in de bodem brengen en eraan ontrekken (Locatie: Berkenstraat 2

Nadere informatie

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk?

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Conclusies nav onderzoek in Opdracht van agentschap NL Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dit rapport is bestemd voor de organisatie

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

MELDINGENFORMULIER SANERINGSVERSLAG/NAZORGPLAN

MELDINGENFORMULIER SANERINGSVERSLAG/NAZORGPLAN MELDINGENFORMULIER SANERINGSVERSLAG/NAZORGPLAN Dit formulier alleen indienen als de provincie heeft ingestemd met het saneringsplan (Niet van toepassing bij saneringen uitgevoerd in het kader van het Besluit

Nadere informatie

Second opinion Flevokust Beoordeling kwaliteit van de voortgang

Second opinion Flevokust Beoordeling kwaliteit van de voortgang Second opinion Flevokust Beoordeling kwaliteit van de voortgang Inhoud Blz. 1 Vooraf 1 2 Algemeen beeld 1 Bijlage 1 Beoordeling voortgang in detail 4 Bijlage 2 Lijst van beoordeelde stukken 5 Uitgevoerd

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie