1 Inhoudsopgave h.e.n.k.: Inleiding Systeemeisen... 5

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 Inhoudsopgave... 1. 2 h.e.n.k.: Inleiding... 4. 3 Systeemeisen... 5"

Transcriptie

1 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave h.e.n.k.: Inleiding Systeemeisen Wijzigingen in h.e.n.k Wijzigingen in release Wijzigingen in release Effect van de wijzigingen op het energiegebruik Wijzigingen in release Effect van de wijzigingen op het energiegebruik Wijzigingen in release Wat kan h.e.n.k Bouwkundig Gebouwgebruik & Klimaat Installaties Resultaten Optimalisaties Overstappen naar de nieuwe release Overstappen naar h.e.n.k Overstappen naar h.e.n.k Overstappen van eerdere versies naar h.e.n.k Werkwijze om een h.e.n.k. berekening te maken Start Invoer Berekenen en Presenteren Standaard instellingen Handigheden bij het gebruik van h.e.n.k Opslaan van resultaten Grafieken en figuren afdrukken Grafieken en figuren exporteren naar het klembord Kleur van het gebouw veranderen Een rapport genereren en afdrukken Starteigenschappen van h.e.n.k Rekenmachine Inhoudsopgave 1

2 9 Invoer gegevens nieuw bestand Project gegevens Gebouw definiëren Zonder visualisatie Met Visualisatie Geometrie invoeren met behulp van de CAD-koppeling Gebouw functie Eerste scherm Tweede scherm Gebouw eigenschappen Bouwkundige eigenschappen van het gehele gebouw Bouwkundige eigenschappen van de gevels Fysische eigenschappen van de ramen Installaties Een opgeslagen bestand bewerken Standaard berekeningseigenschappen Beschrijving standaard berekeningseigenschappen Berekeningseigenschappen voor de binnenklimaatinstallaties Berekeningseigenschappen voor de energieopwekkingsinstallaties Standaard berekeningseigenschappen bekijken en veranderen Gebruikte berekeningseigenschappen bekijken Een andere set van berekeningseigenschappen selecteren voor een berekening Nieuwe standaard maken met eigen berekeningseigenschappen Initialiseren Resultaten presenteren Het standaard uitvoerscherm Rapporten Het milieurapport Het ontwerprapport Verbruikrapport Ventilatierapport Rapport energiefunctie Belastingduurkrommen en energiegegevens per uur Exporteren van data Rapporten maken Afdrukken Grafieken exporteren, afdrukken en naar klembord kopiëren Export naar Excel Export naar Climasim en Matlab Optimalisaties uitvoeren De optimalisatiescherm Een al uitgevoerde optimalisatie bekijken Een optimalisatie of een nieuwe berekening uitvoeren Gebruik van de Excel sjabloon Een *.out bestand importeren Beschrijving van het sjabloon Inhoudsopgave 2

3 16 Uitgangspunten van de berekening Inleiding Klimaat Zonnemodel Gebouwfunctie en gebruiksprofielen Processen voor de energiebehoefte Binnentemperatuur Geometrie Transmissie Ventilatie Bevochtiging & ontvochtiging Infiltratie Energetische belasting door personele bezetting Energetische belasting door proces en apparatuur Verlichting Warmtewinst Elektriciteitsgebruik Warmtewinst door zon Zonwering Direct warmtewinst door zontoetreding Warmtewinst door accumulatie van zonnestraling en warmte Model voor de energiebehoefte Ruimte verwarming en -koeling Verwarming en koeling in de LBK Bevochtiging in de LBK Verlichting Ventilatoren Model energie-inkoop & locale opwekkingsinstallaties Model primaire energie Vermogenberekening volgens ISSO Berekening Aannames Verschil met verwarmingsvermogen h.e.n.k Optimalisatie Kwaliteitssysteem Bijlage A: Aanmaken van een STL-bestand Index...90 Inhoudsopgave 3

4 2 h.e.n.k.: Inleiding h.e.n.k is een energie berekeningsprogramma voor het integraal ontwerpen van gebouwen en installaties vanaf een vroeg ontwerpstadium. h.e.n.k. berekent de energiebehoefte en ontwerpvermogens voor verwarming, bevochtiging, verlichting, koeling, ventilatie en apparatuur alsmede het energiegebruik aan de meterkast, het primaire energiegebruik en de CO2-uitstoot van een gebouw. Ook wordt een indicatie van de EPC-waarde gegeven en worden uurlijkse energiebalansen berekend. Al tijdens de conceptuele fase bepaalt h.e.n.k. door optimalisatie de voorwaarden voor het meest energiezuinige ontwerp en brengt de gelijktijdigheid van de verschillende energiebehoeftes in kaart. Het wordt dan ook voor adviseurs, architecten en opdrachtgevers makkelijker om bouwfysische en installatietechnische parameters op elkaar af te stemmen en risicoanalyses uit te voeren. De h.e.n.k.-software is door Deerns ontwikkeld, met ondersteuning van Novem en van VABI. h.e.n.k. voldoet aan de eisen van de attesteringsprocedure Energie Diagnose Referentie, zoals beschreven in ISSO publicatie 54 en in BRL 9501, voor de berekening van de verwarming- en koelbehoefte. h.e.n.k.: Inleiding 4

5 3 Systeemeisen De minimale systeemeisen voor het programma h.e.n.k. 3.0 zijn de volgende: MB RAM-geheugen MHz Processor MB vrije schijfruimte - Windows 9x, 2000, NT, XP Systeemeisen 5

6 4 Wijzigingen in h.e.n.k. 4.1 Wijzigingen in release 3.1 De volgende onderdelen zijn gewijzigd in vergelijking met h.e.n.k. versie 3.0: De geometrie van een gebouw kan met behulp van een CAD-programma ingevoerd worden. Rapporten zijn op een paar punten aangepast; Een aantal kleinere tekstuele aanpassingen in de schermen; Een aantal kleinere bugs in het programma; Alle wijzigingen hebben geen invloed op de berekeningsresultaten t.o.v. versie Wijzigingen in release 3.0 De volgende onderdelen zijn gewijzigd in vergelijking met h.e.n.k. versie 2.2: De profielen betreffende de aanwezigheid van personen, de belasting van apparaten en verlichting zijn nu oproepbaar voor bekijken en eventueel aanpassen, waardoor nieuwe profielen gemaakt kunnen worden. Het is mogelijk om complete rapporten op te slaan en af te drukken. De rapporten worden in rtf-formaat opgeslagen en kunnen verder in Microsoft Word of WordPad bekeken en bewerkt worden. Rapporten zijn op te slaan op verschillende niveaus: invoergegevens, berekeningsresultaten of complete rapporten met alle gegevens. Alle eventuele optimalisaties worden ook opgeslagen met de belangrijkste data en resultaten. Het verwarmingsvermogen wordt ook bepaald volgens ISSO 53 en weergegeven in de ontwerprapport in het presentatiescherm. Naast de al bestaande Milieurapport en Ontwerprapport in presentatiescherm zijn nu nog twee rapporten toegevoegd: Ventilatierapport :Hierin worden infiltratie, natuurlijke en mechanische ventilatie overdag en s nachts weergegeven in m 3 per uur. Rapport energiefunctie :hiermee worden alle waarden van de geselecteerde energiefunctie (energievraag, energie-inkoop en primaire energie) weergegeven. Ook waarden voor eventuele optimalisaties worden weergegeven. Grafieken met belastingduurkrommen en energiegebruiken zijn nu apart op te roepen en beter leesbaar. Grafieken op te slaan als aparte figuur in volgende formaten: jpg, tif, bmp en eps. Dit maakt importeren en uitwisseling met andere applicaties of documenten eenvoudiger. In het presentatiescherm zijn de waarden voor apparaten weg te halen, waardoor alleen de energiegebruiken door de installaties zichtbaar zijn. In het presentatiescherm zijn de verwarming en koeling (die standaard zijn opgesplitst in lokale- en LBK-verwarming of koeling) te sommeren om zo complete verwarming en koeling te weergeven. De bruto/netto verhouding voor de verdiepinghoogte en het vloeroppervlak zijn apart in te voeren Het presentatiescherm is overzichtelijker gemaakt. De optimalisatienamen worden in het resultatenscherm weergegeven. Het complete presentatiescherm is als een figuur op te slaan in volgende formaten: jpg, bitmap, tif en eps. Wijzigingen in h.e.n.k. 6

7 Details van de energiegegevens zijn op te roepen voor elk uur van het jaar. Hierin zijn volgende details zichtbaar te maken: Lokale energiebalans met daarin: transmissie, infiltratie, ventilatie, verlichting, apparaten, zoninstraling en accumulatie. Energiebalans in LBK met daarin: vrijgekomen motorwarmte, toegevoerde warmte aan lucht, toegevoerde koude aan lucht en ontvochtiging van de lucht. Resultante per uur met daarin: verwarming ruimte, verwarming LBK, bevochtiging, koeling ruimte, koeling LBK, verlichting, ventilatie en apparaten. Het verloop van buitentemperatuur is zichtbaar te maken. Het is mogelijk om binnen een door gebruiker gestelde periode de minimale of maximale buitentemperatuur op te zoeken. Voor dit tijdstip zijn dan details van de energiegegevens te bekijken. Het gaat om lokale energiebalans, energiebalans in LBK of resultante per uur. h.e.n.k. en de EPN-module onderscheidt zelf of er ondergrondse scheidingsconstructiedelen aanwezig zijn In de invoerschermen is duidelijker aangegeven wanneer een waarde in BVO (Bruto Vloer Oppervlak) en in NVO (Netto Vloer Oppervlak) moet worden ingevuld. Bij het invoeren van gevels kan worden ingezoomd in de figuur. De volgende bugs zijn verwijderd/verbeterd: De warmteterugwinning in de EPN-module werd niet goed meegenomen in de bepaling van de EPC. Dit is gecorrigeerd. h.e.n.k. berekende de accumulatie van het gebouw niet correct. Dit is verholpen. De LTA wordt nu meegenomen in de berekening. Dit is gecorrigeerd. De module voor warmteterugwinning in h.e.n.k. is verbeterd en benaderd nu meer de realiteit De rekenmethode voor nachtventilatie is verbeterd Bij de invoer van een gebouw zonder visualisatie werd de waarde voor de zuidoost gevel niet onthouden. Dit is gecorrigeerd en de waarde wordt nu wel meegenomen in de berekening. Wanneer meerdere gevels worden verwijderd in de invoerschermen, kunnen soms de bijbehorende kenmerken van dit geveldeel (Rc, glasfractie en U-waarde glas) niet worden gecorrigeerd. Wanneer dit het geval is, wordt hiervan een melding gegeven, zodat de gebruiker dit kan corrigeren. Bij de optimalisaties werden bij de EPN-module de warmteoverdrachtscoëfficiënten binnen en buiten dubbel meegeteld. Hierdoor ontstond een kleine afwijking in de EPwaarde. Dit is aangepast. Verwijderen van gevels uit de invoer gaf problemen. Dit is verholpen. Nu kan een onbeperkt aantal gevel worden verwijderd. Het opslaan van resultaten geeft geen problemen meer Effect van de wijzigingen op het energiegebruik De gebruiksprofielen van het gebouw (aanwezigheid personen, percentage apparatuur en verlichting die aan is) zijn nu door de h.e.n.k.-gebruiker aan te passen. Het geleverde gebruiksprofiel in versie 3.0 vertoont lichte verschillen met die van voorgaande versie. Daardoor kunnen kleine verschillen in energiebehoefte optreden. Door verbeteringen in de rekenkern van het model en het weghalen van een aantal bugs kunnen evenwel verschillen optreden met voorgaande versies. De resultaten blijven echter binnen het bereik aangegeven in de attesteringsprocedure ISSO 54. Wijzigingen in h.e.n.k. 7

8 Hieronder vindt u een vergelijking van de resultaten van berekeningen met versie 2.2 en versie 3.0 voor het standaard gebouw dat met h.e.n.k. geleverd wordt. Verwarming ruimte Verwarming LBK Bevochtiging Koeling ruimte Koeling LBK Verlichting Ventilatoren Apparaten Totaal -20 % +8 % + 13 % +160% +3% -30 % -10 % -5 % +2.6% 4.3 Wijzigingen in release 2.2 De volgende onderdelen zijn gewijzigd in vergelijking met de vorige versie h.e.n.k. 2.2: De berekening van de verwarmingvermogen in de zomerperiode is aangepast o Door een programmeerfout in versie 2.1 werd de in de gebouwmassa geaccumuleerde zonnewarmte geteld als warmteverlies. De fout is hersteld; de methode is onveranderd. De berekening van de verwarmingvermogens voor is aangepast o Door een programmeerfout in versie 2.1 werden de luchtdebieten niet in alle gevallen goed berekend. De fout is hersteld; de methode is onveranderd. De bedrijfstijden kunnen aangepast worden De EPN berekening is aangepast aan de methode en de eisen van januari 2003 Het is nu mogelijk om gevels weg te halen in de invoerscherm H.e.n.k. is stabieler gemaakt (minder verdwijnende schermpjes en problemen bij opslaan) Conversiefout tussen gop-bestand en rekenkern voor reductiefactor apparatuur opgeloosd Conversiefout van h.e.n.k. naar Excel voor armatuurafzuiging opgeloosd Het Excel sjabloon is uitgebreider Het Excel sjabloon is nu ook bruikbaar onder Microsoft Office 97. De documentatie is aangepast op de volgende punten: o Systeemeisen en kwaliteitssysteem zijn opgenomen o Resultaten van EDR-testen voor h.e.n.k o Meer details zijn toegevoerd Effect van de wijzigingen op het energiegebruik Alle EDR-testen zijn voor versie 2.2. opnieuw uitgevoerd (zie resultaten in hoofdstuk 17.2). h.e.n.k. voldoet steeds aan ISSO 54 voor de verwarming- en koelbehoefte van een kantoorgebouw. Dit betekent dat de energievraag binnen de door de EDR aangegeven bandbreedte blijft. Voor een bepaald invoerbestand kan het echter zo zijn dat de resultaten verkregen met vorige versies niet overeenkomen met de resultaten verkregen met h.e.n.k Afhankelijk van de gebouwmassa, de stooklijn voor lucht, het type ventilatie en terugwinning, kunnen de verschillen oplopen tot de volgende waarden: Verwarming ruimte Verwarming LBK Bevochtiging Koeling ruimte Koeling LBK Verlichting Ventilatoren Apparaten Totaal -20 % -47% -3 % -6% -7% 0 % -10 % 0 % -20 % Wijzigingen in h.e.n.k. 8

9 4.4 Wijzigingen in release 2.1 De volgende onderdelen waren gewijzigd in vergelijking met versies van h.e.n.k. voorafgaand aan versie 2.1: Mogelijkheid om de grafieken af te drukken of te kopiëren naar de klemboard via rechte muisknop Mogelijkheid om standaard waarden te wijzigen, waardoor met andere installatietypen, klimaatwaarden en andere variabelen gerekend kan worden Bevochtiging is toegevoegd in de berekening Ontvochtiging is toegevoegd in de berekening Mechanische ventilatie met stooklijnen, waarbij de waarden instelbaar zijn De invoermogelijkheden van het gebouw zijn vereenvoudigd door de grafische hulpmiddelen Er is een Excel-sjabloon toegevoegd waardoor met de berekende waarden ook andere berekeningen kunnen worden gemaakt en zelf grafieken kunnen worden getekend. tevens is hierdoor de uitwisselbaarheid met andere software vergroot De berekening geeft tevens een schatting van de EPC in de vorm van een bereik waarbinnen de EPC zal vallen met de huidige ingevoerde gegevens De berekening geeft tevens een schatting van de overschrijdingsuren De beeldschermen zijn sterk verbeterd De berekeningsmethode is gevalideerd (nu ook voor koeling) volgens ISSO 54 Wijzigingen in h.e.n.k. 9

10 5 Wat kan h.e.n.k. Hieronder volgt een opsomming van de mogelijkheden van h.e.n.k.3: 5.1 Bouwkundig Berekening van gebouwen met één gebouwfunctie (dus één type binnenklimaat). Beschaduwing door geveldelen of omliggende gebouwen worden niet meegerekend, tenzij deze geveldelen of omliggende gebouwen apart ingevoerd worden als luifels (zie 9.4.3) Geen beperkingen op de geveloriëntaties De gevels hoeven niet verticaal te zijn, ook schuine gevels kunnen worden ingevoerd Ondergrondse gevels kunnen ingevoerd worden 5.2 Gebouwgebruik & Klimaat 5.3 Installaties De gebruiksprofielen van het gebouw (aanwezigheid personen en percentage apparaten en verlichting die aan is) zijn instelbaar Klimaatjaren over de hele wereld op aanvraag beschikbaar. Natuurlijke en mechanische ventilatie zijn mogelijk Voor mechanische ventilatie kan de stooklijn ingesteld worden Het primaire energiegebruik wordt berekend op basis van jaarlijkse installatierendementen. Deze installatierendementen zijn instelbaar. De mogelijk te kiezen installaties zijn: o HR-ketel en compressiekoelmachine (HR/CKM) o HR-ketel en energieopslag in de bodem (HR/KO) o Warmte krachtkoppeling en absorptiekoelmachine (WKK/AKM) o Warmtepomp en compressiekoelmachine (WP/CKM) o Warmtepomp en energieopslag in de bodem (WP/KO) o STEG installatie, stadsverwarming en energieopslag in de bodem (STEG/KO) Wat kan h.e.n.k. 10

11 5.4 Resultaten Totale energiebehoefte per jaar voor o Ruimte verwarming o Verwarming voor de lucht in de behandelingskast o Bevochtiging o Ruimte koeling o Koeling voor de lucht in de behandelingskast (inclusief ontvochtiging) o Elektriciteitsbehoefte voor verlichting, ventilatie en apparaten Totale hoeveelheid in te kopen energie per jaar voor bovengenoemde posten Totaal primaire energiegebruik voor bovengenoemde posten Ontwerp vermogens voor bovengenoemde posten Belastingduurkrommen voor bovengenoemde posten CO2 uitstoot Energiebehoefte, energie-inkoop en energievraag over een heel jaar uur per uur Locale en centrale energiebalans voor iedere uur Schatting van de EPC Schatting van het aantal overschrijdingsuren Zoekfunctie voor de warmste en koudste uur Uitvoer naar Microsoft Excel 5.5 Optimalisaties Raampercentage per gevel Rc-waarden van gevels, dak en vloer U-waarde van de ramen Gebouwmassa Wat kan h.e.n.k. 11

12 6 Overstappen naar de nieuwe release 6.1 Overstappen naar h.e.n.k. 3 Het overstap gebeurt volkomen automatisch bij het aanroepen van bestanden gemaakt met h.e.n.k. vanaf versie 2.1. Wel wordt er gevraagd of het bijgewerkte bestand onder een andere naam opgeslagen moet worden. Een bijgewerkt bestand kan niet meer met een eerdere versie van h.e.n.k. gebruikt worden. Tijdens de update worden met name de gebruikersprofielen aangepast. 6.2 Overstappen naar h.e.n.k. 2.2 Het overstap gebeurt volkomen automatisch bij het aanroepen van bestanden gemaakt met h.e.n.k Overstappen van eerdere versies naar h.e.n.k. 2.2 Wanneer u reeds beschikte over een versie van h.e.n.k. lager dan 2.1 en u had hiermee hnk-bestanden aangemaakt, dan krijgt u een waarschuwing dat het bestand is aangemaakt in een oudere versie van h.e.n.k. dan de versie waar u nu mee werkt (zie figuur). In de waarschuwing wordt vermeldt wat u moet doen om het bestand te converteren naar uw huidige versie van h.e.n.k. U moet wel bij de volgende punten stilstaan: Het kan zijn dat in de invoerscherm de Rc-waarden, de U-waarden van het glas en het glaspercentage veranderen tijdens het omzetten van het bestand. Dit wordt veroorzaakt door bugs in de vorige versies. Na conversie moet u dus checken of het nieuw bestand wel klopt. In de vorige versies werd inblaas op buitentemperatuur aangenomen bij mechanische ventilatie. In de nieuwe versie is er een stooklijn toegevoerd, waardoor de resultaten van uw berekeningen anders zullen zijn dan in de vorige versie. De stooklijn kan aangepast worden in het menu Aanpassen/Berekeningseigenschappen. Het h.e.n.k.-model is op sommige gebieden aangepast ten opzichte van de vorige versies en sommige uitgangspunten zijn veranderd. Voor een bepaald invoerbestand kan het dus zo zijn dat de resultaten verkregen met vorige versies niet overeenkomen met de resultaten verkregen met h.e.n.k Overstappen naar de nieuwe release 12

13 Om een bestand te converteren naar h.e.n.k. 2.2 moet u de volgende handelingen verrichten: 1. Druk op "OK" van de waarschuwingsvenster 2. Klik vervolgens op Aanpassen in de menubalk bovenin het scherm en selecteer Invoer kijken/aanpassen (zie figuur) Overstappen naar de nieuwe release 13

14 3. Vervolgens verschijnt het scherm waarop de projectgegevens kunnen worden ingevoerd (zie figuur). Dit is hetzelfde scherm als in het menu links bij Project gegevens ( 9.1). In dit scherm klikt u rechts onderop de pagina op de knop Sluiten/Opslaan. U kunt ook eerst alle invoerschermen doorlopen en controleren, en pas bij het laatste scherm op de knop Sluiten/Opslaan klikken. 4. U krijgt dan een scherm wat vraagt of u de gegevens wil opslaan. U klikt op Ja. Dan verschijnt een scherm waarin u het document kunt opslaan. Als u de met de vorige h.e.n.k.-versie al verkregen resultaten niet kwijt wilt raken, dan moet u het bestand onder een nieuwe naam opslaan. 5. Vervolgens krijgt u een scherm waarin u kunt kiezen de invoer van het gebouw verder te controleren of te wijzigen (wanneer u klikt op Ja) of terug te gaan naar het hoofdmenu (wanneer u klikt op Nee). Overstappen naar de nieuwe release 14

15 7 Werkwijze om een h.e.n.k. berekening te maken 7.1 Start Allereerst moet een keuze worden gemaakt of u een bestaand bestand wil wijzigen of een nieuw bestand wil maken. 7.2 Invoer Voor het invoeren van de gegevens verschijnen achtereenvolgens de volgende schermen. Meer uitleg daarover vindt u onder het aangegeven hoofdstuk. 9 Invoer gegevens nieuw bestand 9.1 Project gegevens 9.2 Gebouw definiëren Zonder visualisatie Met Visualisatie Invoer van de coördinaten Invoer van de gevels 9.3 Gebouw functie Eerste scherm Tweede scherm 9.4 Gebouw eigenschappen Bouwkundige eigenschappen van het gehele gebouw Bouwkundige eigenschappen van de gevels Fysische eigenschappen van de ramen. 9.5 Installatieconcept Nadat het laatste scherm is afgesloten worden de gegevens opgeslagen en kan met de eigenlijke berekeningen worden begonnen. Ook kunnen de standaard instellingen opgeslagen in een gopbestand aangepast worden. 7.3 Berekenen en Presenteren Om een simulatie uit te voeren moet eerst de berekening geïnitialiseerd worden. Door in de menubar te klikken op simulaties en vervolgens op initialisatie, worden de benodigde voorberekeningen uitgevoerd. Als de initialisatie klaar is, worden de andere knoppen geactiveerd. De resultaten kunnen dan direct gepresenteerd worden of er kan een optimalisatie uitgevoerd worden. 7.4 Standaard instellingen Eventueel kunnen standaard instellingen (bv. rendementen of instelling stooklijn) worden gewijzigd om berekeningen toepasbaar te maken op uitzonderlijke situaties. Meer informatie hierover kunt u vinden in het hoofdstuk 11 (standaard waarden). Werkwijze om een h.e.n.k. berekening te maken 15

16 8 Handigheden bij het gebruik van h.e.n.k. 8.1 Opslaan van resultaten U kunt de resultaten van berekeningen en optimalisaties opslaan door in het hoofdmenu te kiezen voor Bestand, Opslaan of Opslaan als. Omdat de resultaten van de berekeningen voor ieder uur van het jaar opgeslagen worden kan het bestand heel groot worden. Als u alleen de invoergegevens wilt bewaren, dan moet u in het hoofdmenu kiezen voor Aanpassen, Invoer tonen / aanpassen. In één van de invoerschermen kunt u dan uw invoergegevens opslaan m.b.v. de knop Sluiten/Opslaan. Een bestand dat resultaten bevat kan erg groot worden. Door het bestand te comprimeren 1 kan de grootte met een factor 10 gereduceerd worden. Om berekeningen uit te voeren moet u het bestand wel eerst decomprimeren. 8.2 Grafieken en figuren afdrukken Om het gebouwaanzicht af te drukken kiest u in het hoofdmenu Bestand, Afdrukken. Om de resultaten van berekeningen in grafiek vorm af te drukken, kiest u in het menu van de presentatiescherm Bestand, Afdrukken. 8.3 Grafieken en figuren exporteren naar het klembord Om het gebouwaanzicht of de resultaten te exporteren naar het klembord, moet u op het assenstelsel van de grafiek of op de omlijsting van het ontwerprapport op de rechter muisknop klikken en vervolgens kiezen voor Kopiëren naar klembord. Door middel van Ctrl+V kunt u daarna grafieken en gebouwaanzicht importeren in andere documenten. 8.4 Kleur van het gebouw veranderen Om de kleur van het gebouw te veranderen moet u in het hoofdscherm met de rechter muisknop op het assenstelsel van de grafiek klikken. U kiest vervolgens voor Gebouwkleur veranderen. 8.5 Een rapport genereren en afdrukken Om een rapport van alle invoer gegevens, aannames van uw berekening en resultaten af te drukken, gaat u naar de resultatenscherm. In het hoofdmenu van het resultatenscherm kiest u Bestand, Afdrukken, Rapport. U krijgt dan een tekstbestand in Word-Pad, die u vervolgens kunt opslaan in verschillende formaten of direct kunt afdrukken. 1 Comprimeren kan met bijvoorbeeld met het programma WinZip. Handigheden bij het gebruik van h.e.n.k. 16

17 8.6 Starteigenschappen van h.e.n.k. Als u wilt weten met welke versie of release van h.e.n.k u werkt, kunt u op het h.e.n.k.-icoontje met de rechte muisknop klikken en vervolgens Eigenschappen of Properties selecteren. In de Target voert u na henk.exe de optie -v toe. Iedere keer als u h.e.n.k. start, krijgt u het bovenstaand schermpje te zien: Als u in de Target de optie -p gebruikt, gevolgd, zonder spatie, door de naam van een map, (bijvoorbeeld -pc:\myhenkbestanden ) dan wordt bij de eerst volgende start van h.e.n.k. de map c:\myhenkbestanden aangemaakt en wordt daarna deze map standaard gebruikt voor de tijdelijke bestanden die tijdens h.e.n.k.-berekeningen gemaakt worden. U kunt natuurlijk deze map ook gebruiken om eigen henk-data te bewaren, zoals bijvoorbeeld standaard gop-bestanden (zie hoofdstuk 11). Als u de optie -p niet gebruikt, dan wordt automatisch een map aangemaakt, genoemd c:\henkpersoonlijk. 8.7 Rekenmachine In de invoervelden in h.e.n.k. waar slechts 1 getal wordt gevraagd kan ook worden gerekend. Zo kan bijvoorbeeld het bruto vloeroppervlak worden ingevuld door de lengte * breedte * het aantal verdiepingen in te voeren: 40*30*6. Dit zal als resultaat een vloeroppervlak van 7200 m² geven. Handigheden bij het gebruik van h.e.n.k. 17

18 9 Invoer gegevens nieuw bestand Om nieuwe gegevens in te voeren, kies Bestand, Nieuw In ieder scherm kunnen de help bestanden aangeroepen worden door op Help links onderin te drukken. Door op de knop Verder te drukken gaat u naar het volgende invoerscherm. De invoer kan bewaard worden en afgesloten worden door te drukken op Sluiten/opslaan rechts onderin. 9.1 Project gegevens In dit scherm kan aan de simulatie een naam worden gegeven waaronder deze wordt opgeslagen. Tevens kunnen de relevante projectgegevens zoals omschrijving gebouw, het projectnummer en eventuele overige opmerkingen hier worden genoteerd. Wanneer u vervolgens op Verder drukt gaat u naar het volgende scherm en kunt u een keuze maken wat voor berekening u wilt uitvoeren Invoer gegevens nieuw bestand 18

19 9.2 Gebouw definiëren De berekening in h.e.n.k. kan uitgevoerd worden zonder visualisatie of met visualisatie van het gebouw. Indien gekozen wordt voor Alleen berekening hoeft u alleen de geveloppervlaktes per oriëntatie op te geven. Er zijn maximaal acht oriëntaties mogelijk (exclusief vloeren en dak). Het gebouw zal daarna niet gevisualiseerd kunnen worden. Indien gekozen wordt voor visualisatie van het gebouw dienen de gebouwcoördinaten opgegeven en de gevels gedefinieerd te worden. In het vakje functie van het gebouw kan voorlopig geen keuze gemaakt worden; de standaard waarden in de vervolgschermen worden voor een kantoorgebouw gegeven. Deze standaard waarden kunnen in de schermen handmatig aangepast worden Zonder visualisatie Bij de gebouwdefinitie zonder visualisatie wordt per geveloriëntatie in termen van Noord, Noordoost etc. het aantal vierkante meters geveloppervlak ingevuld. Dit geveloppervlak is inclusief beglazing. Let op bij de keuze van de vloer. Vloeren die grenzen aan de bodem of aan zwak geventileerde kruipruimten worden gedefinieerd als "vloer aan de grond" en vloeren grenzend aan de buitenlucht (poortconstructie) of een sterk geventileerde kruipruimte zijn vloeren die "grenzen aan de lucht". Alle ondergrondse gevels dienen gedefinieerd te worden als vloer 1 (Vloer aan de grond of ondergrondse wand). Er moet minimaal één oriëntatie ingevuld worden. Invoer gegevens nieuw bestand 19

20 9.2.2 Met Visualisatie Bij de gebouwdefinitie met visualisatie dienen allereerst alle hoekpunten van het gebouw bepaald te worden en vervolgens alle vlakken tussen deze punten Invoer van de coördinaten Eerst dient een assenstelsel gekozen te worden (met een door de gebruiker bepaalde nulpunt), waarin het gebouw makkelijk in te voeren is. Het assenstelsel [x,y,z] moet voldoen aan de kurkentrekkerregel. In het volgende voorbeeld voldoet A aan deze regel en B niet. z y A y x B x z Per punt worden de x,y,en z coördinaten in meters ingevoerd. In de invulrij dienen de waarden gescheiden door spaties ingevuld te worden. Dus als voorbeeld: Dit betekent een punt met een x- cooördinaat van 144 m, een y-coördinaat van 0 m en een z-coördinaat van 25.5 m. Er is geen beperking in het aantal in te voeren punten. U kunt daarnaast zien hoe het assenstelsel gekozen is en wat de coördinaten van punten 1, 2, 3 en 4 zijn. 2 (0, 0, 25.2) z 3 (0, 0, 0) x y 1 (14.4, 0, 25.2) 4 (14.4, 0, 0) N Invoer gegevens nieuw bestand 20

21 Coördinaten kunnen ook negatief zijn. Wanner de z-coordinaten van ALLE hoekpunten van een gevel negatieve zijn, wordt de gevel gezien als een ondergrondse gevel Invoer van de gevels Nu de coördinaten zijn ingevoerd wordt in dit scherm de hoekverdraaiing opgegeven alsmede de definitie van de gevels. Het invoeren van de gevels gaat op dezelfde wijze als de coördinaten middels een invulrij. Alleen dienen dit keer de nummers van de opgegeven punten (van het vorige scherm) ingevuld te worden. Het minimum aan coördinaten voor de definitie van een gevel is 3. Er is geen maximum aan verbonden. Het opgeven van de punten is kloksgewijs van buiten uit N naar de gevel toe kijkend, zoals weergegeven in de figuur hiernaast. Het opgeven van [ ] of [ ] of [ ] of [ ] geeft de juiste westgevel weer. Het opgeven van [ ] of [ ] of [ ] of [ ] geeft daarentegen een oost-gevel weer, wat niet de bedoeling is. Tijdens het definiëren van de gevels wordt het gebouw gevisualiseerd en wordt de geselecteerde gevel weergegeven door een verandering van kleur van de gevels (zie figuur hieronder). Invoer gegevens nieuw bestand 21

ThermaSkirt gebruiksaanwijzing

ThermaSkirt gebruiksaanwijzing ThermaSkirt gebruiksaanwijzing Stap 1 Teken de buitenste lijnen van de gehele kamer Klik op Start of ga naar Bestand en klik vervolgens op Nieuw of Openen om het programma te starten. Door op Start of

Nadere informatie

Elbo Technology BV Versie 1.1 Juni 2012. Gebruikershandleiding PassanSoft

Elbo Technology BV Versie 1.1 Juni 2012. Gebruikershandleiding PassanSoft Versie 1.1 Juni 2012 Gebruikershandleiding PassanSoft Versie 1.1 Juni 2012 2 Inhoud: Opstart scherm PassanSoft... 1 Het hoofdmenu van PassanSoft wordt geopend... 4 Verklaring extra knoppen weergegeven

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

Nederlandse Culturele Sportbond Afdeling Wedstrijdzwemmen

Nederlandse Culturele Sportbond Afdeling Wedstrijdzwemmen Nederlandse Culturele Sportbond Afdeling Wedstrijdzwemmen Nederlandse Culturele Sportbond Afdeling Wedstrijdzwemmen 2005 NCS Commissie Wedstrijdzwemmen Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

ACE Advanced Cost Estimator voor staalconstructies

ACE Advanced Cost Estimator voor staalconstructies Inleiding In dit deel zijn de belangrijkste stappen voor het uitvoeren van een ACE berekening uitgelegd voor een verdiepinggebouw. De nadruk ligt op de volgorde van de commando's. Er zal geen achtergrondinformatie

Nadere informatie

Deze zelfstudie maakt gebruik van de module Profielen en Ontwerpen. Opmerking: Deze zelfstudie kan niet worden uitgevoerd met LISCAD Lite.

Deze zelfstudie maakt gebruik van de module Profielen en Ontwerpen. Opmerking: Deze zelfstudie kan niet worden uitgevoerd met LISCAD Lite. # $ + K Een Lengteprofiel CAD bestand Aanmaken Deze zelfstudie maakt gebruik van de module Profielen en Ontwerpen. Opmerking: Deze zelfstudie kan niet worden uitgevoerd met LISCAD Lite. Doelstelling Het

Nadere informatie

Quick Reference Contact Manager SE

Quick Reference Contact Manager SE Eddon Software BV Rietveldenweg 82 5222 AS s-hertogenbosch The Netherlands T +31 (0)88-235 66 66 F +31 (0)88-235 66 77 E info@eddon.nl W www.eddon.nl Quick Reference Contact Manager SE Block: Contact Manager

Nadere informatie

Afdrukken in Calc Module 7

Afdrukken in Calc Module 7 7. Afdrukken in Calc In deze module leert u een aantal opties die u kunt toepassen bij het afdrukken van Calc-bestanden. Achtereenvolgens worden behandeld: Afdrukken van werkbladen Marges Gedeeltelijk

Nadere informatie

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in Arkey

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in Arkey www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in Arkey Versie: 2.0.0 Datum: 16-10-2007 www.cadac.com Inhoudsopgave 1 Methodiek... 3 2 Tekening openen... 3 3 Ruimteboek openen... 4 3.1 Nieuw ruimteboek aanmaken...

Nadere informatie

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar ! Bijlage inlezen nieuwe tarieven (vanaf 3.2) Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar Scipio 3.303 biedt ondersteuning om gebruikers alle tarieven van de verschillende verzekeraars in één keer

Nadere informatie

Tip EPC RESIDENTIEEL WEBAPPLICATIE 1 STARTEN MET EPC RESIDENTIEEL 2 AANMAKEN NIEUWE WOONEENHEID 3 BEWERKEN WOONEENHEID. Snelle startkaarten

Tip EPC RESIDENTIEEL WEBAPPLICATIE 1 STARTEN MET EPC RESIDENTIEEL 2 AANMAKEN NIEUWE WOONEENHEID 3 BEWERKEN WOONEENHEID. Snelle startkaarten 1 STARTEN MET EPC RESIDENTIEEL Na het aanmelden op de Energieprestatiedatabank met uw eid of token, komt u op het menu EPC Residentieel. Het menu EPC Residentieel bevat drie mogelijkheden. Met de optie

Nadere informatie

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in AutoCAD

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in AutoCAD www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in AutoCAD Versie: 2.0.0 Datum: 11-10-2007 www.cadac.com Inhoudsopgave 1 Methodiek... 3 2 Tekening openen... 3 3 Ruimteboek openen... 4 3.1 Nieuw ruimteboek

Nadere informatie

FAQ LVS 2010. versie januari 2013

FAQ LVS 2010. versie januari 2013 Updateversie 2.1.8. FAQ LVS 2010 versie januari 2013 Op http://www.nelissenadvies.nl/elsevier/lvsbs.htm kun je de laatste update 2.1.8 ophalen en over de oude versie installeren op 'C:\Elsevier'. N.B.

Nadere informatie

Album samenstellen met behulp van de Hema album software.

Album samenstellen met behulp van de Hema album software. Album samenstellen met behulp van de Hema album software. Kies de Hema webside www.hema.nl Plaats de muisaanwijzer op foto en klik op Fotoalbums. Klik op download de software (geschikt voor Windows) Vul

Nadere informatie

# seetut_20 $ De Sjabloon Editor Toepassen + seetut:0370 K Sjablonen;Algemeen;Naam Wijzigen Sjabloon;Ontwerp;Sjabloon Editor;Sjabloon Openen

# seetut_20 $ De Sjabloon Editor Toepassen + seetut:0370 K Sjablonen;Algemeen;Naam Wijzigen Sjabloon;Ontwerp;Sjabloon Editor;Sjabloon Openen # $ + K De Sjabloon Editor Toepassen Deze zelfstudie maakt gebruik van de modules Profielen & Ontwerpen. Opmerking: Deze zelfstudie kan niet worden uitgevoerd met LISCAD Lite. Doelstelling Het doel van

Nadere informatie

Inwerkboek Fa MOS. Gilde Kleur. Versie voorjaar 2011

Inwerkboek Fa MOS. Gilde Kleur. Versie voorjaar 2011 Versie voorjaar 2011 INHOUDSOPGAVE 1. VEREISTE HARDWARE SPECIFICATIES... 2 2. INSTALLATIE FA MOS... 2 3. BEELDSCHERM INSTELLEN... 3 4. DE KLEURENWAAIERS... 4 5. HET MARKEREN VAN FOTO S... 6 6. EEN FOTO

Nadere informatie

Fuel. Handleiding voor installatie en gebruik

Fuel. Handleiding voor installatie en gebruik Fuel Handleiding voor installatie en gebruik Inhoudsopgave 1. Installatie 2. Gebruik - Windows - Linux / Apple / andere systemen - Een nieuw voertuig aanmaken - Uitgaven 3. Onderhoud - Waarschuwingen -

Nadere informatie

Offective > CRM > Vragenlijst

Offective > CRM > Vragenlijst Offective > CRM > Vragenlijst Onder het menu item CRM is een generieke vragenlijst module beschikbaar, hier kunt u zeer uitgebreide vragenlijst(en) maken, indien gewenst met afhankelijkheden. Om te beginnen

Nadere informatie

HTA Software - Klachten Registratie Manager Gebruikershandleiding

HTA Software - Klachten Registratie Manager Gebruikershandleiding HTA Software - Klachten Registratie Manager Gebruikershandleiding Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Opstarten en inloggen, overzicht startscherm, uitleg symbolen Hoofdstuk 2: aanmaken relaties Hoofdstuk 1: Opstarten

Nadere informatie

Handleiding Pétanque Competitie Beheer. (versie 1.1) April 2014

Handleiding Pétanque Competitie Beheer. (versie 1.1) April 2014 Handleiding Pétanque Competitie Beheer (versie 1.1) April 2014 2 Algemeen Het programma Pétanque Competitie Beheer is gratis software voor de verwerking van halve en hele competities tot en met 99 speelrondes

Nadere informatie

HANDLEIDING VAN DATARECORDER SOFTWARE (FOR WS-9010)

HANDLEIDING VAN DATARECORDER SOFTWARE (FOR WS-9010) HANDLEIDING VAN DATARECORDER SOFTWARE (FOR WS-9010) Inleiding Dit Temperatuurstation en de bijbehorende software van de datarecorder vormen een kwalitatief hoogstaand dataverwerkingsysteem. Nadat u de

Nadere informatie

10: Statistieken en rapportages met Excel

10: Statistieken en rapportages met Excel 10: Statistieken en rapportages met Excel 1. Omschrijving van deze functie Met PlanningPME heeft u de mogelijkheid om verschillende typen rapporten te maken: Statistieken die geproduceerd worden door de

Nadere informatie

Release notes Swing 5.0.6 & 5.0.7

Release notes Swing 5.0.6 & 5.0.7 Release notes Swing 5.0.6 & 5.0.7 Copyright 2016 Swing Jive Swing is een product van ABF Research Jive Full screen weergave Swing 5 beschikt nu ook over een full screen weergave. Deze is te activeren via

Nadere informatie

Handleiding toevoegen objecten plexatutrecht.nl

Handleiding toevoegen objecten plexatutrecht.nl Handleiding toevoegen objecten plexatutrecht.nl Handleiding toevoegen objecten plexatutrecht.nl... 1 1. Inleiding... 1 2. Structuur... 2 3. Inloggen... 2 4. Aanmaken bedrijfsverzamelgebouw... 3 5. Aanmaken

Nadere informatie

Inloggen: Opbouw site: Een handleiding/introductie voor de nieuwe site van Fotoclub VPR.

Inloggen: Opbouw site: Een handleiding/introductie voor de nieuwe site van Fotoclub VPR. Een handleiding/introductie voor de nieuwe site van Fotoclub VPR. Inloggen: Als je de site opent dan zie je o.a. bovenstaande afbeelding met het logo van de club en het menu. Om in te loggen klik je helemaal

Nadere informatie

4.1.1 Gebouw kntr vb 51 (kantoorgebouw)... 9. 3.6 Installatieconfiguraties...

4.1.1 Gebouw kntr vb 51 (kantoorgebouw)... 9. 3.6 Installatieconfiguraties... Inhoudsopgave 1 Projectgegevens... 2 2 Overzicht... 3 3 Gebouwoverzicht... 5 3.1 Gebruikte constructies... 5 3.2 Gebouwgegevens kntr vb 51 (kantoorgebouw)... 5 3.3 Ruimten bg... 6 3.3.1 Ruimte Kantoor

Nadere informatie

Vabi Elements EPG. Air Products

Vabi Elements EPG. Air Products Vabi Elements EPG Projectnummer: ASD1426 Omschrijving: Ontwerp voor de realisatie van een nieuwe distributielocatie met kantoor op het bedrijventerrein PolanenPark te Haarlemmerliede. Berekend op: 28-2-213

Nadere informatie

Handleiding. Measure App. Versienummer:1.4

Handleiding. Measure App. Versienummer:1.4 Handleiding Measure App Versienummer:1.4 Datum: 14-12-2015 Voorwoord Hartelijk dank voor de aanschaf van de Measure App. M App zal u en uw collega s in staat stellen om begeleid in te meten of na te meten.

Nadere informatie

Handleiding Versie 3.0

Handleiding Versie 3.0 Handleiding Versie 3.0 Handleiding In deze handleiding wordt de functionaliteit van het NIB programma per scherm beschreven. Eerste toegang tot het programma Als het programma wordt opgestart moet u eerst

Nadere informatie

Verwarming in de herziene EPC-bepaling: wat gaat er veranderen?

Verwarming in de herziene EPC-bepaling: wat gaat er veranderen? Verwarming in de herziene EPC-bepaling: wat gaat er veranderen? >> Als het gaat om energie en klimaat Vanaf 1 juli wordt de EPC voor woningen en utiliteit bepaald volgens de nieuwe norm NEN 7120. Hieronder

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Beta Testbedrijf E. van Dijk 007 Kleveringweg 12 2616 LZ Delft info@vabi.nl Delft, 8 februari 2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: Opdrachtgever BV A. Bee Projectgegevens: Voorbeeldproject

Nadere informatie

Tips berekenen EPC. EPN en Nieuwbouw. Modellering

Tips berekenen EPC. EPN en Nieuwbouw. Modellering EPN en Nieuwbouw Tips berekenen EPC Modellering Iedere bouwlaag dient als een aparte verwarmde zone gemodelleerd te worden. Indien bouwlagen, bijvoorbeeld tussenverdiepingen van een woongebouw, exact gelijk

Nadere informatie

2 Kennismaking met het scherm

2 Kennismaking met het scherm 84 1 Inleiding Met Microsoft Office Picture Manager kan je op een eenvoudige manier jouw afbeeldingen bekijken, beheren, bewerken en delen. Paint kan je openen via Starten - Alle Programma s - Microsoft

Nadere informatie

Handleiding Wlijn Databeheer Internet

Handleiding Wlijn Databeheer Internet Handleiding Wlijn Databeheer Internet W9000 databeheer internet Leza Horeca & Winkel Management Van Dedemstraat 6 16274 NN Hoorn DATABEHEER INTERNET ( W9000) Voorraad Databeheer Internet Bestaat uit 3

Nadere informatie

Taxis Pitane Link. (gebruikershandleiding) Censys BV - Eindhoven

Taxis Pitane Link. (gebruikershandleiding) Censys BV - Eindhoven Taxis Pitane Link (gebruikershandleiding) Censys BV - Eindhoven Inhoud Wat is Taxis Pitane Link?... 4 Inloggen in Taxis Pitane Link... 5 Wachtwoord vergeten... 6 Startscherm of hoofdmenu... 7 Helpvensters

Nadere informatie

Handleiding online Factsheetmodule

Handleiding online Factsheetmodule Handleiding online Factsheetmodule Sportvissers hebben eigenlijk maar twee dingen nodig: goed viswater en een goede visstand. De zorg voor goed viswater met een goede visstand is dan ook de belangrijkste

Nadere informatie

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland Handicom Symbol for Windows Image Manager (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland Inhoud Inleiding... 2 1. Image Manager hoofdscherm...3 1.1 Onderdelen van het venster...3 1.2 Het scherm veranderen...3 1.2.1

Nadere informatie

Handleiding OVM 2.0. Beheerder. Versie 2.0.0.22 1 oktober 2012

Handleiding OVM 2.0. Beheerder. Versie 2.0.0.22 1 oktober 2012 Handleiding OVM 2.0 Beheerder Versie 2.0.0.22 1 oktober 2012 Inhoudsopgave Legenda... 4 1 Voorbereidingen... 5 1.1 Downloaden... 5 1.2 Starten en inloggen... 6 1.3 Nieuws... 6 2 Beheerportal... 8 2.1 Inloggen...

Nadere informatie

HANDLEIDING INFOBOARD SOFTWARE

HANDLEIDING INFOBOARD SOFTWARE HANDLEIDING INFOBOARD SOFTWARE Versie 2.14 / oktober 2006 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... pag. 3 2. SYSTEEM VEREISTEN... pag. 3 3. INSTALLEREN VAN DE SOFTWARE... pag. 4 4. OPSTARTEN VAN DE SOFTWARE... pag.

Nadere informatie

{button Installeer Zelfstudie Bestanden, execfile(seedatauk.exe,tutorial.ctb;tutorial nn.see)}

{button Installeer Zelfstudie Bestanden, execfile(seedatauk.exe,tutorial.ctb;tutorial nn.see)} Kringnet Vereffening Deze zelfstudie maakt gebruik van de module Vereffening. Opmerking: Deze zelfstudie kan niet worden uitgevoerd met LISCAD Lite. Doelstelling Het doel van deze zelfstudie is om te laten

Nadere informatie

Handleiding online Factsheetmodule

Handleiding online Factsheetmodule Handleiding online Factsheetmodule Sportvissers hebben eigenlijk maar twee dingen nodig: goed viswater en een goede visstand. De zorg voor goed viswater met een goede visstand is dan ook de belangrijkste

Nadere informatie

Tekenen met Floorplanner

Tekenen met Floorplanner Overzicht Het scherm 1. Zoom 2. Opslaan 3. Verdieping tab 4. Undo / Redo 5. Constructiemenu 6. Bibliotheek 7. Tekenvlak Eigenschappenmenu s De plattegrond wordt opgebouw uit verschillende elementen: ruimtes,

Nadere informatie

HANDLEIDING FLEETCALCULATOR WWW.DUTCHLEASE.NL

HANDLEIDING FLEETCALCULATOR WWW.DUTCHLEASE.NL HANDLEIDING FLEETCALCULATOR WWW.DUTCHLEASE.NL Deze handleiding geeft een beschrijving van de mogelijkheden van de webcalculator. De volgorde van de onderwerpen is gelijk aan het proces dat wordt doorlopen

Nadere informatie

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen.

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen. Handleiding Office+ Introductie Met de module Office+ gaat een lang gekoesterde wens voor vele gebruikers van Unit 4 Multivers in vervulling: eenvoudig koppelen van documenten in relatiebeheer of documentmanagement

Nadere informatie

Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening. 11 april 2007 ZorgTTP

Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening. 11 april 2007 ZorgTTP Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening 11 april 2007 ZorgTTP Inleiding In het kader van Risicoverevening wordt gepseudonimiseerd informatie aangeleverd aan het College voor Zorgverzekeringen

Nadere informatie

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen.

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen. Handleiding Scan+ Introductie Met Scan+ gaat een lang gekoesterde wens voor vele gebruikers van Unit 4 Multivers in vervulling: eenvoudig koppelen van documenten in relatiebeheer of documentmanagement

Nadere informatie

811.1. Gebruiksaanwijzing WTW PC-software

811.1. Gebruiksaanwijzing WTW PC-software 811.1 Gebruiksaanwijzing WTW PC-software Inhoudsopgave 1 FUNCTIONELE SPECIFICATIES........................................................................... 1 2 INSTALLATIE.............................................................................................

Nadere informatie

Handleiding Extractie patiëntenbestand

Handleiding Extractie patiëntenbestand Handleiding Extractie patiëntenbestand Auteurs Diverse medewerkers PharmaPartners B.V. Redactie PharmaPartners Redactie, onderdeel PharmaPartners College 28 augustus 2013 Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Als we Outlook opstarten zien we het hiernaast afgebeelde scherm, wat voor de meeste mensen toch wel enige uitleg behoeft, van boven naar onder:

Als we Outlook opstarten zien we het hiernaast afgebeelde scherm, wat voor de meeste mensen toch wel enige uitleg behoeft, van boven naar onder: E-mail in Outlook Als we Outlook opstarten zien we het hiernaast afgebeelde scherm, wat voor de meeste mensen toch wel enige uitleg behoeft, van boven naar onder: 1. Menubalk; met van links naar recht

Nadere informatie

www.digitalecomputercursus.nl 6. Reeksen

www.digitalecomputercursus.nl 6. Reeksen 6. Reeksen Excel kan datums automatisch uitbreiden tot een reeks. Dit betekent dat u na het typen van een maand Excel de opdracht kan geven om de volgende maanden aan te vullen. Deze voorziening bespaart

Nadere informatie

Opdracht ICT-trainer Reeks 2 Computergebruik. 2A Start en info

Opdracht ICT-trainer Reeks 2 Computergebruik. 2A Start en info 2A Start en info De software op een computer bepaalt welke bewerkingen je kunt uitvoeren. In de opdrachten bij ICT-trainer Basiscursus wordt gebruik gemaakt van een hele reeks softwarepakketten. Zonder

Nadere informatie

Tool Calculeren voor Bouwkosten.nl en BeheerEnOnderhoudkosten.nl Handleiding

Tool Calculeren voor Bouwkosten.nl en BeheerEnOnderhoudkosten.nl Handleiding voor Bouwkosten.nl en BeheerEnOnderhoudkosten.nl V2011.03.1 Tool Calculeren Voor Bouwkosten.nl en BeheerEnOnderhoudkosten.nl Een uitgave van Sdu Uitgevers bv Uitgever Adres Abonnement Klantenservice Algemene

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Green Leaf Excel (2007) Tool Versie 1.2 (21 december 2010)

Gebruikershandleiding Green Leaf Excel (2007) Tool Versie 1.2 (21 december 2010) Gebruikershandleiding Green Leaf Excel (2007) Tool Versie 1.2 (21 december 2010) Inhoudsopgave 1 HANDLEIDING EXCEL TOOL... 3 2 TOEGEVOEGDE MENU OPTIES... 4 2.1 KEUZEOPTIE NIEUW... 6 2.2 HET INLEZEN VAN

Nadere informatie

Aan de slag met AdminView

Aan de slag met AdminView Aan de slag met AdminView uitgebreide handleiding S for Software B.V. Gildeweg 6 3771 NB Barneveld tel 0342 820 996 fax 0342 820 997 e-mail info@sforsoftware.nl web www.sforsoftware.nl Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Nieuwbouw 26 appartementen te Halfweg - App 26 toren. Eigenschappen rekenzones type rekenzone omschrijving interne warmtecapaciteit Ag [m²]

Nieuwbouw 26 appartementen te Halfweg - App 26 toren. Eigenschappen rekenzones type rekenzone omschrijving interne warmtecapaciteit Ag [m²] 736 woongeb. 26 app Halfweg - Nieuwbouw 26 appartementen te Halfweg - App 26 toren F2 0,79 Algemene gegevens projectomschrijving Nieuwbouw 26 appartementen te Halfweg - App 26 toren variant F2 straat /

Nadere informatie

Handleiding NarrowCasting

Handleiding NarrowCasting Handleiding NarrowCasting http://portal.vebe-narrowcasting.nl september 2013 1 Inhoud Inloggen 3 Dia overzicht 4 Nieuwe dia toevoegen 5 Dia bewerken 9 Dia exporteren naar toonbankkaart 11 Presentatie exporteren

Nadere informatie

ONLINEADVISEREN.NL ONLINEADVISEREN.NL. Handleiding interactief websysteem ter ondersteuning van online adviseren

ONLINEADVISEREN.NL ONLINEADVISEREN.NL. Handleiding interactief websysteem ter ondersteuning van online adviseren ONLINEADVISEREN.NL Handleiding interactief websysteem ter ondersteuning van online adviseren Handleiding onlineadviseren 120815 Blz. 1 van 17 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Aanmelden... 3 3 Algemene functionaliteit...

Nadere informatie

Snel aan de slag met BasisOnline en InstapInternet

Snel aan de slag met BasisOnline en InstapInternet Snel aan de slag met BasisOnline en InstapInternet Inloggen Surf naar www.instapinternet.nl of www.basisonline.nl. Vervolgens klikt u op de button Login links bovenin en vervolgens op Member Login. (Figuur

Nadere informatie

Opzetten object - overzicht

Opzetten object - overzicht Opzetten object - overzicht In deze tutorial wordt in grote stappen aangegeven wat er voor nodig is om een volledig nieuw product op te zetten in i-reserve. De stappen zijn onderverdeeld in zes stukken,

Nadere informatie

Landelijk Indicatie Protocol (LIP)

Landelijk Indicatie Protocol (LIP) Handleiding Landelijk Indicatie Protocol programma pagina 1 of 18 Landelijk Indicatie Protocol (LIP) Welkom bij LIP Lip is ontstaan uit een toegevoegde module aan het kraamzorg administratie pakket van

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Het Excel Dashboard* 2010

Hoofdstuk 1: Het Excel Dashboard* 2010 Hoofdstuk 1: Het Excel Dashboard* 2010 1.0 Introductie Excel helpt om data beter te begrijpen door het in cellen (die rijen en kolommen vormen) in te delen en formules te gebruiken om relevante berekeningen

Nadere informatie

EPC berekening. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel

EPC berekening. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel Nieuwbouwkantoorpand Demostraat,Tiel EPC berekening Adresgegevens Fokkerstraat 39, 3905 KV Veenendaal Postbus 1152, 3900 BD Veenendaal T 0318-75 78 88 F 0318-75 78 87 info@enerpro.nl www.enerpro.nl Voorbeeldbedrijf

Nadere informatie

1. Kennismaken met Impress

1. Kennismaken met Impress 1. Kennismaken met Impress In deze module leert u: 1 Wat Impress is; 2 Impress starten; 3 Een nieuwe presentatie maken; 4 Instellingen van Impress wijzigen; 5 Opslaan en openen. 1 Wat is Impress? OpenOffice.org

Nadere informatie

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE SAMENVATTING 0. INLEIDING 1. ISOLATIE 2. INSTALLATIE 3. RAMEN EN KOZIJNEN 4. ZONWERING EN KOELING 5. VERLICHTING DIA duurzame auteur:

Nadere informatie

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Beheer helpdesk... 3 1.1. Settings... 3 1.2. Applicaties... 4 1.3. Prioriteiten... 5 1.4. Gebruik mailtemplates...

Nadere informatie

Wat is nieuw in deze handleiding: Dit is een nieuwe handleiding welke nieuwe functies beschrijft.

Wat is nieuw in deze handleiding: Dit is een nieuwe handleiding welke nieuwe functies beschrijft. Doel Module Fronter 92 Dit document is gemaakt door Fronter Ltd fronter.com. Het document mag alleen gekopieerd of digitaal verspreid worden volgens contract of in overeenstemming met Wat is nieuw in deze

Nadere informatie

Handleiding toevoegen objecten plexatutrecht.nl

Handleiding toevoegen objecten plexatutrecht.nl Handleiding toevoegen objecten plexatutrecht.nl Handleiding toevoegen objecten plexatutrecht.nl... 1 1. Inleiding... 1 2. Structuur... 2 3. Inloggen... 2 4. Aanmaken bedrijfsverzamelgebouw... 3 5. Aanmaken

Nadere informatie

Legal Eagle archiveren vanaf versie 2.20

Legal Eagle archiveren vanaf versie 2.20 Legal Eagle archiveren vanaf versie 2.20 Sdu uitgevers/advocatensupport Sdu Uitgevers www.scherpinsupport.nl juni 2013 1 Inhoud Legal Eagle archiveren vanaf versie 2.20... 1 Vooraf.... 3 1. Archiveerfuncties...

Nadere informatie

Tool Calculeren Handleiding

Tool Calculeren Handleiding V1.1 Tool Calculeren Een uitgave van Reed Business bv Helpdesk Uitgever Adres Abonnement Klantenservice 0900-235 63 98 ( 0,45 per minuut) technische.helpdesk@reedbusiness.nl Louise Bos Hanzestraat 1, 7006

Nadere informatie

Samenvoegen met Word en Excel 2010

Samenvoegen met Word en Excel 2010 Samenvoegen met Word en Excel 2010 Inhoudsopgave Samenvoegen Word-Excel / Mailingen... 2 Tip Samenvoegvelden automatisch markeren... 4 Tip Installeer PDF-creator... 7 Tip Sla het Word-document en Excel-document

Nadere informatie

[HANDLEIDING WE-CARE] Wat is dit product, hoe wordt het geïnstalleerd en hoe werkt het precies? Thom Steinfort 08-12-2014

[HANDLEIDING WE-CARE] Wat is dit product, hoe wordt het geïnstalleerd en hoe werkt het precies? Thom Steinfort 08-12-2014 [HANDLEIDING WE-CARE] Wat is dit product, hoe wordt het geïnstalleerd en hoe werkt het precies? Thom Steinfort 08-12-2014 Inhoudsopgave Inloggen... 2 Awareness hiërarchie... 2 Awareness... 3 Awareness

Nadere informatie

1. Installeren Update 2.4.7

1. Installeren Update 2.4.7 1. Installeren Update 2.4.7 De update kan rechtstreeks geïnstalleerd worden vanaf internet. U moet altijd wel MeaFinance afsluiten alvorens de update te draaien Let op: maak voordat u de update uitvoert

Nadere informatie

Inhoud van de website invoeren met de ContentPublisher

Inhoud van de website invoeren met de ContentPublisher Inhoud van de website invoeren met de ContentPublisher De inhoud van Muismedia websites wordt ingevoerd en gewijzigd met behulp van een zogenaamd Content Management Systeem (CMS): de ContentPublisher.

Nadere informatie

Installatiehandleiding HDN Certificaat

Installatiehandleiding HDN Certificaat Installatiehandleiding HDN Certificaat HDN Helpdesk T: 0182 750 585 F: 0182 750 599 M: helpdesk@hdn.nl 1 Inhoudsopgave Installatiehandleiding Inleiding - Het HDN certificaat, uw digitale paspoort...3 Hoofdstuk

Nadere informatie

Schakel in Windows 10 automatische driver update uit : Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 10 automatisch de driver heeft geüpdatet.

Schakel in Windows 10 automatische driver update uit : Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 10 automatisch de driver heeft geüpdatet. Bij voorkeur de Sweex CD005 gebruiken bij de communicatie tussen Autokon voor Windows en Uw elektronische systeem. Hier komen bijna geen problemen mee voor als U de handleiding goed opvolgt. Schakel in

Nadere informatie

Bijlage 1b: Lidgegevens voor samenvoegen met Word 2003

Bijlage 1b: Lidgegevens voor samenvoegen met Word 2003 In hoofdstuk 1.5 (diverse ledenlijsten) op pagina 24 wordt verwezen naar deze bijlage. In dit document wordt uitgelegd hoe u lidgegevens vanuit het EHBO ledenprogramma kunt samenvoegen met een Word document.

Nadere informatie

Klikt u op dan komt er een scherm of u dit bestand wilt of

Klikt u op dan komt er een scherm of u dit bestand wilt of Enkele nuttige tips om met VARB te werken. U start uw internetbrowser en gaat naar https://www.varb.nl er komt een schermpje Certificaat bevestigen, klik op OK. Het volgende scherm is Voer Pin in, u vult

Nadere informatie

Handleiding Zorgverzekeraar Winmens versie 7.29

Handleiding Zorgverzekeraar Winmens versie 7.29 Handleiding Zorgverzekeraar Winmens versie 7.29 Zorgverzekeraar oproepen Als u een zorgverzekeraar wilt oproepen om de gegevens te bekijken of te bewerken kunt boven in het zorgverzekeraars scherm, op

Nadere informatie

Deel 1: PowerPoint Basis

Deel 1: PowerPoint Basis Deel 1: PowerPoint Basis De mogelijkheden van PowerPoint als ondersteunend middel voor een gedifferentieerde begeleiding van leerlingen met beperkingen. CNO Universiteit Antwerpen 1 Deel 1 PowerPoint Basis

Nadere informatie

Handleiding. SaldoMaster

Handleiding. SaldoMaster Handleiding SaldoMaster Inhoudsopgave 1. Saldomaster... 4 1.1 Gegevens uitwisselen... 5 1.1.1 Als u Agis Total Farm System heeft... 5 1.2 Synchroniseren... 7 1.3 Invoeren... 8 1.3.1 Periodegegevens...

Nadere informatie

Stappenplan gebruik enquêtetool

Stappenplan gebruik enquêtetool Bijlage 2 Stappenplan gebruik enquêtetool Bij patiënteninbreng bij de totstandkoming van wetenschapsagenda s 1 Inloggen De enquêtetool is bereikbaar vanaf elke computer met een internetaansluiting en uitsluitend

Nadere informatie

Zelf albumbladen maken in Word 2003

Zelf albumbladen maken in Word 2003 Zelf albumbladen maken in Word 2003 Het maken van albumbladen in Word is niet moeilijk, maar laten zien hoe het precies gaat, hangt af van de versie van Word. Hieronder volgt de instructie voor Word 2003.

Nadere informatie

Startgids 061 Nieuw product aanmaken en wijzigen

Startgids 061 Nieuw product aanmaken en wijzigen Startgids 061 Nieuw product aanmaken en wijzigen In deze startgids wordt uitleg gegeven hoe u nieuwe producten kunt aanmaken en wijzigen in de Safe Concept webapplicatie. Inhoud Een nieuw product aanmaken

Nadere informatie

Beknopte startershandleiding DGBC materialentool v2.0

Beknopte startershandleiding DGBC materialentool v2.0 Beknopte startershandleiding DGBC materialentool v2.0 14 juni 2013 1. Algemeen... 2 1.1 Wijzigingen in DGBC materialentool... 2 1.2 Programmastructuur Menubalk... 2 1.3 Programmastructuur boom... 4 2.

Nadere informatie

Gebruikershandleiding MJK Link 2.15 Index

Gebruikershandleiding MJK Link 2.15 Index Gebruikershandleiding MJK Link 2.15 Index 1 Inleiding 2 Opstarten MJK link 2.15 3 Keuze van Hardware 4 Set-up van een nieuw processcherm. 5 Instellen communicatie 6 Bestand openen 7 Verbinding maken met

Nadere informatie

Gebruikers Toevoegen. EasySecure International B.V. +31(0)88 0000 083 Info@EasySecure.nl Support.EasySecure.nl. v2.0.11 22-09-2014

Gebruikers Toevoegen. EasySecure International B.V. +31(0)88 0000 083 Info@EasySecure.nl Support.EasySecure.nl. v2.0.11 22-09-2014 Gebruikers Toevoegen EasySecure International B.V. +31(0)88 0000 083 Info@EasySecure.nl Support.EasySecure.nl v2.0.11 22-09-2014 In deze handleidingen worden de volgende functies binnen de IdentySoft software

Nadere informatie

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Systeemvereisten... 3 3. Installeren van de software... 4 4. Programma instellingen... 5 5. Importeren van een

Nadere informatie

Passief Bouwen: waarom en hoe?

Passief Bouwen: waarom en hoe? Passief Bouwen: waarom en hoe? Ontwerpen en bouwen vanuit een visie ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Passief Bouwen Kenmerken o hoogwaardige thermische schil o goed comfort

Nadere informatie

De tekstverwerker. Afb. 1 de tekstverwerker

De tekstverwerker. Afb. 1 de tekstverwerker De tekstverwerker De tekstverwerker is een module die u bij het vullen van uw website veel zult gebruiken. Naast de module tekst maken onder andere de modules Aankondigingen en Events ook gebruik van de

Nadere informatie

WebHare Professional en Enterprise

WebHare Professional en Enterprise WebHare Professional en Enterprise Publicatie module Site inrichting handleiding Datum 19 november 2002 Aantal pagina s: 31 Versie: 2.01 Doelgroep Sysops Gebruikers met site aanmaak rechten Gebruikers

Nadere informatie

Methode voor de berekening van de ontwerpwarmtebelasting

Methode voor de berekening van de ontwerpwarmtebelasting Methode voor de berekening van de ontwerpwarmtebelasting NBN EN 12831:2003 prnbn EN 12831 ANB Christophe Delmotte, Ir Laboratorium Prestatiemetingen Technische Installaties WTCB - Wetenschappelijk en Technisch

Nadere informatie

Toegang tot uw e-mailberichten via internet

Toegang tot uw e-mailberichten via internet Basishandleiding Multrix Outlook Web App 2010 Versie: 24 februari 2011 Toegang tot uw e-mailberichten via internet Handleiding Multrix Outlook Web Access 2010 Voorblad Inhoudsopgave 1 Inloggen...3 2 Veelgebruikte

Nadere informatie

1 Calculatie XE, 9.00 update 16 2

1 Calculatie XE, 9.00 update 16 2 1 Calculatie XE, 9.00 update 16 2 1.1 Nieuw: Uitbreidingen n.a.v de ARW 2012 2 1.1.1 Beschrijving / doel 2 1.1.2 Instelling(en) 4 1.1.3 RAW inschrijfstaat rapportage 6 1.1.4 RAW inschrijfstaat rapportage

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding BCAD

www.dubbelklik.nu Handleiding BCAD Handleiding BCAD www.dubbelklik.nu Deze handleiding is onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Central Station. CS website

Central Station. CS website Central Station CS website Versie 1.0 18-05-2007 Inhoud Inleiding...3 1 De website...4 2 Het content management systeem...5 2.1 Inloggen in het CMS... 5 2.2 Boomstructuur... 5 2.3 Maptypen... 6 2.4 Aanmaken

Nadere informatie

Tips en Tricks basis. Microsoft CRM Revisie: versie 1.0

Tips en Tricks basis. Microsoft CRM Revisie: versie 1.0 Tips en Tricks basis Microsoft CRM 2016 Revisie: versie 1.0 Datum: 23/03/2016 Inhoud 1. Basisinstellingen... 3 1.1 INSTELLEN STARTPAGINA... 3 1.2 INSTELLEN AANTAL REGELS PER PAGINA... 3 2. Algemene bediening...

Nadere informatie

Met dit programma kunt u fotoalbums, collages, kalenders, posters en nog veel meer maken. Wij vertellen u graag hoe dat werkt.

Met dit programma kunt u fotoalbums, collages, kalenders, posters en nog veel meer maken. Wij vertellen u graag hoe dat werkt. Beste klant, Met dit programma kunt u fotoalbums, collages, kalenders, posters en nog veel meer maken. Wij vertellen u graag hoe dat werkt. Na de installatie ziet u dit icoon op uw bureaublad: staan. Ga

Nadere informatie