De wereld verandert Stappenplan Duurzame Energie Achter de Meter (DEAM) in opdracht van

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De wereld verandert Stappenplan Duurzame Energie Achter de Meter (DEAM) in opdracht van"

Transcriptie

1 De wereld verandert Stappenplan Duurzame Energie Achter de Meter (DEAM) in opdracht van 18 juni 2003

2 Wegwijzer (klik op de gekleurde teksten) Inleiding Als projectontwikkelaar wilt U op een locatie gaan bouwen Leeswijzer of Hoe kunt u dit stappenplan gebruiken? Stappenplan Definities Motivatie De uitdagingen Context herstructurering Waardepropositie aan toekomstige gebruikers bewoners zijn eigenaar van het hele energiesysteem bewoners zijn eigenaar van de energie-infrastructuur maar niet van de collectieve conversie-installaties zowel energie-infrastructuur als conversie-installaties zijn eigendom van derde partijen geldstromen De afnemer in het energieconcept vier afnamescenario s pagina 2

3 Technische invulling van het energieconcept Eisen aan het ontwerp van de infra De aanleg van infra De juridische status collectief eigendom eigendom van derde partij procedure artikel 15 aanvraag belangen De praktische exploitatie De economie kosten en opbrengsten REB of Ecotax Groene Stroom en Groencertificaten Voorbeeldberekening Begrippen De vrije markt en de kwh-prijs voor de consument pagina 3

4 Inleiding: Als projectontwikkelaar wilt U op een locatie gaan bouwen. Dat kan nieuwbouw zijn of een ingrijpende herstructurering. In elk geval betreft het een locatie en niet slechts een enkel gebouw. Het complete bouwproces van eerste idee tot eindoplevering is complex en kent vele uiteenlopende facetten. Dit is een wereld waar projectontwikkelaars van nature mee vertrouwd zijn. Sinds de herstructurering (of beter liberalisering) van de energiemarkt in Nederland heeft die wereld er een dimensie bij gekregen: De aanpak van de energie-infrastructuur op de locatie. Er is iets veranderd op energiegebied. Maar wat dan? Onveranderd blijft dat het door U gebouwde ooit in gebruik zal worden genomen door mensen. Mensen die in een aantal vormen behoefte zullen hebben aan energiediensten: verwarming, koeling, beweging, verlichting en stopcontacten voor machines en apparaten. De overheid stelt steeds strengere eisen aan het energieverbruik van woningen en bedrijven. Gemeentes vertalen dit weer naar duurzame ambities. Innovatieve projectontwikkelaars spelen daar op in door een slimme en vooral een geïntegreerde aanpak van het gebouwontwerp, de keuze van energie-installaties en tenslotte de toepassing van lokaal geoogste duurzame energie. En nu begint de schoen te wringen. Traditioneel zorgt het energiebedrijf er voor dat er energie het gebouw binnenkomt in de vorm van elektriciteit, gas en/of warmte. De ontwikkelaar en zijn installateurs verdelen die energie door het gebouw en zorgen waar nodig voor omzetters zoals een CV-ketel die van gas warmte maakt. Kort gesteld, de projectontwikkelaar regelt wat binnen het gebouw gebeurt, terwijl wat daarbuiten gebeurt het terrein van het energiebedrijf is. Voor werkelijk serieuze energiebesparing en de inzet van duurzame energie is het nodig om de energie-infrastructuur meer te integreren in zorgvuldige afstemming met de locatie. In dergelijk geïntegreerde oplossingen voor een optimale energie infrastructuur ligt de grens tussen binnen en buiten geregeld op een niet-traditionele plek buiten de muren van het gebouw. Dat mag nu ook. Het is de projectontwikkelaar onder voorwaarden toegestaan om zelf te kiezen hoe hij de energie-infrastructuur op zijn locatie gaat ontwerpen, aanleggen en exploiteren. Daarmee is projectontwikkeling uitgebreid met een nieuwe tak van sport. Een tak van sport die u als ontwikkelaar niet in alle details hoeft te beheersen. Maar waar u wel met verstand van zaken de regie over moet kunnen voeren. Zonder dat u voor financiële, logistieke of juridische verrassingen komt te staan. Deze afgewogen schets van de nieuwe mogelijkheden vormt de doelstelling voor dit stappenplan. Ter afbakening: De technische invulling van het energiesysteem, ofwel het energieconcept, vormt geen onderdeel van dit stappenplan. pagina 4

5 Leeswijzer of Hoe kunt u dit stappenplan gebruiken? Dit stappenplan is geschreven voor een projectontwikkelaar die zich wil oriënteren op de juridische, economische en organisatorische opties om een optimale energie-infrastructuur in eigen beheer te ontwikkelen. Vanwege de grote diversiteit aan informatie is er gekozen voor een encyclopedie-achtige opzet met veel verwijzingen in de vorm van snelkoppelingen (of hyperlinks). Het "stappenplan" in de letterlijke betekenis van het woord bevat eigenlijk de conclusies van de rest van het document. Het geeft weer op welk moment in het proces u welke vragen dient te adresseren. De onderliggende informatie of benodigde toelichting om de stappen uit het stappenplan te kunnen doorlopen is te vinden binnen de verschillende paragrafen van dit document. Als u wilt inzoomen op de vragen die in eerste instantie aan de orde zijn, leest u motivatie, uitdagingen of context. Er is een overlap tussen deze hoofdstukken, die een gevolg is van de steeds iets andere invalshoek. In een volgend stadium zult u meer inzoomen op de organisatorische en technische aspecten van het systeem dat u wilt bouwen. Keuzes m.b.t. eigendom, verantwoordelijkheid en risico zijn nauw verweven met de totale propositie die u als ontwikkelaar van de woningen aan de lokale overheid en aan uw potentiële kopers wilt voorleggen. Deze aspecten bespreken we onder de kopjes waardepropositie, de afnemer en technische invulling. Als u echt de diepte in gaat zult u geïnteresseerd raken in zaken als ontwerp en aanleg van de infrastructuur, exploitatie, juridische en economische aspecten. Tenslotte zijn hier en daar pagina's toegevoegd die vooral ter verduidelijking zijn, zoals definities, een begrippenlijst en een korte uitleg van wat de vrije elektriciteitsmarkt voor consumenten inhoudt. terug naar de Wegwijzer pagina 5

6 Het stappenplan Het toepassen van het stappenplan DEAM in de praktijk begint met een overzichtelijk voortraject. Bij een positief tussenresultaat volgt op dit voortraject een meer uitgebreide onderzoeksfase. Het voortraject bevat een viertal heldere go/no-go -momenten en geeft snel een goed beeld of eigen aanleg kansrijk kan zijn. Het voortraject zal een inspanning van enkele dagen vergen en kan goed door de projectontwikkelaar zelf worden uitgevoerd. In de inventariserende onderzoeksfase wordt langs een drietal sporen nagegaan of en in welke vorm eigen aanleg en beheer een haalbare zaak is. De onderzoeksfase zal een doorlooptijd van enkele maanden kennen en werkzaamheden op uiteenlopende vakdisciplines omvatten. Mede op basis van diverse externe onderhandelingen dienen er verstrekkende keuzes gemaakt te worden. Schematisch ziet toepassing van het stappenplan er als volgt uit: Toepassen Stappenplan DEAM in de praktijk Voortraject kort, [dagen] Vier heldere go/no-go s Vooral zelf te doen Afgebakende resultaten Inventariserende onderzoeksfase 3 sporen, langer, [maanden] Verstrekkende keuzes te maken Divers overleg en onderhandeling op uiteenlopende vakdisciplines Resultaat: solide rentabiliteitsmodel op basis van bevestigde aannames vormt start ontwerpfase pagina 6

7 Het Voortraject in het stappenplan Een schematische weergave van het voortraject is afgebeeld in onderstaande figuur. Zowel de achterliggende motivatie voor de vragen in de go/no-go -blokken als een verhelderende toelichting bij de beantwoording van deze vragen zijn in dit document te vinden. Start voortraject 1) Heeft de Gemeente sterke DE-ambities? NEE Lastig! Beperkte kansen JA 2) Gaat het om minder dan 500 woning eq.? 3) Significante E- opwekking op locatie (meer dan 50%)? 4) Herstructurering met behoud origineel stratenplan? Lastig, onderzoek! NEE NEE NEE BAEI-procedure, met formele netbeheerder Eigen E-infra economisch niet aantrekkelijk Maak globaal ontwerp van: - compleet energiesysteem - de eigen DE-opwekking - gebouwgebonden maatregelen terug naar de Wegwijzer pagina 7

8 Eerste spoor onderzoeksfase: Model Bewoners De inventariserende onderzoeksfase kent drie sporen: 1) bewonersparticipatie, 2) globale begroting en 3) logistiek extern. Een schematische weergave van het eerste spoor bewonersparticipatie is afgebeeld in onderstaande figuur. Onderzoeksfase spoor 1/3: Model Bewoners Selectie model Bewoners participatie vwb: - eigendom E-infra + E-opwek - afname energie Relevante aspecten hierbij woningmarkt segment groene ambitie gemeente marketing / propositie juridische slaagkans GB L/E pagina 8

9 Het tweede en derde spoor van de onderzoeksfase zijn in onderstaande figuren weergegeven. De onderliggende informatie om de stappen uit het stappenplan te kunnen doorlopen is te vinden binnen de verschillende paragrafen van dit document. Ten onrechte kan de indruk worden gewekt dat de drie sporen compleet onafhankelijke activiteiten betreffen. In werkelijk zal er voor een optimaal resultaat een intensieve interactie tussen de drie sporen plaatsvinden. Onderzoeksfase spoor 2/3: Globale Begroting Onderzoeksfase spoor 3/3: Logistiek / Extern MB Opstellen Globale Begroting vwb Benodigde Investeringen en kosten exploitatie (B&O) E-infra + E-opwek Dynamisch: voortschrijdend inzicht in geldstromen, risico en rendement Start met eerste eigen schattingen vervangen door budget offertes L/E MB GB Opstarten externe besprekingen: Uitbesteden van diensten, van 1e orientatie tot vrijblijvende offertes (aanleg, onderhoud, metering&billing, E-in- en verkoop, administratie etc.) regionale netbeheerder (diensten, overname deel net, aansluiting) consultatie vergunningverlener terug naar de Wegwijzer pagina 9

10 Definities In dit stappenplan wordt geregeld het begrip bewoner gehanteerd. Dat begrip moet ruimer opgevat worden dan alleen de eigenaar of bewoner van een woning. Iedere persoon, onderneming of instelling die te beschouwen is als een "klant" van de energie-infrastructuur op uw locatie (denk aan de openbare verlichting!), wordt omwille van de eenvoud aanduiden als "bewoner". In dit stappenplan wordt onder het begrip energiedrager verstaan: Een transporteerbaar medium waarmee op de plaats van bestemming een energiefunctie of energiedienst wordt vervuld. In de context van het stappenplan kunt U de volgende energiedragers tegenkomen: Gas, elektriciteit, biomassa, verwarmd water en gekoeld water. [Ter toelichting, de laatste twee voor het transport van resp. warmte en koude.] In dit stappenplan wordt onder het begrip energiesysteem verstaan: Alle collectieve voorzieningen die nodig zijn voor opwekking/conversie, opslag en transport van energiedragers binnen de locatie. Ook voorzieningen die onderdeel uitmaken van individuele woningen of gebouwen maar samen met die collectieve voorzieningen een logisch geheel vormen worden binnen dit stappenplan tot het energiesysteem gerekend. De technische invulling van het energiesysteem, ofwel het energieconcept, vormt geen onderdeel van dit stappenplan. In dit stappenplan wordt onder het begrip energie-infrastructuur verstaan: Het geheel aan kabels en leidingen waarmee binnen de locatie het transport van energiedragers plaatsvindt. Uitzondering hierop zijn de kabels en leidingen die traditioneel tot de gebouwinstallatie gerekend worden. Het gaat dus in hoofdzaak om kabels en leidingen in openbare grond. Bovendien worden de voorzieningen die specifiek aangebracht zijn om de kabels en leidingen hun transportfunctie goed te laten vervullen, hier tot de energie-infrastructuur gerekend. Dat kunnen schakelkasten zijn voor de elektriciteit, pompen voor een warmtenet, afsluiters in een gasnet. Het diagram illustreert de relatie tussen deze begrippen. pagina 10

11 In dit diagram geeft de grote rechthoek het energiesysteem weer. De energiedragers zijn de namen die bij de pijlen staan: Elektriciteit, gas, biomassa, warm water, gekoeld water. De drie pijlen W, K, E naar de eindgebruiker staan hier voor resp. warmte, koude en elektriciteit. De drie linkse pijlen geven weer dat elektriciteit, gas en biomassa van "buiten" aangevoerd kunnen worden. Elektriciteit is verder een speciaal geval, omdat het twee richtingen uit kan stromen. Op de locatie zelf kan er immers ook (elektrische) energie worden gegenereerd, voor een belangrijk deel middels duurzame opwekking. De energie-infrastructuur wordt gevormd door de pijlen, die in werkelijkheid natuurlijk de vorm van netwerken hebben. Sommige conversieprocessen bevinden zich in individuele woningen, sommige hebben een collectieve functie en zijn in speciale ruimtes ondergebracht. terug naar de Wegwijzer Energiesysteem Elektriciteit GAS Biomassa C O N V E R S I E W K E EIND GE BRUIK pagina 11

12 Motivatie: Onderscheidend maar zorg dat het ook economisch klopt Het zal weinig toelichting behoeven dat aanleg en beheer van energie-infrastructuur door hiervoor niet-traditioneel aangewezen partijen niet de meest gemakkelijke weg zal zijn. De alternatieve weg is echter beslist begaanbaar en biedt een projectontwikkelaar uitstekende kansen om zich te onderscheiden. De keuze hiervoor zal wel meer inspanningen vragen van de betrokken projectontwikkelaar. Voor deze keuze moet daarom een heldere motivatie bestaan. De motivatie kan voortkomen uit het feit dat het voor de regionale netbeheerder niet eenvoudig mogelijk is, of zelfs eenvoudig niet mogelijk is, om de optimaal geïntegreerde infrastructuur aan te leggen. Zo heeft de regionale netbeheerder zich bijvoorbeeld te houden aan het pakket voorschriften zoals vastgelegd in de diverse technische DTe-codes, terwijl deze voor een klein particulier elektriciteitsnet niet allen gelden. Als gevolg daarvan moet deze netbeheerder kosten in rekening brengen die aanmerkelijk hoger zijn dan wat een optimale lokale oplossing zou kosten. In de woningbouw zijn geen voorbeelden bekend waar de netbeheerder niet in staat was in technische zin een net met de adequate eigenschappen aan te leggen. Daarmee is de voornaamste reden om de aanleg van energie-infrastructuurt onder eigen regie uit te voeren van economische aard. Netbeheerders hebben de expertise en schaalgrootte om standaard elektriciteitsnetten in een woonwijk op een zeer efficiënte manier aan te keggen en te exploiteren. Het energiesysteem in uw herstructurerings- of nieuwbouwgebied moet significant "anders-dan-standaard" zijn dan in een traditionele woonwijk, anders leidt een elektriciteitsnet dat aangelegd is in eigen regie niet tot een economisch voordeel. Een factor die het verschil kan maken is de aanwezigheid binnen de energie-infrastructuur van duurzaam energie-opwekvermogen, zoals windturbines, PV-panelen, biomassaconversie-installaties of warmtepompen. Deze voorwaarde voor een zinvolle aanleg in eigen beheer wordt nader uitgewerkt in de sectie economie. terug naar de Wegwijzer pagina 12

13 De uitdagingen Het in eigen beheer ontwikkelen van een energie-infrastructuur vereist aandacht voor een aantal issues. Hieronder noemen wij ze kort, via de snelkoppelingen komt u bij een nadere toelichting. Context of uitgangssituatie: Een reeks per project uiteenlopende items bepalen sterk het perspectief en het te verkiezen scenario De toekomstige gebruikers: Wat betekent de onconventionele aanpak voor hen en hoe kunt U hen een goede waardepropositie bieden waar het het eigendom van de energie-infrastructuur betreft? De participatie van de energie-afnemers: Kopen de gebruikers hun energie van de lokale exploitant of kiezen zij een externe leverancier? De technische invulling van het energieconcept: Hoe komt de energievoorziening van de locatie er in fysieke zin uit te zien? Welke energieconversieprocessen en welke energiedragers gaat U toepassen? Het ontwerp: Hoe komt U tot een ontwerp van de energie-infrastructuur en aan welke technische eisen moet het voldoen? De economie: Wat zijn de kosten en opbrengsten? De aanleg: Hoe realiseert U de energie-infrastructuur en met welke regels heeft U tijdens het bouwproces te maken? De juridische status: Hoe regelt U zaken rond eigendom, zeggenschap en aansprakelijkheid? De exploitatie: Hoe organiseert U beheer en onderhoud van het energiesysteem, zowel fysiek als juridisch? terug naar de Wegwijzer pagina 13

14 De context Het te volgen scenario wordt per project bepaald door een reeks locatiespecifieke omstandigheden en keuzevragen, de context kortom. Deze items zijn direct of indirect terug te vinden in de beslisstructuur van het stappenplan. Door de enorme variatie in praktijkomstandigheden is het onmogelijk om hier volledigheid na te streven, maar alertheid op deze aspecten verhoogt de kansen op succes. Enkele voorname context-items zijn: Betreft het een groene weide -situatie of een herstructurerings-project? Welke zijn de betrokken partijen in het project? Hoe is de insteek van de diverse projectpartners? De complexe materie van meerdere betrokkenen met uitlopende belangen binnen een project, is voor projectontwikkelaars zeer vertrouwd. Ondanks dat er bij aanleg en beheer van complete energie-infra nieuwe partijen een rol spelen, wordt deze materie hier dan ook niet verder besproken. Wel worden de verschillende nieuwe partijen bij de uitvoeringstechnische hoofdstukken benoemd. Hoever reiken de gemeentelijke ambities voor het project? Gemeenten kunnen een rol spelen bij de publiciteit rond en de profilering van uw project en kunnen andere partijen en toekomstige bewoners beïnvloeden. Wat is de projectomvang? Bij meer dan 500 woonequivalenten is het BAEI van toepassing. Op wat voor manier participeren de bewoners tijdens de exploitatiefase? Hieraan besteden wij aandacht onder "Waardepropositie" en energieafnemers. terug naar de Wegwijzer pagina 14

15 Herstructurering Op projectlocaties waar reeds een bestaande energie-infrastructuur aanwezig is, kan de aanleg van optimaal geïntegreerde infrastructuur volgens uiteenlopende trajecten plaatsvinden. Het te volgen traject hangt af van de lokale omstandigheden. Denk hiervoor aan: Onder welke voorwaarden heeft de aanleg ooit plaatsgevonden Blijft het huidige stratenplan intact of niet Moet de grond afgegraven worden met het oog op bodemsanering en dus alle kabels en leidingen verwijderd Welke locatiespecifieke opties zijn er voor duurzame energie, energie-integratie en energiebesparing In voorkomende gevallen kan het lastig zijn de antwoorden op deze vragen op korte termijn helder te krijgen. Een waarschijnlijke uitkomst is dat de bestaande energie-infrastructuur als compleet afgeschreven mag worden beschouwd en dat de gemeente en/of projectontwikkelaar de eigenaar-netbeheerder vriendelijk kan verzoeken om de kabels en leidingen uit de bodem te verwijderen. Dit vergt echter in de meeste gevallen zorgvuldig overleg met de betreffende netbeheerder. De grenzen van het herstructureringsgebied vallen namelijk doorgaans niet precies samen met de grenzen van zelfstandige secties van het energienet. Voor gas geldt dat in elk geval niet, omdat gasdistributienetten in stedelijke gebieden over grote afstanden onderling doorgekoppeld zijn. Wat elektriciteit betreft, zullen middenspanningskabels meestal gewoon in bedrijf moeten blijven. Het laagspanningsnet binnen de locatie is niet langer nodig, maar kan wellicht niet zomaar uit bedrijf genomen worden omdat er verbindingen zijn met aansluitingen buiten de locatie. Als de netbeheerder extra kosten moet maken om zijn net buiten de locatie veilig in bedrijf te houden, mag hij die in rekening brengen. Helderheid over het (gedeeltelijk) verwijderen van de bestaande energie-infrastructuur is te verkrijgen in overleg met de Gemeente waar afspraken (mogelijk in een ver verleden) zijn vastgelegd. Ook kan vroeg overleg met de netbeheerder en aan de netbeheerder verbonden bedrijven (zoals bijvoorbeeld het netwerkbedrijf dat de onderhoudswerkzaamheden verzorgt) worden opgestart. Zij zijn dan tijdig op de hoogte van de manier waarop taken in de beheer- en exploitatiefase worden uitbesteed. Dat maakt het eenvoudiger om een coöperatieve houding te verkrijgen. terug naar de Wegwijzer pagina 15

16 De waardepropositie voor de bewoners De toekomstige bewoners zijn in de eerste plaats geïnteresseerd in de gebruikswaarde van de woning die zij gaan betrekken. Net zomin als de doorsnee autokoper belangstelling heeft voor wat er nu precies onder de motorkap zit, heeft een bewoner interesse in het energiesysteem dat u gaat aanleggen. Hij vindt het wel belangrijk dat zo n systeem ongemerkt goed zijn werk doet. Mogelijk vindt hij het aantrekkelijk dat hij een relatief groene woning krijgt. Wellicht waardeert hij koeling als een welkom extra comfort. De waarde van deze onderscheidende kenmerken kan beoordeeld worden door de projectontwikkelaar als onderdeel van zijn marketingaanpak. Een (herstructurerings)-project waarin een belangrijk deel van de energievoorziening lokaal geregeld wordt, biedt de nieuwe bewoners daarnaast ook mogelijkheden tot participatie in de eigendom van het collectieve systeem. Ook de waarde van die mogelijkheden zult U in een vroeg stadium moeten beoordelen, omdat ze van invloed zijn op de totale propositie die U de aspirant-koper voorlegt. En op de prijs die hij U kan of wil betalen. Om de verschillende mogelijkheden goed met elkaar te vergelijken is het verstandig om scenario s uit te werken voor alle proposities die u uit overwegingen van marketing in een bepaalde situatie opportuun vindt. De ambitie van de lokale overheid is daarbij natuurlijk een belangrijk uitgangspunt. De proposities onderscheiden zich door de gekozen financiële- en eigendomsconstructies; In welke mate worden de bewoners eigenaar van het energiesysteem. In het hoofdstuk over de juridische status worden de juridische aspecten verder uitgewerkt. Wij beperken ons hier tot een overzicht van mogelijkheden met de twee uitersten en een soort gemiddelde (binnen elk van deze mogelijkheden zijn in de uitwerking weer varianten te bedenken): Bewoners zijn eigenaar van het hele energiesysteem. Bewoners zijn eigenaar van de energie-infrastructuur maar niet van de collectieve conversie-installaties. Zowel energie-infrastructuur als conversie-installaties zijn eigendom van derde partijen. Deze scenario's hebben elk hun eigen uitwerking in de geldstromen voor investering en exploitatie. terug naar de Wegwijzer pagina 16

17 Bewoners zijn eigenaar van het hele energiesysteem Wat houdt deze propositie in? Dit is een propositie die met name correspondeert met aspirant-bewoners die een grote affiniteit hebben met "groen". Zij investeren uiteraard in een woning met allerlei energiezuinige en duurzame kwaliteiten, maar daarnaast investeren zij ook in het collectieve duurzame energiesysteem. In ruil daarvoor krijgen ze de lokaal opgewekte duurzame energie "gratis", c.q. tegen de kostprijs van de gebruikte (bio-)brandstof. De keerzijde is dat de bewoners er vrij definitief voor tekenen om af te zien van het recht op individuele vrije keuze van energieleverancier. Deze vrijwillig aangegane verplichting vormt onderdeel van de koopovereenkomst van de woning. Ook na de liberalisering van de energiemarkt voor kleinverbruikers (gepland op 1 januari 2004) is dat een legale constructie. Om de bewoners niet te belasten met de technische en zakelijke aspecten van de exploitatie van het energiesysteem, worden deze activiteiten ondergebracht in een vereniging van eigenaren. Deze vereniging heeft zelf geen kennis en geen vakmensen in huis en zal dus de verschillende beheers- en uitvoerende taken weer uitbesteden. Middels inspraak binnen de vereniging blijven de bewoners zelf echter de baas. Zij kunnen gezamenlijk beslissen volgens welke kwaliteitsnormen zij het systeem willen laten onderhouden en gezamenlijk beslissingen nemen over investeren c.q. desinvesteren in conversie-installaties. Als er over tien jaar een spotgoedkoop zonnepaneel te koop is, kunnen zij beslissen dat aan te schaffen en daarmee de stroomrekening verder te drukken. N.B. Het begrip vereniging van eigenaren heeft in dit document een tamelijk abstracte betekenis. Het gaat om een juridische constructie die een collectieve vorm van eigendom en beheer mogelijk maakt. Dit en de andere twee scenario's hebben elk hun eigen uitwerking in de geldstromen voor investering en exploitatie pagina 17

18 Bewoners zijn eigenaar van de energie-infrastructuur maar niet van de collectieve conversie-installaties Wat houdt deze propositie in? Naast volledig bewoners eigendom en compleet derde-partij-eigendom is dit de "gemiddelde" propositie die gunstig kan zijn: als de investering in conversie-installaties voor de aspirant-bewoners niet op te brengen is; als men het risico van die investeringen te hoog vindt omdat het om complexe technologie gaat; als de verplichte elektriciteits-inkoop bij de "eigen" exploitant voor de beoogde toekomstige bewoners niet acceptabel is. De energie-infrastructuur is een natuurlijk monopolie. Door die infrastructuur in eigen hand te houden, voorkomen de bewoners dat ze in een afhankelijke positie komen ten opzichte van de eigenaar daarvan. Dit is een waarborg dat ze in de toekomst niet bovenmatig moeten betalen voor diensten waarvan zij afhankelijk zijn. Om de bewoners niet te belasten met de technische en zakelijke aspecten van de exploitatie van de energie-infrastructuur, wordt die ondergebracht in een vereniging van eigenaren. Die heeft zelf geen kennis en geen vakmensen in huis en zal dus de verschillende beheers- en uitvoerende taken weer uitbesteden. De bewoners zelf blijven echter de baas. Zij kunnen gezamenlijk beslissen volgens welke kwaliteitsnormen zij de infrastructuur willen laten onderhouden. De VvE is ook "systeemeigenaar" van het hele energiesysteem, wat betekent dat zij als enige contracten kan afsluiten met eigenaren/exploitanten van conversie-installaties. Via die contracten waarborgt de VvE de juiste werking van het energiesysteem. De exploitanten van de installaties krijgen middels slim gekozen contractvoorwaarden een incentive om goed te presteren. Wij stellen voor om in deze context de eigendom van eventuele warmte- en koude-infrastructuren niet bij de VvE te leggen maar bij de eigenaar van de W/K productie installaties. Dit heeft er mee te maken dat het kapitaal bij warmte en koude vooral in de infrastructuur zit en verhoudingsgewijs minder in de productie- en opslagsystemen. De eigenaar kan het systeem beter optimaliseren als hij zeggenschap heeft over het duurste onderdeel. Dit en de andere twee scenario's hebben elk hun eigen uitwerking in de geldstromen voor investering en exploitatie. pagina 18

19 Zowel energie-infrastructuur als conversie-installaties zijn eigendom van derde partijen Wat houdt deze propositie in? Deze propositie is van toepassing als de toekomstige eigenaren van de woningen helemaal geen interesse hebben in het "groene" karakter van hun wijk. Hierbij worden de contracten voor zowel energie-installaties als infrastructuur bij de bouw vergeven, en is in een aantal exploitatievoorwaarden vastgelegd hoe het beheer daarvan moet gaan gebeuren. Voor bewoners is het net alsof ze met een "gewoon" energiebedrijf te maken hebben. Omdat de zeggenschap van de bewoners minimaal is, zal de DTe, in zijn rol als toezichthouder op de energiewetgeving vanuit de overheid, zich nadrukkelijk bemoeien met de manier waarom de elektrische infrastructuur wordt beheerd en de manier waarop de tarieven tot stand komen. De investeerder of de exploitant zullen dit beschouwen als een risico dat zij proberen af te dekken met hun initiële prijsstelling. Het is goed denkbaar dat deze propositie daardoor voor de bewoners duurder uitpakt dan de andere proposities. Dit en de andere twee scenario's hebben elk hun eigen uitwerking in de geldstromen voor investering en exploitatie terug naar de Wegwijzer pagina 19

20 De geldstromen in de verschillende scenario's De drie scenario's kunnen onder andere vergeleken worden op basis van de geldstromen. Daarbij maken we onderscheid tussen investeringen en weerkerende kosten in de exploitatiefase. De verschillende kostenposten opgevoerd in de tabel worden in dit stappenplan nader toegelicht in de sectie kosten en opbrengsten. Het eerste scenario, "bewoners zijn eigenaar van het hele energiesysteem" hebben we hier aangeduid met "bewoners alles in eigendom". Hier is bovendien een splitsing gemaakt bij de financiering van de productiemiddelen. Deze worden over een beperkte tijd afgeschreven, terwijl een infrastructuur net als een woning middels onderhoud waardevast wordt gehouden. Door de productiemiddelen nu met geleend geld aan te schaffen vermijdt men het probleem van hoge reserveringen t.b.v. vervanging (immers op het moment dat het systeem aan vervanging toe is, is ook de lening afgelost). Het tweede scenario, "bewoners zijn eigenaar van de energie-infrastructuur maar niet.." hebben we hier aangeduid met "bewoners alleen E- infra in eigendom". Het derde scenario, "zowel derde partijen" hebben we hier aangegeven met "bewoners slechts E-afnemer". Uiteraard zijn er meer varianten op te stellen, maar de gegeven selectie dekt het spectrum aan scenario s aardig af. scenario "bewoners alles in eigendom" "bewoners alleen E-infra in "bewoners slechts E-afnemer" eigendom " INVESTERINGEN Elek.-infrastructuur incl. regelsystemen via VvE in koopprijs pand via VvE in koopprijs pand E-infra-investeerder Warmte/Koude-infrastructuur via VvE in koopprijs pand W/K-systeem investeerder W/K-systeem investeerder Elektriciteitsproductiemiddelen via VvE in koopprijs pand VvE leent geld op kapitaalmarkt E-productie toeleveranciers E-infra-investeerder of E- productie toeleveranciers Elek.-aansluiting bij Netbeheerder via VvE in koopprijs pand via VvE in koopprijs pand E-infra-investeerder Individuele aansluiting op intern E- net in koopprijs pand in koopprijs pand in koopprijs pand, wordt afgedragen aan E-infra investeerder W/K-productiemiddelen via VvE in koopprijs pand VvE leent geld op kapitaalmarkt W/K-systeem investeerder W/K-systeem investeerder pagina 20

21 scenario "bewoners alles in eigendom" "bewoners alleen E-infra in "bewoners slechts E-afnemer" eigendom " WEERKERENDE KOSTEN Aansluit- en transportvergoeding aan VvE VvE E-infra investeerder E-Netbeheerder Individuele aansluit- en transportvergoeding E Bewoner aan VvE Bewoner via eigen leverancier aan VvE Bewoner via eigen leverancier aan E-infra investeerder Onderhoud en storingsafhandeling E- VvE VvE E-infra investeerder net E-levering kwh Bewoner aan VvE Bewoner aan eigen leverancier Bewoner aan eigen leverancier Onderhoud E-productiemiddelen VvE E-productie toeleveranciers E-infra-investeerder of E- productie toeleveranciers collectieve externe in/verkoop E kwh VvE VvE alleen voor netverliezen n.v.t. vergoeding beschikbaarheid E- opwekking n.v.t. VvE aan E-productie toeleveranciers E-infra investeerder aan E- productie toeleveranciers Individuele vergoeding W/K (integraal bedrag transport en levering) Bewoner aan VvE Bewoner aan W/K systeem investeerder Bewoner aan W/K systeem investeerder E-verbruik W/K systeem VvE, onderdeel van collectieve W/K systeem investeerder W/K systeem investeerder in/verkoop rente en aflossing voor investering in n.v.t. VvE n.v.t. n.v.t. productiemiddelen onderhoud en storingsafhandeling VvE W/K systeem investeerder W/K systeem investeerder W/K systeem Meting en administratie E VvE VvE E-infra investeerder Meting en administratie W/K VvE W/K systeem investeerder W/K systeem investeerder terug naar de Wegwijzer pagina 21

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

HOE BEOORDEELT ACM DE TARIEVEN VAN EXPERIMENTEN?

HOE BEOORDEELT ACM DE TARIEVEN VAN EXPERIMENTEN? HOE BEOORDEELT ACM DE TARIEVEN VAN EXPERIMENTEN? Inleiding Op 1 mei 2015 gaat het Besluit Experimenten Decentrale Duurzame Elektriciteitsopwekking in. Coöperaties en verenigingen van eigenaren kunnen dan

Nadere informatie

Zelfstandige energieexploitatie

Zelfstandige energieexploitatie Zelfstandige energieexploitatie biedt nieuwe kansen. Studiedag. 13 september 2007 13 september 2007 U.C.I. 1 Inhoud. Wie zijn wij. Energiesector is in beweging. Duurzaam ondernemen wordt speerpunt. In

Nadere informatie

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + =

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Krachten gebundeld... Pionier op het gebied van bodemenergie! Energiezuinige verwarmings- en koelingsproducten Geotherm Energy

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2

Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2 Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2 In het laatste kwartaal van 2011 hebben gemeenten, provincies en waterschappen een brief ontvangen van hun netbeheerder betreffende artikel 1, tweede lid,

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Globaal denken, lokaal handelen Zonlicht voorziet de aarde van enorm veel energie: duurzame energie. De hoeveelheid zoninstraling en de daaruit te halen energie is

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Eindexamen vwo m&o 2012 - I

Eindexamen vwo m&o 2012 - I Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Projectontwikkelaar Bouwfonds ontwikkelt, bouwt en verkoopt het appartementencomplex

Nadere informatie

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk!

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk! Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis Samen ondernemen, samen sterk! 1 2 3 Een eerste blik op het integrale bouw- en installatieproces Uw rol als opdrachtgever Actueel voorbeeld: uitbesteding bouwtechnische

Nadere informatie

VERENIGING BEWONERS HANZELAND ZWOLLE

VERENIGING BEWONERS HANZELAND ZWOLLE Nieuwe samenstelling bestuur Nieuwsbrief juli 2012 Vanaf juni 2012 heeft het bestuur van de vereniging een andere samenstelling. Graag willen wij ons aan u voorstellen. Van links naar rechts: Albert Brouwer

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 621 Regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet...) Nr. 8 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat Australiëlaan 5 3526 AB Utrecht T: 030 693 60 00 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat dr. Ronald Franken maart 2015 B l a d 1 Inhoudsopgave 1

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.dnwg.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt in

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 Advies zonnepanelen Inleiding p 3 september 2013 is de eerste Huurders Advies Groep (HAG) van Acantus in Winschoten van start

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Advies en projectrealisatie in energiebesparing en verduurzaming

Advies en projectrealisatie in energiebesparing en verduurzaming ! Advies en projectrealisatie in energiebesparing en verduurzaming Elemental Generation is Partner in de verduurzaming van bestaande bouw en in de realisatie van energie-neutrale nieuwbouw Expert in de

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel BESPAAR MET DE ZON

Initiatiefvoorstel BESPAAR MET DE ZON Initiatiefvoorstel BESPAAR MET DE ZON Noordenveld Voorstel 1. Het college opdracht te geven een aanbesteding uit te laten werken voor de plaatsing van zonnepanelen op de (daarvoor geschikte) gemeentelijke

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

IPIN Proeftuin Lochem

IPIN Proeftuin Lochem IPIN Proeftuin Lochem Inleiding, samenwerking, uitdaging Oktober 2013 Ben Tubben Opzet programma IN4Energy Het consortium IN4Energy maakt het mogelijk dat deelnemers aan de proeftuin daadwerkelijk richting

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Greenspread. realising sustainable connections

Greenspread. realising sustainable connections Greenspread realising sustainable connections Greenspread, het Energieakkoord en CoopDeZon Inleiding Inleiding Greenspread richt zich op het ontwikkelen van lokale duurzame-energieproductiemiddelen. Greenspread

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

fudura-enexis.nl Fudura, de nieuwe naam in energievoorziening

fudura-enexis.nl Fudura, de nieuwe naam in energievoorziening fudura-enexis.nl Fudura, de nieuwe naam in energievoorziening Wat er ook gebeurt, uw bedrijf heeft continuïteit nodig. Daarom wilt u zeker weten dat uw energievoorziening goed geregeld is. Betrouwbaar

Nadere informatie

De keuze voor duurzaam bouwen

De keuze voor duurzaam bouwen De keuze voor duurzaam bouwen Ad Stas Woonbelang Veghel Wat aan de orde? Woonbelang Veghel beleid duurzaam (ver)bouwen en ervaringen instrumentarium, dilemma s en procesgang duurzaam concept; houtskeletbouw

Nadere informatie

Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw.

Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw. Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw. Westland Infra heeft al meer dan 40 jaar haar wortels in de tuinbouw. Als netbeheerder zijn we verantwoordelijk voor aanleg, onderhoud en beheer van energienetten

Nadere informatie

VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD

VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD Over Greencrowd Greencrowd structureert en financiert duurzame-energie-projecten. Greencrowd richt zich hierbij op projecten waarbij lokale, duurzame energieproductie wordt

Nadere informatie

Vraag en Antwoord over de Warmtewet

Vraag en Antwoord over de Warmtewet Vraag en Antwoord over de Warmtewet Vraag Antwoord 1 Wat is de Warmtewet? De Warmtewet is er om huurders te beschermen tegen het betalen van te hoge kosten voor energieverbruik en meer inzicht te geven

Nadere informatie

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden -150 SLIMME PARKEN LED-verlichting op sportvelden Wat? Veel sportverenigingen staan voor de keuze om te investeren in verlichting. Dit document is een tool waarmee clubs de kosten en maatschappelijke aspecten

Nadere informatie

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN EPV IN GESTAPELDE BOUW KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd EERST NOM PROJECT 2013 RIJSWIJK Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch

Nadere informatie

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Geworteld wonen 9 DECEMBER e.v. Wat verstaan de potentiele bewoners onder duurzaamheid vinden de bewoners belangrijk als het gaat om duurzaamheid

Nadere informatie

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50 Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Beste Maarten en Vera, Bij deze willen we jullie alvast hartelijk bedanken voor jullie inzet,

Nadere informatie

Presentatie Pioneering 27 september 2011

Presentatie Pioneering 27 september 2011 Presentatie Pioneering 27 september 2011 1 Contactgegevens Dinkelborgh energie (DBE) Presentatie voor Pioneering Hans Visser (DBE) 06 53 87 86 79 Dinkelborgh Energie Wilhelminastraat 8 7591 TN Denekamp

Nadere informatie

Bouw zelf je eigen droomhuis. Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen

Bouw zelf je eigen droomhuis. Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen Bouw zelf je eigen droomhuis Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen Inhoud 1. Inleiding 2. Van droom naar werkelijkheid: collectief particulier opdrachtgeverschap 3. Je eigen droomhuis

Nadere informatie

Collectieve verwarming versus Individuele (centrale) verwarming

Collectieve verwarming versus Individuele (centrale) verwarming Collectieve verwarming versus Individuele (centrale) verwarming Dit document is geschreven door een Technische VvE commissie. In dit document wordt een vergelijking gemaakt tussen een collectief verwarmingssysteem

Nadere informatie

MEMO Gasloze wijk Meerstad Groningen

MEMO Gasloze wijk Meerstad Groningen MEMO Gasloze wijk Meerstad Groningen Onderwerp Onderbouwing gasloze wijk Meerstad Aan Martin Klooster, Gemeente Groningen Van Jappe Goud, W/E adviseurs Datum 9 april 2010 1 Inleiding In Groningen wordt

Nadere informatie

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Klimaatneutrale Organisatie 2020 De ondersteuningscampagne voor gemeenten die zich engageren om in 2020 een klimaatneutrale organisatie

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.enduris.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt

Nadere informatie

VOORSTEL AAN DE RAAD. Toekomstige energievoorziening in Bronkhorst I. Samenvatting, doel en beslispunten

VOORSTEL AAN DE RAAD. Toekomstige energievoorziening in Bronkhorst I. Samenvatting, doel en beslispunten Onderwerp Toekomstige energievoorziening in Bronkhorst I nr. 2009-050 Samenvatting, doel en beslispunten 1. De raad wordt gevraagd om een besluit te nemen over de toekomstige energievoorziening in Bronkhorst

Nadere informatie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Handelsplatform, marktplaats voor energie in de tuinbouw De glastuinder van nu is een allround manager die van alle markten thuis moet zijn om zijn bedrijf economisch

Nadere informatie

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL Saldering Wido van Heemstra Agentschap NL De wetgeving nu 2 Wat verstaan we onder salderen? In de wet wordt dit woord nergens gebruikt, dus verschillende interpretaties en misverstanden mogelijk Belangrijkste

Nadere informatie

Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE)

Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE) Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE) Stap 1. Oriëntatie/Vooronderzoek U vindt uw energiekosten te hoog? U hebt in uw koopflat een eigen cv-ketel en u vindt uw

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Hoofdlijnen Besparing finale energieverbruik van 1,5% per jaar 100 Petajoule* aan energiebesparing in het finale

Nadere informatie

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling Notitie Aan : Ad Vlems, Bert Lagerweij Van : Arjan van Bon Datum : 28 augustus 2012 Kopie : Anne Pronk Onze referentie : 9X3809.A2/N00001/110412/Nijm2 HASKONING NEDERLAND B.V. BUILDINGS Betreft : Power2Nijmegen

Nadere informatie

De Energie BV. 4 maart 2013

De Energie BV. 4 maart 2013 De Energie BV 4 maart 2013 Agenda Aanleiding De Businesscase Financieringsvraagstuk Juridische kaders 1 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit

Nadere informatie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie Flexibele & Rendabele Zonne-energie Voor Verenigingen van Eigenaren Herman is een product van LENS Inleiding Zonne-energie is duurzaam én winstgevend. Wij geloven in een wereld waar mensen hier samen de

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Slim besparen 2 Slimme investeerder Familie Roubos: We wonen in een hoekhuis met veel ramen en hebben

Nadere informatie

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Energiebesparende voorzieningen zijn in meerdere opzichten interessant: Structurele besparing tot 30% op

Nadere informatie

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Zon op VVE Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Waarom doen we dit? Wereldwijde klimaatcrisis Klimaat top Parijs Energie Akkoord Nederland Klimaatzaak Urgenda Maar er gebeurt nog steeds te weinig en te

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis 11 oktober 2011 Bert Elkhuizen Cofely Energy Solutions Definities NEN 7120: nieuwe norm voor het bepalen van de energieprestatie

Nadere informatie

Peter Huijs/Yvonne de Graaf Afdeling. Naam en telefoon. Portefeuillehouder

Peter Huijs/Yvonne de Graaf Afdeling. Naam en telefoon. Portefeuillehouder Onderwerp De keuze van de gemeente uit de mogelijkheden om het windpark Elzenburg/De Geer te realiseren als begin 2016 wordt besloten om het proces hiervoor voort te zetten. Datum 2 september 2015 Naam

Nadere informatie

BESLUIT. Juridisch kader

BESLUIT. Juridisch kader Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft: 101759_12-5 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van gas aan kleinverbruikers op grond van artikel 45, eerste lid,

Nadere informatie

Lokale energiecoöperatie

Lokale energiecoöperatie Lokale energiecoöperatie Stuwende kracht achter de de duurzame energietransitie van onderaf 1 Inhoud I. Visie II. De Energie Coöperatie III. Eemflow Energie VOF 2 Van Klimaat beleid naar Energie transitie

Nadere informatie

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Doel leeswijzer TarievenCode... 2 Aansluittarieven (hoofdstuk 2 TarievenCode)... 2 2. Twee soorten aansluittarieven... 2 2.. Eenmalig aansluittarief afhankelijk van

Nadere informatie

5.3.03. Elektriciteit

5.3.03. Elektriciteit 5.3.03 Elektriciteit Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Beschrijving van de capaciteit van het huidige net 3. Lange termijn visie op de capaciteitsvraag en vertaling hiervan naar transport scenario s 4. Inschatting

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Nota van Zienswijzen en kennisgeving

Nota van Zienswijzen en kennisgeving Nota van Zienswijzen en kennisgeving Inhoudsopgave Zienswijzen 3 1.1. Algemeen... 3 1.2. Zienswijze... 3 Indiener 1 (brief van 5 maart 2012 en ontvangen op 6 maart 2012, kenmerk INK12/1318). 3 Kennisgeving

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF

2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF CAPACITEITSPLAN ELEKTRICITEIT 2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF Inhoudsopgave: Inleiding 3 Toelichting op het Capaciteitsplan 4 1.1 Algemeen 4 1.2 Opbouw van het net 4 1.3 Invullen

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

BESLUIT. Juridisch kader

BESLUIT. Juridisch kader Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft: 101759_19-6 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van gas aan kleinverbruikers op grond van artikel 45, eerste lid,

Nadere informatie

AMBITIELIJST VERDUURZAMEN WONING. NAW gegevens. Straat: Postcode: Plaats: Tel nr.: e-mail: HUIDIGE SITUATIE

AMBITIELIJST VERDUURZAMEN WONING. NAW gegevens. Straat: Postcode: Plaats: Tel nr.: e-mail: HUIDIGE SITUATIE AMBITIELIJST VERDUURZAMEN WONING NAW gegevens Naam: Straat: Postcode: Plaats: Tel nr.: e-mail: Datum: HUIDIGE SITUATIE 1. Waardevolle elementen woning Ja nee nvt - Locatie - Tuin - Uitzicht - Bezonning

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepanelen-installatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010 Warmte(levering) van de toekomst (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Ontwikkelingen nieuwbouw met effect op warmtevraag 2 Regelgeving: stapsgewijze EPC-verlaging (-> 0,6 -> 0,4 -> energieneutraal)

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Duurzame woongebouwen

M3H Werkwijzer Duurzame woongebouwen M3H Werkwijzer Duurzame woongebouwen 1/7 Duurzame woongebouwen M3H ontwerpt en bouwt gebouwen die lang meegaan. Hoogwaardige gebouwen die mooi zijn in de omgeving en die passen bij de gebruikers. Gebouwen

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

Deel 2: Activiteiten MONITOR

Deel 2: Activiteiten MONITOR Deel 2: Activiteiten MONITOR Deze Monitor gaat over jullie activiteiten met, voor en door bewoners op het gebied van: 1. Inkoop energie 2. Collectieve inkoopacties zonnepanelen 3. Energiebesparingsacties

Nadere informatie