Introductie tot Biokatalyse en Industriële Biotechnologie. Prof. Wim Soetaert

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Introductie tot Biokatalyse en Industriële Biotechnologie. Prof. Wim Soetaert"

Transcriptie

1 Introductie tot Biokatalyse en Industriële Biotechnologie Prof. Wim Soetaert

2 Kleuren van de Biotechnologie Rode Biotechnologie Biotechnologie in de gezondheidszorg Groene Biotechnologie Planten Biotechnologie Witte Biotechnologie Industriële Biotechnologie Industriële biotechnologie is een inherent schone technologie, sterk verbonden met duurzame ontwikkeling

3 Wat is industriële biotechnologie? Industriële biotechnologie is de toepassing van de moderne biotechnologie voor de industriële productie en verwerking van chemische stoffen, materialen en energie Typisch gebruik makend van micro-organismen en hun enzymen Vaak uitgaand van hernieuwbare grondstoffen In fermentatie en biokatalyse processen

4 Synthetic biology Designer enzymes Rational design Directed evolution Designer bugs Metabolic engineering Pathway engineering

5 Impact van de Industriële Biotechnologie op de chemische industrie (McKinsey) Sterke penetratie van IB in alle sectoren van de chemie Penetratie vandaag ca. 10 % Sterkste penetratie in fijnchemicaliën: ca. 30 % in 2010 Maar ook in bulkchemicaliën, plastics, solventen, In 2010 werd 150 Miljard jaarlijkse omzet aan chemicaliën geproduceerd via industriële biotechnologie tegen 2015 wordt 250 Miljard jaarlijkse omzet aan chemicaliën geproduceerd via industriële biotechnologie

6 Impact van de industriële biotechnologie op de chemische industrie (McKinsey)

7 Industriële Biotechnologie is goed aanvaard in Europa Genetisch gemodificeerde micro-organismen worden gebruikt in een hermetisch gesloten omgeving (ze blijven in de fabriek). Genetisch gemodificeerde micro-organismen en hun enzymen worden reeds meer dan 15 jaar zonder problemen gebruikt in de industrie Industriële biotechnologie wordt aanzien als werken en produceren in harmonie met de natuur

8 Het gebruik van hernieuwbare grondstoffen reduceert sterk de uitstoot van CO 2

9 Hockeystick curve of global warming

10

11 Toepassingssectoren van de Industriële Biotechnologie Chemische industrie Farmaceutische industrie Voedingsindustrie Textielindustrie Papier en pulp industrie Energiesector Landbouwsector Industriële Biotechnologie is een sleuteltechnologie voor de uitbouw van de bio-gebaseerde economie

12 Producten van de bio-gebaseerde economie Fijnchemicaliën Bulk chemicaliën Bioplastics Detergenten Antibiotica Cosmetische grondstoffen Farmaceutische ingrediënten Vitamines Voedselingrediënten Geur en smaakstoffen

13 Technology base of the fossil-based and bio-based economy Fossil resources e.g. petroleum (100 $/barrel = 400 /t) Renewable resources e.g. wheat or corn (200 /t) (Petro)chemistry Chemicals Materials Energy Industrial Biotechnology

14 Technology base Petroleum refineries destillation thermochemical processes inorganic catalysts Biorefineries plant fractionation industrial biotechnology: fermentation and enzymes (biocatalysts)

15 Technology base Petroleum refineries destillation thermochemical processes inorganic catalysts Biorefineries plant fractionation industrial biotechnology: fermentation and enzymes (biocatalysts)

16 Chemicaliën Materialen Energie Fossiele grondstoffen vb. petroleum (100 $/vat = 400 /t) Hernieuwbare grondstoffen vb. tarwe of mais (200 /t) (Petro)chemie Industriële Biotechnologie basis bouwstenen

17 Chemische bulkproducten: succinaat Succinaat = barnsteenzuur (C 4 dicarbonzuur) Vandaag geproduceerd via een petrochemisch proces petroleum butaan maleïne anhydride succinaat Nu steeds meer via een biotechnologisch proces fermentatie Tarwe/maïs zetmeel glucose succinaat

18 Biotechnologische succinaatproductie is een groene route naar vele chemische stoffen

19 PLA bioplastic (Cargill) enzymes fermentation lactic acid chemistry corn glucose PLA bioplastic PLA is produced from renewable resources through a combination of industrial biotechnology and conventional (chemical) polymerisation PLA is a bioplastic comparable to conventional plastics PLA is biodegradable and decomposes on the compost heap after use

20 Poly Lactic Acid (PLA): Bioplastic from corn : t/year

21 Innovative bioproducts for sustainable production and consumption NatureWorks TM PLA bioplastic packaging

22 The milk comes from mother nature Now, so does the bottle

23 Fibres made from PLA

24 Cost Value Going from easy to hard biorefinery operations Biomass Bioproducts Vegetable oil Sugar easy hard Fine chemicals Bioplastics Glucose Starch Biorefinery Base chemicals Solvents Hemicellulose Cellulose Lignin Biofuels Biogas Heat

25 Product diversification: valorisation of byproducts of the biodiesel production rapeseed rapeseed oil fermentation glycerol 1,3-propanediol biodiesel Sorona (DuPont) synthetic fibre

26 Enzymen voor biokatalyse Enzymen zijn natuurlijke eiwitten die chemische reacties versnellen Enzymen vormen de machinerie van de levende cel en dirigeren de chemie van het leven Enzymen worden nu ook toegepast in de industrie als zeer efficiënte biokatalysatoren om chemische reacties uit te voeren (biokatalyse)

27 Biokatalyse in de chemische industrie Bulkchemie: synthese van acrylamide met geïmmobiliseerde enzymen C N Rhodococcus rhodochrous cells containing nitrile hydratase O C NH 2 H 2 C CH H 2 C CH acrylonitrile acrylamide Mitsubishi Rayon etc. : > ton/jaar

28 Enzymatische synthese van acrylamide chemisch proces biokatalytisch proces reactietemperatuur 70ºC 0-15ºC single-pass reactierendement 70-80% 100% acrylamide concentratie 30% 48-50% productzuivering nodig niet nodig energieverbruik (MJ/kg acrylamide) CO 2 productie (kg CO 2 /kg acrylamide) Voordelen biokatalytisch proces: Betere conversie efficiëntie Veel hogere productzuiverheid Lager energieverbruik

29 Enzymen zijn dé werkpaardjes in bioraffinaderijen Vb: zetmeelindustrie op basis van tarwe β-amylase Tarwe zetmeel xylanase α-amylase maltodextrines amyloglucosidase CGT-ase gluten protease maltose glucose glucose isomerase isoglucose cyclodextrines gehydrolyseerd gluten

30 Enzymen voor textielbehandeling Behandeling van weefsels met enzymen leidt tot Zachter en soepeler weefsel Kleureffecten: vb. jeans stonewashing Krimpvaster weefsel Verwijderen van pluisjes

31 Denim behandeling met enzymen

32 CO2 emissie reductie door het gebruik van enzymen in kg CO2 per kg enzyme Productie van enzymen: + 10 kg/kg Gebruik van enzymen: Textiel industrie : -120 kg/kg Detergent industrie : -150 kg/kg Bio-energie industrie: -500 kg/kg Chemische industrie: kg/kg Bakkerij industrie: kg/kg De totale enzymproductie van het bedrijf Dupont (genencor) in Brugge spaart ongeveer 2 miljoen ton CO2 uit per jaar!

33 Fijnchemie: enzymatische synthese van aspartaam Het enzym thermolysine selecteert de juiste koppeling uit vier verschillende mogelijkheden: Aspartaam wordt gebruikt als laagcalorische zoetstof De andere isomeren zijn allemaal bitter

34 Chemo-, Regio- en Stereoselectiviteit Chemoselectiviteit Enzym selecteert de juiste functionele groep HOOC COOH NH 2 Regioselectiviteit Aspartase Enzym selecteert de juiste functionele groep op de juiste plaats HOOC COOH NH 2 Stereoselectiviteit Thermolysin Enzym selecteert de juiste functionele groep op de juiste plaats en met de juiste stereochemische configuratie H 2 N O O H 2 N Thermolysin O O

35 Chiraliteit van moleculen

36 Hoe enantiozuivere chirale verbindingen produceren? Standaard organische chemie geeft doorgaans een racemisch mengsel (50/50 mengsel van beide enantiomeren) Als slechts één enantiomeer actief is, is dit 50% afval Scheiding van een racemisch mengsel (chirale resolutie) Enzymatische resolutie Fysische scheiding (bv. chromatografie) Resolutie via kristallisatie Directe asymmetrische synthese Met enzymen als biokatalysator Gebruik chiraliteit van fermentatie-producten of natuurlijke stoffen (Chiral pool) Chirale organometaal katalyse 50% opbrengst 100% opbrengst Biokatalyse is uitstekend geschikt voor chirale chemie

37 Synthese van pyrethroiden Afgeleid van natuurlijk product pyrethrine, een natuurlijk insecticide uit Chrysanthenum bloemen Synthetische varianten (pyrethroiden) zijn stabieler, effectiver en minder toxisch dan natuurlijk pyrethrine Synthetische pyrethroiden worden gebruikt als mengsel van stereoisomeren waarbij slechts één actief is O O * * R 2 O * CN R 1 Drie chirale centra, 8 stereoisomeren.

38 Synthese van pyrethroiden Hydroxynitrile Lyase uit de rubberboom Hevea brasiliensis wordt gebruikt als biokatalysator voor de synthese van het (S)-cyanohydrine intermediair

39 Fijnchemicaliën: penicilline antibiotica ca ton/yr: H 2 C O HN H H S CH 3 E H 2 N H H S CH 3 E R O C HN H H S CH 3 O N CH 3 COOH O N CH 3 COOH RCOOH O N CH 3 COOH penicillin G 6-APA E = Alcaligenes penicillin acylase overexpressed in E. coli new penicillin

40 Total number of processes Biokatalyse in de chemische industrie Agro/Feed Cosmetics Polymers Other Year Food Other non-chiral Nucleotides Steroids Fat derivatives Other chiral sec -Alcohols Peptides b-lactams Pharma: AI's / API's Carbohydrates Amino acids Vooral toegepast voor de synthese van chirale verbindingen! Liese et al (2001) Industrial Biotransformations Straathof et al. (2002) Current Opinion in Biotechnology

41 Industriële biotechnologie kan een erg disruptieve technologie zijn Voorbeeld: Synthese van vitamine B2 (riboflavin) Chemisch process Biotechnologisch proces 8 staps chemisch proces Eénstaps fermentatie proces met gevaarlijke reagentia Startend van hernieuwbare grondstoffen Gevaarlijk afval dat moet worden verbrand 90 % reductie in afval Helemaal geen gevaarlijk afval

42 Riboflavine fermentatie vloeistof BASF

43 Industriële biotechnologie kan een erg disruptieve technologie zijn Voorbeeld: Synthese van vitamine B2 (riboflavine) Chemisch proces Biotechnologisch proces 12 chemicaliën vervangen door suiker grote veranderingen op komst! 5 solventen vervangen door water 40 % kost reductie

44 Biokatalyse: een tijd te verliezen op de weg aar industriële duurzaamheid

Vlaanderen en de Key Enabling Technology Industrial Biotechnology. Prof. Wim Soetaert

Vlaanderen en de Key Enabling Technology Industrial Biotechnology. Prof. Wim Soetaert Vlaanderen en de Key Enabling Technology Industrial Biotechnology Prof. Wim Soetaert Transitie van een fossiel-gebaseerde naar een bio-gebaseerde economie Fossiele grondstoffen petroleum, steenkool, aardgas

Nadere informatie

Biobrandstoffen: Hype of duurzame oplossing? Prof. Wim Soetaert

Biobrandstoffen: Hype of duurzame oplossing? Prof. Wim Soetaert Biobrandstoffen: Hype of duurzame oplossing? Prof. Wim Soetaert 1 Fossiele grondstoffen worden steeds duurder Petroleumprijs in dollar per vat Hernieuwbare grondstoffen: opbrengst per ha stijgt voortdurend

Nadere informatie

EEN NIEUW DIGITAAL KENNISPLATFORM VOOR DE BIO-ECONOMIE IN VLAANDEREN. Linda Verdonck POM Oost-Vlaanderen

EEN NIEUW DIGITAAL KENNISPLATFORM VOOR DE BIO-ECONOMIE IN VLAANDEREN. Linda Verdonck POM Oost-Vlaanderen EEN NIEUW DIGITAAL KENNISPLATFORM VOOR DE BIO-ECONOMIE IN VLAANDEREN Linda Verdonck POM Oost-Vlaanderen Digitaal kennisplatform bio-economie een initiatief van de POM Oost-Vlaanderen als provinciale antenne

Nadere informatie

Toekomstige Biobased Materialen. Dr Harriëtte Bos Wageningen UR, Biobased Products

Toekomstige Biobased Materialen. Dr Harriëtte Bos Wageningen UR, Biobased Products Toekomstige Biobased Materialen Dr Harriëtte Bos Wageningen UR, Biobased Products Geld verdienen met biomaterialen 23 november 2011 Groene grondstoffen in non-food toepassingen Zo oud als de mensheid!

Nadere informatie

Biosynthese. Biosynthese. Metabolic engineering. 8 Oktober 2014

Biosynthese. Biosynthese. Metabolic engineering. 8 Oktober 2014 Biosynthese Metabolic engineering 8 Oktober 2014 CV 1982 Studie Moleculaire Wetenschappen, WU 1989 Promotie productie monoklonale antilichamen Bioprocestechnologie&RIVM 1994-2001 Post-docs 2001 Universitair

Nadere informatie

Biobased Economy. Wageningen UR Food & Biobased Research. Zuyd Hogeschool, 12 december 2013, Ben van den Broek

Biobased Economy. Wageningen UR Food & Biobased Research. Zuyd Hogeschool, 12 december 2013, Ben van den Broek Biobased Economy Wageningen UR Food & Biobased Research Zuyd Hogeschool, 12 december 2013, Ben van den Broek Wageningen UR Food & Biobased Research Wageningen UR Universiteit Onderzoeksinstituten Wageningen

Nadere informatie

Van biofuels naar biobased

Van biofuels naar biobased Van biofuels naar biobased PPA-dag, 11 maart 2010, Delft Rolf Blaauw Wageningen Universiteit en Researchcentrum Food & Biobased Research Inhoud Introductie De chemische industrie nu Chemicaliën uit biomassa

Nadere informatie

Hout in de BBE. Houtachtige Bio massa in het. Nederlandse Klimaat. Energie beleid.. Probos 27 Jan 2011 Ton Runneboom

Hout in de BBE. Houtachtige Bio massa in het. Nederlandse Klimaat. Energie beleid.. Probos 27 Jan 2011 Ton Runneboom Hout in de BBE Houtachtige Bio massa in het Nederlandse Klimaat en Energie beleid.. Biobased Economy (BBE) De BBE is een onderdeel van een duurzame economie!! Het gaat om het creëren van toegevoegde economische

Nadere informatie

RACEN met... WC-papier

RACEN met... WC-papier RACEN met... WC-papier 1 Fossiele Brandstoffen Nadelen 1) Voorraden zijn eindig. 2) Afhankelijkheid van oliestaten 3) Bij verbranding komen broeikasgassen vrij: CO2/NOx/CH4 1000 1500 2000 2 Fossiele Brandstoffen

Nadere informatie

Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen

Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen Heusden, 11 en 12 september 2014 Prof. Dr. J.P.M. (Johan) Sanders Biobased Commodity Chemicals (BCH) De nieuwe uitdaging voor biomassa

Nadere informatie

kunststofindustrie naar Geert Scheys

kunststofindustrie naar Geert Scheys Transitie van de kunststofindustrie naar duurzame ontwikkeling Geert Scheys FEDERPLAST.BE Producenten van kunststof- en rubberartikelen LEDEN Agoria & Essenscia 236 effectieve leden (producenten) 18 aangesloten

Nadere informatie

Van onderzoek bij Wageningen Food & Biobased Research naar onderwijs

Van onderzoek bij Wageningen Food & Biobased Research naar onderwijs Van onderzoek bij Wageningen Food & Biobased Research naar onderwijs CBBE-docentendag 13 September 2016, Ben van den Broek Wageningen University & Research Universiteit Onderzoekinstelling 2 Wageningen

Nadere informatie

PHA programma: Introductie & consortium vorming

PHA programma: Introductie & consortium vorming PHA programma: Introductie & consortium vorming Christiaan Bolck Program manager materials - Wageningen UR Workshop PHA 17 December 2013 Wageningen Forum Biorefinery; nieuwe waardeketens van groene grondstoffen

Nadere informatie

Duurzamer én goedkoper door gebruik van o.a. enzymen. TANATEX Chemicals en GENENCOR

Duurzamer én goedkoper door gebruik van o.a. enzymen. TANATEX Chemicals en GENENCOR Duurzamer én goedkoper door gebruik van o.a. enzymen TANATEX Chemicals en GENENCOR GENECOR in het kort Business: Innovatie: History: Portfolio: Industrie: Werknemers: Moeder: Genencor ontwikkelt innovatieve

Nadere informatie

BioMCN: Advanced Sustainable Biofuels BIObased Industry april 2015 Jeroen Koot -CEO

BioMCN: Advanced Sustainable Biofuels BIObased Industry april 2015 Jeroen Koot -CEO BioMCN: Advanced Sustainable Biofuels BIObased Industry 2015 9 april 2015 Jeroen Koot -CEO Content Bio-methanol belangrijke grondstof voor o.a. transport en chemie BioMCN ontwikkelt duurzame en bio-based

Nadere informatie

Bio-energie ketens: ethanol

Bio-energie ketens: ethanol Bio-energie ketens: ethanol Rob Bakker Business Unit Biobased Products Agrotechnology & Food Innovations Wageningen UR robert.bakker@wur.nl Overzicht Wat is ethanol? Eigenschappen Welke ketens? Huidige

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy BioPark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Zeeland Seaports Missie Zeeland Seaports zorgt op een toegewijde en respectvolle manier voor de duurzame

Nadere informatie

SLOGANS & MEGATRENDS. Duurzaam ondernemen. Recycling. Cradle to grave. Bioplastics. Greenhouse gas emissions

SLOGANS & MEGATRENDS. Duurzaam ondernemen. Recycling. Cradle to grave. Bioplastics. Greenhouse gas emissions SLOGANS & MEGATRENDS Green economy Global warming Sustainability Energy consumption Cradle to cradle Biomass Duurzaam ondernemen Recycling Cradle to grave Bioplastics Greenhouse gas emissions CO 2 reduction

Nadere informatie

Dr. Gulden Yilmaz, Gerrit Gerritsen WUR-Food and Biobased Research, IPSS engineering

Dr. Gulden Yilmaz, Gerrit Gerritsen WUR-Food and Biobased Research, IPSS engineering Dr. Gulden Yilmaz, Gerrit Gerritsen WUR-Food and Biobased Research, IPSS engineering Bioeconomy New Value Chains based on co-production of food and non-food products Source: Mosmuller, BFF 2013 A new balance

Nadere informatie

VERKENNING van de BioBased Economy

VERKENNING van de BioBased Economy VERKENNING van de BioBased Economy Biobased of Biowaste? Vereniging van Ver(s)kenners Martijn Wagener 28-nov-2013 Indeling Introductie Virida! Wat is de Biobased Economy?! Principes: cascadering en raffinage!

Nadere informatie

Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht biotechniek

Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht biotechniek Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht biotechniek Biotechniek Biotechniek: een overzicht Biotechniek: een overzicht Biotechniek: een overzicht Biotechniek: een overzicht Biotechniek Life sciences

Nadere informatie

Bioraffinage de biovaluator van de toekomst www.costa-due.nl

Bioraffinage de biovaluator van de toekomst www.costa-due.nl Bioraffinage de biovaluator van de toekomst www.costa-due.nl Rob van Haren ism met werkgroep biocascadering Costa Due (prov Groningen): Ad Pot (Cosun), Frans Goudriaan (HTU), Anita Westenbroek (NVP), Sjef

Nadere informatie

WiTTe biotechnologie viwta Dossie 4 STAnD van ZAKen

WiTTe biotechnologie viwta Dossie 4 STAnD van ZAKen viwta4 Dossier witte biotechnologie STAND VAN ZAKEN witte biotechnologie STAND VAN ZAKEN viwta Dossier 4 viwta Dossier n 3, 2006 door het Vlaams Instituut voor Wetenschappelijk en Technologisch Aspectenonderzoek

Nadere informatie

Moderne Biotechnologie van cel naar fabriek 6 vwo. DvD-bijeenkomst Moderne Biotechnologie & Bionanowetenschappen 24 maart 2011

Moderne Biotechnologie van cel naar fabriek 6 vwo. DvD-bijeenkomst Moderne Biotechnologie & Bionanowetenschappen 24 maart 2011 Moderne Biotechnologie van cel naar fabriek 6 vwo DvD-bijeenkomst Moderne Biotechnologie & Bionanowetenschappen 24 maart 2011 Ontwikkelteam 2008-2010 Coach Coach: Aonne Kerkstra Docenten Ingeborg de Kooter

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Alternatieve Brandstoffen - Chemie verdieping - Ontwikkeld door dr. T. Klop en ir. J.F. Jacobs Op alle lesmaterialen is de Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk

Nadere informatie

Bioraffinage, de brug tussen landbouw en de chemie

Bioraffinage, de brug tussen landbouw en de chemie Bioraffinage, de brug tussen landbouw en de chemie Zeewolde, 15 juni 2017, Veldleeuwerik Em Prof dr Johan Sanders Wageningen University and Research, Food & Biobased Research Onze gezamenlijke uitdaging..

Nadere informatie

Bioraffinage, de brug tussen landbouw en chemie

Bioraffinage, de brug tussen landbouw en chemie Bioraffinage, de brug tussen landbouw en chemie D66 Biobased Economy Symposium, Bergen op Zoom, 27 februari 2015 Johan Sanders Em Professor Biobased Commodity Chemicals DLO/Food & Biobased Research/ Wageningen

Nadere informatie

Figuur 1 Enantiomeren.

Figuur 1 Enantiomeren. Inleiding De synthetisch organisch chemicus beschikt over een gereedschapskist aan technieken waarmee hij in staat is (bijna) iedere denkbare verbinding te synthetiseren. De synthese van deze verbindingen

Nadere informatie

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange Agri Investment Fund Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015 Marc Rosiers Nicolas De Lange Inhoudstafel 1. Agri Investment Fund 2. Actiedomeinen FromFarm tofood Smart Farming Sustainable Farming Biobased

Nadere informatie

MOGELIJKHEDEN VAN VERWERKING IN DE BIOBASED ECONOMY

MOGELIJKHEDEN VAN VERWERKING IN DE BIOBASED ECONOMY MOGELIJKHEDEN VAN VERWERKING IN DE BIOBASED ECONOMY SOFIE DOBBELAERE STARTCONFERENTIE GRASGOED, 26 JANUARI 2017 FLANDERS BIOBASED VALLEY A non-profit organisation supporting the development of sustainable

Nadere informatie

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD M + N PROJECTEN ONTWIKKELDE EEN NIEUWE GENERATIE ZONWERINGSDOEKEN, DIE DE HUIDIGE MATERIALEN

Nadere informatie

Fabels over (Bio)Plastics doorgeprikt. Tijdschrift Milieu, februari 2016

Fabels over (Bio)Plastics doorgeprikt. Tijdschrift Milieu, februari 2016 Een paar reacties op: Fabels over (Bio)Plastics doorgeprikt. Tijdschrift Milieu, februari 2016 Erwin Vink 22 juni 2016 Het is nauwelijks mogelijk om algemene conclusies te trekken over Bioplastics, omdat

Nadere informatie

KB Biobased Economy in R(&D)eality. Erik van Seventer - WUR BbE team. Den Haag, 12 mei 2009

KB Biobased Economy in R(&D)eality. Erik van Seventer - WUR BbE team. Den Haag, 12 mei 2009 KB-10 2008 Biobased Economy in R(&D)eality Erik van Seventer - WUR BbE team Den Haag, 12 mei 2009 Welke toekomst willen we? Of? Trends 2050+ To Do : Eco 2* Toenemende uitputting en vervuiling Voedsel

Nadere informatie

Enantioselectieve Synthese van Lactamen en Lactonen Een Chemo-Enzymatische Aanpak

Enantioselectieve Synthese van Lactamen en Lactonen Een Chemo-Enzymatische Aanpak SAMEVATTIG Enantioselectieve Synthese van Lactamen en Lactonen Een Chemo-Enzymatische Aanpak Algemene Achtergrond van het nderzoek Chirale moleculen zijn moleculen die ongelijk zijn aan hun spiegelbeeld

Nadere informatie

Biobased Asfalt. Werkconferentie Topsector Energie: sessie Duurzaam dorp. Dr. Richard Gosselink

Biobased Asfalt. Werkconferentie Topsector Energie: sessie Duurzaam dorp. Dr. Richard Gosselink Biobased Asfalt Werkconferentie Topsector Energie: sessie Duurzaam dorp Dr. Richard Gosselink Wageningen UR: organizational structure Supervisory Board Executive Board Concern staff Facility Services Agrotechnology

Nadere informatie

Bioraffinage, wat is het en wat levert het op?

Bioraffinage, wat is het en wat levert het op? Bioraffinage, wat is het en wat levert het op? Eindhoven, 7 maart 2008 Koen Meesters Projectleider/Onderzoeker Valorisatie van plantaardige productieketens Wageningen Universiteit en Researchcentrum Alternatieve

Nadere informatie

Interactie tussen bio-materialen en bio-energie. Annita Westenbroek 17 december 2013

Interactie tussen bio-materialen en bio-energie. Annita Westenbroek 17 december 2013 Interactie tussen bio-materialen en bio-energie Annita Westenbroek 17 december 2013 Discussiepunten (1) Er is genoeg biomassa! Ja, na gebruik voor materialen en chemie blijft er voldoende over voor energie!

Nadere informatie

Key Enabling Technology (KET) Industriële Biotechnologie: een roadmap voor Vlaanderen. Samenvatting en conclusies, EWI focus, 13/04/2015

Key Enabling Technology (KET) Industriële Biotechnologie: een roadmap voor Vlaanderen. Samenvatting en conclusies, EWI focus, 13/04/2015 Key Enabling Technology (KET) Industriële Biotechnologie: een roadmap voor Vlaanderen Samenvatting en conclusies, EWI focus, 13/04/2015 Oproep Vlaamse roadmapping voor KETs, IWT, juni 2013 Wat: één van

Nadere informatie

Welkom gemeenteraad Utrecht. BASF Nederland B.V., De Meern 5 maart 2015

Welkom gemeenteraad Utrecht. BASF Nederland B.V., De Meern 5 maart 2015 Welkom gemeenteraad Utrecht BASF Nederland B.V., De Meern 5 maart 2015 4-3-2015 1 Veiligheidsinstructies Algemeen Brand: Druk een handmelder in of Bel direct intern nummer 3333 en geef locatie door EHBO:

Nadere informatie

Toiletpapier een waardevolle grondstof GaLiCos: Strippen NH 3 uit afvalwater

Toiletpapier een waardevolle grondstof GaLiCos: Strippen NH 3 uit afvalwater Toiletpapier een waardevolle grondstof GaLiCos: Strippen NH 3 uit afvalwater Aquarama Trade Fair TNAV Workshop 23 oktober 2014 Coos Wessels Toiletpapier in afvalwater 10 tot 14 kg per persoon per jaar

Nadere informatie

Domeinlezing: 2D-printen is zó 2012

Domeinlezing: 2D-printen is zó 2012 Domeinlezing: 2D-printen is zó 2012 Academie voor de Technologie van Gezondheid en Milieu Jack van Schijndel & Nathalie Márquez Luzardo Avans Onderwijsdag Avans Onderzoeksdag? Avans Ondernemersdag? 10

Nadere informatie

Van Kennis naar Kassa. Ir. Drs. B.P.A. (Bart) Vander Velpen (Royal Haskoning)

Van Kennis naar Kassa. Ir. Drs. B.P.A. (Bart) Vander Velpen (Royal Haskoning) Van Kennis naar Kassa Ir. Drs. B.P.A. (Bart) Vander Velpen (Royal Haskoning) 1 Waarom wordt Biobased Industry beschouwd als de 4 de industriële revolutie 2 Ter bescherming van uw privacy is het automatisch

Nadere informatie

Toekomstverkenning mogelijkheden recycling reststromen uit voedselverwerkende industrie

Toekomstverkenning mogelijkheden recycling reststromen uit voedselverwerkende industrie Toekomstverkenning mogelijkheden recycling reststromen uit voedselverwerkende industrie donderdag 24 september, 2015 Agrivizier Jan-Henk Welink, ww.duurzaamgrondstoffenbeheer.nl, 015 278 9205, j.h.welink@tudelft.nl

Nadere informatie

Groene Chemie Nieuw subdomein in havo en vwo examenprogramma

Groene Chemie Nieuw subdomein in havo en vwo examenprogramma Groene Chemie Nieuw subdomein in havo en vwo examenprogramma Woudschoten, 4 november 2011 Aonne Kerkstra Sander Haemers 1 Twaalf principes voor Groene chemie 1. Preventie Vorming van afval moet zoveel

Nadere informatie

Kunststoffen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/60782

Kunststoffen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/60782 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Emiel D 26 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/60782 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Biokatalyse & Multicomponentenreacties: De Ideale Synergie Asymmetrische Synthese van Gesubstitueerde Proline Derivaten De vraag naar snelle, schone, atoom- en stap- efficiënte chemische

Nadere informatie

Biomassa als grondstof voor bioraffinage

Biomassa als grondstof voor bioraffinage Biomassa als grondstof voor bioraffinage 1. Mogelijke toepassingen van biomassa Biomassa kent tal van toepassingen. Al eeuwenlang wordt het door de mens gebruikt als bron van voedsel, als voeder voor dieren,

Nadere informatie

Noord-zee-wier-keten. Zonder samenwerking,... geen keten

Noord-zee-wier-keten. Zonder samenwerking,... geen keten Noord-zee-wier-keten Zonder samenwerking,... geen keten TO2-dag 22 mei 2015 Floris Groenendijk Inhoud Noord-zee-wier-keten 1. Belang van zeewier de toekomst van de energievoorziening. 2. Het belang van

Nadere informatie

Bio NL. Een unieke collectie plantenstoffen: de brug tussen telers en nieuwe markten. Leon A. Mur Managing director

Bio NL. Een unieke collectie plantenstoffen: de brug tussen telers en nieuwe markten. Leon A. Mur Managing director Bio NL Een unieke collectie plantenstoffen: de brug tussen telers en nieuwe markten. Leon A. Mur Managing director Doelstelling Kenniscentrum Een doorbraak creëren voor de toepassing van plantenstoffen

Nadere informatie

Figuur 1. Representatie van de dubbele helix en de structuren van de verschillende basen.

Figuur 1. Representatie van de dubbele helix en de structuren van de verschillende basen. Het DNA molecuul is verantwoordelijk voor het opslaan van de genetische informatie die gebruikt wordt voor de ontwikkeling en het functioneren van levende organismen. Aangezien het de instructies voor

Nadere informatie

FLANDERS INNOVATION HUB FOR SUSTAINABLE CHEMISTRY TINE SCHAERLAEKENS, PROGRAM MANAGER

FLANDERS INNOVATION HUB FOR SUSTAINABLE CHEMISTRY TINE SCHAERLAEKENS, PROGRAM MANAGER FLANDERS INNOVATION HUB FOR SUSTAINABLE CHEMISTRY TINE SCHAERLAEKENS, PROGRAM MANAGER Chemical industry 2012 Labour creation Trade balance 89.700 direct 150.000 indirect Chem & life sc > 25 billion All

Nadere informatie

ENZYMEN. Hoofdstuk 6

ENZYMEN. Hoofdstuk 6 ENZYMEN Hoofdstuk 6 H6 ENZYMEN opbouw en werking mechanisme Invloeden op de enzymactiviteit Temperatuur ph Enzym-substraatconcentratie Remstoffen Naamgeving Toepassing mogelijkheden enzymen Spijsverteringsenzymen

Nadere informatie

Fossiele brandstof kent problemen

Fossiele brandstof kent problemen Racen met wc-papier Fossiele brandstof kent problemen Broeikaseffect Global Temperature CO 2 concentration 1000 1500 2000 Year Fossiele brandstof kent problemen Het klimaat verandert De olie raakt op Oorzaak

Nadere informatie

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media Hoofdstuk 14 Chemische processen bladzijde 1 Opgave 1 Wat denk je, zijn de volgende processen continuprocessen of batch-processen? a productie van verschillende soorten medicijnen b productie van verschillende

Nadere informatie

Duurzaam Ondernemen. Innovatiedegustatie Colloquium productontwikkeling 6 maart 2008 Optimo Fedustria

Duurzaam Ondernemen. Innovatiedegustatie Colloquium productontwikkeling 6 maart 2008 Optimo Fedustria Duurzaam Ondernemen In de praktijk Innovatiedegustatie Colloquium productontwikkeling 6 maart 2008 Optimo Fedustria Voorstelling DS Textile Platform Duurzame innovatie : R&D Model Van Traditie naar Innovatie:

Nadere informatie

Hoe kunnen we bioplastics recycleren?

Hoe kunnen we bioplastics recycleren? is materiaalbewust Hoe kunnen we bioplastics recycleren? SAMEN MAKEN WE MORGEN MOOIER OVAM WWW.OVAM.BE 1 Zijn 100% biogebaseerde flessen biologisch afbreekbaar? Mogen die samen met andere PET-flessen bij

Nadere informatie

40 jaar genome editing in industriële micro-organismen: what s new?

40 jaar genome editing in industriële micro-organismen: what s new? 40 jaar genome editing in industriële micro-organismen: what s new? Jack Pronk Afdeling Biotechnologie Amsterdam 7 september 2016 Industriële Biotechnologie microorganismen als celfabrieken Grondstof (

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op kunststof en rubber. Feiten & cijfers

Een nieuwe kijk op kunststof en rubber. Feiten & cijfers Een nieuwe kijk op kunststof en rubber Feiten & cijfers PRODUCTIE & PROCES -40% Economie NL 2014 bedrijven werknemers jaaromzet Innovaties en optimalisaties van de productieprocessen, hebben er in de afgelopen

Nadere informatie

N-ergy, Microbiologische co-productie van N-chemicals en ethanol uit biomassa fracties

N-ergy, Microbiologische co-productie van N-chemicals en ethanol uit biomassa fracties Resultaten en bevindingen van project N-ergy, Microbiologische co-productie van N-chemicals en ethanol uit biomassa fracties Dit rapport is onderdeel van de projectencatalogus energie-innovatie. Tussen

Nadere informatie

Glastuinbouw Business met Biomassa

Glastuinbouw Business met Biomassa Glastuinbouw Business met Biomassa Caroline Labrie, Jan Willem Donkers, Wageningen UR Glastuinbouw Douwe Frits Broens, LEI 27 september 2011 Inhoud Waardepiramide en de glastuinbouw Voorbeelden Aanpak

Nadere informatie

Het sluiten van plastic kringlopen: uitdagingen en technische innovaties uit de praktijk en wetenschap. David Strik & Karin Molenveld

Het sluiten van plastic kringlopen: uitdagingen en technische innovaties uit de praktijk en wetenschap. David Strik & Karin Molenveld Het sluiten van plastic kringlopen: uitdagingen en technische innovaties uit de praktijk en wetenschap David Strik & Karin Molenveld Doel van de workshop overzicht te creëren van de uitdagingen die gepaard

Nadere informatie

Figuur 1 Een dobbelsteen en zijn spiegelbeeld, uitgeklapt om duidelijk weer te geven dat beide niet gelijk aan elkaar zijn.

Figuur 1 Een dobbelsteen en zijn spiegelbeeld, uitgeklapt om duidelijk weer te geven dat beide niet gelijk aan elkaar zijn. SAMENVATTING In dit hoofdstuk is het werk dat in het proefschrift beschreven is samengevat en op een dusdanige manier verwoord dat het voor chemici in zijn algemeenheid te volgen is. Eerst worden de begrippen

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen Afsluitende les Leerlingenhandleiding Alternatieve brandstoffen Inleiding Deze chemie-verdiepingsmodule over alternatieve brandstoffen sluit aan op het Reizende DNA-lab Racen met wc-papier. Doel Het Reizende

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Wat is de rationale voor Regionale Biomassaketens?

Wat is de rationale voor Regionale Biomassaketens? Wat is de rationale voor Regionale Biomassaketens? Wolter Elbersen (Wageningen UR) Amersfoort, 1 december 2011 Biomassa en Bioenergie in Nederland Netherlands 4 million ha total and 2 million ha agriculture

Nadere informatie

Trend: Toename van biobased in verpakken. Karen van de Stadt

Trend: Toename van biobased in verpakken. Karen van de Stadt Trend: Toename van biobased in verpakken Karen van de Stadt Waarom biobased in verpakken? Altijd instroom nodig Hernieuwbare materialen Innovatie Heilige graal? 2 Copyright 2017 KIDV 3 Copyright 2017 KIDV

Nadere informatie

Een Duurzame Vlaamse Bio- Economie. Tine Schaerlaekens Advisor Innovation Policy, essenscia vlaanderen Program Manager, FISCH

Een Duurzame Vlaamse Bio- Economie. Tine Schaerlaekens Advisor Innovation Policy, essenscia vlaanderen Program Manager, FISCH Een Duurzame Vlaamse Bio- Economie Invalshoek CHEMIE Tine Schaerlaekens Advisor Innovation Policy, essenscia vlaanderen Program Manager, FISCH Studienamiddag Bio-Economie, 09/11/2015 Inleiding GOALS Food

Nadere informatie

NL In verscheidenheid verenigd NL A7-0279/123. Amendement. Amalia Sartori namens de Commissie industrie, onderzoek en energie

NL In verscheidenheid verenigd NL A7-0279/123. Amendement. Amalia Sartori namens de Commissie industrie, onderzoek en energie 4.9.2013 A7-0279/123 123 Overweging 1 (1) Krachtens artikel 3, lid 4, van Richtlijn 2009/28/EG ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen en houdende wijziging en intrekking van

Nadere informatie

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit?

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? Spreker: Datum: Locatie: Joop Suurmeijer en Robert Jansen 19 maart 2015 VNG-congres Utrecht GFT-afval heeft

Nadere informatie

GROEN GAS HEEFT DE TOEKOMST en de toekomst begint nu

GROEN GAS HEEFT DE TOEKOMST en de toekomst begint nu GROEN GAS HEEFT DE TOEKOMST en de toekomst begint nu A. van der Drift December 2013 ECN-L--13-081 GROEN GAS HEEFT DE TOEKOMST en de toekomst begint nu Bram van der Drift Clean Tech Business Day 11 december

Nadere informatie

Geïntegreerde Bioraffinage

Geïntegreerde Bioraffinage Geïntegreerde Bioraffinage in de TKI Biobased Economy 1 De Biobased Economy Teelt van biomassa ogst en mobilisering biomassa Primaire productie en verwerking Bioraffinage Verwerking nieuwe biomassa en

Nadere informatie

Duurzame Industrie. De ombouw van energie-intensief naar energie-efficiënt

Duurzame Industrie. De ombouw van energie-intensief naar energie-efficiënt Duurzame Industrie De ombouw van energie-intensief naar energie-efficiënt De ombouw van energie-intensief naar energie-efficiënt De verduurzaming van Nederland en van de industrie vraagt onder andere

Nadere informatie

Direct Activation of Allylic Alcohols in Palladium Catalyzed Coupling Reactions Y. Gümrükçü

Direct Activation of Allylic Alcohols in Palladium Catalyzed Coupling Reactions Y. Gümrükçü Direct Activation of Allylic Alcohols in Palladium Catalyzed Coupling eactions Y. Gümrükçü Alhoewel er de afgelopen jaren al geweldig veel gedaan is om de effecten van het menselijk handelen op het milieu

Nadere informatie

GRONDSTOFFEN VAN DE TOEKOMST MICHIEL ADRIAANSE

GRONDSTOFFEN VAN DE TOEKOMST MICHIEL ADRIAANSE GRONDSTOFFEN VAN DE TOEKOMST MICHIEL ADRIAANSE KCPK DOORWERTH 1 FEBRUARI 2017 SIA 2020: VISIE PAPIER- EN KARTONINDUSTRIE "Papiersector is aanjager van een biomassa gebaseerde circulaire economie. We halen

Nadere informatie

VOKA-Essenscia 25 september 2012 De nieuwe seveso III richtlijn Wat betekent het om "Seveso"-plichtig te worden?

VOKA-Essenscia 25 september 2012 De nieuwe seveso III richtlijn Wat betekent het om Seveso-plichtig te worden? VOKA-Essenscia 25 september 2012 De nieuwe seveso III richtlijn Wat betekent het om "Seveso"-plichtig te worden? Jurgen De Wilde Corporate HSE Manager Oleon 1 Oleon korte introductie Atofina verkocht in

Nadere informatie

Productschap Margarine, Vetten en Oliën

Productschap Margarine, Vetten en Oliën Introductie Toepassingen biotech in food en feed Mondiale ontwikkeling ggo-gewassen Posities key stakeholders EU (overheid, retail, industrie, ngo s) Ggo en relatie met 1e generatie biobrandstoffen Toekomstige

Nadere informatie

BIJDRAGE VAN FISCH AAN VMP CHEMIE EN KUNSTSTOFFEN IN EEN GESLOTEN KRINGLOOP

BIJDRAGE VAN FISCH AAN VMP CHEMIE EN KUNSTSTOFFEN IN EEN GESLOTEN KRINGLOOP FLANDERS INNOVATION HUB FOR SUSTAINABLE CHEMISTRY BIJDRAGE VAN FISCH AAN VMP CHEMIE EN KUNSTSTOFFEN IN EEN GESLOTEN KRINGLOOP LEENTJE CROES, PROGRAM MANAGER Chemical industry2012 Labour creation Trade

Nadere informatie

De circulaire melkveehouderij: Waarde creëren met reststromen

De circulaire melkveehouderij: Waarde creëren met reststromen De circulaire melkveehouderij: Waarde creëren met reststromen Circular & Biobased Economy Erik van Seventer Program Director Circular & Biobased Economy Hengelo, 19 mei 2017 Voor vanmiddag CO 2 en mineralen

Nadere informatie

Biobased verpakkingen

Biobased verpakkingen Biobased verpakkingen KIDV verdiepingsbijeenkomst 10 februari 2014, Karin Molenveld Inhoud Introductie Biobased verpakkingen Wat is biobased Waarom biobased Wanneer biodegradeerbaar Catalogus Voorbeelden

Nadere informatie

Masterclass Duurzaam Ondernemen

Masterclass Duurzaam Ondernemen Masterclass Duurzaam Ondernemen Gijsbrecht Gunter Projectmanager Mobiel: 06 52 123 146, e-mail: gijsbrechtgunter@impulszeeland.nl Terneuzen, 10 november 2011 Inhoudsopgave 1 Wat is Biobased Economy 2 Agenda

Nadere informatie

HOOFDSTUK 11: Industriële microbiologie. 11.1 Industriële micro-organismen en hun producten. 11.2 Groei en produktvorming in industriële processen

HOOFDSTUK 11: Industriële microbiologie. 11.1 Industriële micro-organismen en hun producten. 11.2 Groei en produktvorming in industriële processen MICROBIOLOGIE - DEEL I - LES 7 Prof. Dr. ir. J. Swings «Biology of Microorganisms», 9de ed. (2000) HOOFDSTUK 11: Industriële microbiologie 11.1 Industriële micro-organismen en hun producten 11.2 Groei

Nadere informatie

De BBE is een onderdeel van een duurzame economie!!

De BBE is een onderdeel van een duurzame economie!! Biobased Economy (BBE) De BBE is een onderdeel van een duurzame economie!! Het gaat om het creëren van toegevoegde economische waarde en het maken van optimale keuzes terwijl doelstellingen gehaald worden

Nadere informatie

ZeefGOUD Van Afvalstoffenverwerker naar Energiefabriek en Grondstoffenfabriek. Marco Kwak Projectontwikkeling

ZeefGOUD Van Afvalstoffenverwerker naar Energiefabriek en Grondstoffenfabriek. Marco Kwak Projectontwikkeling ZeefGOUD Van Afvalstoffenverwerker naar Energiefabriek en Grondstoffenfabriek Marco Kwak Projectontwikkeling Waterschappen en Attero: Gemeenschappelijk doel Grondstoffen en Nutriënten Energie GrondstoffenFabriek

Nadere informatie

Article number: GTIN: Pittige tonijnsalade

Article number: GTIN: Pittige tonijnsalade Van Oers Rijkgevulde, pikante tonijnsalade met chili, rode ui en kappertjes GTIN: 8712404028994 (CE) Basic info Commercial name Legal name Functional name Variant Brand Van Oers Qualitymarks Dolfijn vriendelijk

Nadere informatie

Lokale Bioraffinage. De voordelen van kleinschalige raffinage van biomassa. Marieke Bruins. Green Meeting Decentrale Bioraffinage, Den Bosch, 18-9-15

Lokale Bioraffinage. De voordelen van kleinschalige raffinage van biomassa. Marieke Bruins. Green Meeting Decentrale Bioraffinage, Den Bosch, 18-9-15 Lokale Bioraffinage De voordelen van kleinschalige raffinage van biomassa Green Meeting Decentrale Bioraffinage, Den Bosch, 18-9-15 Marieke Bruins De afgelopen eeuw was er een belangrijke trend in de agrarische

Nadere informatie

Scheikundige begrippen

Scheikundige begrippen Scheikundige begrippen Door: Ruby Vreedenburgh, Jesse Bosman, Colana van Klink en Fleur Jansen Scheikunde begrippen 1 Chemische reactie Ruby Vreedenburgh Overal om ons heen vinden er chemische reacties

Nadere informatie

a) Teken molecuul I op het antwoordblad en omcirkel alle stereocentra.(5)

a) Teken molecuul I op het antwoordblad en omcirkel alle stereocentra.(5) Hertentamen Bio-organische Chemie (8RB19) Maandag, 30 juni, 2014, 14:00 17:00 (3 uur) Bij het begin van elke opgave staat het aantal punten dat te verdienen is en de geadviseerde tijdsbesteding. Er zijn

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Toepassingen van Biotechnologie in de Agri & Food Sector

Toepassingen van Biotechnologie in de Agri & Food Sector Toepassingen van Biotechnologie in de Agri & Food Sector DAS Lectoren bijeenkomst 13 November 2014 Dr C.M. Kreike Lector Green Biotechnology Hogeschool Inholland Life Sciences and Chemistry 1 Definitie

Nadere informatie

BIOFUELS: ZIN EN ONZIN

BIOFUELS: ZIN EN ONZIN BIOFUELS: ZIN EN ONZIN KIVI NIRIA 2010 F. Goudriaan and J.E. Naber (BIOFUEL BV) 1 HTU 2005 ONZIN: ONZIN: STOPPEN MET BIOBRANDSTOFFEN Vragen van het lid De Mos (PVV) aan de minister van Volkshuisvesting,

Nadere informatie

Biobased Wageningen UR. Welkom

Biobased Wageningen UR. Welkom Biobased economy @ Wageningen UR Welkom Biobased economy @ Wageningen UR Inleiding Biobased Economy en programma 29 maart 2012, Erik van Seventer Biobased economy (BbE): De kringloop sluiten Visual: Overheidsvise

Nadere informatie

1 jaar FISCH: time to party?

1 jaar FISCH: time to party? 1 jaar 1 jaar FISCH: time to party? 1 jaar FISCH: eerder een meiboomviering Het staat symbool voor voorspoed en vruchtbaarheid voor de bewoners van het huis. Deze traditie vindt zijn oorsprong in het feit

Nadere informatie

GREENN Co. GReen Ethanol Energy Northern Netherlands Cooperation BIO-ETHANOL. Rijden op een tank vol alcohol

GREENN Co. GReen Ethanol Energy Northern Netherlands Cooperation BIO-ETHANOL. Rijden op een tank vol alcohol BIO-ETHANOL Rijden op een tank vol alcohol Rinus Rinia : Oosterhof-Holman Milieutechniek Onno van Dijk: TechnologieCentrum Noord-Nederland EU richtlijn biobrandstoffen In 2005: 2 procent substitutie In

Nadere informatie

Creating circular values Cases van het Dutch Biorefinery Cluster. Annita Westenbroek Netwerkevent

Creating circular values Cases van het Dutch Biorefinery Cluster. Annita Westenbroek Netwerkevent Creating circular values Cases van het Dutch Biorefinery Cluster Annita Westenbroek Netwerkevent Bio-economie@ILVO DBC members 1 DBC network Why cooperation? Biobased Economy: Biomass becomes more scarce,

Nadere informatie

Chemistry at Rotterdam University of Applied Science. Dr. C.B. Minkenberg and Dr. H. Hijnen Senior lecturers and researchers

Chemistry at Rotterdam University of Applied Science. Dr. C.B. Minkenberg and Dr. H. Hijnen Senior lecturers and researchers Chemistry at Rotterdam University of Applied Science Dr. C.B. Minkenberg and Dr. H. Hijnen Senior lecturers and researchers 1 ROTTERDAM UNIVERSITY Organisation: Faculty of Engineering and Applied Science

Nadere informatie

Moderne Biotechnologie van cel naar fabriek 6 vwo. Woudschoten chemie conferentie 4 november 2011

Moderne Biotechnologie van cel naar fabriek 6 vwo. Woudschoten chemie conferentie 4 november 2011 Moderne Biotechnologie van cel naar fabriek 6 vwo Woudschoten chemie conferentie 4 november 2011 Ontwikkelteam 2008-2010 Coach Coach: Aonne Kerkstra Docenten Ingeborg de Kooter(Chr. Lyceum Delft) Dirk

Nadere informatie

VALORFOOD: Valorization of Potato Processing By-product

VALORFOOD: Valorization of Potato Processing By-product VALORFOOD: Valorization of Potato Processing By-product Inleiding 1 milj. ton aardappelpulp per jaar in EU geproduceerd 2 milj. ton aardappel sap per jaar in EU geproduceerd Directe afzet kan milieuproblemen

Nadere informatie

CBP 2015 1. Biobased Products. NVVT 19 mei 2015. Bart van Ingen, Technisch projectleider microcellulose vezels

CBP 2015 1. Biobased Products. NVVT 19 mei 2015. Bart van Ingen, Technisch projectleider microcellulose vezels CBP 2015 1 Cosun NVVT 19 mei 2015 Bart van Ingen, Technisch projectleider microcellulose vezels CBP 2015 2 Agenda Introductie Royal Cosun Wat doet Cosun Betafib microcellulose vezels Betafib irt Verf CBP

Nadere informatie

Helmonds Energie Convenant

Helmonds Energie Convenant Helmonds Energie Convenant Duurzaamheid bij het waterschap 23 november 2016 Inhoud Waterschappen in NL, WSAM Energie en Grondstoffen Cellulose terugwinning op rwzi Aarle-Rixtel Waterboards care for Sufficient

Nadere informatie