.., PJ 3 ::J. lil. H. Ganpatin de Haagsche Courant van 23 oktober 1965

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ".., PJ 3 ::J. lil. H. Ganpatin de Haagsche Courant van 23 oktober 1965"

Transcriptie

1 Vl C., -. ::J PJ 3 re.., lil H. Ganpatin de Haagsche Courant van 23 oktober 1965 De politiek activist Anton de Kom kwam in 1921 naar Den Haag, waar hij in 1926 met de Haagse Petronelia Borsboom trouwde. [Part. coll. E. de Kom)

2

3 Tussen kousenband en kawina VI C..., :::J!lJ 3 re..., VI 114 'Hoe komt het dat er zoveel Hindostanen in Den Haag wonen?' Men haalt zijn schouders op, lacht wat, maar blijft het antwoord schuldig. We stellen de vraag anders. 'Maar waarom kwam ti naar Den Haag?' Dit keer reageren de Hindostaanse Hagenaars zonder aarzelen: 'Mijn dochter woonde er al'; 'De familie van mijn man was hier een paar jaar vóór ons komen wonen' en 'Heel eenvoudig, ik had een neef in Den Haag.' Wie in het fenomeen kettingmigratie is geïnteresseerd, vindt in de Hindostanen een dankbare groep. De meesten vestigden zich in Den Haag omdat zij zich hier verzekerd wisten van opvang door eerder gemigreerde familieleden, die bemiddelden bij huisvesting of een kamertje vrijmaakten in hun eigen huis. Zij leidden de nieuwkomers door de onbekende stad waar de huizen uit rode baksteen waren opgetrokken en allemaal op elkaar leken. Zij vertelden welke formulieren aan welke gemeentebalie moesten worden ingevuld. Maar waarom die eerder gemigreerde familieleden ooit hun oog op Den Haag hadden laten vallen en niet op Amsterdam of Rotterdam (ervan uitgaande dat de grote steden de trekkers waren), valt niet te verklaren door kettingmigratie. Ergens in het begin van hun migratiegeschiedenis moeten er Hindostanen zijn geweest die doelbewust voor Den Haag kozen zonder bij familie terecht te kunnen. Een gangbare verklaring wil dat er in Amsterdam al veel creolen woonden en dat de Hindostanen het liefst zo ver mogelijk bij hen uit de buurt bleven. Ook lezen we dat Den Haag zo'n rustige stad was in vergelijking met het luidruchtige Amsterdam en dat het Indische karakter de Hindostanen zal hebben aangesproken. 1 Niettemin waren de eerste Surinamers die zich in Den Haag vestigden creolen. Het is verder niet erg waarschijnlijk dat de migranten in spe zich in Suriname al bewust waren van de aanwezigheid van die andere koloniale migrantengroep in de residentie: Indische Nederlanders. De meeste Surinamers konden zich nauwelijks voorstellen hoe Nederland eruitzag, laat staan Den Haag. Een weerspiegeling van de samenstelling van de Surinaamse bevolking vinden we in Den Haag trouwens niet terug. In Suriname vormen de creolen en Hindostanen de twee grootste bevolkingsgroepen. De eersten zijn afstammelingen van Afrikaanse slaven, terwijl de voorouders van de Hindostanen vanaf 1873 als contractarbeiders uit India zijn gekomen. Hun oriëntatie op India is nog altijd groot, wat vooral blijkt uit hun belangstelling voor Indiase films en muziek. In Suriname leven ook nog kleinere groepen, zoals Javanen, Chinezen en Libanezen. In het Den Haag van 1998 zijn de Hindostanen met tachtig procent absoluut oververtegenwoordigd, terwijl de creolen en Javanen respectievelijk tien en acht procent van de Haagse bevolking uitmaken. 2 Negerbediening en negerdansen De geschiedenis van de Surinaamse migratie naar Den Haag is van betrekkelijk recente datum. Weliswaar kwamen er in de achttiende eeuw af en toe creolen als huisslaaf met hun meester mee naar Nederland, maar hun reisdoel was vooral Amsterdam. Vóór de Tweede Wereldoorlog vestigde zich slechts een beperkt aantal Surinamers in Den Haag. Zo kwam in 1933 de Hindostaan Freddy Sunkar, boksend onder de naam Sugar, in Den Haagwonen. 3 Samen met zijn Amerikaanse collega Jack Taylor

4 Na een baan bij de Hanze Bank werd Anton de Kom (links) ha ndelsreiziger in koffie en tabak voor de firma Reusen en Smeulders op de Brouwersgracht. Wegens zijn politieke activiteiten werd hij daar in '93' ontslagen. [Part. coll. E. de Ko m] en zijn landgenoot Jimmy van der Lak (Jimmy Lucky) begon hij in 1936 een boksschool in de Elandstraat. Een lang leven was de sportschool niet beschoren. Jimmy van der Lak beschrijft hoe er in Den Haag een einde aan zijn bokscarrière kwam. 's Middags om drie uur werd er gewogen en 's avonds moest ik in de Haagse dierentuin boksen. In de tussenliggende tijd wilde ik slapen. Maar dat lukte niet. Een assistent raadde me aan tien Hoffmandruppels in te nemen. Ik blééf wakker en nam nog tien van die druppels. 's Avonds kon ik m'n benen bijna niet verzetten. Ik kreeg een geweldig pak slaag, jongens, wat kreeg ik een geweldig pak slaag. De scheidsrechter kwam tussenbeide en dat was het einde van mijn bokscarrière. 4 Van der Lak vertrok in 1937 naar Amsterdam. Freddy Sunkar bleef nog wel boksen, maar ging na liquidatie van de Haagse sportschool in datzelfde jaar als kelner in Rotterdam werken. Het drietal boksers hield zich overigens niet alleen met sport, maar ook met politiek bezig en vormde de Haagse afdeling van de Liga tegen Imperialisme en voor Koloniale Onafhankelijkheid, een linkse organisatie die contacten met Moskou onderhield en om die reden scherp in de gaten werd gehouden door de inlichtingendienst. Een andere Surinamer die lid was van deze liga en nationale bekendheid verwierf met zijn strijd tegen het imperialisme, 'de vijand van blanke en bruine arbeiders', was Anton de Kom. Hij kwam in 1921 naar Den Haag, om daar vier jaar bij het tweede regiment van de Huzaren te dienen. s Een collega over die tijd: De Kom was een goede collega, zat echter gauw op de kast, vooral wanneer het ging om Suriname en zijn huidskleur. We mochten hem allemaal graag. Als we uitgingen en dat deden we nogal eens met hem, dan zag hij er altijd tip top uit, om door een ringetje te halen. Hij droeg knoopjesschoenen met punten en daar kappen op en sporen. Glimmend als een spiegel. Veelal was hij bij de vrouwen en meisjes meer gezien dan wij.6 In 1926 huwde De Kom de Haagse Petronella Borsboom. Na een baan bij de Hanze Bank - hij had inmiddels zijn diploma boekhouden gehaald - werd hij handelsreiziger in koffie en tabak bij de firma Reusen & Smulders. Wegens zijn politieke activiteiten werd hij in 1931 ontslagen; het jaar daarop vertrok hij met zijn gezin naar Paramaribo. Daar bracht hij in 1933 het koloniale gezag in rep en roer. 7 De stijgende populariteit van deze in de ogen van de autoriteiten 'communistische agitator' leidde tot zijn arrestatie en verbanning naar Nederland, waar hij een minder groot gevaar werd geacht dan in het verarmde Suriname. 8 Maar hij kwam niet meer aan het werk. Wel schreef hij in De Communistische Gids en De Tribune en gaf hij lezingen voor de Vara-Radio. In 1934 publiceerde hij zijn boek Wij slaven van Suriname. Zijn verzetsactiviteiten tijdens de oorlog leidden tot zijn arrestatie in Twee weken voordat Nederland werd bevrijd overleed hij in het concentratiekamp Neuengamme.

5 ~~ - --~~~ "'"'-~ 116 THE COLLEGlANS Den Haag - Leider Lau van Rees Thans in uitgebreide bezetting van 11 TENORSAXOFONIST KID DYNAMITE! Lady-crooner: PAULINE KF:DF:RPELT man. eigen arrangementen en arr. voor 6 saxen en. 3 trombones! - nieuwe 50 watt versterkerinstall. nieuwe uniformen. Anton de Kom baarde niet alleen opzien door zijn politieke ideeën, maar ook met zijn huidskleur. Een zwarte man die een zaal vol Nederlandse arbeiders toesprak werd met argwaan bekeken. Maar voor de Haagse horeca konden de Surinamers in die dagen niet zwart genoeg zijn. In het najaar van 1936 openden in Den Haag de Negro Melody Club ('deze attractie vindt u in een als negerhut ingerichte zaal van het Circusgebouw in Scheveningen')9 en de Shim Sham Negroclub (Nieuwstraat) hun deuren, adverterend met negermuziek en negerbediening. 10 Na een optreden van de Surinaamse trompettist Teddy Cotton (Theodoor Kantoor) schreef Het Vaderland in juni 1937: 'Op de tonen van deze goede negerband is het een genot om te dansen.' Een andere Surinamer, Mike Hidalgo, vermaakte het publiek met zijn 'negerdansen'.11 Een advertentie in De Jazzwereld voor een prima ingespeelde negerband, bestaande uit vijf personen met zang en tapdance, weerspiegelt de belangstelling voor zwarte artiesten. Begin jaren dertig hadden Nederlanders voor het eerst kennis gemaakt met zwarte Amerikaanse jazzmuzikanten: Duke Ellington, Louis Armstrong, Cab Calloway. Omdat het veelvuldig contracteren van deze grote sterren te duur was, kwamen de organisatiebureaus op het idee om Surinaamse muzikanten Amerikaanse namen te geven. 12 Een van de bekendste voorbeelden is Arthur Parisius, die onder zijn artiestennaam Kid Dynamite door het leven ging. In 1936 speelde hij in de Shim Sham Negroclub. 13 Twee jaar later ontmoette hij Lou van Rees, orkestleider van The Collegians, met wiens band hij optrad in café-restaurant De Galerij. Een aanwinst voor de blanke band, zo schreef De Jazzwereld. Het moet ons van het hart dat de Collegians ontegenzeggelijk veel gewonnen hebben door toevoeging van Kid en enkele van zijn coloured mannen. Er zit thans een aanmerkelijke dosis pit in de band, al valt hier en daar nog wel iets te schaven. 14 Al verhuisde Kid in 1943 naar Amsterdam, hij bleef nog wel optreden in Haagse dancings. Toen de bekende dancing Tabaris in de Wagenstraat op 22 september 1949 zijn poorten opnieuw opende, speelden The Jungle Rhythms er onder Kids leiding. Ook Jimmy van der Lak keerde nog wel eens terug naar Den Haag. Hij liet zien dat hij meer in zijn mars had dan boksen - hij danste, zong en acteerde in zestien films. Al die talenten waren hem ook van pas gekomen toen hij 's zomers als kelner werkte op het terras van café-restaurant De Sport in Scheveningen. De zaak begon geweldig te lopen. Ik was een trekpleister van je welste, de enige zwarte kelner in Nederland. Als ik op straat m'n gezicht liet zien, hielden de mensen me aan. Bussen stopten. De baas wou niet dat ik vrij nam omdat de gasten dan voor niks kwamen. Ik was een attractie. Scheveningen zonder Jimmy was ondenkbaar. 1 5 Buildi ng forty-five De doorsnee-surinamer die in de jaren vijftig en zestig naar Nederland vertrok, ging niet om te dansen, te boksen of muziek te maken, maar om te studeren. Aanvankelijk waren het de beter gesitueerden, die op eigen kosten kwamen, of studenten met een beurs, de zogenaamde bursalen. Later kwamen ook meer mensen uit de midden- en lagere klassen, die naast hun studie een baantje hadden. In Suriname waren de studiemogelijkheden beperkt. Buiten de

6 De saxofonist Arthur Parisius, beter bekend als Kid Dynamite, woonde tussen '937 en '943 in Den Haag. Met Th e Col/egians van Lou van Rees trad hij met groot s ucces in De Galerij op. [N IAJ MULO waren er de Kweekschool en de AMS (Algemene Middelbare School) en later nog de MHS (de Middelbare Handelsschool). Ook was het mogelijk om na de MULO een avondopleiding rechten of medicijnen te volgen. Maar voor wie echt aanzien wilde verwerven, stond er maar één weg open: naar Nederland vertrekken. De Hindostaan Johan Chandoe, die in 1958 de boot nam, vertelde dat hij in Suriname werd gegrepen door het idee dat je in Holland zou kunnen leren en zelfstandig worden. Die gevoelens werden aangewakkerd door net uit Nederland teruggekeerde landgenoten. ' Zij kwamen met kleine diploma's, boekhouden of correspondentie, maar waren voor Surinaamse begrippen grote jongens geworden, want ze kwamen uitnederland.'16 Bij de Surinamers die naar Den Haag kwamen ging het niet om een universitaire studie, maar om administratieve cursussen of een opleiding voor het halen van een hoofdakte voor het lager onderwijs. Dit waren doorgaans parttime opleidingen, daarnaast werd er gewerkt. Het vinden van een baan was in die tijd geen probleem. Er waren banen in overvloed en werkgevers deden er alles aan om Surinamers binnen te halen. Beviel het niet of betaalde het te weinig de geboden lonen waren doorgaans erg laag - dan stond er binnen de kortste keren een andere werkgever klaar om hen in dienst te nemen. Chandoe solliciteerde in 1958 op advies van zijn hospita bij het bedrijf waar zij zelf werkte. Hij werd aangenomen voor dertig gulden per week voor werk aan de lopende band. Toen hij kort daarop een ander bedrijf binnenstapte, kwam hij een bekende uit Suriname tegen die hem voor honderdveertig in de maand wilde hebben. Maar dezelfde dag liep hij een farmaceutisch bedrijf binnen, waar behoefte was aan personeel. Ze produceerden Bazooka kauwgum en boden hem vijftig gulden per week, wat hij accepteerde. 17 Niet iedere Surinamer in die tijd kwam naar Nederland om een opleiding te volgen. De creool Fons Ceder vertrok in 1965 uit Suriname omdat de lonen te laag waren en hij geen toekomst meer zag in eigen land. Op de raketbasis van Frans Guyana werkte hij twee maanden als elektromonteur om zijn overtocht te verdie-

7 nen; toen kon de reis naar Nederland beginnen. Via Trinidad en Genua kwam hij op het Haagse Staatsspoor aan, waar hij een taxi nam naar het opgegeven adres van een familielid. Ik had een neef in Den Haag. Hij was twee jaar vóór mij naar Nederland gegaan en vertelde me dat zijn vrouw in de verpleging zat. Hij werkte als lasser en ze hadden een huis gekocht. Op de foto's die hij stuurde, leek het wel een paradijs in vergelijking met Suriname. Maar toen ik in de Poeldijksestraat arriveerde, zag ik dat het hoerenkasten waren. Ik ben er twee dagen blijven wonen en toen ben ik een kamer gaan zoeken, want dat was niets voor mij. Er zaten nog niet veel Surinaamse hoeren in Den Haag, hooguit vier of vijf. En nog een paar in Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. ls Voor een handige man als Ceder was er in Nederland genoeg te doen. Met zijn diploma's en getuigschriften vond hij binnen een paar dagen werk in de bouw. Niet alleen aan het sportpaleis Ahoy in Rotterdam, ook aan het bejaardenhuis op het Erasmusplein in Den Haag - waar nu zijn dochter werkt - droeg hij zijn steentje bij. Al werkte Ceder doorgaans buiten de stad, zijn sociale leven speelde zich af in Den Haag, waar hij woonde op de Valkenboslaan 45 of, zoals de Surinaamse bewoners het pand liefkozend noemden, buildingforty-five. In Suriname had Ceder altijd veel mensen om zich heen en dat was in Den Haag niet anders. Ook hier wisten vrienden en bekenden hem te vinden en hij begeleidde hen bij het vinden van werk of huisvesting. Die sociale contacten waren niet alleen waardevol voor hemzelf en de mensen rondom hem, maar dienden soms ook een economisch belang. Dat begreep Anton Glans, eigenaar van café Real op de Regentesselaan, die Ceder in 1969 een baan aanbood in de horeca. Iemand die zoveel mensen om zich heen had, hoefde toch niet om zes uur op te staan! Als hij bij hem kwam werken, kreeg hij 15 procent van de omzeten dat was meer dan zijn baas hem te bieden had. Zo begon de horeca-carrière van Ceder. Twee jaar later stapte hij over naar het Suikertuintje vlakbij de Loosduinseweg en weer negen maanden later kwam er een nieuw aanbod van een andere caféhouder aan de Regentesselaan, Taw Jankie. Die had een café gepacht, maar het liep niet goed en Ceder moest uitkomst bieden. In 1972 nam hij Sans Souci over; alleen de Hindostaanse poster achter de bar herinnerde nog aan de vorige eigenaar. Sans Souci was niet alleen een café, maar ook een petit-restaurant waar je Surinaams kon eten. De hoofdkok was Willy Watson, die in Rosenburg werkte maar in zijn vrije tijd achter het fornuis op de Regentesselaan stond. Ook was er een Pakistaan die roti's maakte. Doordeweeks - van maandag tot donderdag - kwamen er vooral Nederlanders eten, vanaf vrijdag werden de tafels en stoelen weggehaald en heerste er een andere, meer Surinaamse sfeer in de zaak. Twee keer per maand organiseerde de voetbalclub Robin Hood er activiteiten. Verder trok Ceder de drie beste diskjockeys, onder wie de Surinaamse Hagenaar Henry Plet, aan om muziekavonden te verzorgen. Zij trokken volle

8 ~ Sans Souci was het derde café op de Regentesselaan waar Fans Ceder ging werken (1972). Doordeweeks kwamen ervooral Nederlander~ terwijl er vanaf vrijdag een Surinaamse sfeer in de zaak heerste. [Part. coll. F. Ceder) Fans Ceder (tweede van rechts) kwam in 1965 naar Den Haag. Hij woonde in het pand Valkenboslaan 45. dat door de Surinaamse bewoners liefkozend building forty-five werd genoemd. Vlak vóór zijn vertrek uit Suriname ging hij op de foto met zijn beste vrienden. [part.coll. F. Ceder) 119 zalen en mochten zelf het entreegeld houden, terwijl Ceder zijn omzet zag stijgen. In café Real kwamen naast Nederlanders en (creoolse) Surinamers ook veel Indische mensen. Dat had te maken met de achtergrond van de eigenaar. Anton Glans was in 1936 op Celebes in het voormalig Nederlands-Indië geboren, waar zijn Surinaamse vader als officier in dienst van het KNIL werkte. 19 In 1947 kwam hij naar Nederland en tot 1950 woonde Glans in de Nassau Dillenburgstraat bij de bekende poppenspeler Guido van Deth, die met een tante van hem was getrouwd. Om de militaire dienst te ontlopen vertrok hij na de HTS naar Duitsland, waar hij een Nederlander ontmoette die hem een lucratieve baan aanbood. Anton Glans moest huis-aan-huis abonnementen op Duitse tijdschriften verkopen en toen dat goed liep, werd hij Werbeleiter en vormde hij zelf groepjes colporteurs. Naast Duitsers trok hij begin jaren zestig jongens uit zijn vroegere kennissenkring uit Den Haag aan, dus veel Surinamers en Indische jongens. 20 De verdiensten waren bijzonder aanlokkelijk en het verkooppraatje dat ze moesten houden, was snel genoeg ingestudeerd. Ze deden zich voor als studenten die hun studie in Duitsland of Nederland met colporteren moesten bekostigen en om die donkere huid te verklaren zeiden de Surinamers gewoon dat ze uit Brazilië kwamen. Want welke Duitser had nou ooit van Surinamegehoord? De weg naar bezinning De Surinamers die in de jaren vijftig naar Den Haag kwamen waren bij wijze van spreken op de vingers van één hand te tellen. Johan Chandoe vertelde hoe hij in de eerste tijd dat hij in Den Haag was op zaterdag de stad inging op zoek naar 'gekleurde' mensen. Weken gingen er voorbij zonder iemand tegen te komen, maar zodra hij een Surinamer zag lopen, riep hij : 'Hé, Srananman!' en werden er adressen uitgewisseld. 2 1 Mondjesmaat kwamen er meer mensen bij, ook uit andere steden, en al snel bleken de huiskamers niet meer toereikend om de Surinamers te herbergen die een plaatje wilden draaien en een pilsje drinken. In 1959 werd

9 - -- ~ VI C "\ VI op 1 juli, de dag waarop de afschaffing van de slavernij (1863) wordt gevierd, de Vereniging voor Surinamers (vvs) in Den Haag opgericht. 22 Ze begonnen met zo'n dertig leden. Subsidie was er in die tijd nog niet, dus moesten er aantrekkelijke avonden worden georganiseerd om betalende bezoekers te trekken. We gingen vaak naar Amicitia en andere plekken die nu niet meer bestaan. Dan begonnen we te dealen over wat de zaal zou Illoeten kosten. We gaven ons altijd uit voor studenten, maar we waren natuurlijk jongens die alleen maar een cursus volgden. De Surinamers die in Leiden en Delft studeerden zeiden altijd: 'Jullie zijn heleillaal geen studenten, wij zijn de echte studenten, want wij zitten op de universiteit.'23 De vvs, die voornamelijk uit creolen bestond, organiseerde veel dansavonden met live muziek. De Haagsche Courant deed verslag van de belangrijkste bijeenkomsten, zoals van de viering van het éénjarig bestaan in gebouw Custodia. Daar brachten de Hanoly Boys onder leiding van H. Soekandar Surinaamse muziek ten gehore en dansten 'Burkie' en 'Carlo' onder de naam 'Bo-to afie-moe'. Toen het orkest Conjuncto Allegro opkwam, gingen de stoelen aan de kant en begon het dansen. 24 Dat dansen en feesten was precies het verschil met de Hindostaanse vereniging die omstreeks 1958 werd opgericht, de SurinaaIllse Jongerenvereniging (sjv). Bij hen was de cultuur anders, ingetogener. Geen wilde dansfeesten, maar luistermuziek en lezingen. Over de officiële oprichtingsdatum lopen de meningen uiteen, Illaar een feit is dat de Illensen van het eerste uur elkaar al vanaf 1957 troffen in huiskamers in de Heemskerckstraat 6 en de 2e Sweelinckstraat 111. Swamipersad Biharie, wiens naam in Nederland al snel Max werd, kwam in juni 1957 Illet zijn vriend Sieuwnarain Benie naar Nederland. Beiden waren goede muzikanten; Biharie speelde dhool, harmonium en dhandtaal,25 terwijl Sew Benie zich had bekwaamd op de accordeon en Indiase ramayanaliederen vertolkte. In de Heemskerckstraat 6, waar Sew Benie woonde, kwamen ze bijeen. Zijn hospita liet hen alle vrijheid en ze mochten zoveel muziek maken als ze wilden. 26 Ook de religieuze bijeenkoillsten van Hindostanen speelden zich in die tijd voornamelijk af in huiskamers en kleine zaaltjes. Het zou nog tot in de jaren tachtig duren voordat er grotere mandirs (tempels) kwamen als gevolg van het toenemend aantal Hindostanen in Den Haag. Tot die tijd werden de diensten op maat verzorgd. In een huiskamer paste met wat goede wil vijftig mensen en een van de pandits (priesters) verzorgde een ceremonie; de verschillende stromingen, arya samáj en sanátan dharma, kwamen afwisselend aan bod. Voor belangrijke bijeenkomsten werd een Indiase student, zoals Gautam en User Budh, uit een van de universiteitssteden uitgenodigd. In die jaren waren er bijna uitsluitend Hindostaanse mannen in Den Haag en pandita Deowradji Mangal was daarom een opmerkelijke verschijning. In 1961 was zij met haar zoon en vijf dochters naar Den Haag gekomen om haar kinderen een goede opleiding te laten volgen. Naast haar werk als postsorteerder moest ze in haar eentje het gezin verzorgen, dus had zij weinig tijd om vrienden te maken. Samen met

10 ~ Mw. Mangal kwam in '96, naar Den Haag. Op de eerste dag dat zij met haar zoon Ronaid naar een huis ging zoeken, werd zij door straatfotograaf F. Val k op de foto gezet. [Part. col l. D. Mangal].. In de jaren '958/ '959 werd er veel muziek gemaakt in de huiskamers van de Surinaamse mannen. V.i.n.r. Sieuwnarain Benie, Mohamed-Nasier Ataoellah en Swamipersad Biharie in de Heemskerckstraat 6, waar Benie woonde. [Part. coll. s. Biharie] ~.~""~10;j ~~if~:?~,;~ I I~~;~ \ j' ~ ~,;--<.J",)":~. ~ 121

11 VI C..., :::J PJ 3 ro..., VI Sieuwnarain Benie en Swamipersad Biharie waren goede vrienden in Suriname. Toen Benie in juni '957 naar Nederland vertrok, ging zijn vriend als vanzelfsprekend met hem mee. [foto F. Valk, part. coll. s. SiharieJ

12 ~ Leden van de Surinaamse jongerenvereniging, later sjv Manan, troffen elkaar in een zaaltje op de Thomsonlaan (hier ca.196o). I n het midden staand Harry Ganpat, en achter hem de verhuurder van de ruimte, meneer de jager. Op de mandoline jaikisoen Ramesar, met naast hem Gajadarsingh, en rechts van Ganpat, zittend, Frits Soekhai. [Part. col!. F. Soekhai] Max Biharie was zij betrokken bij de oprichting van de eerste Hindostaanse religieuze organisatie in Den Haag in 1968, de Asan (Arya Samaj Nederland)Y Haar eerste ontmoeting met een Hindostaanse man in Den Haag ligt mevrouw Mangal nog vers in het geheugen. Ik ging haast nooit uit. Mijn dochters gingen met tram 11 naar de Haagse markt om boodschappen te doen. Dan vertelden ze me dat ze daar Hindostanen hadden zien lopen. Het waren uitsluitend jonge mannen, vrouwen zagen ze nooit. Toevallig ontmoette ik één van die mannen een keer op straat. Mijn dochter zei: 'Dat is die meneer die altijd op de markt loopt.' Ik ben naar hem toegegaan en hij herkende me direct van de diensten die ik in Suriname verzorgde Omstreeks 1960 voegde Harry Ganpat zich bij de SJV en een jaar later veranderde de naam in Surinaamse Jongeren Vereniging Manan, wat 'bezinning' betekent. 29 Ganpat zocht contact met een aantal Hindostaanse studenten in Amsterdam, onder wie Evert Azimullah, Dolf Mitrasing en Waldo Ramdihal, die de vereniging een meer landelijke uitstraling moesten geven. 30 De student medicijnen William Lutchman, uit Utrecht, werd de ideoloog en eerste voorzitter van Manan, een Hindostaanse pendant van de creoolse vereniging Ons Suriname in Amsterdam. Bezinning op de Surinaams Hindostaanse cultuur was de belangrijkste doelstelling. Tijdens een vergadering op de Thomsonlaan 42 op 1 april 1961 kwam de club voor het eerst bijeen in zijn nieuwe samenstelling. Een van de eerste acties van Ganpat was aansluiting zoeken bij de Haagse Jeugdactie en de Provinciale Jeugdraad van Zuid-Holland. De nieuwe plek voor de bijeenkomsten werd clubgebouw De Haard in de Daguerrestraat Daar werden veel lezingen en toneelvoorstellingen gegeven, maar ook muziek gemaakt door de eigen Manan-band, die Kauwali-band heette als ze voor Surinaamse moslims optraden. 32 Het eerste conflict binnen de vereniging brak uit op oudejaarsavond Toen om uur het optreden van de Manan-muziekband begon, boden Evert Azimullah en Lakhi Swami Persaud de aanwezigen de gelegenheid om te dansen. Op het moment dat de eerste mensen daartoe aanstalten maakten, kwam voorzitter Lutchman het podium op. Hij pakte de microfoon en maakte de aanwezigen duidelijk dat de culturele doelstellingen van Manan geen dansavonden toelieten. De meerderheid van de aanwezigen schaarde zich achter hem. Vele conflicten volgden, niet in de laatste plaats over politiek. 33 De scheiding in 1961 in Suriname binnen de Verenigde Hindostaanse Partij (VHP), waaruit de Aktiegroep voortkwam, bracht ook binnen Manan de gemoederen in beroering. Het bestuur was pro -VH P en om die reden verlieten de aanhangers van de Aktiegroep Manan om in Amsterdam de vereniging Prakash op te richten. Ook was er regelmatig onenigheid over het beheer van de financiën en de geringe verantwoording die het bestuur daarover wenste af te leggen. Dit leidde in december 1963 tot een bestuurswisseling. Een belangrijke actie van het oude bestuur was de uitgave van een boek ter gelegenheid van de herdenking van 90 jaar Hindostaanse immigratie in Suriname. 34 Onder verantwoordelijkheid van het driemanschap Azimullah-Ganpat Lutchman kwam het boek Van Brits-Indisch emigrant tot burger van Suriname uit.

13 ~ Vl C..,.., Vl 124 Hollandse zuinigheid Harry Ganpat was in 1957 op zijn vierentwintigste naar Den Haag gekomen en zou met een kleine onderbreking bijna dertig jaar blijven. Vragen over de eerste Surinaamse winkel of de eerste roti in Den Haag leiden steevast in zijn richting, maar voordat hij met de handel in tropische producten begon, bewoog hij zich op een geheel ander terrein. Zoals zoveel Surinamers in de jaren vijftig en zestig, kwam Ganpat met de Fratelli Grimaldi via Trinidad en Genua naar Nederland. In Den Haag, waar een kennis van hem woonde, schreef hij zich in bij het arbeidsbureau; binnen twee weken had hij een baan bij de belastingdienst, waar hij een jaar bleef werken tot hij in militaire dienst ging. Het contact met zijn Haagse collega's was snel gelegd. Ik moet eerlijk zeggen, iedereen was even aardig. Ze begrepen dat ik hier alleen was en misschien vonden ze me ook wel een beetje zielig, zo zonder familie in Nederland. Dus werd ik in het weekend steeds bij mijn collega's uitgenodigd. Het werden m'n vrienden. Later, in militaire dienst, ging het eigenlijk net zo. In de vrije weekenden gingen die jongens natuurlijk allemaal naar hun ouders. Maar ik had niemand. Als ze dan 's avonds terugkwamen, hadden hun moeders iets voor me meegegeven. Ik voelde me net een kleine jongen. Van de een kreeg ik koek, van de ander vlees. Iedereen was erg aardig. 35 Na zijn militaire diensttijd, die hij gedeeltelijk in Suriname doorbracht, schreef hij zich in 1962 in voor de Katholieke Sociale Academie in Den Haag. Daar volgde hij de avondopleiding en overdag was hij 'de enige Surinaamse maatschappelijk werker in Nederland', zoals de Haagsche Courant hem in 1965 noemde. 36 Hij hield kantoor aan huis in de Van Lumeystraat, waar hij met zijn Nederlandse vrouwen kinderen woonde. Zijn werkzaamheden werden gesubsidieerd door het ministerie van Maatschappelijk Werk. Zodra de Surinamers zich in Den Haag meldden, ving Ganpat hen op. Die eerste opvang beschouwen sommigen achteraf als een stimulans voor Hindostanen om naar Den Haag en niet naar een van de andere grote steden te gaan. In een periode dat er nog nauwelijks familieleden en vrienden woonden, was opvang door een goed geïnformeerde groepsgenoot een welkom alternatief. Sommige mensen kwamen rechtstreeks naar hem toe, anderen kwamen via het Kabinet van de gevolmachtigd minister van Suriname. Ganpat onderhield contacten met verschillende bedrijven en ministeries en meestal volstond één telefoontje om iemand aan het werk te krijgen bij sigarettenfabrikant Laurens, bij Philips, bij verzekeringsmaatschappij De Olveh van 1879 of de PTT. Bemiddelen bij huisvesting was evenwel zijn belangrijkste taak. Vanwege de woningnood kwamen Surinamers de eerste jaren van hun verblijf meestal niet in aanmerking voor een eigen huis en was kamerbewoning de enige optie. Aanvankelijk vonden hospita's het geen enkel probleem om kamers aan Surinamers te verhuren. Zij belden Ganpat zelfs op wanneer er een kamer vrij was. Na een paar jaar verliep dat stroever en hielp zelfs het gebruikelijke bosje bloemen niet altijd meer. Ganpat begrijpt die verandering achteraf wel. Surinamers uit heel Nederland troffen elkaar in het weekend op de kamer van een Haagse landgenoot en dan werd er gegeten, gedronken en gedanst tot in de kleine uurtjes. Dat ging volstrekt in tegen de Nederlandse gewoonten. Soms moesten er ook barrières worden geslecht om aan een kamer te komen en weerstand worden geboden aan uitspraken van kamerverhuurders als: 'Heeft u een mes op zak?', 'Ik wil geen tweede neger in huis!', 'Ikwil geen kamers meer aan buitenlanders verhuren!'.37 Johan Gangadajal vertelde hoe hij in 1963 aan zijn kamer in Den Haag kwam. Op Schiphol hoorde hij dat er geen huisvesting voor hem was geregeld en alle hotels vol zaten vanwege de voetbalwedstrijd N ederland-brazilië. Via het Maatschappelijk Advies- en Informatiebureau (MAl) kregen we een adres op de Veenendaalkade 243. We hebben eerst gebeld, maar die mevrouw wilde, toen al, geen kamers meer aan buitenlanders verhuren. Er hadden twee verpleegsters gewoond en die hadden de

14 voor dat iemand ingezeept onder de douche stond en het water plotseling ophield te stromen. 's Avonds om acht uur ging het licht uit en ontstaken de Surinaamse kamerbewoners hun 0lielampjes. 39 Ook kregen de kamerbewoners regelmatig van hun hospita te horen dat zij niet teveel bezoek mochten ontvangen, omdat de vloerbedekking op de trap te snel sleet. Toen de Surinaamse vriendin van Leo Marapin naar Nederland kwam en hem regelmatig op zijn kamer in de Stephensonstraat bezocht, moest hij om die reden meer huur betalen. 40 Suriname op de Pasar Malam In '963 stond Harry Gan pat voor het eerst met verse tropische prod ucten op de Pasar Mal am in de Houtrusthallen. Hij importeerde zijn waren niet alleen uit Suriname, maar ook uit Indonesië vanwege de aanwezigheid van de vele Indische Nederlanders in Den Haag. Op de foto uit '975 staat Ganpat rechts. [H C J 125 boel verpest. We wisten dat er twee kamers waren met gebruik van keuken. Ze verzon allerlei smoesjes, maar we hebben een taxi gepakt en zijn ernaartoe gegaan. We belden aan en zij ontving ons op de trap met de mededeling dat het niet doorging. We bleven net zo lang zeuren tot ze ons uitnodigde voor de thee. Ik zei: 'Stel u nou voor dat u een moeder bent en uw zoon of dochter zoekt in het buitenland een kamer en krijgt die niet, wat zou u dan voelen?' Dat gaf de doorslag. Ik heb daar zes leuke jaren gehad. Naarmate we meer met elkaar omgingen, werd de verhouding steeds beter. Ik heb er tot mijn huwelijk gewoond. 38 Ook na een hartelijke ontvangst door een Nederlandse hospita was het nogal eens wennen aan de Hollandse gebruiken, vooral aan de Spreekwoordelijke zuinigheid. George Giasi kwam begin jaren zestig via zijn oom Harry Ganpat in pension Roos in de Van Galenstraat terecht. Warm water kregen de pensiongasten, onder wie veel Surinamers, alleen 's avonds. Vijftien cent in de automaat en dan was het snel douchen geblazen; het kwam regelmatig Ganpat besloot in 1965 het maatschappelijk werk voor gezien te houden. Het kostte te veel van zijn tijd en niemand stoorde zich aan zijn weekenden of vrije dagen. Belangrijker nog was dat hij het werk met steeds minder plezier deed. Het moment was aangebroken voor iets nieuws. Als geen ander zag hij de Surinaamse gemeenschap groeien en begreep hij dat er een afzetmarkt was voor Surinaamse producten. De overstap naar de handel maakte hij niet van het ene op het andere moment, die werd langzaam voorbereid. Het begon allemaal op de Haagse Pasar Malam, de inmiddels welbekende Indische jaarmarkt. Organisator Ellen Derksen, die hem kende van de tennisclub, nodigde Ganpat op een dag uit een kijkje te komen nemen en dat deed hij het laatste jaar dat de Pasar Malam in de Haagse Dierentuin werd gehouden. Bij de eerste Pasar in de Houtrusthallen, in 1963, was hij van de partij met een Surinamestand. Compagnon in deze onderneming was zijn vriend Evert Azimullah, de huidige ambassadeur van Suriname in Den Haag. Samen richtten zij het Organisatiecomité Surinaamse Manifestatie op, met Azimullah als voorzitter en Ganpat als secretaris. Zij waren tevens de enige leden, later ook verenigd in de West-Indian Trading Company Ganazi. Kwajongens waren we, zegt Ganpat achteraf en Azimullah bevestigt dat. Ganpat was een man met een geweldige overredingskracht. Beminnelijk ook. Je weigerde hem niet graag iets, maar hij deed altijd het dubbele terug. Op elk vlak. Hij was heel soci-

15 TROPICA IMPORT GROOTHANDEl TROPISCHE liroe TEN EN FRUIT ti Harry Ganpat begon zijn onderneming in tropische producten in de Marconistraat. AI snel breidde hij uit en verplaatste hij zijn wi n kei naar de Valkenboslaan en zijn groothandel naarde Wateringsestraat. [Pa rt. col I. R. Breslerl 126 aal, wist nooit nee te zeggen. Naast z'n minnetjes heeft hij erg veel plussen overgehouden. Het succes van de Pasar Malam was niet eenmalig. Ik stelde hem voor om in de business te gaan. Mijn studie in Amsterdam was leuk, maar dit was nog leuker. We hebben toen brieven laten drukken onder de naam: West Indian Trading Company Ganazi. We importeerden groenten. We hadden altijd een of twee Hollandse vriendinnen die het geld voorschoten. Dan konden we als grote zakenlieden gaan inklaren. We huurden een busje en overal waar we een Indische toko zagen, stopten we. We vroegen hoe kousenband heette in het Maleis: katjang panjang. En dan vroegen de mensen of we het elke week konden leveren. We hadden grote manden met pepers en groenten. In de praktijk hadden we net genoeg geld over om die meisjes terug te betalen, maar winst was er niet bij. Het was allemaal vers spul, dus we moesten het dezelfde dag kwijt. Toen het uiteindelijk professioneel begon te lopen, ben ik eruit gestapt. Het was leuk geweest. Op dat moment heb ik gezegd: 'Hier scheiden onze wegen, ik ga nu echt studeren.'41 Zijn eerste tropische winkeltje opende Ganpat, met hulp van de Haagse makelaar Zeilstra, in de Marconistraat, hoek Galileïstraat. Dat was begin Hij zocht contact met een aantal grote bedrijven en het was Theo Louwers van

16 127 Sillevoldt die hem op weg hielp in de wereld van de groothandel in tropische producten. Om hem te assisteren liet Ganpat zijn neef George Giasi overkomen. In het winkeltje was een keur aan tropische groenten en gedroogde vissoorten uit Suriname te vinden. Alles was per vliegtuig aangevoerd; de vis in kartonnen dozen, het gepekelde vlees in emmers en de groenten in mandjes. Toen de zaak goed begon te lopen - Ganpat had inmiddels ook een kraam op de markt aan de Herman Costerstraat - werd de winkel in de Marconistraat pakhuis annex kantoor en opende hij op de Valkenboslaan een tweede winkel. De meeste Surinamers zullen zich deze zaak herinneren als de eerste tropische winkel in Den Haag, met de vanzelfsprekende naam Tropica. Daarnaast richtte Ganpat een importbedrijf voor tropische groenten op. Eerst kwamen de spullen vooral uit Suriname, maar Den Haag met al zijn Indische Nederlanders vormde natuurlijk ook een afzetgebied voor Indonesische producten. Zo begon de handel met Indonesië, later uitgebreid naar Thailand en India. Maar iemand die kilo groenten importeert, moet er zeker van zijn dat hij die afzet. Daarom opende Ganpat al snel zaken in Amsterdam (Albert Cuyp) en Rotterdam (West-Kruiskade) en verhuisde het pakhuis naar een grotere behuizing in de Wateringsestraat. Op zaterdag deden de meeste mensen hun boodschappen en stonden ze op de Valkenboslaan in de rij voor de eerste roti's die voor f 1,75 per portie werden gemaakt. De bloedworst leverde Max Adrianus en uit Brussel kwam de fa sjong (een Chinese worstsoort) voor de nasi goreng. De spullen voor de medewerkers van de Indiase en Pakistaanse ambassade in Den Haag betrok Ganpat uit Londen, want zij wilden hun eigen specerijen, rijst en chapattimeel. Via Den Haag kwamen deze producten ook bij de Indiase gemeenschap in Bonn en Brussel terecht. Toen Indiërs uit Oeganda, op de vlucht voor Idi Amin, in Spijkenisse neerstreken, kwam Ganpat hun zijn Indiase levensmiddelen bezorgen. Maar het waren niet alleen Surinamers en Indiërs die zich door Ganpat lieten bedienen. De aanwezigheid van Indische Nederlanders en Indonesiërs in de stad maakte dat er ook vraag was naar andere tropische producten: nangka's, kangkoeng, peteh, ramboetan en salak. Een netwerk van Indische toko's en restaurants, over Nederland verspreid, werd door Ganpat bevoorraad, om te beginnen de bekende toko Persoon op de Laan van Meerdervoort. Ook Hollanders bezochten zijn zaak. Zij kwamen niet uit nieuwsgierigheid, maar omdat zij in militaire dienst in Suriname kennis hadden gemaakt met het Surinaamse eten en dat in Den Haag aan hun familie en vrienden wilden voorzetten. Net als bij de Indonesische en Chinese restaurants heeft Defensie ook voor het Surinaamse eten een baanbrekende functie vervuld. Ganpat trok zich na verloop van tijd uit de eerste tropische winkel van Den Haag terug. Zijn neef George Giasi nam de zaak over en begon in september 1973 Winkel George in de Weimarstraat, inmiddels eigendom van zijn zoon. Giasi zelf runt nu het reisbureau Georgia's Tours schuin tegenover de winkel. Daar boeken de Haagse Surinamers hun reizen, die hen allang niet meer alleen naar Suriname, maar ook naar India, Mauritius en Singapore voeren. Kabhi Kabhie Het hoofdstuk Ganpat kan niet worden afgesloten zonder het over filmvertoningen te hebben. Omstreeks 1961 begon hij ermee; naast de West-Indian Trading Company Ganazi kwam er toen een West-Indian Film Society. In de begintijd werden er vooral documentaires over Suriname en India gedraaid van de Rijksvoorlichtingsdienst, op zondagmiddag in een zaaltje op de Thomsonlaan. Al gauw werd het daar te klein en stapten ze over naar gebouw De Haard in de Daguerrestraat. Daar werden de documentaires afgewisseld met 35 mm films. Er was echter maar één projector, zodat de film elke 12 à 13 minuten moest worden onderbroken om een nieuwe spoel op te zetten. Dat duurde een paar minuten en bij Hindostaanse speelfilms, die gemiddeld drie uur duurden, ging de spanning er dan wel af. Om die reden vonden de vertoningen vanaf 1963 plaats in het Museum voor Onderwijs in de Hemsterhuis-

17 WEST-INDIAN FILM SOCIETY Den H.. o Kanloor: vil n Lumeysltilill 35. Tel FilmUlIl: Mu~eum voor hel Onderwijs, HemslerhuisslrZll3! 2e Amste,dam Kantoor: Waaktr"e! 102', Tel Utrecht Filmzaal. l epelenburg 1 Kanloor: NIJen rodelaan 17. Tel D. Wal.tndl.,. f,lm Socoel/" VOOI'IO~Pfoten ",u h~1 ~r dll t de fll"" he, ""."', vnl""l"e'- en ch:<n.1ve polenu",1 ktl rm'cjt wu.de~ medium r. 'IOO' hel lol tl.nd b<enocn... ondll:.t,ttg ~"P!""\en men "." niil>c'1. DItO def" VriJkHcn (Sur I OprlthtJog:t4agSvr Ioogt.en Vet.. MtI\IIn ~.. In '963 begon Harry Ganpat met de vertoning van Hindostaanse films in het Museum voor Onderwijs in de Hemsterhuisstraat. Vanwege de grote belangstelling moest hij later uitwijken naar de bioscopen Seinpost en Studio [Part. coll. E. Azimullah] ~ De eerste Surinaamse voetbalcl u bin Den Haag, Toofan, werd in '962 opgericht. Johan Gangadajal, op de foto uit '963 derde staand van links, is sinds '964 voorzitter. [Part. col I. J. Gangadajal] 128 Vyayanthimal", actrice en danseres straat; een bioscoop met twee projectoren en plaats voor zo'n tweehonderd mensen. De voorstellingen draaiden op vrijdagavond en het zat er altijd vol met Hindostanen, die overal vandaan kwamen, tot uit België. Ook medewerkers van de Surinaamse, Indiase en Pakistaanse ambassades bevonden zich onder het publiek. Mensen die in Den Haag bij kennissen op bezoek kwamen, combineerden dat met een avondje film. Het succes van de filmvertoningen maakte dat de overgang naar de grotere theaters niet kon uitblijven. Op zondagmiddag werden voortaan voorstellingen in theater Seinpost gegeven, later volgde Studio Beide theaters werden belangrijke ontmoetingsplekken. De grote films draaiden in Seinpost, kleinere films in Studio 2000 en films die al een paar keer waren vertoond, gingen naar Studio de Luxe in de Kettingstraat. Daar werden tot 1967 de hele week Hindostaanse films gedraaid. De distributie breidde zich ook naar bioscopen buiten Den Haag uit, onder meer naar Rotterdam (het Venster) en Amsterdam (Victoriatheater en theater De Liefde). Bij elkaar waren er zo'n vijftien vertoningsplekken in Nederland en België (Antwerpen). Ganpat haalde zijn films niet uit Suriname of India, maar uit Londen. Dat was goedkoper en verliep efficiënt. Het was overigens onmogelijk om, zoals weleens is gesuggereerd, de filmblikken tussen de groenten mee te sturen. 42 Die blikken wogen tientallen kilo's. De films uit Londen, doorgaans vijf, zes films tegelijk, kwamen per auto. De helft kocht ik. Dat waren A-klasse films, die kon je na vijf jaar nog draaien. Maar die andere films huurde ik. Uit India haalde niemand films, dat was veel te duur voor Nederland alleen. In Londen hadden ze de koe al gemolken en wat er overbleef kwam naar Den Haag. Als er een dure, grote film kwam, wilde je in een weekend dat ding eruit halen. Dan draaide je hem op verschillende locaties tegelijk. Het was een uurtje rijden naar Utrecht, een uurtje naar Rotterdam en je plande het zo dat als je pech kreeg onderweg, je het toch nog kon halen. Maar dat gebeurde niet vaak hoor, misschien vier, vijf keer. We hebben heel grote films gehad, zoals Amar Akbar Anthony en The Great Gambler. Op Kabhi Kabhie heb ik heel veel winst gemaakt. 43 Er was doorgaans een man of tien met de filmvertoningen bezig. Op de dag van de voorstelling werd het programma voor de volgende week bekend gemaakt. Affiches hingen alleen aan de bioscoop, want reclame was niet nodig in een tijd dat Hindostanen het nieuws nog aan elkaar doorvertelden. De overstap naar videofilms heeft Ganpat niet meer gemaakt. Dat deed John Rambali, die in 1982 met de videotheek Ram op de Beeklaan begon en zelf ook videofilms uit Engeland importeerde. Harry Ganpat was toen al bezig zijn zaken af te bouwen. Een nieuwe onderneming met een reisbureau op de Laan van Meerdervoort liep op niets uit en in 1985 besloot hij terug te keren naar Suriname. Geen takki takki op het veld Toen Leo Marapin in 1968 naar Den Haag kwam, meldde hij zich direct bij een voetbalvereniging aan de rand van de stad. Hij hield van het verenigingsleven, dat was in Suriname al gebleken. Maar de combinatie van een baan, op kamers wonen, zaterdagochtend boodschappen doen en dan ook nog om 10 uur op het voetbalveld present zijn, was net iets te veel van het goede. Bovendien had niemand bij de club begrip voor zijn situatie als alleenstaande nieuwkomer en werd hij, als hij te laat kwam,

18 zonder pardon naar de bank verwezen. Leo vond een alternatief in de Hindostaanse club Toofan. We speelden nu op zondag. Het waren je eigen mensen. Je praat Nederlands, Surinaams, Hindostaans, alles door elkaar. Je ziet ook andere mensen, nieuwkomers, mensen die pas gekomen zijn en dan uitroepen: 'Hé, ben jij er ook? Waar is die en die?' Het was een plek waar je elkaar ontmoette. Ik ging om 10 uur van huis en was om 7 uur pas terug. De oprichters van Toofan, L. Swami Persaud, R. Soerdjoesing en S. Badrising, waren lid van de jongerenvereniging Manan. Zij wilden een andere wind door de club laten waaien en richtten een voetbal- annex dansvereniging op. Die bestaat nog steeds als de Surinaamse Sport Vereniging Toofan. 44 Den Haag telt inmiddels meerdere zogenaamde allochtone voetbalverenigingen, maar Toofan, opgericht in 1962, is de oudste en landelijk gezien de op een na oudste - Real Sranang uit Amsterdam bestaat iets langer. De club nam in 1963 voor het eerst deel aan de competitie, met dispensatie, want ze moesten minstens drie elftallen hebben en ze hadden er toen nog maar twee. Het waren niet uitsluitend Hindostaanse jongens die bij de club speelden, ook creoolse en Hollandse jongens kwamen voor Toofan uit. Het was ook altijd de bedoeling geweest van Johan Gangadajal, voorzitter sinds 1964, om die culturele diversiteit binnen de club in stand te houden, maar hij kon niet voorkomen dat zich mettertijd groepjes afscheidden. Het aantal etnische groepen binnen de Surinaamse bevolkingsgroep laat zich goed aflezen aan de ontwikkeling van sportverenigingen...., Veel Surinaamse clubs in Den Haag zijn buurt-

19 De adresseermachine van de voetbalclub Toofan bediende Johan Gangadajal op zijn kamer aan de Veenendaal kade. [Part. co ll. J. Gangadajal) gebonden, aan een buurt in Paramaribo welteverstaan. Zo verwijst Toofan (typhoon) naar een buurt in Paramaribo waar een Hindostaanse club met dezelfde naam bestond. De later opgerichte TakdierBoys (later TAC '90), eveneens Hindostaans, trok vooral leden uit de omgeving van het Pad van Wanica aan. Alleen Remo (Hindostaans) had geen voorganger in Suriname. Andere Surinaamse clubs die op basis van etnische achtergrond zijn gevormd, waren de in 1968 opgerichte creoolse vereniging Robin Hood en de daar later uit voortgekomen vereniging De Ster, die de Javaanse populatie vertegenwoordigde. Maar veel Surinamers spelen bij 'gewone' Haagse clubs. Zij melden zich daar direct aan, al komt het ook voor dat wanneer zich bij een Surinaamse club talentvolle spelers ontwikkelen, zij de overstap naar een Hollandse club maken, vooral vanwege de betere voorzieningen. Discriminatie op het veld vormt een rode draad in de geschiedenis van de Surinaamse sportverenigingen in Den Haag. Dat is ook nog niet echt veranderd. Zowel de creoolse als de Hindostaanse voetbalclubs hebben de ervaring dat de scheidsrechter de toon voor de wedstrijd zet. Robin Hood behoorde tot een van de sterkste clubs in de onderafdeling. Maar wat ons opbrak waren de zaken op het sportveld. Heftige discriminatie, dat begon al bij de scheidsrechter. Die zei bijvoorbeeld voor de wedstrijd tegen mijn aanvoerder dat er op het sportveld niet van dat 'takki takki' gebezigd mocht worden. Taal is zo dynamisch en als je je moet uitdrukken, doe je het gewoon in je eigen taal. Onze jongens van het eerste elftal instrueerden we dan om zich gedeisd te houden en we gaven ook boetes wanneer bleek dat iets niet door de beugel kon. Ik moet zeggen, ze hielden zich er wel aan. 45 Er was een scheidsrechter die al voor aanvang van de wedstrijd begon te zeggen dat als er geen Nederlands werd gesproken, ze konden inrukken. Ik ging op hem af en vroeg ofhij problemen had. U bent aangesteld als scheidsrechter om deze wedstrijd te fluiten. U gaat dat doen zonder vooroordelen of u gaat een wedstrijd fluiten waarin ik mijn spelers de opdracht geef om uitsluitend Surinaams te praten. Als u dat niet wilt, kunt u nu vertrekken. Beleefdheidshalve moet je hier natuurlijk de voertaal spreken en natuurlijk zijn al onze clubbladen in het Nederlands geschreven. Maar voetbal is emotie. Als de speler iets doet om zijn ploeg te bevoordelen, fluit dan!46 Fluiten gebeurde niet alleen op het voetbalveld. Met de komst van Surinamers naar Den Haag kwamen ook de eerste gevederde vrienden mee. Oldpap was negen jaar oud toen hij in 1969 in de bagage van Sonnylall Bisoendial naar Den Haag kwam. 47 Hier was hij enig in zijn soort en als hij in z'n kooitje voor het open raam van de woning in de Kraijenhoffstraat hing, stopten er beneden auto's met Surinamers. Zij luisterden naar het mooie geluid dat het vogeltje voortbracht. Daar konden de Nederlandse kanaries, die surrogaat twatwa 's die ze hier hadden aangeschaft, niet tegenop. Toch zou het nog ruim tien jaar duren voordat Surinamers in Den Haag het voorbeeld van Bisoendial volgden. Dat gebeurde pas na de onafhankelijkheid van Suriname. Toen waren er voldoende twatwa's en pico/ets (bekende zangvogels) in Den Haag om de oprichting

20 Toen Sonnylall Bisoendial (uiterst links) in 1969 naar Den Haag kwam, nam hij zijn twatwa mee. In 1980 richtte hij de Surinaamse zangvogelvereniging Beef Free op; de eerste competitie vond een jaar later plaats op het Malieveld. [Rinus de Hilster, HC] 131 van een vereniging te rechtvaardigen en, net als in Suriname, wedstrijden te organiseren. BeefFree, de eerste Surinaamse zangvogelvereniging in Nederland, zag in 1980 in Den Haag het licht. De eerste competitie, met deelnemers uit heel Nederland, vond een jaar later plaats op het Malieveld. 48 De wedstrijden misten het verbale geweld en uiterlijk vertoon van die in Suriname, waar de rivaliserende partijen elkaar allang van tevoren uitdaagden en schrik aanjoegen. Bisoendial introduceerde een ander competitiesysteem: de leden van de vereniging komen na een loting tegen elkaar uit, dat kunnen dus ook familieleden of vrienden zijn. Tijdens de wedstrijden worden twee vogels (mannetjes) op een halve meter afstand van elkaar geplaatst; in een kwartier moeten ze zoveel mogelijk fluiten, terwijl een scheidsrechter de score bijhoudt. De prijs komt toe aan de vogel die de meeste slagen maakt. In Nederland komen de vogels tot zo'n 160 à 162 slagen per minuut, iets meer dan in Suriname. Hoewel er inmiddels duizenden twatwa's in Den Haag worden gehouden - Bisoendial heeft er zelf veertien - heeft het enige tijd geduurd voordat Hagenaars aan het fenomeen gewend waren. Bisoendial herinnert zich de eerste jaren op het Malieveld nog levendig. In het begin hadden we veel problemen met de politie. Soms kwamen ze wel met tien auto's naar het Malieveld omdat ze niet begrepen wat wij deden. Ze zagen ons daar wel staan met die kooitjes op stokken in de grond, waarin zwarte vogels zaten. Maar ze trokken de conclusie dat we kraaien aan het

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Alleen is maar alleen

Alleen is maar alleen 177 177 HOOFDSTUK 11 Alleen is maar alleen WOORDEN 1 1 Heb jij het ook zo...? a los b druk 2 Aan welke... van de stad woon jij? a kant b plek 3 O, daar? Daar woont ook een... van me! a omgeving b kennis

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

Welkom in de Open Hof

Welkom in de Open Hof Welkom in de Open Hof Opw. 616 Gez. 434: 1, 2, 5 Ps51: 5 El 458 Opw. 411 Gez. 182: 1, 2, 6 Gez. 44: 1, 2, 3 Genesis 29: 1-35 Mededelingen Voorganger : ds. Arie Reitsema Schriftlezing: Jan Leo de Hoop Voorbede

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Voor Maresa Jacobse: bedankt voor al je hulp Proloog: 7 januari Chantal dekte de tafel en keek op de klok. Nog even en dan was Menno er ook. Vanavond aten ze weer met zijn drieën. Soms vond ze dat nog

Nadere informatie

Bedrijven safari. Daphne Meijer 0821393 CMD 1c

Bedrijven safari. Daphne Meijer 0821393 CMD 1c Bedrijven safari Daphne Meijer 0821393 CMD 1c TamTam Korte historie van het bedrijf Tam Tam is in 1996 opgericht door Paul en Bart Manuel. Paul en Bart zijn als partners aan Tam Tam verbonden en spelen

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

London. klas 2B kompas. Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink

London. klas 2B kompas. Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink London klas 2B kompas Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink Dag 1 Klas 2b van het kompas moesten allemaal verzamelen op het station Breda. Daar werden de kinderen uitgezwaaid door hun ouders. De kinderen

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Het jaarlijks Kerstfeest

Het jaarlijks Kerstfeest Het jaarlijks Kerstfeest Voor het tweede opeenvolgende jaar was LLT voor het kerstfeest te gast bij restaurant Den Eyck in Kasterlee. Dit jaar, op 17 december 2011, waren de weergoden ons gunstiger gezind.

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Belevenis van een jeugd

Belevenis van een jeugd Belevenis van een jeugd Eerste druk, 2014 2014 Bram Oort Coverfoto: Bram Oort isbn: 9789048431519 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden,

September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande. Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst. Hallo mede dierenvrienden, September 2008 Door: Charlotte Storm van s Gravesande Bijbehorende foto's: zie onderaan de tekst Hallo mede dierenvrienden, Na mijn indrukwekkende reis naar India, is mij gevraagd om een kort verhaaltje

Nadere informatie

De pretoogjes van De Zonnestraal

De pretoogjes van De Zonnestraal De pretoogjes van De Zonnestraal "Ik draai d r niet om heen, je mag het best weten. De eerste keer dat ik hier aankwam, begin maart was dat, heb ik een portie staan janken, echt hartverscheurend gebruld.

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Toespraak van Anouchka van Miltenburg, Voorzitter van de Tweede Kamer, bij de bijeenkomst van de Stichting Herdenking 15 augustus 1945, op 14 augustus 2015 in de Tweede Kamer We dachten dat we na de capitulatie

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook:

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook: Weten jullie hoe Sinterklaas van Spanje naar Nederland komt? Ja? Met de fiets? Nee! Met de stoomboot, natuurlijk! Het is een heel gedoe voordat Sinterklaas en zijn Pieten kunnen vertrekken. Je wil niet

Nadere informatie

K.v.K. 40.536.902, Amsterdam. ABN AMRO 46.16.01.540 www.verenigingaaneen.nl Pagina 1 van 6

K.v.K. 40.536.902, Amsterdam. ABN AMRO 46.16.01.540 www.verenigingaaneen.nl Pagina 1 van 6 Vereniging Postbus 95168 1090 HD Amsterdam Pagina 1 van 6 Verslag 1990-2006 Vereniging AANEEN te Amsterdam Inhoudsopgave: A. Verslag 1990-2006... 2 Amsterdam, 2006. www.verenigingaaneen.nl Pagina 1 van

Nadere informatie

gegeven. Op een later moment lieten de handtekeningenjagers het afweten.

gegeven. Op een later moment lieten de handtekeningenjagers het afweten. In herinnering ga ik terug naar het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw. Radio was als het ging om de commerciële stations actief vanaf internationale wateren glorieus. Hilversum 3, dat 6 jaar

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks De kerker met de vijf sloten Crista Hendriks Schrijver: Crista Hendriks Coverontwerp: Pluis Tekst & Ontwerp ISBN: 9789402126112 Crista Hendriks 2014-2 - Voor Oscar... zonder jou zou dit verhaal er nooit

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

van carnaval tot kerst

van carnaval tot kerst vier kant reeks van carnaval tot kerst 20 feesten & dagen om te onthouden Driekoningen Driekoningen is elk jaar op 6 januari. Op deze dag wordt het bezoek van drie wijze mannen aan het pasgeboren kindje

Nadere informatie

Bali! vriendinnen. LENTEMODE! Kleurijke Bloemen Prints

Bali! vriendinnen. LENTEMODE! Kleurijke Bloemen Prints Libelle Jaargang 2011 - Speciale Uitgave Nr. 1 INTERVIEW WHITTY DE WIT Stoppen met vogels jagen was moelijk, maar ook een opluchting 100 vrouwen over de multiculturele samenleving PSYCHOLOGIE VAN ALLEDAG;

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Sterdienst 8 februari 2015 Oosterkerk: Thema: Mag ik mij even voorstellen, n.a.v. Lukas 19, 1 10 Jezus en Zacheus. Ds.

Sterdienst 8 februari 2015 Oosterkerk: Thema: Mag ik mij even voorstellen, n.a.v. Lukas 19, 1 10 Jezus en Zacheus. Ds. Sterdienst 8 februari 2015 Oosterkerk: Thema: Mag ik mij even voorstellen, n.a.v. Lukas 19, 1 10 Jezus en Zacheus. Ds. Evert Jan Hefting Mag ik me even voorstellen? Mijn naam is Zacheüs, oppertollenaar

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Suriname Voorwoord Ik houd mijn werkstuk over het land Suriname. Ik heb het onderwerp gekozen omdat mijn oom uit Suriname komt en ik het daarom ook een heel interessant land vind waar ik graag meer over

Nadere informatie

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij?

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij? Nederland Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Waar? (vul in) Op de. in (plaats) Waarom zijn al die mensen daar?... Welke bekende persoon is er altijd bij?. Hoe heet het meisje rechts? Haar moeder viert

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

Echt vrij waren we niet

Echt vrij waren we niet Echt vrij waren we niet Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Stufe 1. Kreuzen Sie die richtige(n) Lösung(en) an. 1. Waar kom je a) van. b) vandaan. c) vandaag. 2. u Duitse? a) Bent b) Ben c) Zijn

Stufe 1. Kreuzen Sie die richtige(n) Lösung(en) an. 1. Waar kom je a) van. b) vandaan. c) vandaag. 2. u Duitse? a) Bent b) Ben c) Zijn Stufe 1 i1 Kreuzen Sie die richtige(n) Lösung(en) an. 1. Waar kom je a) van. b) vandaan. c) vandaag. 2. u Duitse? a) Bent b) Ben c) Zijn 3. heet jij? a) Wie b) Wat c) Hoe 4. Hoe gaat het met? a) jou b)

Nadere informatie

Op mijn vraag hoe de oprichting van UGHV nu precies in zijn werk is gegaan vertelt ze het volgende:

Op mijn vraag hoe de oprichting van UGHV nu precies in zijn werk is gegaan vertelt ze het volgende: Op een koude woensdagavond heb ik de stoute schoenen maar eens aangetrokken en ben een paar meter van mijn huis gelopen om mijn naaste buurvrouw en tante, Riek Erinkveld eens te interviewen. Zoals de meeste

Nadere informatie

Het lam. Arna van Deelen

Het lam. Arna van Deelen Het lam Arna van Deelen Hij leunde vermoeid op zijn staf, starend over de eindeloze velden. De kudde lag verspreid onder de bomen, die op deze tijd van de dag voor wat schaduw zorgden. Hij legde zijn hand

Nadere informatie

ACTIVITEITENKALENDER JUNI

ACTIVITEITENKALENDER JUNI ACTIVITEITENKALENDER JUNI Uitgelicht Maandag 4 juni Officiele Immigratiedag Woensdag 6 juni 09.00-10.30 Gezamenlijk Ontbijt Vrijdag 8 juni Start EK Voetbal Zondag 10 juni 15.00-17.00 Toneelstuk Purkhan

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Jeugdkamp Inside Out!

Jeugdkamp Inside Out! Jeugdkamp Inside Out! Maandag 25 juli 2011: Op 25 juli is het dan weer zover. Om kwart voor 7 s avonds arriveert de bus van de Jong Tours. We verwelkomen de jongeren met een hapje en een drankje en we

Nadere informatie

D Artagnan gaat naar Parijs

D Artagnan gaat naar Parijs D Artagnan gaat naar Parijs Artagnan reed op zijn oude paard, een uitgeputte knol met een trieste blik. Ook al was zijn paard op zijn minst vreemd te noemen en ook al waren de kleren die hij droeg verbleekt,

Nadere informatie

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 12/11/14 1 LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 1. (lezen) Ik.... een lange tekst. 2 Hij.... een moeilijk boek. 3. Zij.... een gemakkelijk tekstje. 4..... jullie veel? Ja, wij.... graag kinderboeken.

Nadere informatie

Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen. Aya Ezawa, Universiteit Leiden

Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen. Aya Ezawa, Universiteit Leiden Indië Lezing, 8 maart 2016, Amsterdam Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen Aya Ezawa, Universiteit Leiden Mijn doel in deze lezing is een beeld schetsen van de ervaringen van Japans-Indische

Nadere informatie

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail. 't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.com Het aapje en de sleutels Er was eens een man en die had de sleutels

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

13 37 38 39 43 100 EXMENVRGEN IJ HET FOTOOEK EN DE FILM NR NEDERLND Nummer Vraagtekst Correcte antwoord vb01 U ziet de Nederlandse vlag. Wat zijn de kleuren van de Nederlandse vlag? vb02 U ziet een foto.

Nadere informatie

Schoolkamp 2015, Jacco

Schoolkamp 2015, Jacco Schoolkamp 2015, Jacco We gingen om 10:30 weg met de bus, eigenlijk moesten we met de fiets maar het stormde hard. Met de bus reden we naar Basal, daar werd verteld wat ze deden en we gingen stenen zoeken.

Nadere informatie

Hoeveel jaar ben je al lid van RWB? 14 jaar.

Hoeveel jaar ben je al lid van RWB? 14 jaar. Het seizoen zit er bijna op, het eerste speelt nog in de nacompetitie voor promotie, de jeugdtoernooien gaan beginnen en we hebben nog twee evenementen te goed om dit voetbalseizoen af te sluiten. Als

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

Zondag, 18 oktober 2015.

Zondag, 18 oktober 2015. Zondag, 18 oktober 2015. Nadat we gisteren eerst nog de familiedag hadden gevierd, heel gezellig, met haast iedereen, Heeft Ria mij weggebracht naar het station van Hengelo. Vincent, Angelique, Bobbie

Nadere informatie

Nieuwsbrief SHIB september 2013

Nieuwsbrief SHIB september 2013 Nieuwsbrief SHIB september 2013 www.shib.nl info@shib.nl Postbus 250, 3770 AG Barneveld Bankrekening 1526.55.018 t.n.v. SHIB SHIB 10 jaar en meer Al eerder lieten we weten: SHIB bestaat dit jaar 10 jaar!

Nadere informatie

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg De Elfstedentocht Nou daar gaan we dan, onze eerste automeeting met de A112. We hadden er veel zin in en natuurlijk veel te vroeg wakker. Dus door de polder scheuren in de vroegte met de net gepoetste

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

Wat was voor jou de belangrijkste reden om aan dit project mee te werken?

Wat was voor jou de belangrijkste reden om aan dit project mee te werken? Carpe Diem! Afgelopen december vertrokken vijf Nederlandse dames naar het prachtige Zuid-Afrika om hier mee te werken aan een summerschool in een township in Hermanus. Dit is een project van People4Change,

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Hotel Zilven (1930-1945)

Hotel Zilven (1930-1945) Hotel Zilven (1930-1945) Hotel Zilven voor 1940 Dit verhaal is opgetekend door de kleindochter naar informatie van Ina Hermina Peeters, geboren op 5 december 1928 Sumatra, Indonesia en rond 1930 naar Nederland

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Hub Reneerkens (1911-1982)

Hub Reneerkens (1911-1982) Hub Reneerkens (1911-1982) Mensen die Hub Reneerkens gekend hebben kunnen zo wel enkele verenigingen opnoemen waarbij hij was betrokken. Tel je die verenigingen en instanties bij elkaar dan kom je tot

Nadere informatie

Waar winkelen de inwoners van de gemeente Ede? Een onderzoek op basis van 304 winkelmomenten

Waar winkelen de inwoners van de gemeente Ede? Een onderzoek op basis van 304 winkelmomenten Waar winkelen de inwoners van de gemeente? Een onderzoek op basis van 304 winkelmomenten In opdracht van de SGP Door Studentenpool Bestuurlijke Bedrijfskunde Academie Mens & Organisatie Christelijke Hogeschool

Nadere informatie