Inhoud VOORWOORD Inleiding Beknopte historiek van het Hageland door Dr. Bart Minnen Omgevingsanalyse Situering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoud VOORWOORD... 2 1 Inleiding... 3 2 Beknopte historiek van het Hageland door Dr. Bart Minnen... 6 3 Omgevingsanalyse...10 3.1 Situering...10 3."

Transcriptie

1 Inhoud VOORWOORD Inleiding Beknopte historiek van het Hageland door Dr. Bart Minnen Omgevingsanalyse Situering Demografie Sociaal-ecomomische gegevens Onderwijs Landbouw Natuur en landschap Plattelandsbeleid Toerisme Cultuur Bestuurskracht van de gemeenten Bestaande samenwerkingsverbanden Inventaris Erfgoedactoren in de regio Erfgoedexpertise in omliggende regio's Bestaande cultureel-erfgoedbeleid per gemeente De sector aan het woord: gesprekstafels SWOT- analyse Inventaris van sterktes en zwaktes, kansen en bedreigingen Matrix Beleidsprioriteiten in volgorde Missie en visie Doelstellingen Begroting Toekomstvisie Projectvereniging Bijlagen

2 VOORWOORD In het Hageland is er een cultuur van samenwerken. Zo bestaan er al verscheidene samenwerkingsverbanden in allerlei sectoren. Vanaf nu kan er ook structureel worden gewerkt rond cultureel erfgoed. Want dankzij de oprichting van de projectvereniging 'Erfgoedregio Hageland' en de opmaak van het cultureel-erfgoedbeleidsplan zal het cultureel erfgoed in de toekomst nog beter gekoesterd en bewaard worden over gemeentegrenzen heen. De samenwerking tussen diensten cultuur, toerisme en vrije tijd, burgemeesters en schepenen en de ondersteuning vanuit de provincie Vlaams-Brabant en de waardevolle input van erfgoedorganisaties en verenigingen, van culturele instanties en vrijwilligers in de regio zorgde ervoor dat het intergemeentelijk samenwerkingsverband 'Erfgoedregio Hageland' de lijnen heeft kunnen uittekenen voor een duurzaam erfgoedbeleid voor het Hageland. Een cultureel-erfgoedconvenant met de Vlaamse Gemeenschap afsluiten zou een hefboom zijn voor de hele regio om deze beleidslijnen rond cultureel erfgoed op een kwalitatieve manier verder uit te bouwen. Burgemeester André Peeters Stad Aarschot Burgemeester Hans Vandenberg Gemeente Bekkevoort Burgemeester Mark Cardoen Gemeente Bierbeek Burgemeester Guido Langendries Gemeente Boutersem Burgemeester Jan Laurys Stad Diest Burgemeester Jean Vanschoubroek Gemeente Glabbeek Burgemeester Jean-Pierre Taverniers Gemeente Hoegaarden Burgemeester Hans Eyssen Gemeente Holsbeek Burgemeester Kris Colsoul Stad Landen Burgemeester Marc Wijnants Gemeente Linter Burgemeester Dirk Claes Gemeente Rotselaar Burgemeester Manu Claes Stad Scherpenheuvel-Zichem Burgemeester Chris Desaever-Cleuren Gemeente Tielt-Winge Burgemeester Paul Dams Gemeente Tremelo Burgemeester Jos Ceyssens Stad Zoutleeuw Gedeputeerde Elke Zelderloo Provincie Vlaams-Brabant 2

3 1 Inleiding Erfgoedregio Hageland: hoe het begon door Johan De Rocker In het najaar van 2009 nodigden de erfgoedcellen van Sint-Truiden en Tongeren de Vlaams- Brabantse steden Zoutleeuw en Landen uit om de opstart van een regionale samenwerking rond erfgoed te bespreken in het kader van een cultureel-erfgoedconvenant voor het Limburgs Haspengouw. Als aangrenzende gemeenten zouden Landen en Zoutleeuw kunnen toetreden tot dat convenant. De cultuurbeleidscoördinatoren van de twee Vlaams-Brabantse steden werkten aanvankelijk inhoudelijk mee via een kerngroep en een planningsgroep. Al snel werd echter duidelijk dat een formeel engagement van de twee steden om in de eigenlijke werking in te stappen niet voor de hand lag. Aangezien gemeenten maar tot één intergemeentelijk samenwerkingsverband rond erfgoed kunnen toetreden, bleek een samenwerking over de provinciegrens heen een struikelblok. Zowel Landen als Zoutleeuw, voor wie erfgoed steeds als belangrijk werd beschouwd, hadden de voorkeur om binnen de provincie Vlaams-Brabant de mogelijkheid van een erfgoedconvenant af te tasten. Al snel viel de focus op de regio Hageland. Na een informele rondvraag bij andere Vlaams-Brabantse gemeenten, bleek de interesse niet gering. Ook de provincie bleek het idee wel genegen om binnen het cultuurbeleid samenwerking rond cultureel erfgoed te stimuleren. Na positieve ervaringen in verband met de totstandkoming van het pilootproject in de regio Pajottenland-Zennevallei, dat in 2010 werd goedgekeurd door de Vlaamse overheid, was de provincie aangenaam verrast dat de vraag naar regionale erfgoedwerking ook in het Hageland leefde. Ze besloot om de enthousiaste cultuurbeleidscoördinatoren te ondersteunen bij de opstart van een begeleidingstraject dat moest leiden tot een Hagelands erfgoedverhaal. Begin 2011 werd er gezocht naar een projectcoördinator en in maart werd Lena Lansbergen aangesteld. Zelfstandig consulent Els Tijskens begeleidde de Hagelandse stuurgroep inhoudelijk en dacht samen met hen na over missie, visie, doelstellingen en acties. Rebecca Schoeters, museumconsulent van de provincie Vlaams-Brabant, stelde een methodiek voor de SWOTanalyse voor. Verder konden de dienst cultuur, de cel erfgoed van de provincie Vlaams- Brabant en de regiocoördinator van Pajottenland-Zennevallei vanuit hun eigen expertise en ervaringen de Hagelandse stuurgroep bijstaan in het traject. Het voorliggende beleidsplan is een breed gedragen en goed doordacht werkstuk geworden. Met de opgerichte projectvereniging kunnen we nu beginnen werken aan het bewaren van ons Hagelandse erfgoed voor de toekomst, zodat er ook nog een toekomst is voor ons erfgoed. Het traject Op 16 mei 2011 werd gevraagd aan de twintig Hagelandse gemeenten of ze wilden instappen in het traject naar een cultureel-erfgoedbeleidsplan voor het Hageland. Zestien gemeenten gingen principieel akkoord om iemand deeltijds vrij te maken om mee te werken aan het beleidsplan, een financiële bijdrage te leveren vanaf 2013 en om mee te onderhandelen over de op te richten projectvereniging. Later in het traject besloot ook de gemeente Holsbeek om toe te treden, toen ze eindelijk iemand konden vrijmaken om aan het beleidsplan te werken. Na de onderhandelingen over de statuten van de projectvereniging besliste de stad Tienen en de gemeente Begijnendijk om de statuten niet op de gemeenteraad te brengen. Zij stapten daarmee als gemeenten uit het traject. De Erfgoedsite van de stad Tienen en de coördinator vrije tijd van Begijnendijk werkten wel mee aan het beleidsplan. De stuurgroep (zie bijlage 3) werkte enkele maanden hard samen om erfgoedactoren te informeren, informatie te verzamelen, teksten na te lezen, enzovoort. Hoe verder het proces vorderde, hoe meer de stuurgroep merkte dat het traject op zich al vruchten afwierp: men sprak met elkaar over cultureel erfgoed en leerde elkaar en elkaars projecten kennen. 3

4 Tijdens het traject sloten een aantal gemeenten zich aan bij Erfgoedplus.be, de online erfgoeddatabank van de provincies Limburg en Vlaams-Brabant. Tielt-Winge lanceerde een eigen Erfgoeddatabank en het Regionaal Landschap Noord Hageland bereidde de lancering van hun erfgoeddatabank ABC van de Demervallei voor. Beide databanken zullen in de toekomst aan Erfgoedplus.be gekoppeld worden. Er werd nagedacht over gemeenschappelijke uitdagingen en over wat deze nieuwe samenwerking in 2012 al zou kunnen doen. Een jaar stilzitten was daarbij geen optie. Het traject om tot dit beleidsplan te komen was niet altijd evident: vijftien gemeenten (Aarschot, Bekkevoort, Bierbeek, Boutersem, Diest, Glabbeek, Hoegaarden, Holsbeek, Landen, Linter, Rotselaar, Scherpenheuvel-Zichem, Tielt-Winge, Tremelo en Zoutleeuw) en een relatief korte periode om een beleidsplan op te maken. Dat het beleidsplan nu tot stand is gekomen, wijst op de grote wil om samen te werken rond cultureel erfgoed. Onderhavig beleidsplan is als volgt opgebouwd. Na een beknopte geschiedenis van de regio volgt een beschrijving over verschillende sectoren heen. Vervolgens werden de aanwezige erfgoedactoren en het huidige erfgoedbeleid vanuit de gemeenten in kaart gebracht. Via een participatieronde werd de mening gevraagd van elke geïnteresseerde en betrokkene in de regio. Deze informatie werd samen met de informatie uit de SWOT-analyse in doelstellingen en acties verwerkt. Dit moet de erfgoedcel toelaten om zo concreet mogelijk te kunnen werken en meteen aan de slag te kunnen met de acties die in het beleidsplan naar voren komen. Ten slotte werd er een begroting aan gekoppeld. Het beleidsplan speelt in op alle criteria van het cultureel-erfgoeddecreet. Het enige wat niet expliciet naar voren komt is interculturaliteit. In de regio Hageland is de aanwezigheid van etnisch-culturele gemeenschappen lokaal zeer wisselend. Gezien de demografische trends is het voor de erfgoedregio belangrijk om vanaf de start zowel aandacht te hebben voor een actieve participatie en inbreng van deze groepen alsook voor senioren (demografische vergrijzing) en kansarmen. De erfgoedregio wil een divers publiek betrekken en bereiken en zal hiertoe beroep doen op de expertise van diverse sectoren en diensten in de regio om de toeleiding en participatie van doelgroepen een maximale kans op slagen te geven, onder meer lokaal sociaal beleid, integratiesector, onderwijs enzovoort. De statuten van de projectvereniging werden met burgemeesters en schepenen van de verschillende gemeenten onderhandeld. Belangrijkste punten van onderhandeling waren de doelstelling van de projectvereniging, de jaarlijkse financiële bijdrage van de gemeenten en de provincie vanaf de opstart van de erfgoedcel en de hoofdzetel en plaats van huisvesting van de erfgoedcel. Vergaderingen Hieronder worden kort de formele vergaderdata met de regio opgesomd sinds de start van het concrete traject naar een cultureel-erfgoedbeleidsplan (zie ook bijlage 3). Daarnaast werd er ook nog afgestemd met FARO, Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed, met de dienst cultuur (cel erfgoed) van de provincie Vlaams-Brabant, de Hagelandcoördinator van de dienst toerisme van de provincie Vlaams-Brabant, de coördinator van Leader Hageland+ en de inter-gemeentelijke archeologische diensten Winar en Portiva. 03/05/2011: bijeenkomst met een aantal erfgoedgeïnteresseerden uit het Hageland 16/05/2011: startvergadering met de burgemeesters, schepenen van cultuur, cultuurbeleidscoördinatoren, diensthoofden vrije tijd en diensthoofden toerisme 15/06/2011: eerste stuurgroep van de verantwoordelijken per gemeente 06/09/2011: eerste vergadering naar aanleiding van de op te richten projectvereniging 12/09/2011: SWOT-sessie 1 met een kerngroep van de stuurgroep 15/09/2011: gesprekstafels 1 met erfgoedactoren en geïnteresseerden uit de regio in Hoegaarden 17/09/2011: gesprekstafels 2 met erfgoedactoren en geïnteresseerden uit de regio in Diest 19/09/2011: SWOT-sessie 2 met een kerngroep van de stuurgroep 20/09/2011: gesprekstafels 3 met erfgoedactoren en geïnteresseerden uit de regio in Tielt- Winge 26/09/2011: SWOT-sessie 3 met een kerngroep van de stuurgroep 05/10/2011: SWOT-sessie 4 met een kerngroep van de stuurgroep 4

5 04/10/2011: tweede stuurgroep van de verantwoordelijken per gemeente 19/10/2011: tweede vergadering naar aanleiding van de op te richten projectvereniging 07/11/2011: derde stuurgroep van de verantwoordelijken per gemeente 19/12/2011: raad van bestuur van de projectvereniging 5

6 2 Beknopte historiek van het Hageland door Dr. Bart Minnen De omvang van het historische Hageland Het opvallendste fysisch-geografische kenmerk van het Hageland is een reeks parallel lopende heuvelruggen, georiënteerd van zuidoosten naar noordwesten. Toch is het Hageland geen homogene geografische streek; het is een overgangsgebied tussen de schrale zandige Kempen, ten noorden van de Demervallei, en de vruchtbare leembodems van Haspengouw. De ijzerzandstenen Diestiaan-heuvelruggen, in het noorden versteende zandbanken gevormd in het Tertiair worden naar het zuiden toe minder steil, en ter hoogte van Tienen gaat het reliëf haast ongemerkt over in de glooiingen van Haspengouw. De ijzerzandstenen heuvelbanken beperken zich trouwens niet tot het Hageland: ze duiken ook op ten noorden van de Demer en ten oosten van de Gete. Van noord naar zuid gaat de bodem over van zand, over lemig zand en zandleem, naar de vruchtbare löss van het Brabantse leemplateau in het zuiden. Daarom is het Hageland moeilijk binnen grenzen te vatten. Gemakshalve kiest men voor enkele natuurlijke grenslijnen: in het westen, de Dijle; in het noorden, de Demer; in het oosten en zuidoosten, de Gete. In het zuiden, waar het landschap ongemerkt versmelt met Haspengouw, koos men als begrenzing de lijn Leuven-Tienen. Pas in de recentste tijd werd de naam Hageland vanuit hedendaags sociaal-economisch perspectief uitgebreid tot Hoegaarden en Landen in het zuiden, en de gemeenten Tremelo en Begijnendijk in het noorden, dus binnen Haspengouw respectievelijk de Zuiderkempen, maar volledig buiten het historische Hageland. Het eigenlijke, historische Hageland was tot diep in de 19de eeuw wél duidelijk te onderscheiden ten opzichte van de omliggende regio s, en wel door de dichte bebossing van de heuvelruggen. De naam Hageland betekent dan ook: bosland. Dat bosland, zoals het nog op de beroemde Ferrariskaart (1777) verschijnt, reikte slechts tot aan de Velp. De vroegste geschiedenis: een scherpe scheiding tussen cultuur en natuur De oudste sporen van menselijke aanwezigheid gaan terug tot in de laatste IJstijd: in de brede prehistorische Demervallei vielen mammoeten, wolharige neushoorns en rendieren ten prooi aan jagers die wellicht de toen naakte heuvelruggen als uitzichtpunt benutten. Rond v. Chr. duiken in het zuidoosten van Oost-Brabant de eerste landbouwers op: in Wange en Overhespen werden hun nederzettingen teruggevonden. Het treffendste relict van de jongere Keltische aanwezigheid is de vluchtburcht op het plateau van de Kesselberg bij Leuven, waarvan de aarden wal nog zichtbaar is. De Romeinen brachten de vruchtbare leem- en zandleemgronden in het zuiden van Oost- Brabant, rond Landen, Hoegaarden en Tienen, intens in cultuur. Een zijtak van de grote heerbaan Keulen-Bavai verbond Tongeren met Tienen, dat uitgroeide tot een vicus of regionale handelsnederzetting. De Mithrasstempel uit de 3de eeuw die in Tienen werd gevonden is de eerste getuigenis van deze uit Perzië afkomstige mysteriecultus in de Benelux. In het systematisch verkavelde akkerlandschap verrezen talrijke villae, grote hoeven van rijke grootgrondbezitters. De eigenaars lieten hun stoffelijke resten bijzetten in van ver zichtbare grafheuvels of tumuli. De dicht beboste streek ten noorden van deze graangordel daarentegen maakte deel uit van het immense "Kolenwoud". Maar ook in het noordwesten van Oost-Brabant is Romeinse aanwezigheid vastgesteld (Romeinse villa in Rotselaar). Wanneer de Franken zich vanaf de late 4de eeuw in de streek vestigen zoeken ook zij vooral het vruchtbare zuiden op. Een dichte concentratie van Frankische nederzettingen en grote domeinen situeerde zich rond Tienen en Landen, steeds in de nabijheid van een beek of rivier. Van het domein rond Landen wordt beweerd dat het de bakermat was van de Frankische hofmeier Pepijn I "van Landen" (+ 640), de verre voorvader van Karel de Grote. Op de domeinen van de Frankische adel ontstonden vanaf de 7de eeuw de oudste dorpen 6

7 en kerkjes van Oost-Brabant: de fundamenten van het kerkje van het Sint-Gitterdal te Landen, het altaar van Wezeren en het bewaard gebleven skelet van Sint-Ermelindis (Meldert, 7de eeuw) zijn daar zeldzame relicten van. In het centrum en het noorden zijn vroegmiddeleeuwse sporen van bewoning uiterst schaars (Karolingische kerk in Onze-Lieve- Vrouw-Tielt, mogelijk ook het verdwenen kerkje van Weerde tussen Aarschot en Langdorp). De geboorte van het Hageland De sterke bevolkingsaangroei van de 10de tot de 13de eeuw bracht overal in Noord-West- Europa een grootscheepse ontginningsbeweging op gang. Pas nu werd in de streek tussen Demer en Velp een aanval op het bos ingezet. In deze periode kwam het Hagelandse landschap tot stand zoals het bleef voortbestaan tot diep in de 19de eeuw. Aan die middeleeuwse ontginningsactiviteit herinneren nog de vele "rode"-namen in het centrum en het noorden van het Hageland, afgeleid van het werkwoord "rooien" (ontginnen) : Sint- Pieters-Rode, Gelrode, Nieuwrode, Waanrode, Rijnrode... Het dorp Schoonderbuken is zelfs ontstaan als een planmatig aangelegd straatdorp, wellicht in de 12de eeuw. Globaal behield de streek tussen Winge, Demer en Velp een sterk beboste aanblik. Maar tussen de beboste heuvelruggen waren grote cultuureilanden geschapen, waardoor het bosmassief uiteenviel in kleinere bosgehelen. Alleen in het uiterste noorden, met zijn zandige gronden en steile hellingen, bleef zich een groot bosmassief uitstrekken tussen Winge en Gete. In de late middeleeuwen is men de streek tussen Demer, Gete en Velp, die door zijn overheersend bebost karakter vanaf toen zo schril afstak tegen de open landschappen van de omringende gebieden (Haspengouw, Kempen), een eigen naam gaan geven: het "bosland" of "Hageland" (oudste bekende vermelding: 1528). Het historische Hageland was geboren. In het open akkerlandschap van het zuiden groeiden de Frankische nederzettingen uit tot compacte hoopdorpen, geconcentreerd rond de kerk van de grootgrondbezitter. In het eigenlijke Hageland ontstond een nieuwe, geplande nederzettingsvorm: het driesdorp (Green village). De dries was een min of meer ruim plein, aan de rand waarvan de hoeven geschikt waren, en deed dienst voor gemeenschappelijke voorzieningen: als verzamelplaats voor het vee, drinkplaats, waterput, zetel van de schepenbank, plaats voor de schandpaal, schietterrein bij schutterstoernooien. De meeste driesen werden later al dan niet geheel verkaveld, maar hier en daar is de middeleeuwse rooilijn nog herkenbaar. Uit deze periode stammen de oudste delen van enkele kerken in de regio (10de-11de eeuw: Overlaar, Kortrijk-Dutsel, Rotselaar). De verleiding van de stad Vanaf de 12de eeuw geraakte Oost-Brabant omgord met een ring van steden en stadjes. De bestaande centra Leuven en Tienen dankten hun groei (11de eeuw) aan hun ligging op het kruispunt van de oude handelsroute van het Maasland naar Antwerpen en de Dijle en de Gete. Aarschot en Diest groeiden uit tot handelsplaatsen op de Demer, een waterweg op de jongere oost-west-handelsroute tussen Brugge en Keulen (12de eeuw). Landen was een stichting van hertog Hendrik I ( ), en misschien zijn ook Zichem en Zoutleeuw als stadsstichting ontstaan. Hoegaarden, in Haspengouw, was een enclave van het prinsbisdom Luik, oude rivaal van de hertogdom Brabant. Door deze hoge verstedelijkingsgraad werd het Hageland een economisch kerngebied van Brabant. De welvaartsbron van de middeleeuwse stedenkrans was het laken (geweven wollen stof): zelfs stadjes als Diest en Zoutleeuw dreven druk handel met Engeland, het Rijnland en Frankrijk. De goed gevulde koopmansbeurs betekende ook welvaart voor het platteland. Akkerbouw en veeteelt werden afgestemd op de stedelijke markt; het Hagelandse vee, de Hagelandse kazen, het Hagelandse hout en houtskool vonden afzet tot ver buiten Brabant. Rond 1200 verscheen de wijnstok in de streek: eerst aan de voet van de naar het zuiden gerichte stenige heuvels, nadien in bijna elk Hagelands dorp, en zelfs in de leemstreek rond Tienen en Hoegaarden. In dezelfde periode vestigen zich kloosterlingen in het Hageland: in de 12de eeuw, benedictijnen (Vlierbeek te Kessel-Lo) en norbertijnen (Park te Heverlee; Averbode); in de 7

8 13de eeuw, cisterciënzerinnen, met schilderachtige abdijnamen als Vrouwenpark (Rotselaar), Maagdendaal (Oplinter), Oriënten (Rummen) en Sint-Bernardsdaal (Diest). Opvallend veel Hagelandse parochies werden vanaf de late 12de en 13de eeuw bediend door norbertijnen (Park, Averbode, Tongerlo en Heylissem); van dat norbertijnse verleden getuigen nog hun fraaie 17de- en 18de-eeuwse pastorieën. In Leuven, Aarschot, Tienen en Diest ontstonden, naast kloosters van orden zoals de franciscanen, augustijnen en cellebroeders, de voor de Nederlanden zo typische begijnhoven, stadjes in de stad, waarvan die van Leuven en Diest het best bewaard zijn. De gotiek, die rond 1260 in Leuven haar intrede deed, werd kort daarop geïntroduceerd op het platteland. Het gebruik van de warmbruine Diestiaanse ijzerzandsteen creëerde een streekeigen variant van deze Europese kunststijl: de zogenaamde Demergotiek. De schone slaapster Vanaf 1400 kreeg de Hagelandse economie zware klappen. Het traditionele Brabantse laken moest na 1400 de duimen leggen voor lichtere stoffen. Antwerpen groeide rond 1500 uit tot wereldmarkt en zoog kapitaal en ondernemers aan, ten koste van de Hagelandse steden. Na 1430 begon de lange doodstrijd van de Hagelandse wijnbouw. De voorkeur van de Bourgondische hofadel ging uit naar de betere Franse en Rijnlandse wijnen; de Hagelandse "landwijn" kon bovendien niet optornen tegen de veralgemening van het hopbier. Oorlogen ( , Tachtigjarige Oorlog vanaf 1568) en strenge winters vanaf de jaren 1560 deden de rest. De laatste wijngaarden verdwenen op het einde van de 16de eeuw. Een mooie toekomst was echter weggelegd voor het bier, vooral in Leuven, Diest en Hoegaarden. Maar voor een lakenstad als Zoutleeuw aan de smalle Gete was het tij onomkeerbaar. Als bij wonder bleef de middeleeuwse kunstschat van de Sint-Leonarduskerk bewaard, kroongetuige van het grootse verleden van deze tot dorp gekrompen stad. De Hagelandse steden sleepten in hun val het gespecialiseerde kleine Hagelandse landbouwbedrijf mee. Wat nog aan levenskracht restte werd brutaal onderdrukt door de Tachtigjarige Oorlog, die vooral op het einde van de 16de eeuw Oost-Brabant erg zwaar trof. Van hoogontwikkeld gebied tuimelde het Hageland voor lange tijd in een sociaal-economisch - en daardoor ook geografisch - isolement. Alle pogingen tot herstel werden afgeremd door een langdurige reeks oorlogen met in hun zog, dodelijke epidemieën. Zowel de Demer, natuurlijke barrière op de aanvalsrichting van Spanjaarden en Hollanders, als het vruchtbare zuiden waren belangrijke oorlogsdoelen: eerst tijdens de Tachtigjarige Oorlog ( ), later tijdens de oorlogen van Lodewijk XIV ( ). Aarschot, Zichem, Diest ( ) en Tienen (1635) werden op gruwelijke wijze het slachtoffer van oorlogsgeweld. Soelaas zoekt de bevolking in een innige devotie. De laatmiddeleeuwse heiligenverering floreerde in oneindige variaties, en enkele populaire bedevaartskerken danken hun fraaie uiterlijk aan de inkomsten van de vele pelgrims: Hakendover (Sint-Salvator), Oplinter (Sint- Genoveva) en Wezemaal (Sint-Job). Na 1600 richtte de vroomheid zich vooral tot Maria en pestheiligen als Sint-Rochus. De "kaarskensprocessies" van Scherpenheuvel en Aarschot vinden hier hun oorsprong. In de eerste helft van de 17de eeuw werd de katholieke hervorming door het aartsbisdom Mechelen met krachtige hand doorgevoerd. De vele verwoeste kerken werden gerestaureerd en met nieuw meubilair en kunstvoorwerpen uitgerust. Het grote monument van de Contrareformatie in ons land verrees in Scherpenheuvel, waar de aartshertogen Albrecht en Isabella de eerste barokke kerk in de Nederlanden lieten bouwen ( ), met daarrond een planmatig stadje met een stervormig patroon: het enige voorbeeld van een planmatig aangelegd renaissance-stadje in de Lage Landen. Ook Diest en de abdij van Averbode leveren fraaie voorbeelden van de nieuwe, triomfantelijke barokstijl. Een moeizaam ontwaken Vanaf de 17de eeuw, maar vooral in de 18de eeuw herwonnen de Demerstadjes in het noorden, en Tienen en Hoegaarden in het zuiden, hun functie van regionale marktcentra. De Oostenrijkse Habsburgers maakten Leuven (kanaal Leuven-Rupel) tot handelsdraaischijf van de Zuidelijke Nederlanden. Vanuit Leuven werd een stralenkrans van steenwegen aangelegd. Drie van deze moderne wegen ontsloten Oost-Brabant: de steenweg naar 8

9 Tienen (en zo verder naar Luik; 1711), naar Diest, dwars door het Hageland (1778), en Aarschot-Diest (klaar in 1781). De bevaarbaarheid van de Demer werd bevorderd door het afsnijden van een reeks Demermeanders (1753, 1772). De veralgemening van de aardappel in de 18de eeuw was een zegen voor de kleine Hagelandse landbouwbedrijfjes. De dodelijke epidemieën en hongersnoden behoorden voortaan grotendeels tot het verleden. De ordonnantie van keizerin Maria Theresia voor de ontginning van de woeste gronden in Brabant (1772) bleef in het Hageland echter zo goed als dode letter: de ondergrond van de beboste heuvels was te onvruchtbaar. Wel lieten grootgrondbezitters vele loofbossen vervangen door pijnbomen, die op vele plaatsen het uitzicht van het bos zouden bepalen tot diep in de 19de eeuw. Maar ondanks de 18deeeuwse groei, die zich onder meer vertaalde in nieuwe hoeven, kerken en pastorieën, herwon het Hageland nooit zijn middeleeuwse welvaart. Toen het Franse bewind ( ) de moderne gemeenten creëerde, werden vele kleine Hagelandse parochies samengevoegd. Hier ontstonden de tweeledige Hagelandse dorpen als Attenrode-Wever, Molenbeek-Wersbeek, Glabbeek-Zuurbemde, Kersbeek-Miskom. Hoewel de oude adel zijn privileges verspeelde, bleef de Hagelander leven in de schaduw van het kasteel, waarvan er heel wat gebouwd of herbouwd werden door rijke burgerfamilies die een adellijke levenswijze nastreefden. Een zeldzaam voorbeeld van ondernemerschap vertoonde Wezemaal. Daar legde een ondernemer uit Oudenaarde op de sindsdien zo geheten Wijngaardberg tussen 1815 en 1840 een grootschalige wijngaard in terrasbouw aan, aan de noordzijde beschut door een muur van opeengestapelde brokken ijzerzandsteen. De trage intrede in een nieuwe wereld Na de zware landbouwcrisis van de jaren 1840 verplichtte de Belgische regering in 1847 de gemeenten hun oude gemeentelijke gronden rendabel te maken. Deze keer werd in het Hageland met succes de definitieve aanval op het bosland ingezet, mede dank zij het moderne, industriële wapen van de kunstmest. In de oude woonkernen werden vele driesen verkaveld; de bewoning spreidde zich uit langs de wegen en op de heuvelruggen. De minder vruchtbare gronden en de kleinschaligheid van de gemengde landbouwbedrijfjes aangevuld met huisnijverheid boden echter onvoldoende bestaanszekerheid. Vele kleine boeren moesten elders werk zoeken, als seizoenarbeider op de grote hoeven in Wallonië, of als arbeider in de industriële groeipolen van Luik en Charleroi, later ook in de Limburgse steenkoolmijnen. De industriële revolutie zelf ging grotendeels aan de Hagelandse marktstadjes voorbij. Alleen in Leuven en Tienen (sinds Napoleon het centrum van een intense suikerbietencultuur) kwam industrie van betekenis van de grond. Het Hageland werd erg laat voor het modern verkeer ontsloten: pas vanaf 1865 werden tussen Leuven en Diest de eerste spoorlijnen aangelegd. Belangrijker nog werd de aanleg van tramsporen tussen 1893 en 1901: grote groepen Hagelandse arbeiders gingen nu pendelen naar de stad. In de eerste oorlogsmaanden van 1914 kreeg de rand van Oost-Brabant het hard te verduren (gevechten aan de Getelinie; de sac van Aarschot en Leuven; gevechten in de regio Rotselaar-Werchter). Pas na de Eerste Wereldoorlog schakelde de Hagelandse landbouw over op veeteelt, groenten- en fruitteelt, een laat antwoord op de laat-19deeeuwse graancrisis. Vooral de fruitteelt was een keuze met toekomst. Eerst verschenen, in de jaren 1920, op de stenige zuiderhellingen perzikbomen, en op de zandige lagere gronden, asperges en aardbeien. Recenter zijn heel wat Hagelandse landbouwers zich met succes gaan toeleggen op het laagstamfruit (peren en appels). Toch bleef het kleine traditioneel gemengde bedrijfje op veel plaatsen bestaan tot in de jaren Vanaf dan zette de modernisering zich resoluut door (schaalvergrotingen, specialisatie in monoculturen, ruilverkavelingen, mechanisering). In de jaren 1970 werd de wijnbouw nieuw leven ingeblazen. Vandaag is het Hageland opnieuw het noordelijkste wijngebied van Europa. Het gebrek aan werkgelegenheid in eigen streek leidde vanaf de jaren 1970 tot vergrijzing van veel Hagelandse dorpen. Omgekeerd werd de charme van het Hagelandse landschap ontdekt door welvarend geworden bedienden en kaderleden. Het evenwicht vinden tussen nieuwe woongebieden en bedrijfszones, en het door landbouw en natuur gevormde landschap is één van de grote uitdagingen van de hedendaagse beleidsmakers. 9

10 3 Omgevingsanalyse Ik was er nu, in dit schoone land, waer met plaetsen de grond bewogen is door heuvelen en diepten, als waren daer eens, gedurende een tempeest, de golven der onstuimige zee plotseling met verstening verrast geworden (Hendrik Conscience, De Plaeg der dorpen, 1855) 3.1 Situering Het Hageland is in het noorden begrensd door de regio Antwerpse Kempen, in het oosten door Limburgs Haspengouw, in het zuiden door Waals-Brabant en Luik en in het westen door Leuven en de regio Groene Gordel. Deze grenzen hebben een invloed op de vijf landschapstypes die men terugvindt in het Hageland. Het eerste landschapstype dat valt te onderscheiden is het Kempisch plateau. Dat strekt zich uit ten noorden van de Demervallei en wordt gekenmerkt door zandgronden met typische naaldbossen. De Demervallei wordt gedomineerd door de oost-west stromende Demer en door de cultuurhistorische centra Aarschot, Diest en Scherpenheuvel-Zichem. De zuidwest-noordoost georiënteerde getuigenheuvels in Diestiaanse zandsteen vormen de overgang tussen de Demervallei en het glooiende Hageland met langs de flanken wijn- en fruitteelt. Het vierde type is het glooiende Hageland. Dat wordt gestructureerd door de groene Velpeen Getevallei, waar aan fruitteelt wordt gedaan. Het Getegebied onderscheidt zich door een grote concentratie aan valleien van de Grote Gete, de kleine Gete, de Molenbeek en enkele andere zijbeken en vormt een groot aaneengesloten, quasi niet bebouwd groen gebied dat aansluit op het provinciedomein Het Vinne. Het Vlaams-Brabantse Haspengouw, ten slotte, onderscheidt zich door een lemig plateau doorsneden door holle wegen en wordt gekenmerkt door grootschalige akkervelden met vierkantshoeven. Deze vijf landschapstypes hebben op hun beurt een invloed op de beleving van Hageland. De term 'Hageland' betekent 'land begroeid met kreupelhout'. Na de ontginningen in de middeleeuwen was het Hageland namelijk het enige bosrijke gebied dat overbleef in het Hertogdom Brabant, omdat de grond te arm was om te ontginnen voor landbouw. Het toeristisch gebied bestaat sinds 1990 uit twintig gemeenten (Aarschot, Begijnendijk, Bekkevoort, Bierbeek, Boutersem, Diest, Geetbets, Glabbeek, Hoegaarden, Holsbeek, Kortenaken, Landen, Linter, Lubbeek, Rotselaar, Scherpenheuvel-Zichem, Tielt-Winge, Tienen, Tremelo, Zoutleeuw), maar de naam en de regio bestaan al sinds 1528, al was het gebied toen nog niet precies afgebakend. In 2011 werd vanuit Leader Hageland+ een regional branding campagne opgezet om het Hageland als geheel op de kaart te zetten. Provincie Vlaams-Brabant, de gemeenten aangeduid in het blauw werkten samen aan dit cultureelerfgoedbeleidsplan 10

Twintig gemeenten in het. Hageland

Twintig gemeenten in het. Hageland Het Hageland HHH Het Hageland Twintig gemeenten in het Aarschot, Begijnendijk, Bekkevoort, Bierbeek, Boutersem, Diest, Geetbets, Glabbeek, Hoegaarden, Holsbeek, Kortenaken, Landen, Linter, Lubbeek, Rotselaar,

Nadere informatie

ONTWERP van het JAARPROGRAMMA 2015 Natuurpunt Oost-Brabant

ONTWERP van het JAARPROGRAMMA 2015 Natuurpunt Oost-Brabant JAARPROGRAMMA 2015 ONTWERP van het JAARPROGRAMMA 2015 Natuurpunt Oost-Brabant A. Bijzonder Natuurbeschermingsproject 2014-2015 B. Erfgoed-activiteiten C. Grote regionale / nationale activiteiten D. Beheer-excursies

Nadere informatie

Doelstellingennota - Basisinventarisatie

Doelstellingennota - Basisinventarisatie Kaart 4: Reliëf vha-zonegrens auteur: Infrastructuur / Waterlopen datum: 13/05/04 hoogtelijnen DTM niveau 2 (NGI, 1978) DuLo-waterplan deelbekken van de Winge/Nieuwe Motte Kaart 5: Bodemkaart 01. Antropogeen

Nadere informatie

Eijsden. Economische activiteit

Eijsden. Economische activiteit Eijsden Eijsden Eijsden is met ruim 8000 inwoners de grootste kern van de Limburgse gemeente Eijsden-Margraten. Deze fusiegemeente, die in 2011 ontstond, bestaat verder uit 14 andere kernen, en 25 gehuchten

Nadere informatie

vzw Kempens Landschap

vzw Kempens Landschap vzw Kempens Landschap Een unieke en exemplarische landschapsvereniging vzw Kempens Landschap Een unieke en exemplarische landschapsvereniging In 1997 werd vzw Kempens Landschap opgericht om landschap en

Nadere informatie

Info- en ontmoetingsdag WATER IN DE BUURT 17 oktober 2011 Stijn Hermans Vlaamse Landmaatschappij

Info- en ontmoetingsdag WATER IN DE BUURT 17 oktober 2011 Stijn Hermans Vlaamse Landmaatschappij Info- en ontmoetingsdag WATER IN DE BUURT 17 oktober 2011 Stijn Hermans Vlaamse Landmaatschappij 19-10-2011 1 INHOUD Situering Opitter stelling Vlaamse Landmaatschappij (VLM) stelling landinrichting Landinrichtingsproject

Nadere informatie

IN 1, 2, 3... DOOR DE PROVINCIE

IN 1, 2, 3... DOOR DE PROVINCIE Kindereditie IN 1, 2, 3... DOOR DE PROVINCIE 1 DE PROVINCIE IN BEELD België telt 10 provincies. Je merkt onmiddellijk dat de provincie Vlaams-Brabant in het hart van ons land ligt. Met een oppervlakte

Nadere informatie

Provinciaal Ruimtelijk Uitvoeringsplan AFBAKENING VAN HET STRUCTUURONDERSTEUNEND KLEINSTEDELIJK GEBIED KNOKKE-HEIST

Provinciaal Ruimtelijk Uitvoeringsplan AFBAKENING VAN HET STRUCTUURONDERSTEUNEND KLEINSTEDELIJK GEBIED KNOKKE-HEIST Provinciaal Ruimtelijk Uitvoeringsplan AFBAKENING VAN HET STRUCTUURONDERSTEUNEND KLEINSTEDELIJK GEBIED KNOKKE-HEIST DEFINITIEVE VASTSTELLING SEPTEMBER 2011 STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN Inhoudstafel

Nadere informatie

VINCENT GAGELMANS LANDSCHAPSARCHITECT. grafisch vormgever. vincent.gagelmans@gmail.com www.vincentgagelmans.be. Kipdorp 46/124 2000 Antwerpen

VINCENT GAGELMANS LANDSCHAPSARCHITECT. grafisch vormgever. vincent.gagelmans@gmail.com www.vincentgagelmans.be. Kipdorp 46/124 2000 Antwerpen VINCENT GAGELMANS LANDSCHAPSARCHITECT grafisch vormgever +32 476 666 942 vincent.gagelmans@gmail.com www.vincentgagelmans.be Kipdorp 46/124 2000 Antwerpen portfolio Vincent Gagelmans inhoudstafel eindwerk

Nadere informatie

Hors plan de délestage Buiten afschakelplan Commune Gemeente. Tranche 3 Schijf 3. Tranche 1 Schijf 1. Tranche 2 Schijf 2

Hors plan de délestage Buiten afschakelplan Commune Gemeente. Tranche 3 Schijf 3. Tranche 1 Schijf 1. Tranche 2 Schijf 2 Aarschot 303 3 306 Aarschot 195 195 Gelrode 12 1 13 Langdorp 59 2 61 Rillaar 37 37 Affligem 66 7 73 Essene 25 25 Hekelgem 24 7 31 Teralfene 17 17 Asse 72 12 216 300 Asse 72 1 45 118 Bekkerzeel 4 4 Kobbegem

Nadere informatie

Overlevingsstrategieën voor een multifunctionele landbouw in verstedelijkte gebieden

Overlevingsstrategieën voor een multifunctionele landbouw in verstedelijkte gebieden Overlevingsstrategieën voor een multifunctionele landbouw in verstedelijkte gebieden DEEL II: Bijlage II - 1 1 Ruimtelijke structuur van België 1.1 Kenmerken en de interne dynamiek van de landbouw De ruimtelijke

Nadere informatie

Vlaams minister-president Peeters tekent krijtlijnen uit voor Vlaams wijnbouwbeleid

Vlaams minister-president Peeters tekent krijtlijnen uit voor Vlaams wijnbouwbeleid PERSMEDEDELING VAN HET KABINET VAN DE MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID Dinsdag 21 februari2012 Vlaams minister-president

Nadere informatie

NOVEMBER 2014 BAROMETER

NOVEMBER 2014 BAROMETER NOVEMBER 2014 BAROMETER In deze nieuwe editie van de barometer staan we stil bij de Census 2011 die afgelopen maand werd gepubliceerd door Statistics Belgium, onderdeel van de FOD Economie. We vertalen

Nadere informatie

Nieuwe ambities voor nog eens 5 jaar plattelandswerking in de Merode Antwerpen Limburg Vlaams-Brabant

Nieuwe ambities voor nog eens 5 jaar plattelandswerking in de Merode Antwerpen Limburg Vlaams-Brabant PERSBERICHT plattelandsproject de Merode breidt uit met Aarschot, Diest en Hulshout Nieuwe ambities voor nog eens 5 jaar plattelandswerking in de Merode Antwerpen Limburg Vlaams-Brabant Aarschot Diest

Nadere informatie

Een provinciale aanpak van hoeve- en streekproducten

Een provinciale aanpak van hoeve- en streekproducten Een provinciale aanpak van hoeve- en streekproducten (Tinne Van Looy: plattelandscoördinator provincie Antwerpen) Vrijdag 27/11/2009 Landgoed Rhederoord Departement Welzijn, Economie en Plattelandsbeleid

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn achtereenvolgens de ruimtelijke structuur en de functionele structuur van het plangebied uiteengezet. De ruimtelijke structuur is beschreven

Nadere informatie

[Binnenhof - Kerkomsesteenweg] Boutersem. BIK, Your Personal Home Planner. te koop: 4 percelen bouwgrond vrij van bouw 17 kant en klare woningen

[Binnenhof - Kerkomsesteenweg] Boutersem. BIK, Your Personal Home Planner. te koop: 4 percelen bouwgrond vrij van bouw 17 kant en klare woningen Your ersonal Home lanner [Binnenhof - Kerkomsesteenweg] Boutersem te koop: percelen bouwgrond vrij van bouw kant en klare woningen TURNHOUT [ Boutersem ] OOSTENDE DIKSMUIDE BRUGGE GENT LOKEREN SINT-NIKLAAS

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Titel: Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Inleiding Oosterhout, strategisch gelegen tussen de A27, de A59 en de A16 heeft al een lange geschiedenis. Thans een bruisende stad met

Nadere informatie

Een andere mogelijke betekenis is dat het zou gaan over een verheffing naast de Zenne

Een andere mogelijke betekenis is dat het zou gaan over een verheffing naast de Zenne Heffen: Verklaring naam Heffen: Eerste maal vermelding in 1088 Heffena = Heffe en A Wil zeggen bezinksel en water Mogelijke betekenis: modderbeek of moerasgebied Een andere mogelijke betekenis is dat het

Nadere informatie

Natuursteenwandeling. in en rond Gelrode

Natuursteenwandeling. in en rond Gelrode Nuursteenwandeling in en rond Gelrode Stefan Smets / RLNH IJzerzandsteen, of ook wel Diestiaan genoemd, is een roestbruine, grove steen met een hoog ijzergehalte. In Noord-Hageland kom je de steen overal

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

leeswijzer bij de kenningsgevingsnota Plan-MER ontsluiting Haspengouw - E40

leeswijzer bij de kenningsgevingsnota Plan-MER ontsluiting Haspengouw - E40 leeswijzer bij de kenningsgevingsnota Plan-MER ontsluiting Haspengouw - E40 WelkoM Hallo, Deze leeswijzer begeleidt u doorheen de kennisgevingsnota van het milieueffectenrapport voor de ontsluiting Haspengouw

Nadere informatie

Voorstel Beleidskeuzes Landbouw & Platteland

Voorstel Beleidskeuzes Landbouw & Platteland Voorstel Beleidskeuzes Landbouw & Platteland Mechtilde Hennebert 3/10/2012 Departement Dienst Agenda 1. Situering 2. Strategische doelstellingen: Provincie Antwerpen 3. Tactische doelstellingen: Landbouw

Nadere informatie

ruimtelijke visie voor landbouw, natuur en bos regio Hageland

ruimtelijke visie voor landbouw, natuur en bos regio Hageland ruimtelijke visie voor landbouw, natuur en bos regio Hageland operationeel uitvoeringsprogramma 19 juli 2007 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Inleiding... 3 2 Overzicht gevoerd proces... 3 3 Operationeel

Nadere informatie

Wat doen de provincies inzake platteland?

Wat doen de provincies inzake platteland? Boudewijnlaan 20-21 B-1000 Brussel tel. 02-508 13 22 fax 02-502 46 80 e-mail: jeroen.mercy@vlaamseprovincies.be www.vlaamseprovincies.be Inhoud 1 De missie van de provincies inzake plattelandsbeleid...

Nadere informatie

BIJLAGE 6A Cluster culturele ontplooiing 1. OA

BIJLAGE 6A Cluster culturele ontplooiing 1. OA BIJLAGE 6A Cluster culturele ontplooiing 1. OA Allochtonen Allochtonen zijn één van de doelgroepen van het minderhedenbeleid. In het kader van het minderhedenbeleid wordt onder allochtonen verstaan: mensen

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Persvoorstelling: Carnaval in Vlaams-Brabant 2015

Persvoorstelling: Carnaval in Vlaams-Brabant 2015 Persvoorstelling: Carnaval in Vlaams-Brabant 2015 Aarschot 22 oktober 2014 Agenda Persconferentie Verwelkoming door de heer Ludo Vangerven, secretaris van de Koepelvereniging Carnaval in Vlaams-Brabant

Nadere informatie

MEROVINGISCHE PIONIERS BRABANTSE BOEREN

MEROVINGISCHE PIONIERS BRABANTSE BOEREN MEROVINGISCHE PIONIERS BRABANTSE BOEREN Middeleeuwse bewoning in de Kempen AdAK P R O V I N C I A L E I N F O D A G A R C H E O L O G I E 2 0 1 3 Turnhout zaterdag 16 februari 2013 Het voorbije decennium

Nadere informatie

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT vzw Een onafhankelijke organisatie gedragen door vrijwilligers grootste natuurbeschermingsorganisate in Vlaanderen eind 2001 opgericht

Nadere informatie

De archeologie van Weert-Nederweert van de prehistorie tot de Middeleeuwen

De archeologie van Weert-Nederweert van de prehistorie tot de Middeleeuwen De archeologie van Weert-Nederweert van de prehistorie tot de Middeleeuwen dr. H.A. Hiddink senior-archeoloog VUhbs, Amsterdam cursus Weerterlogie, 17-02-2016 Geologie - hooggelegen rug in Roerdalslenk

Nadere informatie

Verkavelingspatroon Regelmatige blokverkaveling (door houtwallen omgeven)

Verkavelingspatroon Regelmatige blokverkaveling (door houtwallen omgeven) 4.5 Landduinen Landschapskenmerken Reliëfvorm Mozaïek van hogere zandduinen meestal bebost en lager en vlakker gelegen vennen en schrale graslanden Water Lage grondwaterstanden Bodem Zandgronden Wegenpatroon

Nadere informatie

gewenste ruimtelijke structuur voor Sint-Truiden

gewenste ruimtelijke structuur voor Sint-Truiden gewenste ruimtelijke structuur voor Sint-Truiden stad sint-truiden - rup recastrip brustem - kaart 1 secundaire verbindingsweg met laanbeplanting beekvalleien te ontwikkelen als natuurlijke dragers met

Nadere informatie

KANDIDAATSTELLING DATUM: Naam:... Adres :... Tel./fax :... E-mailadres :... Website :... Ondernemingsnummer of BTW-nummer :... Contactpersoon :...

KANDIDAATSTELLING DATUM: Naam:... Adres :... Tel./fax :... E-mailadres :... Website :... Ondernemingsnummer of BTW-nummer :... Contactpersoon :... KANDIDAATSTELLING DATUM: Naam:... Adres :... Tel./fax :...... E-mailadres : Website :... Ondernemingsnummer of BTW-nummer :... Contactpersoon :... Aankruisen indien van toepassing. Meerdere antwoorden

Nadere informatie

INTERGEMEENTELIJKE ONROERENDERFGOED- DIENSTEN (IOED S)

INTERGEMEENTELIJKE ONROERENDERFGOED- DIENSTEN (IOED S) INTERGEMEENTELIJKE ONROERENDERFGOED- DIENSTEN (IOED S) 8 september 2015 Vlaams Regeerakkoord 2014-2019 We betrekken zo veel als mogelijk de lokale besturen bij het erfgoedbeleid en bij de maatregelen die

Nadere informatie

ERFGOED IN MIJN STRAAT

ERFGOED IN MIJN STRAAT Onroerend Erfgoed Phoenixgebouw Koning Albert II-laan 19, bus 5 1210 Brussel Tel. +32 (0)2 553 16 50 http://www.onroerenderfgoed.be http://inventaris.vioe.be Vlaamse overheid Onroerend Erfgoed ID 1581

Nadere informatie

LEUVEN. 2.2.01.01 Gemeenten en bevolkingscijfer. Vervoergebied Leuven bevolking. 378.435

LEUVEN. 2.2.01.01 Gemeenten en bevolkingscijfer. Vervoergebied Leuven bevolking. 378.435 LEUVEN 2.2.01.01 Gemeenten en bevolkingscijfer Vervoergebied Leuven bevolking. 378.435 207 AARSCHOT 27.701 219 HULDENBERG 9.046 208 BEGIJNENDIJK 9.205 220 KORTENAKEN 7.473 209 BEKKEVOORT 5.806 221 LANDEN

Nadere informatie

1. BEBOUWDE RUIMTE TEGENOVER OPEN RUIMTE

1. BEBOUWDE RUIMTE TEGENOVER OPEN RUIMTE Bewoning en bevolking 1 1. BEBOUWDE RUIMTE TEGENOVER OPEN RUIMTE 1. Bebouwingsvormen Mensen wonen in een bebouwde ruimte. Naast gebouwen om in te wonen staan er ook gebouwen om in te werken, gebouwen voor

Nadere informatie

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen,

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen, Zaterdag 17 september 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Toespraak Bosgroepen Oost-Vlaanderen - Wachtebeke Dames en heren, Beste gedeputeerde(n), Beste

Nadere informatie

Betrokkenen WERKGROEPBETROKKENEN Provinciale toeristische organisaties Kunststeden Toeristische industrie Lokale congresbureaus (MICE)

Betrokkenen WERKGROEPBETROKKENEN Provinciale toeristische organisaties Kunststeden Toeristische industrie Lokale congresbureaus (MICE) Betrokkenen WERKGROEPBETROKKENEN Provinciale toeristische organisaties 1 VVP 2 Toerisme Provincie Antwerpen 3 Toerisme Limburg 4 Toerisme Oost-Vlaanderen 5 Toerisme Vlaams-Brabant 6 Westtoer Kunststeden

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Cultureel-erfgoedconvenant tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Intergemeentelijk Samenwerkingsverband van het Land van Waas

Cultureel-erfgoedconvenant tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Intergemeentelijk Samenwerkingsverband van het Land van Waas Cultureel-erfgoedconvenant tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Intergemeentelijk Samenwerkingsverband van het Land van Waas Tussen: de Vlaamse Gemeenschap, vertegenwoordigd door de Vlaamse Regering in

Nadere informatie

Officieus gecoördineerde versie: oorspronkelijke tekst met opname van alle wijzigingen

Officieus gecoördineerde versie: oorspronkelijke tekst met opname van alle wijzigingen Opschrift Datum Gewijzigd bij Decreet houdende de ondersteuning en stimulering van het lokaal jeugdbeleid en de bepaling van het provinciaal jeugdbeleid 6 juli 2012 Decreet van 19 december 2014 houdende

Nadere informatie

Rhenen binnenstad. Een wederopbouwgebied van nationaal belang 04 / 30

Rhenen binnenstad. Een wederopbouwgebied van nationaal belang 04 / 30 Rhenen binnenstad Een wederopbouwgebied van nationaal belang 04 / 30 In de verdeling van de [ ] architecten werd in theorie het uiterste gedaan om te zorgen dat het straatbeeld, in overeenstemming met

Nadere informatie

Speech van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Vrijdag 18 juni Inwandeling Assels - Drongen

Speech van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Vrijdag 18 juni Inwandeling Assels - Drongen Speech van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Vrijdag 18 juni Inwandeling Assels - Drongen Goede avond dames en heren, Meneer Vancauwenberghe (VLM), Schepen Balthazar, Gedeputeerde

Nadere informatie

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden.

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden. Limburg heeft een uniek en veelzijdig cultuuraanbod. Dit komt tot uitdrukking in een enorme verscheidenheid met talloze monumenten, cultureel erfgoed, musea, culturele organisaties, evenementen en een

Nadere informatie

DOSSIER. Ouderen in Vlaams-Brabant 2010. www.vlaamsbrabant.be/welzijn

DOSSIER. Ouderen in Vlaams-Brabant 2010. www.vlaamsbrabant.be/welzijn s t e u n p u n t so c i a l e p l a n n i n g DOSSIER Ouderen in Vlaams-Brabant 2010 www.vlaamsbrabant.be/welzijn Voorwoord Na de eerste editie van het dossier ouderen dat in 2007 verscheen willen we

Nadere informatie

Masterplan De Torens. Toelichting voorontwerp masterplan. 14 maart 2012. Architecten De Vylder Vinck Taillieu DRDH Architects Technum

Masterplan De Torens. Toelichting voorontwerp masterplan. 14 maart 2012. Architecten De Vylder Vinck Taillieu DRDH Architects Technum Masterplan De Torens Toelichting voorontwerp masterplan 14 maart 2012 Architecten De Vylder Vinck Taillieu DRDH Architects Technum 0 INHOUD Inleiding 2 Doelstellingen 6 De nieuwe Bonewijk 20 Het Landschapspark

Nadere informatie

Ilse Weijten en gastdocent Jos van Dooren

Ilse Weijten en gastdocent Jos van Dooren MODULE BASISKENNIS ALGEMENE EN POLITIEKE GESCHIEDENIS Afstudeerrichting: Gids/Reisleider Code: 17 Academiejaar: vanaf 2013-2014 Niveau: basismodule Periode binnen het modeltraject: semester 2 Start binnen

Nadere informatie

Bestuursmemoriaal Provincie Vlaams-Brabant

Bestuursmemoriaal Provincie Vlaams-Brabant Bestuursmemoriaal Provincie Vlaams-Brabant Nummer 1 20 januari 2004 10de jaargang Inhoud Reglementen en verordeningen van de provincieraad Nr. 1 Toepassing van artikel 19 van het decreet van 22 februari

Nadere informatie

TEXTIEL EN KUNSTSTOFFEN IN WEST VLAANDEREN

TEXTIEL EN KUNSTSTOFFEN IN WEST VLAANDEREN Provinciale Ontwikkelingsmaatschappij West-Vlaanderen Koning Leopold III-laan 66, 8200 Brugge T 050 40 31 66 F 050 71 94 06 E info@pomwvl.be KBO nummer: 0881.702.779 _ www.pomwvl.be TEXTIEL EN KUNSTSTOFFEN

Nadere informatie

TOELICHTING MOBILITEITSAANBOD PROVINCIE VLAAMS-BRABANT. Alexander Leysen Coördinator MAV Vlaams-Brabant

TOELICHTING MOBILITEITSAANBOD PROVINCIE VLAAMS-BRABANT. Alexander Leysen Coördinator MAV Vlaams-Brabant TOELICHTING MOBILITEITSAANBOD PROVINCIE VLAAMS-BRABANT Alexander Leysen Coördinator MAV Vlaams-Brabant PROGRAMMA De Lijn (belbus) MMC DAV MAV Info DE LIJN MOBIB voor 65+ Vanaf 1/9/2015 = 50 euro/jaar Voorwaarden:

Nadere informatie

Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand

Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand -d L;'. --. s,*c- Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand Landschapsplan Voormalig Eiland van Cadzand West Zeeuwsch-Vlaanderen tekent zich scherp af als groene oase te midden van een sterk verstedelijkte

Nadere informatie

Inventarisatieformulier Stads- en dorpsgezichten gemeente Weert Gebied XI Kroonstraat e.o.

Inventarisatieformulier Stads- en dorpsgezichten gemeente Weert Gebied XI Kroonstraat e.o. Bijlage 3 bij regels Inventarisatie Stads- en dorpsgezicht Inventarisatieformulier Stads- en dorpsgezichten gemeente Weert Gebied XI Kroonstraat e.o. Omvang gebied Wilhelminastraat, Kroonstraat, Julianastraat

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het behoud van de poldergraslanden en de andere historische permanente graslanden

Voorstel van resolutie. betreffende het behoud van de poldergraslanden en de andere historische permanente graslanden stuk ingediend op 1440 (2011-2012) Nr. 1 20 januari 2012 (2011-2012) Voorstel van resolutie van de heren Dirk Van Mechelen, Marc Vanden Bussche en Bart Tommelein, mevrouw Mercedes Van Volcem, de heer Karlos

Nadere informatie

LEADER Kempenland. Samen investeren in een leefbaar platteland

LEADER Kempenland. Samen investeren in een leefbaar platteland LEADER Kempenland Samen investeren in een leefbaar platteland Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling; Europa investeert in zijn platteland Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling;

Nadere informatie

AFBAKENING VLAAMS STEDELIJK GEBIED ROND BRUSSEL

AFBAKENING VLAAMS STEDELIJK GEBIED ROND BRUSSEL AFBAKENING VLAAMS STEDELIJK GEBIED ROND BRUSSEL Onderzoek en overleg voor afbakening in nieuwe fase Op 11 mei 2007 heeft de Vlaamse Regering een tussentijdse beslissing genomen over de afbakening van het

Nadere informatie

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur?

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? NATUUR EN LANDBOUW// VORSELAAR// 14 maart 2012 Draagvlakverbredingsproject Melk van Hier 1/1/2013 31/12/2013 Dit initiatief kadert binnen een overkoepelend

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

gids en reisleider Boudewijnvest 3 Schoolstraat 1 3290 DIEST 3200 AARSCHOT 013 35 09 90 016 55 34 23 www.deoranjerie.be info@deoranjerie.

gids en reisleider Boudewijnvest 3 Schoolstraat 1 3290 DIEST 3200 AARSCHOT 013 35 09 90 016 55 34 23 www.deoranjerie.be info@deoranjerie. gids en reisleider Campus Diest Campus Aarschot Boudewijnvest 3 Schoolstraat 1 3290 DIEST 3200 AARSCHOT 013 35 09 90 016 55 34 23 www.deoranjerie.be info@deoranjerie.be INHOUDSTAFEL 1. Voorwoord... pg.

Nadere informatie

Drie aardkundige monumenten

Drie aardkundige monumenten 10 Drie aardkundige monumenten Aardkundige monumenten geven iets weer van de ontstaansgeschiedenis van ons landschap. Een geschiedenis die ons honderden, duizenden of zelfs miljoenen jaren terugvoert in

Nadere informatie

PERSMEDEDELING VAN DE VLAAMSE OVERHEID 7 november 2012 VLAAMSE REGERING KIEST VOOR BREED OVERLEG BIJ UITVOERING PLANNEN HAVEN VAN ANTWERPEN

PERSMEDEDELING VAN DE VLAAMSE OVERHEID 7 november 2012 VLAAMSE REGERING KIEST VOOR BREED OVERLEG BIJ UITVOERING PLANNEN HAVEN VAN ANTWERPEN PERSMEDEDELING VAN DE VLAAMSE OVERHEID 7 november 2012 VLAAMSE REGERING KIEST VOOR BREED OVERLEG BIJ UITVOERING PLANNEN HAVEN VAN ANTWERPEN Centraal Netwerk geïnstalleerd Vandaag werd in Antwerpen het

Nadere informatie

Persvoorstelling: Carnaval in Vlaams-Brabant 2016

Persvoorstelling: Carnaval in Vlaams-Brabant 2016 Persvoorstelling: Carnaval in Vlaams-Brabant 2016 Diest 8 oktober 2015 Agenda Persconferentie Verwelkoming door de heer Ludo Vangerven, secretaris van de Koepelvereniging Carnaval in Vlaams-Brabant Toespraak

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

OMGEVINGSANALYSE GEETBETS DOOR OCMW GEETBETS 2013

OMGEVINGSANALYSE GEETBETS DOOR OCMW GEETBETS 2013 OMGEVINGSANALYSE GEETBETS DOOR OCMW GEETBETS 2013 INLEIDING Beste lezer, In deze publicatie kan u de omgevingsanalyse van de gemeente Geetbets vinden zoals deze opgemaakt werd door het OCMW van Geetbets.

Nadere informatie

memo Inleiding Kader Historische wordingsgeschiedenis B.V. Stichts Beheer datum: 30 oktober 2015 cultuurhistorische memo plan Castor Veenendaal

memo Inleiding Kader Historische wordingsgeschiedenis B.V. Stichts Beheer datum: 30 oktober 2015 cultuurhistorische memo plan Castor Veenendaal memo aan: t.a.v.: kenmerk: B.V. Stichts Beheer Gerard Heuvelman DETE/80108.03 datum: 30 oktober 2015 betreft: cultuurhistorische memo plan Castor Veenendaal Inleiding Het plan Castor betreft een woningbouwontwikkeling

Nadere informatie

Effectieve en mogelijke overstromingsgevoelige gebieden: - Donkerblauw: effectieve overstromingsgevoelige gebieden; - Lichtblauw: mogelijke

Effectieve en mogelijke overstromingsgevoelige gebieden: - Donkerblauw: effectieve overstromingsgevoelige gebieden; - Lichtblauw: mogelijke 11 7 3 15 14 2 6 8 9 4 13 5 12 10 1 Kaart 3.1 : Effectieve en mogelijke overstromingsgevoelige gebieden: - Donkerblauw: effectieve overstromingsgevoelige gebieden; - Lichtblauw: mogelijke overstromingsgevoelige

Nadere informatie

Les 14 Bevolkingsspreiding in Europa

Les 14 Bevolkingsspreiding in Europa 5. Stedelijke landschappen 1 2e jaar aardrijkskunde Les 14 Bevolkingsspreiding in Europa Hoe onderzoek ik de bevolkingsspreiding? (gebaseerd op Geogenie2) Positieve factoren Verklaart de hoge bevolkingsdichtheid

Nadere informatie

Waterlopenbeheer in Vlaams-Brabant. Infodag nieuwe bekkenstructuren - 09/10/2013 - Leuven

Waterlopenbeheer in Vlaams-Brabant. Infodag nieuwe bekkenstructuren - 09/10/2013 - Leuven Waterlopenbeheer in Vlaams-Brabant Infodag nieuwe bekkenstructuren - 09/10/2013 - Leuven Waterlopenbeheer in Vlaams-Brabant I. Stand van zaken Doorbraak 63 II. Erosiebestrijding III. Bestrijden van wateroverlast

Nadere informatie

Samenwerken over sectoren heen

Samenwerken over sectoren heen Samenwerken over sectoren heen Inhoud In deze workshop wordt de betekenis en de meerwaarde van samenwerken tussen verschillende organisaties uitgewerkt. We schetsen hoe zo n samenwerking kan evolueren,

Nadere informatie

Projectsubsidies cultureel erfgoed

Projectsubsidies cultureel erfgoed Projectsubsidies cultureel tweede ronde 2014 Aanvrager Titel Korte omschrijving Universiteit Antwerpen Studiecollecties: een uitdagende context binnen universiteiten en musea Dit project wil een denkkader

Nadere informatie

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto 1 Rabobank Groep Duits-Nederlandse grensstreek Inhoudsopgave Demografie Dynamiek, groen-grijs, beroepsbevolking, inkomen, migratie Werkgelegenheid

Nadere informatie

Ruimte voor Limburg. Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans

Ruimte voor Limburg. Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans Ruimte voor Limburg Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans Colofon Uitgave: Provincie Limburg Postbus 5700 6202 MA Maastricht Tel.: +31 (0)43 389 99 99 Fax: +31 (0)43 361 80 99 E-mail: postbus@prvlimburg.nl

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's Route 6 60 Vallis 61 Prachtige gebouwen en panorama's In Vaals en Lemiers getuigen monumentale gebouwen van een bewogen verleden. De groene heuvels in de omgeving bieden allerlei fascinerende vergezichten.

Nadere informatie

Het plattelandsbeleid in Vlaanderen gedachtewisseling in de Commissie voor Landbouw, Visserij en Plattelandsbeleid. Brussel, 10 maart 2010

Het plattelandsbeleid in Vlaanderen gedachtewisseling in de Commissie voor Landbouw, Visserij en Plattelandsbeleid. Brussel, 10 maart 2010 Het plattelandsbeleid in Vlaanderen gedachtewisseling in de Commissie voor Landbouw, Visserij en Plattelandsbeleid Brussel, 10 maart 2010 Inhoud Deel 1: Bestuurlijke organisatie van het Plattelandsbeleid

Nadere informatie

Persworkshop Toerisme Vlaanderen Leuven,, 17 januari 2014 Toerismeprojecten Vlaams-Brabant 2014

Persworkshop Toerisme Vlaanderen Leuven,, 17 januari 2014 Toerismeprojecten Vlaams-Brabant 2014 Persworkshop Toerisme Vlaanderen Leuven,, 17 januari 2014 Toerismeprojecten Vlaams-Brabant 2014 Deze nota geeft een overzicht van de projecten waar Toerisme Vlaams-Brabant aan werkt in 2014. Specifiek

Nadere informatie

BEDRIJVENTERREIN LANDSCHAP LANDSCHAP LANDSCHAP STAP 1 STAP 2 STAP 3

BEDRIJVENTERREIN LANDSCHAP LANDSCHAP LANDSCHAP STAP 1 STAP 2 STAP 3 BEDRIJVENTERREIN LANDSCHAP LANDSCHAP LANDSCHAP STAP 1 STAP 2 STAP 3 De opzet voor het nieuwe bedrijventerrein is het maken van een open bedrijventerrein dat zijn bouwgrenzen opzoekt. Een aantal orthogonale

Nadere informatie

Gelet op de artikelen 127, 128, 135, 136, 163, 166 en 178 van de gecoördineerde grondwet van 17 februari 1994;

Gelet op de artikelen 127, 128, 135, 136, 163, 166 en 178 van de gecoördineerde grondwet van 17 februari 1994; Collegebesluit nr. 04/263 13 mei 2004 Besluit houdende het sluiten van een overeenkomst bij onderhandelingsprocedure voor het ontwikkelen van de websites erfgoedwijzer.be en erfgoednet.be Het College,

Nadere informatie

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE Zaaknr. : 2015EAR0009 Zaakomschrijving : CPO Lindevoort Rekken Specialisme : Cultuurhistorie (excl. Archeologie) Behandeld door : Roy Oostendorp Datum : 7 oktober 2015

Nadere informatie

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s Erfgoed als krachtvoer Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s U wilt nieuw leven blazen in uw dorp, stad of regio? Als alles tegen zit, is er altijd nog het erfgoed. Het DNA van het

Nadere informatie

TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID

TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID Inhuldiging standbeeld Willem van Oranje & Marnix van Sint-Aldegonde

Nadere informatie

Vacature erfgoedcoördinator (B1 B3) ondersteuning en vrijwilligerswerking erfgoedcel Pajottenland Zennevallei. - contract onbepaalde duur -

Vacature erfgoedcoördinator (B1 B3) ondersteuning en vrijwilligerswerking erfgoedcel Pajottenland Zennevallei. - contract onbepaalde duur - Vacature erfgoedcoördinator (B1 B3) ondersteuning en vrijwilligerswerking erfgoedcel Pajottenland Zennevallei - contract onbepaalde duur - De projectvereniging Cultuurregio Pajottenland & Zennevallei is

Nadere informatie

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon 4. De landbouwer als ICT-opdracht ehorizon Bedrijf: Steven Vanhecke - Oude Burkelslag 10-9990 Maldegem 4.1 Richtlijnen voor de begeleidende leerkracht Een belangrijk doel in de derde graad van het secundair

Nadere informatie

Vroeger en Nu. Reeks met getuigenissen over het verleden van het Waasland

Vroeger en Nu. Reeks met getuigenissen over het verleden van het Waasland Vroeger en Nu Reeks met getuigenissen over het verleden van het Waasland De Erfgoedcel Waasland maakt deel uit van het Intergemeentelijk Samenwerkingsverband van het Land van Waas (I.C.W.) en wordt ondersteund

Nadere informatie

In het open landschap van Oldambt is de geschiedenis nog zichtbaar. Als je er oog voor hebt en de kenmerken kunt herkennen laat het zich lezen als

In het open landschap van Oldambt is de geschiedenis nog zichtbaar. Als je er oog voor hebt en de kenmerken kunt herkennen laat het zich lezen als Werkgroep Oldambt In het open landschap van Oldambt is de geschiedenis nog zichtbaar. Als je er oog voor hebt en de kenmerken kunt herkennen laat het zich lezen als een boek. De Dollard is daarbij een

Nadere informatie

BAROMETER. Taalgebruik in de Vlaamse Rand

BAROMETER. Taalgebruik in de Vlaamse Rand FEBRUARI 2015 BAROMETER Taalgebruik in de Vlaamse Rand Deze nieuwe editie van de barometer gaat in op het onderzoek Taalgebruik in de Vlaamse Rand dat Brussels Informatie-, Documentatie- en Onderzoekscentrum

Nadere informatie

Deel 5: Romeinse Rijk Project: Bij de Gallo- Romeinen in de vicus Tienen. HB pg 138-141

Deel 5: Romeinse Rijk Project: Bij de Gallo- Romeinen in de vicus Tienen. HB pg 138-141 Deel 5: Romeinse Rijk Project: Bij de Gallo- Romeinen in de vicus Tienen. HB pg 138-141 I. Inleiding Schrijf bij elke afbeelding welke functie/doel het zou hebben gehad in de Gallo- Romeinse periode. Functie:

Nadere informatie

Vlaams Plattelandsbeleid en mobiliteit. Frans Pauwels en Peter Vleugels Vlaamse Landmaatschappij

Vlaams Plattelandsbeleid en mobiliteit. Frans Pauwels en Peter Vleugels Vlaamse Landmaatschappij Vlaams Plattelandsbeleid en mobiliteit Frans Pauwels en Peter Vleugels Vlaamse Landmaatschappij VSV- studiedag Mobiliteit op het platteland, 14 maart 2014 Overzicht lezing Intro: Situering en doelstellingen

Nadere informatie

Veldslagen in Vlaanderen vóór WO I

Veldslagen in Vlaanderen vóór WO I Veldslagen in Vlaanderen vóór WO I Provincie Jaar Naam van de veldslag Stad/ Gemeente Periode Oorlog0 Antwerpen 1007 Antwerpen Antwerpen vroege Middeleeuwen 1057 Antwerpen Antwerpen vroege Middeleeuwen

Nadere informatie

Geocache in Diest. langs Hagelandse natuursteen

Geocache in Diest. langs Hagelandse natuursteen Geocache in Diest IJzerzandsteen, of ook wel Diestiaan genoemd, is een roestbruine, grove steen met een hoog ijzergehalte. In Noord-Hageland kom je de steen overal tegen: van kerken en woonhuizen tot tuinmuurtjes...

Nadere informatie

Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden

Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden De organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden wordt vandaag geregeld met het decreet van 8 maart 2013 betreffende de organisatie

Nadere informatie

kinderopvang in kaart

kinderopvang in kaart kinderopvang in kaart Provincie Vlaams-Brabant 2010 VOORWOORD Er zijn in Vlaanderen her en der heel wat cijfers beschikbaar over kinderopvang en over factoren die de vraag naar kinderopvang beïnvloeden.

Nadere informatie

Resultaten bevraging van de Logo s. Suggesties voor een betere lokale samenwerking

Resultaten bevraging van de Logo s. Suggesties voor een betere lokale samenwerking Inleiding Resultaten bevraging van de Logo s Ondersteuning Logo s door de provincies Ondersteuning Logo s door de lokale besturen Suggesties voor een betere lokale samenwerking Bevraging in opdracht van

Nadere informatie

Trendbarometer hotels 2012 Finaal rapport

Trendbarometer hotels 2012 Finaal rapport Trendbarometer hotels 2012 Finaal rapport Trendbarometer hotels 2012 Inlichtingen Dagmar.Germonprez@toerismevlaanderen.be Tel +32 (0)2 504 25 15 Verantwoordelijke uitgever: Peter De Wilde - Toerisme Vlaanderen

Nadere informatie

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND In het najaar van 2011 en de lente van 2012 deed een team archeologen van Archeologisch Onderzoek Leiden (Archol bv) en Diachron UvA bv opgravingen in Aarle in de gemeente

Nadere informatie

Nota archeologie gemeente Roermond 2011

Nota archeologie gemeente Roermond 2011 Inleiding In opdracht van de gemeente Roermond is in de periode 2006 2008 een archeologieatlas voor de gehele gemeente vervaardigd. Deze atlas vormt de basis voor het Roermondse archeologiebeleid dat transparant

Nadere informatie