Wat niet voldoet aan ons zelfbeeld, klopt niet

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat niet voldoet aan ons zelfbeeld, klopt niet"

Transcriptie

1 woensdag 15 juni 2016 Nederland en de mythe van de witte onschuld Wat niet voldoet aan ons zelfbeeld, klopt niet In Nederland bestaat geen racisme, want Nederlanders zijn nu eenmaal niet racistisch. Ondertussen is de Nederlandse identiteit steeds witter geworden. door Thijs Kleinpaste niet voldoet aan ons zelfbeeld klopt niet 1/9

2 DEZE MAAND VIERT het Nationaal Historisch Museum dat er nooit kwam zijn tiende verjaardag. Het Museum was het geesteskind van Jan Marijnissen, destijds fractieleider van de Socialistische Partij. Tien jaar geleden werd in een debat in de Tweede Kamer tot de oprichting ervan besloten; uiteindelijk kwam het er niet door een combinatie van onwil en onkunde, en misschien ook omdat niemand zich echt raad wist met de opdracht. De discussie over het museum voltrok zich in de context van een ook toen al verwarde natie. De verontrustende sensatie dat er iets vreselijk mis was met Nederland had zich in de collectieve psyche genesteld, en de geschiedenis werd aangeroepen in een poging die onrust te temmen. De hedendaagse verwarring over onze morele, culturele en politieke identiteit vindt voor een deel haar verklaring in het ontbreken van historisch besef in brede lagen van de bevolking, aldus Marijnissen. En: Een land, een volk kan niet zonder houvast. En verder: Daarom was het dom om lange tijd zo besmuikt te doen over onze eigen geschiedenis. Ten slotte: Laten wij na alle negativisme en zelfrelativering van de laatste jaren van postmodernisme weer eens wat opbouwen! CDA-fractievoorzitter en mede-initiatief nemer Maxime Verhagen was nog wat stelliger over de bedoeling van het voorstel. Het mis lukken van het integratiedebat gaf aanleiding, zei hij, om niet langer zo nonchalant te doen over de Nederlandse identiteit. Het museum moest zodoende de geestelijke grondslagen van onze natie tot uitdrukking brengen. Daarbij hoorden religieuze verscheidenheid, tolerantie, vrijheidszin, de gemeenschappelijke strijd tegen water en de ideële gedrevenheid van Nederland. Wat het museum kortom moest bijlichten, was de grondtoon van ons volkskarakter. Hoewel een enkel Kamerlid kritischer was en niemand het eens leek te worden over de vraag of er een apart museum diende te komen of dat het kon worden ondergebracht bij reeds bestaande huizen en stichtingen, was de algemene teneur die van instemming. De samenleving was verstoord, verward, verweesd en daarom was het cruciaal dat men zich collectief zou herinneren hoe Nederland was geworden wat het is. Dat wil zeggen: een land dat democratie, vrijheid, rechtsstatelijkheid, openheid, tolerantie, vredelievendheid en mensenrechten ten diepste heeft verinnerlijkt. niet voldoet aan ons zelfbeeld klopt niet 2/9

3 Net als het museum kwam ook het houvast waar Marijnissen op hoopte er niet. Niet omdat de zoektocht ernaar verstilde, of het debat dat werd ieder jaar juist wanhopiger en schriller. In het recente verleden is er nooit eerder zo veel over de Nederlandse identiteit, cultuur en zijn erfgoed gesproken, en zijn er nooit zoveel beschuldigende vingers gepriemd naar hen die Nederland verraden zouden hebben. Ondanks de consensus onder zo goed als alle politici van toen dat de Nederlandse identiteit, gevormd door de geschiedenis, met museale zorg moest worden gekoesterd, is het enige voorlopige resultaat van de obsessie met identiteit dat het land verdeeld is geraakt over de vraag wat het dan precies betekent om een Nederlander te zijn. Het kan ook niet anders de Nederlandse volksaard waar zo verbeten naar wordt gezocht is een vorm van idealisme. Iedere keer bleek dan ook dat de gehunkerde eenheid van het Nederlandse volk een fantoom was. Ieder debat dat het afgelopen decennium raakte aan de identiteit baarde slechts meer verbittering, en net als alle soorten idealisme zorgde die verbittering uitsluitend voor meer verbetenheid en meer radicalisering. De normen en waarden van premier Balkenende werden onze manier van leven ; het wat abstracte identiteit werd het meer organische eigenheid. De verweesde samenleving werd oikofobie ; de kloof tussen burger en politiek werd het nepparlement ; bezwaren tegen kosmopolitisme veranderden in landverraad en de burger is niet langer bezorgd, maar verslikt zich nog net niet in zijn eigen ressentiment. DE STEEDS WOESTERE danse macabre met identiteit die politici, schrijvers, columnisten, academici en andere guren met een publieke mening al ruim een decennium volhouden is nog lang niet ten einde. Wat niet is veranderd is het karakter van het discours waarin men die identiteit probeert uit te drukken. Net als tien jaar geleden gaat het nog altijd om onze manier van leven, om de politieke en sociale rechten en vrijheden, de verworvenheden van de geschiedenis, democratie, rechtsstaat en grondrechten. Een soort burgerlijk patriottisme dat identi catie met de symbolen van de staat als uitgangspunt neemt. Onze manier van leven is open, toegankelijk voor iedereen, mits men bereid is op een bescheiden manier trots te zijn op Nederland dat wil zeggen: trots op de grondwet, op de symbolen van de nationale eenheid en de politieke instituties. niet voldoet aan ons zelfbeeld klopt niet 3/9

4 Het punt is dat zulke bezweringsformules al snel alle eigenschappen krijgen van een cliché, gevormd door een slechte lezing van de eigen geschiedenis. Het is de vraag of dat discours niet een werkelijkheid aan het zicht onttrekt die veel grimmiger is. De subtekst van de formulering onze manier van leven is dat de verhevenheid die ermee wordt aangeroepen de open samenleving een Nederlandse verworvenheid betreft die niet zozeer werk in uitvoering is, maar een de nitief bereikte staat van verlichting. Het werkzame cliché is dat die verworvenheid ook de collectief doorleefde werkelijkheid is, en dat ons in het geval van kritiek geen blaam kan treffen. Maar wat als die open samenleving functioneert als cliché? Het zicht op de werkelijkheid verdwijnt, en misstanden blijven overeind: etnisch pro leren, politiediscriminatie, ongelijkheid, racisme bestaan maar het gesprek erover wordt bij voorbaat in de kiem gesmoord, omdat het zelfbeeld van Nederland te verheven is. Ondertussen blijft de frustratie, en groeit de opvatting onder zwarte Nederlanders van moslims met een Noord-Afrikaanse achtergrond tot Nederlanders uit de overzeese gemeentes dat onze manier van leven, of vrijheid en openheid, in werkelijkheid een aansporing inhouden voor vernederende boutades door politici of columnisten, terwijl het debat over hun eigen ervaring met die manier van leven met een beroep daarop gesmoord wordt. Onze manier van leven is open, toegankelijk voor iedereen, mits men bereid is trots te zijn op Nederland IEDER DEBAT DAT de afgelopen tien jaar is gevoerd over identiteit en geschiedenis produceerde zijn eigen defensieve mantra. Kritiek op de islam is geen discriminatie; zorgen over migratie of de komst van arbeidskrachten uit Oost- Europa geen xenofobie; bezwaar tegen de groeiende macht van de Europese Unie geen goedkoop nationalisme. Allemaal waar, wellicht, maar over de minder verheven kanten van dat gesundes Volksemp nden is lang de sluier van begrip en respectabiliteit gelegd. De historicus Zihni Özdil merkte in zijn boek Nederland mijn vaderland op dat er in Nederland een hardnekkige neiging bestaat om de eigen nationale geschiedenis te pasteuriseren. Wat niet voldoet aan het zelfbeeld van een open, vrij en verheven land wordt in het meest gunstige geval toegelaten tot de periferie van de collectieve herinnering maar als uitzondering. De bijdrage van minister Maria niet voldoet aan ons zelfbeeld klopt niet 4/9

5 van der Hoeven aan het debat over het Nationaal Historisch Museum in de Tweede Kamer was illustratief. De zwarte bladzijden van de geschiedenis, betoogde zij, moesten ook aandacht krijgen. De formulering is veelzeggend. Impliciet zit daarin het idee dat de Nederlandse geschiedenis in wezen een betrekkelijk smetvrije aangelegenheid is; ook maakt dat de zwarte bladzijde op zijn best wordt beschouwd als uitzondering op de regel. Het effect van die neiging is, schrijft Özdil, dat Nederlanders nauwelijks bereid zijn de gedachte te overwegen dat zij wellicht niet zo verheven zijn als hun gepasteuriseerde geschiedenis ze vertelt. En onderwijl worden de pijnlijke vragen over de Nederlandse identiteit, of die niet lijdt aan alledaags racisme of subtiele vormen van uit sluiting, weggedrukt, terwijl de post-fortuynistische obsessie met identiteit ertoe heeft geleid dat er steeds minder ruimte is om af te wijken van de norm. De opvatting over het Nederlanderschap van oudsher toch al vrij wit is recent alleen maar witter geworden. Özdil merkt terecht op dat de natie niet bestaat zonder volk, dat de uitdrukking van dat nationale volk neerkomt op een performance en dat de norm van die vertoning steeds witter wordt: Er is een toenemende performance van de Nederlander in de populaire cultuur, waarin de Nederlander steeds nauwer wordt gede nieerd, en alles wat daar buiten valt als on-nederlands of bedreigend wordt gepresenteerd. De ongemakkelijkheid van Nederland is dat de empirie niet lijkt overeen te komen met het zelfbeeld. Te veel studies wijzen op een werkelijkheid die weinig verheven of open is. Recent nog plaatste de Volkskrant een ingezonden brief van vijf sociologen die op basis van langdurig onderzoek stelden dat Nederlanders sinds de jaren tachtig een steeds grotere instemming verleenden aan grove negatieve uitspraken over etnische minderheden. In 1985 was dat minder dan een kwart, in 2012 was het ruim de helft. Het gaat om uitspraken die iedereen wel eens in de kroeg heeft gehoord, en de toename ervan (niet beperkt tot het internet) loopt parallel aan de radicalisering van de discussie over de Nederlandse identiteit. HET IS DE COMBINATIE van permanent onbevredigd nationalistisch idealisme en dat verheven zelfbeeld die maakt dat het zo veel pijn lijkt te doen dat uitgerekend de Nederlandse geschiedenis in stelling wordt gebracht tegen de taboes van de tegenwoordige tijd. De merkwaardige paradox is dat de ontreddering over het gebrekkige historisch besef van Nederland rond de niet voldoet aan ons zelfbeeld klopt niet 5/9

6 millennium wisseling vooral ruimte heeft gegeven aan de institutionalisering van dat gebrekkige historische besef. De omgang met de geschiedenis in Nederland is volstrekt dubbel. Zij mag dienst doen als cliché, worden ingezet als medicijn tegen de verdwijnende sociale samenhang, maar ze mag niet kritisch worden ondervraagd. Emeritus-hoogleraar en sociaal en cultureel antropoloog Gloria Wekker schrijft in haar recente studie White Innocence over de grote blokkade die een open debat over racisme en discriminatie tegenhoudt het is het Nederlandse zelfbeeld dat schuldig is. Dat zelfbeeld is er een van witte onschuld, een houding die de dominante wijze vangt waarop Nederlanders over zichzelf nadenken, als kleine maar rechtvaardige, ethische natie; kleurenblind en dus verschoond van racisme; als inherent op de morele en ethische hoogvlakte, en dus als lichtend voorbeeld voor andere volken en naties. White Innocence is een studie naar het zelfbeeld van de witte Nederlander en zijn psyche op momenten dat hij gevraagd wordt rekenschap te geven van zijn, mogelijk, racistische neigingen. Dat zelfbeeld maakt dat daad werkelijk racisme kan worden vergoelijkt door het te typeren als een uiting van iets anders als een vorm van oer-hollandse pragmatiek of zelfs als een soort openheid bijvoorbeeld, niet onvergelijkbaar met de Hollandse directheid die altijd verward wordt met deugd. Etnisch pro leren is geen racisme, maar empirie. Mensen selecteren op basis van huidskleur kan geen racisme zijn als de statistiek dat dicteert hadden de zwarte Nederlanders maar niet zwart moeten zijn. De woorden zwart en wit zijn complex. Wekker hanteert ze niet zozeer als raciale, biologische termen, maar als politieke en culturele concepten. Zwart is, in brede zin, alles wat niet binnen de vigerende opvattingen over wat wit is valt, waarbij witheid een amalgaam is van etniciteit, afkomst, huidskleur, uiterlijke kenmerken, maar ook religieuze of politieke opvattingen. Moslims zijn in die zin even zwart als Nederlanders uit de overzeese gemeentes of voormalige kolonies. Wit en zwart vertegenwoordigen twee verschillende geleefde werkelijkheden: witheid en zwartheid zijn sociale ervaringen. De mythe van de witte onschuld, stelt Wekker, is zodanig ingesleten in de Nederlandse samenleving dat die altijd kan worden ingezet om bij voorbaat verschoond te blijven van de taak tot zelfonderzoek. Racisme? Dat doen wij niet! Het zelfbeeld van veel Nederlanders is volstrekt afhankelijk van die mythe. Zelfs als erkend wordt dat er racisme voorkomt, dan nog zijn dat incidenten die niets veranderen aan de wezenlijke aard van Nederland of de Nederlander. Minister niet voldoet aan ons zelfbeeld klopt niet 6/9

7 Lodewijk Asscher van Sociale Zaken hoorde de afgelopen weken tot de politici die zich in de felste bewoordingen hebben uit gesproken tegen het Hollands racisme, maar ook hij lijkt te geloven in de onschuld. In reactie op een rapport van de Raad van Europa sprak hij in 2013 de bekende bezweringsformule dat het politieke klimaat in Nederland niet racistisch is, en dat terechte kritiek op migratie niet verward mag worden met vreemdelingenhaat. Toen Sylvana Simons besloot om van haar burgerrechten gebruik te maken, werd ze met wellustigheid uitgescholden Dat elementaire onderscheid tussen racistische incidenten en de verder onschuldige normaliteit is wellicht een uitvoering van wat Zihni Özdil het 21ste-eeuwse geloof in de nobele wilde noemt: diep van binnen deugen het volk en de vox populi, en daarom is het zo ondenkbaar dat er, buiten de incidenten, iets fundamenteel mis is met Nederland. ALLES KEERT TERUG bij de geschiedenis, en juist daar zit denkelijk ook het meest pijnlijke, meest fascinerende fenomeen van de discussie die nu woedt over de mate van racisme in Nederland. Wie de laatste jaren luisterde naar politici en opiniemakers over het belang van identiteit en geschiedenis, heeft alle klassieke referenties gezien: de Gouden Eeuw, de opstand tegen Filips II, de patriottentijd en de Bataafse Revolutie Pim Fortuyn spiegelde zich opzichtig aan patriottenleider Joan Derk van der Capellen tot den Pol, Geert Wilders liet zich fotograferen als Michiel de Ruyter. Die geschiedenis wordt dikwijls met enige bombast aangeroepen als het bewijs dat de democratische, open samenleving in Nederland een lange, trotse voorgeschiedenis kent. Ook is er altijd de suggestie dat genoemde perioden zodanig belangrijk zijn voor de ontwikkeling van de politieke cultuur dat hun invloed reikt tot het heden in de Opstand kreeg het Nederland van nu en zijn politieke cultuur voor het eerst zijn vorm. Het pijnlijke is dat de suggestie dat andere fenomenen uit de Nederlandse geschiedenis wellicht ook doorwerken in het heden, bagatelliserend van de hand worden gewezen. Toen Gloria Wekker bij Buitenhof betoogde dat het koloniale verleden van Nederland doorwerkt in het heden, stuitte ze op de ongelovige wedervraag hoe iets wat zo lang geleden is nu nog invloed kan hebben. niet voldoet aan ons zelfbeeld klopt niet 7/9

8 DE POSITIEVE ONTWIKKELING van de laatste weken en maanden is dat de zwerende korst op het probleem van racisme en discriminatie in Nederland is afgerukt, en dat de witte onschuld zich in alle lelijkheid openbaart. Er is geen boek dat pregnanter en urgenter is dan Gloria Wekkers White Innocence. Complex aan dit debat is dat ook de witheid niet strak langs lijnen van etniciteit loopt. Er zijn witte Nederlanders die het punt van Wekker zien, er zijn zwarte Nederlanders die stellen het overdreven te vinden. De presentator Jörgen Raymann zei in een uit zending van Nieuwsuur dat de gekken op sociale media nog niet betekenen dat Nederland in zijn geheel racistisch is. Het debat is, letterlijk, niet zwart-wit. Wanneer zwarte Nederlanders zeggen dat zij zich niet herkennen in de analyses van bijvoorbeeld Özdil en Wekker, betekent dat niet dat ze last hebben van vals bewustzijn. Hun ervaringen zullen anders zijn, of wellicht zijn ze optimistischer. Misschien is het punt wel dat racisme in Nederland binnen marges, gedicteerd door de norm van de witte meerderheid, een betrekkelijk beperkte of onderdrukte rol speelt, maar dat zodra iemand die marges schendt het sluimerende racisme zich in alle hevigheid toont. Het pijnlijke besef van de laatste weken is dat als de burgerschapsrechten die volgens het debat zo kenmerkend zijn voor het open Nederland vrijheid van meningsuiting, de democratie, door zwarte Nederlanders worden aan gesproken om de status-quo uit te dagen, er een afzichtelijk soort racisme naar boven komt. Toen Sylvana Simons besloot om van haar burgerrechten gebruik te maken werd ze met angstaanjagende wellustigheid uitgescholden. De kritiek dat zij zelf aan identiteitspolitiek zou doen is te kwader trouw. Het zijn niet de anti-racisme-activisten die het debat over identiteit de laatste jaren zo op scherp hebben gezet. De Telegraaf schreef over de racisme-kaart die blijkbaar wordt gespeeld, alsof het om een soort valsspelen gaat. Het is een kaart die witte Nederlanders niet hebben, en dus zal die wel oneigenlijk zijn. Ook de suggestie van over gevoeligheid is tamelijk pervers. Er is een bijzonder soort zelfgenoegzaamheid voor nodig om iemand voor te houden dat zijn ervaringen vermoedelijk wel overdreven zullen zijn, omdat jij je zelf niet kunt voorstellen dat je in staat bent tot racisme. Van verschillende kanten klinkt gepikeerd dat het aankaarten van racisme neerkomt op een misplaatst wentelen in slachtofferschap. De gedachte daarachter is altijd dat zulk slachtofferschap onterecht is, omdat een dader ontbreekt daar is die onschuld. niet voldoet aan ons zelfbeeld klopt niet 8/9

9 Nog wat perverser is de suggestie van dankbaarheid die zwarte Nederlanders, met name moslims wier ouders migranten waren, min of meer verplicht zouden zijn te ervaren. Als het je hier niet bevalt, dan ga je toch weg? En dan is er ten slotte een minderheid met een domweg gretige bereidwilligheid om zwarte Nederlanders te vernederen ze verlekkerd klaagneger te noemen en te zwelgen in de reacties die dat oproept. Waar het om gaat is dat de eigen voorgewende goedheid niet aangetast mag worden. In die gevallen is white innocence nog te beleefd. Het is white malice. Misschien moet de conclusie, tien jaar na de discussie over het Nationaal Historisch Museum, zijn dat zelfs de ogenschijnlijk meest goedbedoelde poging om de nationale identiteit te de niëren of tot inzet te maken van de politiek, in het Nederland van nu nog de kiem van verderf bevat. Niet alles zal racisme zijn maar de geringe bereidwilligheid van een overgrote meerderheid van de Nederlanders om ook maar te overwegen dat zij niet onschuldig zijn is een veeg teken. Het gaat er nog niet eens om een de nitief antwoord te vinden op de vraag of Nederland racistisch is het begint ermee dat de vraag gesteld durft te worden. Hoe groter de bereidheid te durven denken dat Nederland een racismeprobleem heeft, hoe beter, hoe kleiner die bereidheid hoe veelzeggender. Beeld: Protestactie van de actiegroep Kick Out Zwarte Piet tijdens de traditionele intocht van Sint Piter en Swarte Pyt in het Friese dorp Grouw, 13 februari (Olaf Kraak / HH) Uit De Groene Amsterdammer van 15 juni niet voldoet aan ons zelfbeeld klopt niet 9/9

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland?

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland? 30 mei 2016 Onderzoek: Racisme in Nederland? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Tekst 1 Mijn donkere kleinzoons

Tekst 1 Mijn donkere kleinzoons Actuele opdracht leesvaardigheid Zwart-wit november - 2013 2thv Opdracht 1 Zwarte Piet en jij. a De afgelopen weken is er veel discussie over Zwarte Piet geweest. Waar ging die discussie over? b Bekijk

Nadere informatie

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28 Inhoud Over deze analyse 13 De structuur van dit onderzoek 14 De bronnen en citaten 16 Referenties 17 Dankwoord 17 1. Inleiding. De Wever en de schaduw van Burke 19 1.1. Edmund Burke, een moderne held?

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

Hoop op democratie in het Midden Oosten

Hoop op democratie in het Midden Oosten De Toestand in de Wereld 3 Hoop op democratie in het Midden Oosten Egypte: De kater na de Arabische lente Bas Levinsohn 1 Inleiding Vraagstelling Wat wordt bedoeld met de Arabische lente? Wat is de betekenis

Nadere informatie

Wat Verlichtingsfilosofen over Geert Wilders zouden hebben gedacht

Wat Verlichtingsfilosofen over Geert Wilders zouden hebben gedacht 'Wat Verlichtingsfilosofen over Geert Wilders zouden hebben gedacht' - Mattijs Glas 1 Wat Verlichtingsfilosofen over Geert Wilders zouden hebben gedacht Volgens de invloedrijke Franse denker Michel Foucault

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Doorbraak.eu. Boekcover.

Doorbraak.eu. Boekcover. Boekcover. White innocence, de titel van het enige tijd geleden verschenen boek van Gloria Wekker, is binnen korte tijd een vaste uitdrukking geworden. Net als de termen wit privilege en institutioneel

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I Opgave 1 Tbs ter discussie 1 maximumscore 2 beveiliging van de samenleving Voorbeeld van juiste toelichting bij beveiliging van de samenleving: In de tekst staat dat er steeds minder mensen uitstromen

Nadere informatie

Kinderombudsman, neem stelling tegen Zwarte Piet.

Kinderombudsman, neem stelling tegen Zwarte Piet. Kinderombudsman, neem stelling tegen Zwarte Piet. Zo n twintig mensen hebben vandaag actie gevoerd bij het kantoor van de Kinderombudsman in Den Haag, omdat hij nog steeds geen stelling heeft genomen tegen

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden.

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden. Debat over Polen in het Europees Parlement Interventie van de heer Koenders - minister van Buitenlandse Zaken - Nederlands voorzitterschap Dank u meneer de voorzitter, De Europese Unie is niet alleen een

Nadere informatie

Zwarte Piet en Witte Klaas

Zwarte Piet en Witte Klaas Zwarte Piet en Witte Klaas Onderzoek naar beeldvorming in de sinterklaastraditie Bianca Berends Kunst en Cultuurwetenschappen Vrije Opleiding Voorwoord Dit is een scriptie over een, volgens velen, oer-

Nadere informatie

Speech na afloop van de laatste plenaire Kamervergadering van 2015 Door de tijdelijke Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib

Speech na afloop van de laatste plenaire Kamervergadering van 2015 Door de tijdelijke Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib Speech na afloop van de laatste plenaire Kamervergadering van 2015 Door de tijdelijke Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib Beste collega s, Voordat ik de laatste vergadering van 2015 sluit, wil

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands

Examen HAVO. Nederlands Nederlands Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 06 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 22 vragen

Nadere informatie

Van Waarde(n) HUB 28 november 2015, Miranda Meijerman

Van Waarde(n) HUB 28 november 2015, Miranda Meijerman Van Waarde(n) Al voor de oprichting van het Humanistisch Verbond in 1946 bestond er buitenkerkelijke uitvaartbegeleiding. vandaag staan we stil bij de HUB die nu 10 jaar als zelfstandige stichting functioneert.

Nadere informatie

DE OMGANG VAN MOSLIMS MET NIET-MOSLIMS. Vrije Universiteit Amsterdam 16 november 2016

DE OMGANG VAN MOSLIMS MET NIET-MOSLIMS. Vrije Universiteit Amsterdam 16 november 2016 DE OMGANG VAN MOSLIMS MET NIET-MOSLIMS Yvonne Moonen-Thompson Probus Lezing Vrije Universiteit Amsterdam 16 november 2016 Lao Zi: Zie anderen als jezelf Door dit te doen cultiveren we waardigheid, die

Nadere informatie

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen Samenvatting In dit proefschrift staat de vraag centraal waarom de gestandaardiseerde intelligentiemeting in Amerika zo'n hoge vlucht heeft genomen en tot zulke felle debatten leidt. Over dit onderwerp

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Is het God die ons veroordeeld of doen wij dat zelf?

Is het God die ons veroordeeld of doen wij dat zelf? Is het God die ons veroordeeld of doen wij dat zelf? 1. Hoe ontstaat de manier waarop je naar jezelf kijkt? 2. Wie is God? 3. Wat is DE Waarheid over onszelf? 4. Wie worden er door God wel veroordeeld?

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 24 mei 9.00 12.00 uur 20 04 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document.

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document. SOCIALE COHESIE EN BURGERSCHAP Inleiding Een school maakt deel uit van de maatschappij en bouwt mee aan de vorming van jonge burgers. Een groot deel van de dag, brengen jongeren door op school. Zij krijgen

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

Kinderombudsman: Zwarte Piet vraagt om aanpassing

Kinderombudsman: Zwarte Piet vraagt om aanpassing Kinderombudsman: Zwarte Piet vraagt om aanpassing 1. De aanleiding voor dit standpunt De Kinderombudsman is de afgelopen maanden door verschillende verzoekers benaderd met klachten over de figuur van Zwarte

Nadere informatie

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid)

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Hieronder volgen de resultaten van het Israël onderzoek wat de EO in de afgelopen weken heeft laten uitvoeren. Veel stellingen zijn in een 5- puntsschaal

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

9 oktober 2014. Onderzoek: Zwarte Piet

9 oktober 2014. Onderzoek: Zwarte Piet 9 oktober 2014 Onderzoek: Zwarte Piet Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit 40.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inhoud Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inleiding Je hoort of leest vaak over mensenrechten. Maar kun je ook een paar mensenrechten opnoemen?

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten.

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten. Opdracht Bespreek met je klas deze stellingen. Dit kan met alle leerlingen tegelijkertijd of jullie kunnen in groepjes antwoord geven, deze opschrijven en ze kort presenteren voor de klas. Bedenk in ieder

Nadere informatie

Waterlandstichting. Het is geen racisme, omdat? Josip Kesic

Waterlandstichting. Het is geen racisme, omdat? Josip Kesic Waterlandstichting Het is geen racisme, omdat? Josip Kesic Ondanks de polarisatie in de Zwarte Pietdiscussie is er een fundamentele consensus: niemand wil een racist zijn, racisme is immers slecht. Juist

Nadere informatie

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Simon Schoon ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Op weg naar vernieuwing in de verhouding tussen de kerk en het volk Israël Aan de pioniers uit de begintijd en aan de huidige bewoners van Nes Ammim in Israël inhoud

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Hoe is de multiculturele samenleving ontstaan?

Hoe is de multiculturele samenleving ontstaan? Hoe is de multiculturele samenleving ontstaan? Multicultureel Nederland: vanaf 100 jaar geleden tot nu Soms lijkt het of Nederland in korte tijd veranderd is van een monoculturele tot een multiculturele

Nadere informatie

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú De Socialistische Fractie in het Europees Parlement streeft naar de garantie dat iedereen zich volledig aanvaard voelt zoals hij of zij is, zodat we in onze gemeenschappen

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie Die publieke opinie in de Europese Unie Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie. Dit werd opgesteld voor de Vertegenwoordiging van de Europese

Nadere informatie

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Dames en heren, allen hier aanwezig. Het is voor mij een grote eer hier als pas benoemde burgemeester

Nadere informatie

Homohuwelijk haalt de eindstreep

Homohuwelijk haalt de eindstreep Opgave 3 Politieke besluitvorming: openstelling huwelijk voor personen van hetzelfde geslacht tekst 7 Homohuwelijk haalt de eindstreep Het homohuwelijk mag rekenen op een breed draagvlak in de samenleving

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Bij Mattheus 5 : 13-16 - Zout en licht Laat ons het zout der aarde zijn, het licht der wereld, klaar en rein,

Bij Mattheus 5 : 13-16 - Zout en licht Laat ons het zout der aarde zijn, het licht der wereld, klaar en rein, 9 februari 2014 Bij Mattheus 5 : 13-16 - Zout en licht Laat ons het zout der aarde zijn, het licht der wereld, klaar en rein, Misschien heeft u bij het zingen van dit lied ook altijd wel een wat dubbel

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU Commissie politieke zaken 5.3.2009 AP/100.506/AM1-24 AMENDEMENTEN 1-24 Ontwerpverslag (AP/100.460) Co-rapporteurs: Ruth Magau (Zuid-Afrika) en Filip Kaczmarek

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING VAN DE WARE NATUUR VAN DE MENS

UNIVERSELE VERKLARING VAN DE WARE NATUUR VAN DE MENS UNIVERSELE VERKLARING VAN DE WARE NATUUR VAN DE MENS PREAMBULE Overwegende dat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens uit 1948 in feite een verklaring is van Verlichting, van het hoogste dat

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Waar sta jij? (Uit: Kompas)

Waar sta jij? (Uit: Kompas) Waar sta jij? (Uit: Kompas) Dit is een discussieactiviteit over: de basisvoorwaarden van menselijke waardigheid, het respectievelijke belang van burgerlijke en politieke rechten en van sociale en economische

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

2.1 Omcirkel het juiste antwoord.

2.1 Omcirkel het juiste antwoord. 2.1 Vraag 1 Het Parlement in Nederland bestaat uit... A. Eerste en Tweede Kamer B. Tweede Kamer en Provinciale Staten C. Provinciale staten en Gemeenteraad D. Tweede Kamer en Gemeenteraad Vraag 2 Waarom

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 21 juni 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 21 juni 13.30 16.30 uur Nederlands Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 21 juni 13.30 16.30 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen; het examen bestaat uit 19

Nadere informatie

Een kritische analyse van Francio Guadeloupe. Sandew Hira

Een kritische analyse van Francio Guadeloupe. Sandew Hira Een kritische analyse van Francio Guadeloupe Sandew Hira De vraag van Francio Hoe kunnen we in ons schrijven en onze wetenschapsuitoefening het rasdenken overstijgen. Om het concreter te formuleren: Hoe

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

Weten waar we goed in zijn 1

Weten waar we goed in zijn 1 Inburgering als voortdurend proces voor allen Lezing ter gelegenheid van de Conferentie Burgerschapsvorming. Islamitisch Onderwijs Ingeburgerd. Jaarbeursgebouw Utrecht Zaterdag 4 juni 2005. A.M.L. van

Nadere informatie

Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie

Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie tekst 5 5 Het tweede kabinet-balkenende (CDA, VVD, D66) trad aan op 27 mei 2003. Op 30 juni 2006 bood minister-president Balkenende het ontslag

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

Programma van Emcemo/ Meldpunt Islamofobie en Discriminatie e

Programma van Emcemo/ Meldpunt Islamofobie en Discriminatie e EMCEMO Programma van Emcemo/ Meldpunt Islamofobie en Discriminatie e van oktober tot en met eind december 2014 Racisme en Islamofobie Islamofobie Uit recent onderzoek van TNS/NIPO (september 2014) blijkt

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014.

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief - Het christelijke belemmert de politiek niet, maar maakt haar juist mogelijk en waardevol - Pieter Jan Dijkman Vereniging voor Wijsbegeerte

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I Van kind tot burger: Volksopvoeding via het onderwijs in Nederland (1780-1920) Patriotten gaven aan het begrip burger een nieuwe betekenis. 2p 1 Noem deze nieuwe betekenis en geef aan tot welke visie op

Nadere informatie

Zondagmiddag 28 december 2008 Welkomkerk Ds. J. Schep

Zondagmiddag 28 december 2008 Welkomkerk Ds. J. Schep Preek over het Bidden - bij Zondag 45 Lezingen: Lucas 11: 1-11 Zondag 45 Intro Waarom heeft een christen het gebed nodig? Het is eigenlijk een wat vreemde vraag, die we uit de Catechismus horen. Hebben

Nadere informatie

Het is niet voor het eerst dat Europa door extreem terreurgeweld wordt geraakt.

Het is niet voor het eerst dat Europa door extreem terreurgeweld wordt geraakt. MdV, De terreur in Parijs heeft in heel Europa afschuw gewekt. Nietsontziende moslimradicalen hebben met hun aanslagen op Charlie Hebdo en op de Joodse supermarkt onze westerse samenleving in het hart

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 4: beleven van de democratie

Bijzonder procesdoel 4: beleven van de democratie Bijzonder procesdoel 4: beleven van de democratie Eerste leerjaar B 4.1. Herkennen en verkennen Mijn gedrag - hoe gedraag ik mij en waarom? - mijn waarden: - aan welke waarde(n) hecht ik belang? - thuis

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Rechtsstaat

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

Stipendium. Anne Vaandrager

Stipendium. Anne Vaandrager Stipendium Anne Vaandrager Introductie Afwijken van de norm Tegenwoordig kunnen we door middel van technologie radicaal ingrijpen op het ontwerp van ons lichaam. De centrale positie van de mens als maatstaaf

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

Handreiking bij een spirituele zoektocht.

Handreiking bij een spirituele zoektocht. Handreiking bij een spirituele zoektocht. Deze handreiking hoort bij: Oud- en nieuw- katholiek. De spirituele zoektocht van die andere katholieken. Door Joris Vercammen. Valkhof pers 2011. Het boek is

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Recht op toegang tot het internet?

Recht op toegang tot het internet? Deze samenvatting is een bewerking van de presentatie zoals die gehouden is op vrijdag 3 juni 2008 tijdens de studiemiddag Behoud en vernieuwing in het informatierecht van de Vereniging voor Media- en

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2006 tijdvak 2 dinsdag 20 juni 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 52 punten

Nadere informatie

Geachte Dames en Heren, geachte Mevrouw van Leeuwen,

Geachte Dames en Heren, geachte Mevrouw van Leeuwen, Geachte Dames en Heren, geachte Mevrouw van Leeuwen, Met grote interesse heb ik uw lezing gevolgd. Ik realiseer mij terdege dat wij vanuit de Koepel van WMO raden u haast een onmogelijk vraag hebben gesteld,

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING 1p 1 Het aantal asielaanvragen is sinds 2000 gedaald. Waardoor is het aantal asielzoekers in Nederland

Nadere informatie

Hoofdstuk 9 Oefeningen

Hoofdstuk 9 Oefeningen Hodstuk 9 De eerste stap in werken aan jezelf is ook meteen de belangrijkste stap: Het durven onderkennen van je innerlijke conflicten en dat je daardoor je emoties nog niet voor je kan laten werken. De

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z08639 Datum 27 mei 2015

Nadere informatie

Het Duitse oorlogsverleden:

Het Duitse oorlogsverleden: Het Duitse oorlogsverleden: feiten, motieven, oorzaken en identiteiten Docent: Jelle de Bont H. Oosterhuis 444049 Postvak 54 Onderwijsgroep 16 5 maart 2008 Practicum CW 1D, opdracht 2 Aantal woorden 1704

Nadere informatie

20 feb Onderzoek: 10 Jaar PVV

20 feb Onderzoek: 10 Jaar PVV 20 feb 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

https://reports1.enalyzer.com/root/surveymanagement/getblob.aspx?blobid=31bfe83be43e4bf b98809f0f

https://reports1.enalyzer.com/root/surveymanagement/getblob.aspx?blobid=31bfe83be43e4bf b98809f0f In welke leeftijdscategorie valt u? Number / Percentage Jonger dan 25 jaar; 6% 66 Tussen de 25 en 34 jaar; 120 Tussen de 35 en 44 jaar; 13% 145 Tussen de 45 en 54 jaar; 205 Tussen de 55 en 64 jaar; 28%

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme Racisme Ik heb een onderwerp gekozen dat jullie misschien een beetje vreemd zullen vinden, namelijk het thema 'racisme'. Als je dat woord opzoekt dan staat er: Racisme: racisme is het discrimineren van

Nadere informatie

Onderzoek: 200 jaar Grondwet

Onderzoek: 200 jaar Grondwet Onderzoek: 200 jaar Grondwet Publicatiedatum: 27-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek, gehouden

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

Uitgeverij Van Praag Amsterdam

Uitgeverij Van Praag Amsterdam Uitgeverij Van Praag Amsterdam Inhoud 9 Het immigratietaboe 13 Het relativeringcircuit De toestand 27 Etniciteit is sticky 30 Drs. Hans Roodenburg Inkomensverschillen worden groter door immigratie 39 Het

Nadere informatie

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur,

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Aan de leden van de commissie cultuur Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 8 november 2012, Amsterdam Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Op 21 november 2012 staat

Nadere informatie

31 augustus Onderzoek: Aanbevelingen VN Zwarte Piet

31 augustus Onderzoek: Aanbevelingen VN Zwarte Piet 31 augustus 2015 Onderzoek: Aanbevelingen VN Zwarte Piet Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Jezus, het licht van de wereld

Jezus, het licht van de wereld Jezus, het licht van de wereld Het evangelie naar Johannes 8: 1-30 1 Overzicht 1. De overspelige vrouw 2. Jezus als het Licht der wereld 3. Twistgesprekken met de Farizeeën 2 De overspelige vrouw Bijbeltekst

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

Proeftoets E1 vwo 4. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht.

Proeftoets E1 vwo 4. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht. A. I en II zijn waarden; III en IV zijn normen. B. I en III zijn waarden; II en IV zijn normen. C. I en II zijn

Nadere informatie

Het Nationale Gesprek

Het Nationale Gesprek Uitgegeven door initiatiefgroep HNG Een goed gesprek verbindt Het Nationale Gesprek In januari 016 zijn in Gouda en Wassenaar de eerste gesprekken gevoerd. Ze werden gewaardeerd door de burgers die meededen.

Nadere informatie

Advies: De RIB 'Gemeentelijke BZK rapportage 2014' vast te stellen en ter kennisname te sturen aan de Raad

Advies: De RIB 'Gemeentelijke BZK rapportage 2014' vast te stellen en ter kennisname te sturen aan de Raad VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS & RAADSINFORMATIEBRIEF Van: S. Stam Tel nr: Nummer: 15A.00335 Datum: 30 maart 2015 Team: Onderwijs, Welzijn en Zorg Tekenstukken: Ja Bijlagen: 4 Afschrift aan: n.v.t.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2008-II

Eindexamen geschiedenis havo 2008-II De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië Gebruik bron 1. Bij elk bronfragment past één van de volgende, in willekeurige volgorde staande, onderwerpen: 1 de Bersiap-tijd; 2 de Napoleontische

Nadere informatie

Filosofie en actualiteit. Zesde avond

Filosofie en actualiteit. Zesde avond Filosofie en actualiteit Zesde avond Wat is identiteit? Je bent identiek met jezelf I. is wat je van anderen onderscheidt I. is een rode draad door ruimte en tijd Je vereenzelvigt je met een bepaalde groep

Nadere informatie

PLICHT EN VERPLICHTING. De weg van oude patronen of

PLICHT EN VERPLICHTING. De weg van oude patronen of PLICHT EN VERPLICHTING De weg van oude patronen of HYPOTHESE Het uitgangspunt van esoterische psychologie/filosofie is dat alles, dus zowel de ziel als de vaste vorm (het fysieke lichaam), energie is.

Nadere informatie

Filosofie en actualiteit. Zevende avond

Filosofie en actualiteit. Zevende avond Filosofie en actualiteit Zevende avond Over gelijkheid Emancipatie Gelijke behandeling Beloningen Mensenrechten Confucius Racisme Vrouw zijn Crisis Emancipatie Pauline Kleingeld: huwelijk is primair vrijwillige

Nadere informatie