Artikelen. Onze hersenen willen een man als baas. Mevr. mr. M. Westerbeek LL M 1. Nu de oplossing nog. Het probleem is helder

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Artikelen. Onze hersenen willen een man als baas. Mevr. mr. M. Westerbeek LL M 1. Nu de oplossing nog. Het probleem is helder"

Transcriptie

1 Mevr. mr. M. Westerbeek LL M 1 Onze hersenen willen een man als baas Het streven naar vergroting van het aantal vrouwen in topfuncties is nog altijd hot. 2 Voorkeursbeleid is een instrument dat door werkgevers wordt ingezet om doorstroming van vrouwen naar hogere functies te bevorderen. Dit stuit in de praktijk echter ook op weerstand. De discussie over voorkeursbeleid gaat meestal over de politieke wenselijkheid en effectiviteit en niet of nauwelijks over wat er (wettelijk gezien ) toelaatbaar is. In dit artikel komt juist dat aan de orde en zal bekeken worden wat er in de praktijk nu eigenlijk wel en niet mag. dergelijke (onbewuste) stereotypering die diep verankerd is in onze cognitieve structuren en dus moeilijk is om te herkennen en te erkennen. 8 Het College voor de Rechten van de Mens (CRM) onderschrijft de problematiek en de behoefte aan een evenwichtige man-vrouwverdeling. In 2013 ging het grote merendeel van de (arbeids)zaken over de discriminatiegrond geslacht, zodat het CRM in het jaarverslag van 2013 bevestigt de komende jaren specifieke aandacht te zullen besteden aan vrouwendiscriminatie bij arbeid. 9 O ok de overheid, die recent de Sociaal-Economische Raad (SER) in dit kader om advies gevraagd heeft, acht het van belang voornoemde ongelijkheid krachtiger en op meer generieke wijze aan te pakken. 10 Het probleem is helder Uit onderzoek naar de vergelijking van de positie van mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt blijkt dat Nederland in vergelijking met andere landen een laag aantal vrouwen in met name hogere posities kent. 3 Zo was het percentage vrouwen in Raad van Bestuur (RvB) in de grootste beursgenoteerde ondernemingen in 2013 slechts 6%. Met een aandeel van 26% vrouwen in de Raad van Commissarissen (RvC) doet Nederland het internationaal gezien net iets beter. 4 D e verwachting is dat dit aantal zonder extra stimuleringsmaatregelen nauwelijks zal groeien, terwijl dit wel wenselijk is. 5 Een evenwichtige(re) man-vrouwverdeling leidt tot betere bedrijfsresultaten, meer creativiteit en klanttevredenheid. 6 Dat het bereiken van een toename niet makkelijk zal zijn, blijkt onder meer uit een recente studie die uitwijst dat onze hersenen onbewust voor een man als leider kiezen. Dat is misschien niet wat we werkelijk willen, maar wel wat we doen. 7 Vaak blijkt discriminatie voort te vloeien uit 1 Mevr. mr. M. Westerbeek LL M is advocaat bij Kennedy Van der Laan te Amsterdam. 2 Zie onder andere SER-advies nr. 2014/03, 17 april 2014, Discriminatie werkt niet!, m.n. p , CRM, Literatuuronderzoek: De juiste persoon op de juiste plaats, de rol van stereotypering bij toegang tot de arbeidsmarkt, 4 juli 2013 en Commissie Monitoring Talent naar de top, Talent telt in de top, Monitor Talent naar de Top 2013, juni Commissie Monitoring Talent naar de top, Talent telt in de top, Monitor Talent naar de Top 2013, juni 2014, p. 27 e.v.. 4 European Commission, Database Women & men in decision making (2013), 5 CRM-advies aan de Sociaal Economische Raad over discriminatie op de werkvloer, januari 2014, p Zie onder andere de volgende rapporten: McKinsey & Company, Women Matter 2013, Gender diversity in top management: moving corporate culture, moving boundaries en Catalyst, Why diversity matters, juli 2013 en C.L. Hoyt (2012). Gender bias in employment contexts: A closer examination of the role incongruity principle, Journal of Experimental Social Psychology, 48(1), in CRM, Literatuuronderzoek: De juiste persoon op de juiste plaats, de rol van stereotypering bij toegang tot de arbeidsmarkt, 4 juli Onderzoek van Direction uit maart 2014 dat is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek van Mahzarin Banaji, hoogleraar Sociale Ethiek aan de faculteit Psychologie van Harvard en te vinden is via nl. Nu de oplossing nog Voorkeursbeleid is voor werkgevers één van de instrumenten om doorstroming van vrouwen te bevorderen. Om vast te stellen aan welke eisen voorkeursbeleid dient te voldoen, is relevant dat er verschillende vormen van voorkeursbeleid bestaan en er diverse redeneringen worden gevolgd om voorkeursbeleid te bepleiten. 11 Gelijkheid van kansen Een argument voor voorkeursbeleid kan worden gevonden in het creëren van een situatie waarin mannen en vrouwen beschikken over gelijke kansen. Gelijkheid van kansen betekent dat belemmeringen worden weggenomen om feitelijke ongelijkheden op te heffen. Hierbij kan gedacht worden aan maatregelen om ervoor te zorgen dat vrouwen geen nadeel ondervinden van zwangerschap of kinderzorg (voorrang bij kinderopvangplaatsen 12 ). Er wordt een bijzondere situatie gecreëerd voor vrouwen, maar enkel om hen in een zelfde startpositie te brengen. Het resultaat zal door allerlei oorzaken persoonlijk, cultureel, sociaal, biologisch veelal nog steeds een ondervertegenwoordiging van vrouwen opleveren, alleen in mindere mate. 13 Gelijkheid van resultaat Verdergaand is het streven naar gelijke vertegenwoordigingvan mannen en vrouwen. Onder gelijkheid van resultaat valt beleid waarbij er bij voldoende geschiktheid of gelijke kwalificaties voorkeur wordt gegeven aan een vrouw. Of verdergaand, streefcijfers of quoterings- of reserveringsregelingen die ervan uitgaan dat vrouwen worden geselec- 8 CRM, Literatuuronderzoek: De juiste persoon op de juiste plaats, de rol van stereotypering bij toegang tot de arbeidsmarkt, 4 juli 2013, p College voor de Rechten van de Mens, Jaarverslag 2013, p.6 e.v.. 10 SER-advies nr. 2014/03, 17 april 2014, Discriminatie werkt niet!, m.n. p J. G e r a r d s, NJCM-bulletin 5, Zie CGB-oordeel , HvJ EG 28 maart 2000, nr. C-158/97, NJ 2000/532 (Badeck) en HvJ EG 19 maart 2002, nr. C-476/99, JAR 2002, 199 (Lommers). 13 Zie (ook voor Gelijkheid van resultaat en Streven naar diversiteit ) de voordracht Gelijke vertegenwoordiging van vrouwen: een kleine juridische analyse en iets over communicatie tussen rechters van J. Gerards bij Vrouwen in de Spotlight op 8 maart Afl. 8/9 - augustus/september 2014

2 ONZE HERSENEN WILLEN EEN MAN ALS BAAS teerd totdat de gestelde targets zijn bereikt. Het resultaat is dat mannen worden achtergesteld, zodat uiteindelijk gelijke vertegenwoordiging van vrouwen wordt bereikt. Streven naar diversiteit In aanvulling op voorgaande argumenten kan het streven naar diversiteit worden aangedragen als rechtvaardiging voor voorkeursbeleid. Het idee is dan dat maatschappelijk relevante (minderheids)groepen in zekere mate vertegenwoordigd moeten zijn, zodat dit leidt tot een goede afspiegeling en daarmee tot betere besluitvorming en klanttevredenheid. Maar ook zodat hierdoor wantrouwen of stereotypen makkelijker kunnen worden doorbroken. Wet- en regelgeving over de toelaatbaarheid van voorkeursbeleid De legitimatie voor de verschillende vormen van voorkeursbeleid stoelt in belangrijke mate op internationale wet- en r e g el g e v i n g. EU wet- en regelgeving In de EU is de gelijkheid van mannen en vrouwen verankerd in artikel 23 van het EU-Handvest en artikel 157 Verdrag betreffende de werking van de EU (VWEU). Artikel 157 lid 4 VWEU (voorheen artikel 141 lid 4 EG) biedt lidstaten de mogelijkheid maatregelen te nemen waarbij voordelen worden ingesteld om de uitoefening van een beroepsactiviteit door het ondervertegenwoordigde geslacht te vergemakkelijken of om nadelen te compenseren om volledige gelijkheid van mannen en vrouwen in de praktijk te verzekeren. Daarnaast omvatte de EU-regelgeving verschillende richtlijnen over gelijke behandeling van mannen en vrouwen die in 2006 zijn samengevoegd in de zogenaamde Herschikkingsrichtlijn. 14 Waarbij voorkeursbeleid eerder in artikel 2 lid 4 van Richtlijn 76/207/EEG werd gesproken over de toelaatbaarheid van maatregelen terbevordering van gelijke kansen van mannen en vrouwen is tegenwoordig in artikel 3 Herschikkingsrichtlijn een ruimer toetsingskader opgenomen dat spreekt van de toelaatbaarheid van maatregelen met als doel het verzekeren van gelijkheid van mannen en vrouwen in de praktijk. Overige internationale wet- en regelgeving In aanvulling op het EU-recht is er binnen het VN-mensenrechteninstrumentarium en het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Rechten (EVRM) aandacht voor gelijkheid van mannen en vrouwen. Naast de twee algemene VN-verdragen 15 kent de VN een kernverdrag dat hierop specifiek toeziet: het Internationaal verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van vrouwendiscriminatie (CEDAW ). Aanbeveling 23 en 25 met betrekking tot artikel 4 lid 1 CEDAW bepalen over voorkeursbeleid dat lidstaten tijdelijke maatregelen kunnen 14 R i c h t l ij n /5 4 / E G. 15 Het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR) en het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (IVESCR). nemen om feitelijke gelijkheid tussen mannen en vrouwen te bewerkstelligen. 16 Artikel 14 EVRM (en Protocol 12 ) bevat enkel een algemeen discriminatieverbod. Nederland heeft beide verdragen geratificeerd zodat het voor een individu zodra alle nationale procedures zijn doorlopen mogelijk is bij respectievelijk het Human Rights Comité (HRC), het CEDAW-comité of het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) te klagen over een vermeende schending. Nederlandse wetgeving In Nederland is artikel 3 van de Herschikkingsrichtlijn geimplementeerd in artikel 2 lid 3 Algemene wet gelijke behandeling (AWGB) en in lijn daarmee in artikel 5 Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen (WGB). Deze artikelen bepalen dat het verbod op onderscheid niet geldt als het onderscheid een specifieke maatregel betreft die tot doel heeft vrouwen een bevoorrechte positie toe te kennen om feitelijke nadelen verband houdende met geslacht op te heffen of te verminderen en het onderscheid in een redelijke verhouding staat tot dat doel. Onder strikte voorwaarden mag tijdelijk van de wettelijke norm van gelijke behandeling worden afgeweken om voorrang te geven aan vrouwen als het doel hiervan is om een structurele en aantoonbare maatschappelijke achterstand van vrouwen te verminderen. 17 Hoe wordt hierover geoordeeld? De wet- en regelgeving bevat geen consistente bewoordingen en biedt sec niet veel houvast. De afgelopen jaren zijn diverse vormen van voorkeursbeleid aan verschillende rechters en andere gezaghebbende organen ter beoordeling voorgelegd. Lang niet altijd met een eenduidige uitkomst. Zo hebben internationaal gezien het HvJ EU, HRC en CEDAW-comité in hun rechtspraak verschillende gronden al dan niet geaccepteerd als basis voor voorkeursbeleid. Het streven naar diversiteit als grond voor voorkeursbeleid heeft bijvoorbeeld wel genade gevonden in de ogen van het HRC, maar niet in die van het HvJ EU. 18 Ook meent het HRC dat streefcijfers en quotaregelingen toelaatbaar of wenselijk kunnen zijn als daarmee wordt bijgedragen aan een betere besluitvorming. Het CEDAW-comité toetst ook milder dan het HvJ EU. CEDAW acht lidstaten niet alleen vrij, maar zelfs verplicht om de ontwikkeling en bevordering van vrouwen te verzekeren zodat zij in een feitelijk gelijke positiekomen met mannen Zie m.n. punt 4, 8 en 24 van Aanbeveling M va, Kamerstukken II 1991/92, 22014, nr. 5, p. 74 e.v. Voorkeursbeleid kan in Nederland overigens ook toegestaan zijn voor etnische minderheden en chronisch zieken of gehandicapten. 18 Human Rights Committee, 7 juli 2004 (Jacobs/België); J. Gerards, NJCMbull. 2005/5. 19 Zie ook de eerder genoemde CEDAW-Aanbeveling 25 waarin quota worden aanbevolen als instrument om de gelijkheid van vrouwen te realiseren. Afl. 8/9 - augustus/september

3 ONZE HERSENEN WILLEN EEN MAN ALS BAAS H vj E U Het HvJ EU toetst streng. In een reeks arresten 20, waaronder het toonaangevende Kalanke -arrest 21 uit 1995, zijn strikte voorwaarden geformuleerd waaraan voorkeursbeleid voor vrouwen volgens het HvJ EU moet voldoen. De kern van deze arresten is dat de voorkeursbepaling van artikel 2 lid 4 van (de inmiddels vervangen ) Richtlijn 76/207/EEG nationale maatregelen toestaat die beogen te bevorderen dat mannen en vrouwen gelijke kansen krijgen, in het bijzonder door feitelijke ongelijkheden op te heffen die de kansen van vrouwen nadelig beïnvloeden. Absolute en onvoorwaardelijke voorrang voor vrouwen met het oog op gelijk resultaat acht het HvJ EU ontoelaatbaar. In het Kalanke -arrest is bepaald dat dit verder gaat dan de bevordering van gelijke kansen en de grenzen van de in artikel 2 lid 4 van de richtlijn voorziene uitzondering overschrijdt. De rechtspraak heeft zich tot op heden ontwikkeld langs de lijn dat het geven van voorrang aan vrouwen (enkel) toegestaan is als er sprake is van tenminste gelijke geschiktheid. CRM In Nederland heeft het onderwerp meer recent nog de nodige aandacht gehad. In dit kader zijn de oordelen van het CRM over beleid aan de universiteit Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en TU Delft (TU) 22 waarbij hoogleraarsposten voor vrouwen worden gereserveerd relevant. In beide zaken heeft het CRM in eerste instantie geoordeeld aan de hand van het door het CRM zelf op basis van de wettelijke vereisten en EU-jurisprudentie gevormde vaste toetsingskader. 23 Voorkeursbeleid is volgens het CRM toegestaan als aan de volgende criteria is voldaan: - Het achterstandsvereiste: er dient sprake te zijn van een achterstand die is gerelateerd aan het beschikbare arbeidsaanbod van de groep die onderwerp is van het voorkeursbeleid (ontleend aan de AWGB); - Zorgvuldigheidsvereiste: uitsluitend bij gelijke geschiktheid mag voorrang worden gegeven aan de kandidaat die deel uitmaakt van de doelgroep (ontleend aan het Kalanke - a r r e s t ); - Evenredigheids- of proportionaliteitsvereiste: het onderscheid moet in redelijke verhouding staan tot het doel, zodat de voorkeursmaatregel (i) wordt gerechtvaardigd door de mate van achterstand; en (ii) geschikt is om die achterstand daadwerkelijk te verminderen of op te heffen (ontleend aan de AWGB); - Kenbaarheidsvereiste: bij aanbieding van de betrekking moet duidelijk worden gemaakt dat een voor- keursbeleid van toepassing is en dat de vacature voor iedereen openstaat (ontleend aan de WGB). Ondanks dat het CRM in beginsel uitgaat van voornoemd toetsingskader, heeft het CRM al een aantal keren overwogen dat in uitzonderlijke situaties de strenge (zorgvuldigheids)toets van het HvJ EU niet onverkort toegepast hoeft te worden. Het CRM meent deze vrijheid te hebben omdat het zorgvuldigheidscriterium voortvloeit uit Europese casuïstische rechtspraak en niet rechtstreeks uit de wet. Aanvankelijk alleen bij voorkeursbeleid op grond van ras 24, maar inmiddels heeft het CRM ook (onder andere ) in de twee onderhavige zaken geoordeeld dat maatregelen waarbij een groep absoluut en onvoorwaardelijk wordt uitgesloten onder bijzondere omstandigheden toch gerechtvaardigd kan zijn. Het voorkeursbeleid van de RUG vond desondanks geen genade. De toenmalige CGB achtte de achterstand niet zodanig hardnekkig dat het een voorkeursbeleid rechtvaardigde dat functies voor vrouwen reserveert. 25 Het voorkeursbeleid van de TU vond vervolgens wel genade. Het verschil zit hem erin dat het CRM hier de achterstand wel bijzonder ernstig en hardnekkig achtte. Daarbij woog het CRM mee dat de TU al een groot aantal maatregelen had genomen die niet het gewenste effect hadden, het om het reserveren van slechts tien posities ging en de maatregel (dus) slechts een gering effect had op de kansen van mannen terwijl het multiplier effect voor vrouwen in verhouding groter was. Een dergelijk hardnekkig probleem, dat overwegend cultureel van aard is, kon volgens het CRM niet enkel met procedurele maatregelen worden doorbroken. 26 Als onderbouwing voor het breken met de jurisprudentie van het HvJ EU voerde het CRM verder aan dat de Europese arresten tot zover zijn gewezen onder het inmiddels vervangen artikel 2 lid 4 Richtlijn 76/207/EEG dat spreekt over het bevorderen van gelijke kansen. Inmiddels is deze richtlijn, opgegaan in de Herschikkingsrichtlijn waarin wordt gesproken van het verzekeren van volledige gelijkheid, hetgeen volgens het CRM een duidelijk ruimere toetsingsmaatstaf biedt. Nu het HvJ EU nog niet op basis van deze nieuwe bewoordingen zou hebben geoordeeld, zou er ruimte zijn om onder (deze) uitzonderlijke omstandigheden het onderhavige voorkeursbeleid niet in strijd te achten met de gelijkebehandelingswetgeving, aldus het CRM. 27 Kortom, de huidige lijn van het CRM is dat in tegenstelling tot de lijn die het HvJ EU volgt verdergaande voorkeursmaatregelen bij hoge uitzondering z ijn t o e g e s t a a n. 20 HvJ EG 11 november 1997, nr. C-409/95, NJ 1998/808 (Marshall); HvJ EG 28 maart 2000, nr. C-158/97, NJ 2000/532 (Badeck); HvJ EG 6 juli 2000, nr. C-407/98, NJ 2001/28 (Abrahamsson en Anderson); HvJ EG 30 september 2004, nr. C-319/03, JAR 2004/260 (Briheche) en HvJ EG 19 maart 2002, nr. C-476/99, JAR\2002, 199 (Lommers). 21 HvJ EG 17 oktober 1995, nr. C-450/93, NJ 1996/507 (Kalanke). 22 Respectievelijk CGB 15 december 2011, JAR 2012/78 en CRM 18 december 2012, JAR 2013/ Zie ook CGB-oordeel over het reserveringsbeleid bij de marechaussee waarbij het ging om het scheppen van functies voor vrouwen vanwege de aard van het werk en niet om de achterstand van vrouwen te bestrijden. 24 CGB 19 april 1999, , AB 2000, 62 ; CGB 19 april 1999, , AB 2000, 63 en CGB De CGB licht dit niet verder toe. Zie de noot van E. Cremers-Hartman. Zie voor de bevestiging dat uitzonderingen op het zorgvuldigheidsvereiste mogelijk zijn CGB 15 december 2011, JAR 2012/78, overweging CRM 18 december 2012, JAR 2013/41, overweging CRM 18 december 2012, JAR 2013/41, overweging Afl. 8/9 - augustus/september 2014

4 ONZE HERSENEN WILLEN EEN MAN ALS BAAS Wat mag nu wel, en wat niet? Pluralisme in de (internationale) rechtspraak Duidelijk is dat naast de verschillende bewoordingen in de wet- en regelgeving ook de jurisprudentie geen eenduidig beeld geeft. Er is sprake van pluralisme met niet tot nauwelijks coördinatie en communicatie op internationaal niveau. Dit leidt tot potentieel conflicterende eisen. Het is wenselijk maar naar alle waarschijnlijkheid een illusie dat de verschillende (internationale) organen meer acht slaan op elkaars rechtspraak en interpretatie. 28 Rode draad? Welke conclusies kunnen er wel getrokken worden? Evident is dat voorkeursbeleid uit de losse pols niet door de beugel kan. Voorkeursbeleid moet voortdurend geëvalueerd worden en worden beëindigd wanneer de achterstand is opgeheven of sterk is verminderd. Voorgaande herbergt een belangrijk argument in zich waarom voorkeursbeleid omwille van louter grotere diversiteit of een betere afspiegeling niet rijmt met het juridische kader. Diversiteitsbeleid is doorgaans niet tijdelijk en niet (alleen) gericht op het scheppen van gelijke kansen, maar op het vertegenwoordigen van bepaalde groepen mensen. Voorkeursbeleid enkel gericht op een evenwichtige vertegenwoordiging, is een te zwaar middel. 29 Verder kan worden vastgesteld dat mits aan de voorwaarden van het vaste toetsingskader van het CRM is voldaan gelijke kansen scheppen mag. Net als het voorrang geven aan vrouwen bij gelijke geschiktheid. Dat blijkt uit de uitspraken van álle rechters/organen. Verdergaande vormen zijn niet zonder meer toegestaan. Volgens de strikte uitleg van het HvJ EU moeten alle sollicitaties aan een objectieve beoordeling worden onderworpen, waarbij geen voorrang aan een vrouw kan worden gegeven boven een beter gekwalificeerde man. Op basis hiervan geldt dat er bij zachte quota wanneer er alleen sprake is van streefcijfers (een inspanningsverplichting) waarbij er geen sancties staan op het niet behalen daarvan geen strijd is met de gelijkebehandelingswetgeving. Aannemende dat ook mannen kunnen solliciteren en er een objectieve beoordeling plaatsvindt. Bij iets hardere, zeg flexibele, quota ligt dat al iets genuanceerder. Deze quota zijn erop gericht om binnen een zekere tijd een bepaald percentage vrouwen te behalen. De streefcijfers hoeven niet gehaald te worden als er goede redenen voor zijn, bijvoorbeeld als er te weinig gekwalificeerde vrouwen beschikbaar zijn. Bij deze vorm van quotabeleid kan de organisatie dus ook gekwalificeerde mannen aanstellen en een dergelijk beleid hoeft ook niet in strijd te zijn met de gelijkebehandelingswetgeving. Bij harde quota en reserveringsregelingen (een resultaatsverplichting) ligt dat anders. In dat geval zijn banen gereserveerd voor 28 Zoals J. Gerards betoogd heeft tijdens haar voordracht Gelijke vertegenwoordiging van vrouwen: een kleine juridische analyse en iets over communicatie tussen rechters bij Vrouwen in de Spotlight op 8 maart Het Amerikaanse Supreme Court heeft jarenlange ervaring met voorkeursbeleid voor etnische groepen en staat diversiteitsargumenten ter rechtvaardiging daarvan wel toe. Zie voor meer hierover R.A.A. Duk, Zijn minderheden more equal, TRA 2014/3. vrouwen en zijn mannen bij voorbaat uitgesloten. Op basis van de rechtspraak van het HvJ EU is dit niet toegestaan: het categorisch uitsluiten van mannen voldoet niet aan de zorgvuldigheidseis. Het CRM is iets milder en neemt als uitgangspunt dat dergelijke quotering of reserveringsbeleid in principe inderdaad niet is toegestaan, maar in zeer uitzonderlijke gevallen gerechtvaardigd kan zijn. 30 Met name de omvang en bestendigheid van de achterstand zal van belang zijn voor de beoordeling of er sprake is van een uitzonderlijke situatie. Daarnaast zijn relevante factoren: het karakter van de dienst, het falen van alternatieve maatregelen en effect op de kansen van mannen. 31 Juridische houdbaarheid koers CRM Varen op de koers van het CRM is echter riskant. In zekere mate wordt dit ook door het CRM erkend. Quota(reserveringen ) kunnen volgens het CRM een effectief middel zijn om de vertegenwoordiging van vrouwen in hogere posities te verbeteren waar andere meer gematigde maatregelen falen. Het CRM wijst er echter zelf ook op dat quota in de vorm van reservering vanuit het oogpunt van gelijke behandeling problematisch zijn, omdat de voorrang van vrouwen dan onvoorwaardelijk en absoluut is en mannen worden uitgesloten, hetgeen in strijd is met de jurisprudentie van het HvJ EU tot nu toe. Er worden in de literatuur daarnaast terecht vraagtekens gezet bij de onderbouwing voor het breken met de EU-jurisprudentie. Het HvJ EU lijkt zich namelijk wel degelijk eerder op basis van de nieuwe bewoordingen van de Herschikkingsrichtlijn ( het verzekeren van volledige gelijkheid ) uitgelaten te hebben nu zij in het arrest Badecken Abrahamsson uit 2000 reeds verwijst naar artikel 141 lid 4 EG waarin soortgelijke bewoordingen zijn opgenomen ( teneinde volledige gelijkheid tussen mannen en vrouwen te verzekeren ). 32 Bovendien zijn de maatstaven die het CRM aanlegt voor het bepalen wanneer verdergaand voorkeursbeleid toelaatbaar is vooralsnog ondoorzichtig. 33 Hoe bepaal je of een achterstand bijzonder ernstig en hardnekkig is? Hoeveel achterstand is nodig en bij welke afname door eerdere alternatieve maatregelen is deze niet langer hardnekkig? Duidelijk is dat het CRM als de ingezette koers wordt voortgezet, de juridische onderbouwing nader zal moeten bezien en meer houvast zal moeten geven om de toepassing van eventuele criteria consistent en werkbaar te maken. Tot die tijd biedt het meer kans van slagen om bij de onderbouwing van verdergaand voorkeursbeleid expliciet 30 Quotering gerelateerd aan bijvoorbeeld onderwijs (traineeship, stage ) is eerder wel toegestaan: dit is gericht op gelijke kansen. 31 Verdergaande vormen van voorkeursbeleid zijn overigens wel mogelijk waar het gaat om beleid op het vergroten van kansen van vrouwen om aan de arbeidsmarkt deel te nemen (bijvoorbeeld bij toegang tot kinderopvangplaatsen ). Omdat het hier gaat om het creëren van gelijke kansen geldt een minder strakke toets. Vgl. CGB 8 april 1997, oordeel ; CGB 21 december 1998, oordeel en CGB 17 mei 1999, oordeel HvJ EG 6 juli 2000, nr. C-407/98, NJ 2001/28 (Abrahamsson en Anderson ), r.o. 54 en 55. Daarnaast zijn het zorgvuldigheids- en proportionaliteitsvereiste maar moeilijk van elkaar te scheiden en staat de proportionaliteitseis wel in de wet. 33 A.G. Veldman, Oordelen ; , Voorkeursbeleid en Unierechtelijke beperkingen: over het College, het konijn en de hoge hoed in: Gelijke behandeling 2012: kronieken en annotaties, p Afl. 8/9 - augustus/september

5 ONZE HERSENEN WILLEN EEN MAN ALS BAAS (ook) aan te sluiten bij het EU Handvest en het VWEU (zich realiserende dat blijft staan dat het HvJ EU de uitleg hiervan toekomt en Nederland zich hieraan dient te conformeren) en met name het CEDAW. Daarnaast kan het verstandig zijn de argumentatie niet enkel te richten op gelijkheid in resultaat als doel op zich, maar tevens op diversiteit (aantonen dat er objectieve redenen zijn waarom het goed is als mannen en vrouwen evenredig vertegenwoordigd zijn) 34 en e en symmetrisch beleid (genderneutraal quotum, bijvoorbeeld beide geslachten moeten tenminste voor een bepaald percentage vertegenwoordigd zijn) te hanteren zodat de maatregel minder benadelend is voor de spiegelgroep. Hoe past dit in de huidige praktijk? Sluit het strenge toetsen van voorkeursbeleid wel aan bij de maatschappelijke ontwikkelingen, waarbij sprake is van belangstelling voor maatregelen zoals quota- en reserveringsbeleid voor vrouwen in topfuncties? 35 In Europa heeft deze belangstelling zich vertaald in een conceptrichtlijn met het doel de man/vrouwverhouding bij niet uitvoerende bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen te verbeteren. 36 De richtlijn voorziet in een streefcijfer van minimaal 40% vrouwen per 1 januari 2020 en stelt expliciet dat het te voeren voorkeursbeleid is onderworpen aan de Kalanke-jurisprudentie. In Nederland is per 1 januari 2013 de Wet bestuur en toezicht (WBT) ingevoerd die regelt dat voor grote vennootschappen 37 geldt dat tenminste 30% van de zetels van de RvB en de RvC moet worden bezet door vrouwen en tenminste 30% door mannen. De WBT bevat een pas-toeof-leg-uit -bepaling en er wordt geheel niet verwezen naar gelijkebehandelingswetgeving. 38 Daarnaast kent Nederland veel zacht beleid dat vooralsnog uitgaat van zelfregulering, zoals het Charter Talent naar de top. 39 Een aantal Europese landen om ons heen gaat veel verder en staat reserveringsbeleid voor vrouwen toe en bevat een vrouwenquotum voor RvB s en RvC s van beursgenoteerde bedrijven. 40 Naast het feit dat dergelijk verdergaand voorkeursbeleid (vooralsnog) niet strookt met de jurisprudentie van het HvJ EU, is het de vraag of dit maakt dat onbewuste vooroordelen en overtuigingen die iedereen (ondanks onze hedendaagse denkbeelden over gelijkheid en emancipatie) heeft, worden wegge- nomen. Er kunnen tevens bezwaren van meer praktische aard bestaan tegen een uitbreiding in die richting. Nadeel van harde quota en reserveringsbeleid is bijvoorbeeld het risico op stigmatisering van de bewuste groep (dat ze niet vanwege hun kwaliteiten zijn benoemd) en ook dat deze maatregelen de bestaande overtuigingen en reguliere procedures met bijbehorende uitsluitingsmechanismen, ongewijzigd laten. Deze nadelen lijken in mindere mate te kleven aan zachte quota oftewel streefcijfers. Streefcijfers zijn niet alleen vanuit gelijkbehandelingsperspectief minder omstreden, zij hebben over het algemeen ook een groter politiek en maatschappelijk draagvlak en dwingen organisaties te kijken hoe procedures zo kunnen worden ingericht dat leden van benadeelde groepen niet (on)bewust worden benadeeld op grond van stereotypen. 41 Conclusie Versoepeling van de voorwaarden waaronder een voorkeursbeleid puur gericht op gelijk resultaat (zoals harde quota of reserveringsbeleid ), staat nog altijd op gespannen voet met de jurisprudentie van het HvJ EU. Het is lovenswaardig dat het CRM zich de komende jaren hard zal maken voor de bestrijding van vrouwendiscriminatie bij arbeid, maar juridisch gezien bevindt het CRM zich met de uitspraken over voorkeursbeleid (vooralsnog) op glad ijs. Aan de praktijk de uitdaging om de beoogde doelen (allereerst) via een andere weg te bereiken, bij voorkeur door maatregelen van meer permanente aard, die als zodanig meer effect kunnen hebben op structurele ongelijkheden. Hierbij kan gedacht worden aan het verankeren van concreet diversiteitsbeleid in de lijnorganisatie, het vergroten van kennis en vaardigheden op dit gebied, het creëren van een positief diversiteitsklimaat, het benoemen van vrouwen in selectiecommissies, het creëren van voorzieningen om werk en privé te combineren en het stimuleren van de rol van het medezeggenschapsorgaan bij de aanpak van de problematiek. 42 Onze hersenen willen dan vast binnenkort net zo lief e en v r o u w a l s b a a s. 34 Zie voor een beschrijving van de Amerikaanse (rechts)praktijk, waaronder de rol van gewenste diversiteit: R.A.A. Duk, Zijn minderheden more equal, TRA 2014/3. 35 C o m m i s s i e G e l ij k e B e h a n d e l i n g, Derde evaluatie AWGB, WGB m/v en artikel 7:646 BW: over de periode 1 september 2004 tot 1 september 2009, p. 68 e.v.. 36 De Europese Commissie heeft deze conceptrichtlijn in november 2012 gepubliceerd, zie hierover E. Cremers-Hartman en A. Eleveld, Meer vrouwen aan de top in de vennootschap, TRA 2014/4. 37 Onder een grote vennootschap wordt verstaan een besloten of naamloze vennootschap die twee opeenvolgende balansdata voldoet aan twee van de drie volgende criteria: (1) de waarde van de activa bedraagt meer dan 17,5 miljoen; (2) de netto-omzet is meer dan 35 miljoen; (3) het gemiddeld aantal werknemers is 250 of meer. 38 Th. van der Windt, Het onbehagen bij het quotumvereiste (M/V), Arbeids- Recht 2012/ w w w. t a l e n t n a a r d e t o p. n l. 40 Zoals Noorwegen, Finland, Zweden, Spanje, Frankrijk en België. Zie Europese Commissie, Database Women & men in decision-making (2013): ec.europa.eu/justice/gender-equality/gender-decision-making/database/ business-finance/executives-non-executives/index_en.htm. 41 College voor de Rechten van de Mens, Literatuuronderzoek: De juiste persoon op de juiste plaats. De rol van stereotypering bij de toegang tot de arbeidsmarkt, juli 2013, p. 70. Zie ook 42 Commissie monitoring Talent naar de top, Monitor Talent naar de Top 2013: Talent telt in de top. 28 Afl. 8/9 - augustus/september 2014

Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden

Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden Voorkeursbeleid Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden Als een werkgever een diverse samenstelling van zijn personeelsbestand nastreeft, heeft hij daarvoor enkele instrumenten ter beschikking. Te denken

Nadere informatie

Interdepartementale Commissie Europees Recht

Interdepartementale Commissie Europees Recht 8-17 ICER 2004- Interdepartementale Commissie Europees Recht Aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Datum Doorkiesnummer 28-10-2004 070-348 6899 Onderwerp Adviesaanvraag inzake voorkeursbehandeling

Nadere informatie

Helderheid over voorkeursbeleid

Helderheid over voorkeursbeleid - FACTSHEET VOORKEURSBELEID - Helderheid over voorkeursbeleid Samenvatting Voorkeursbeleid houdt in dat bepaalde doelgroepen (tijdelijk) een bevoorrechte positie toegekend krijgen op de arbeidsmarkt om

Nadere informatie

Voorkeursbeleid voor topvrouwen

Voorkeursbeleid voor topvrouwen 146 Wetenschap Voorkeursbeleid voor topvrouwen Eva Cremers & Petra Oden 1 De ondervertegenwoordiging van vrouwen in topfuncties in Nederland en veel andere EU-lidstaten is groot. Mede door negatieve seksestereotypering

Nadere informatie

Wettelijke kaders & regelgeving

Wettelijke kaders & regelgeving Wettelijke kaders & regelgeving Handreikingen voor toepassing in de praktijk Introductie op Module 4 Cursus Selecteren zonder vooroordelen: Voor de beste match! Dit opleidingsaanbod is tot stand gekomen

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

Gelijke behandeling. informatie voor werknemers

Gelijke behandeling. informatie voor werknemers Gelijke behandeling informatie voor werknemers Gelijke behandeling: informatie voor werknemers Het is wettelijk bepaald dat iemand niet ongelijk behandeld mag worden vanwege zijn godsdienst, levensovertuiging,

Nadere informatie

Samenvatting Docentenhandleiding

Samenvatting Docentenhandleiding Samenvatting Docentenhandleiding Cursus Selecteren zonder vooroordelen: Voor de beste match! Module 1 Discriminatie in relatie tot stereotypen Dit opleidingsaanbod is tot stand gekomen met financiële steun

Nadere informatie

PREAMBULE TALENT NAAR DE TOP. Doelstelling. Noodzaak tot behoud van vrouwelijk talent in Nederland

PREAMBULE TALENT NAAR DE TOP. Doelstelling. Noodzaak tot behoud van vrouwelijk talent in Nederland CHARTER TALENT NAAR DE TOP PREAMBULE Doelstelling Met het Charter Talent naar de Top (ofwel het Charter ) wil de Taskforce een hogere toestroom, doorstroom en behoud van vooral vrouwelijk talent in topfuncties

Nadere informatie

Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING

Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING 29311 Wijziging van de Algemene wet gelijke behandeling en enkele andere wetten naar aanleiding van onderdelen van de evaluatie van de Algemene wet gelijke behandeling, de Wet gelijke behandeling van mannen

Nadere informatie

Inwerkingtreding Wet bestuur en toezicht

Inwerkingtreding Wet bestuur en toezicht CORPORATE SEPTEMBER 2012 Inwerkingtreding Wet bestuur en toezicht In mei 2011 is de Wet bestuur en toezicht aangenomen door de Eerste Kamer. De inwerkingtreding van de Wet bestuur en toezicht werd uitgesteld

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Date de réception : 01/03/2012

Date de réception : 01/03/2012 Date de réception : 01/03/2012 Vertaling C-44/12-1 Zaak C-44/12 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 30 januari 2012 Verwijzende rechter: Court of Session, Scotland (Verenigd Koninkrijk)

Nadere informatie

CHARTER TALENT NAAR DE TOP

CHARTER TALENT NAAR DE TOP CHARTER TALENT NAAR DE TOP PREAMBULE Doelstelling Met het Charter Talent naar de Top (ofwel het Charter ) wil de Taskforce een hogere toestroom, doorstroom en behoud van vooral vrouwelijk talent in topfuncties

Nadere informatie

Wettelijke kaders & Regelgeving: Handreikingen voor toepassing in de praktijk

Wettelijke kaders & Regelgeving: Handreikingen voor toepassing in de praktijk Wettelijke kaders & Regelgeving: Handreikingen voor toepassing in de praktijk Introductie op Module 4 Training Selecteren zonder Vooroordelen Voor de beste match! Dit opleidingsaanbod is tot stand gekomen

Nadere informatie

Het bindend EU Handvest van de grondrechten Een naadloos web van grondrechtenbescherming in Europa? Amsterdam, 17 maart 2015

Het bindend EU Handvest van de grondrechten Een naadloos web van grondrechtenbescherming in Europa? Amsterdam, 17 maart 2015 Het bindend EU Handvest van de grondrechten Een naadloos web van grondrechtenbescherming in Europa? Amsterdam, 17 maart 2015 Sybe A. de Vries Jean Monnet leerstoel EU interne-marktrecht & grondrechten

Nadere informatie

Vereniging voor Pensioenrecht 22 januari 2014

Vereniging voor Pensioenrecht 22 januari 2014 Vereniging voor Pensioenrecht 22 januari 2014 mr. Tim Zuiderman Onno F. Blom Advocaten Jurisprudentie 2013 1. Wijziging pensioenregeling HR 8 november 2013, JAR 2013/300 en Gerechtshof Amsterdam 12 juni

Nadere informatie

Topvrouwen in de wachtkamer

Topvrouwen in de wachtkamer Topvrouwen in de wachtkamer Bedrijvenmonitor -2015 SAMENGEVAT Wilma Henderikse en Babette Pouwels voorwoord De looptijd van het wettelijk streefcijfer voor evenredige vertegenwoordiging van mannen en vrouwen

Nadere informatie

Zaak C-524/04. Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation tegen Commissioners of Inland Revenue

Zaak C-524/04. Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation tegen Commissioners of Inland Revenue Zaak C-524/04 Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation tegen Commissioners of Inland Revenue [verzoek van de High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division, om een prejudiciële beslissing]

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 19/11/2015

Datum van inontvangstneming : 19/11/2015 Datum van inontvangstneming : 19/11/2015 Vertaling C-538/15-1 Zaak C-538/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 15 oktober 2015 Verwijzende rechter: Juzgado de Primera Instancia

Nadere informatie

Doorwerken na 65 jaar

Doorwerken na 65 jaar CvA-notitie februari 2008 Doorwerken na 65 jaar De levensverwachting en het gemiddelde aantal gezonde jaren na het bereiken van de 65-jarige leeftijd is toegenomen. Een groeiende groep ouderen heeft behoefte

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 10/06/2014

Datum van inontvangstneming : 10/06/2014 Datum van inontvangstneming : 10/06/2014 I' Hoge Raad der Nederlanden Derde Kamer w ~e' {J.J ::li "~.8 ;.l_~ ( E..::r,",'_ t"::) ('0",,1 l:'jt:: ~~ ~ )(, ::li oe i~..- ~ c:: L'..J Nr. 12/03718 28 maart

Nadere informatie

INHOUD. VOORWOORD... v HOOFDSTUK 1. DISCRIMINATIE OP DE WERKVLOER EN DE WETTEN VAN 10 MEI 2007... 1

INHOUD. VOORWOORD... v HOOFDSTUK 1. DISCRIMINATIE OP DE WERKVLOER EN DE WETTEN VAN 10 MEI 2007... 1 INHOUD VOORWOORD....................................................... v HOOFDSTUK 1. DISCRIMINATIE OP DE WERKVLOER EN DE WETTEN VAN 10 MEI 2007........................................ 1 I. Inleiding

Nadere informatie

Te treffen maatregel voor deze doelgroep: Forfaitaire uitkering afhankelijk van de huwelijksduur van de betrokkenen.

Te treffen maatregel voor deze doelgroep: Forfaitaire uitkering afhankelijk van de huwelijksduur van de betrokkenen. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú De Socialistische Fractie in het Europees Parlement streeft naar de garantie dat iedereen zich volledig aanvaard voelt zoals hij of zij is, zodat we in onze gemeenschappen

Nadere informatie

Gedragsregels. voor uitzendondernemingen

Gedragsregels. voor uitzendondernemingen Gedragsregels voor uitzendondernemingen Gedragsregels voor uitzendondernemingen Er bestaat behoefte aan flexibele arbeid, zowel bij werknemers als bij werkgevers. Uitzendondernemingen voorzien in die behoefte

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 28 481 Evaluatie Algemene wet gelijke behandeling Nr. 5 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Recht op gelijke behandeling gehandicapten en chronisch zieken wettelijk geregeld

Recht op gelijke behandeling gehandicapten en chronisch zieken wettelijk geregeld Recht op gelijke behandeling gehandicapten en chronisch zieken wettelijk geregeld Gezond, gehandicapt of chronisch ziek; alle mensen hebben in principe recht op gelijke behandeling. Dat staat in de Grondwet.

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 14/06/2013

Datum van inontvangstneming : 14/06/2013 Datum van inontvangstneming : 14/06/2013 Vertaling C-258/13-1 Zaak C-258/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 13 mei 2013 Verwijzende rechter: Varas Cíveis de Lisboa (Portugal)

Nadere informatie

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Auteur: Mr. T.L.C.W. Noordoven[1] Hoge Raad 23 maart 2012, JAR 2012/110 1.Inleiding Maakt het vanuit het oogpunt

Nadere informatie

betreft: [klager] datum: 8 augustus 2014 Op grond van haar onderzoek overweegt en beslist de beroepscommissie als volgt:

betreft: [klager] datum: 8 augustus 2014 Op grond van haar onderzoek overweegt en beslist de beroepscommissie als volgt: nummer: 14/1062/GA betreft: [klager] datum: 8 augustus 2014 De beroepscommissie als bedoeld in artikel 69, tweede lid, van de Penitentiaire beginselenwet (Pbw) heeft kennisgenomen van een bij het secretariaat

Nadere informatie

UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM

UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM Regeling studiefaciliteiten duurzame inzetbaarheid Vastgesteld bij besluit nr. 2015cb0168 van het College van Bestuur op 18 mei 2015 Deze regeling treedt in werking per 1 juni 2015 en vervangt de Regeling

Nadere informatie

GRONDWET EN GELIJKHEID

GRONDWET EN GELIJKHEID Factsheet Grondwet voor Europa GRONDWET EN GELIJKHEID April 2005 Platform Artikel 13 Factsheet Grondwet en Gelijkheid Deze factsheet bevat informatie over de gevolgen van de invoering van de Grondwet voor

Nadere informatie

138 De Pensioenwereld in 2014

138 De Pensioenwereld in 2014 17 138 De Pensioenwereld in 2014 Beleggingen 139 EU-claims: geen grijs gedraaide plaat Auteurs: Susan Groot Koerkamp en Erwin Nijkeuter In de meeste Europese landen worden of werden buitenlandse pensioenfondsen

Nadere informatie

de inspecteur van de Belastingdienst[te P], verweerder.

de inspecteur van de Belastingdienst[te P], verweerder. Uitspraak RECHTBANK DEN HAAG Team belastingrecht zaaknummer: SGR 13/6388 proces-verbaal van de mondelinge uitspraak van de enkelvoudige kamer van 7 november 2013 in de zaak tussen [X], wonende te [Z],

Nadere informatie

ZIFO Institute for Financial law en Corporate Law Amsterdam Toelichting bij de beantwoording van genoemde vragen uit de questionnaire.

ZIFO Institute for Financial law en Corporate Law Amsterdam Toelichting bij de beantwoording van genoemde vragen uit de questionnaire. Toelichting In dit document is een toelichting opgenomen bij de beantwoording op enkele - hieronder aangeduide - vragen uit de questionnaire. Vraag IV.5 Biedt de recente jurisprudentie van het EHvJ (bijv.

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Advies van de Commissie Gelijke Behandeling over artikel 1 Grondwet

Advies van de Commissie Gelijke Behandeling over artikel 1 Grondwet Advies van de over artikel 1 Grondwet 26/02/2004 CGB-advies/2004/03 AANLEIDING Aanleiding voor dit advies vormen de motie Rouvoet c.s. van 6 december 2001, waarin wordt aangedrongen op het toevoegen van

Nadere informatie

BENELUX COUR DE JUSTICE GERECHTSHOF. Zaak A 98/2 Campina Melkunie / Benelux-Merkenbureau

BENELUX COUR DE JUSTICE GERECHTSHOF. Zaak A 98/2 Campina Melkunie / Benelux-Merkenbureau COUR DE JUSTICE BENELUX GERECHTSHOF Zaak A 98/2 Campina Melkunie / Benelux-Merkenbureau Nadere conclusie van de Advocaat-Generaal L. Strikwerda (stuk A 98/2/17) GRIFFIE REGENTSCHAPSSTRAAT 39 1000 BRUSSEL

Nadere informatie

het college van bestuur van de Universiteit Maastricht, gevestigd te Maastricht, verweerder.

het college van bestuur van de Universiteit Maastricht, gevestigd te Maastricht, verweerder. Zaaknummer : 2010/071 Rechter(s) : mrs. Mollee, Borman, Kleijn Datum uitspraak : 8 augustus 2011 Partijen : Appellant tegen Universiteit Maastricht Trefwoorden : Algemeen verbindend voorschrift, [instellings]collegegeld,

Nadere informatie

Uitspraken CRvB inzake boetes en overgangsrecht (in kader Wet aanscherping handhaving en sanctiebeleid SZW-wetgeving)

Uitspraken CRvB inzake boetes en overgangsrecht (in kader Wet aanscherping handhaving en sanctiebeleid SZW-wetgeving) Uitspraken CRvB inzake boetes en overgangsrecht (in kader Wet aanscherping handhaving en sanctiebeleid SZW-wetgeving) Inleiding Op 24 november 2014 heeft de CRvB de eerste uitspraak gedaan over boetes

Nadere informatie

Statutair bestuurder, tevens aandeelhouder kan tegen zijn wil en in strijd met aandeelhoudersovereenkomst ontslagen worden

Statutair bestuurder, tevens aandeelhouder kan tegen zijn wil en in strijd met aandeelhoudersovereenkomst ontslagen worden Statutair bestuurder, tevens aandeelhouder kan tegen zijn wil en in strijd met aandeelhoudersovereenkomst ontslagen worden Author : gvanpoppel Statutair bestuurder, tevens aandeelhouder kan tegen zijn

Nadere informatie

Zwaarlijvigheid kan een handicap vormen in de zin van de richtlijn betreffende gelijke behandeling inzake arbeid

Zwaarlijvigheid kan een handicap vormen in de zin van de richtlijn betreffende gelijke behandeling inzake arbeid Hof van Justitie van de Europese Unie PERSCOMMUNIQUÉ nr. 183/14 Luxemburg, 18 december 2014 Pers en Voorlichting Arrest in zaak C-354/13 Fag og Arbejde (FOA), namens Karsten Kaltoft / Kommunernes Landsforening

Nadere informatie

Maak werk van 50-plussers

Maak werk van 50-plussers Maak werk van 50-plussers 21 mei 2014 Dit opleidingsaanbod is tot stand gekomen met financiële steun van het PROGRESSprogramma (Programme for Employment and Social Solidarity) van de Europese Unie. Voor

Nadere informatie

Gender diversity: van zelfregulering naar regulering; was dit nou echt nodig?

Gender diversity: van zelfregulering naar regulering; was dit nou echt nodig? Gender diversity: van zelfregulering naar regulering; was dit nou echt nodig? M r. K. I. A. M i d d e l k o o p e n m r. d r s. M. v a n d e r H o l s t * De Wet bestuur en toezicht heeft per 1 januari

Nadere informatie

gelijke behandeling en passend onderwijs 25 maart 2014 Actieweek passend onderwijs

gelijke behandeling en passend onderwijs 25 maart 2014 Actieweek passend onderwijs gelijke behandeling en passend onderwijs 25 maart 2014 Actieweek passend onderwijs Voorstellen Domenica Ghidei lid van het College voor de Rechten van de Mens Dick Houtzager lid van het College voor de

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven'

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' 1 Toezicht op bestuur Op 31 mei 2011 is het wetsvoorstel bestuur en toezicht (het "Wetsvoorstel")

Nadere informatie

Hof van Justitie verklaart de richtlijn betreffende gegevensbewaring ongeldig

Hof van Justitie verklaart de richtlijn betreffende gegevensbewaring ongeldig Hof van Justitie van de Europese Unie PERSCOMMUNIQUÉ nr. 54/14 Luxemburg, 8 april 2014 Pers en Voorlichting Arrest in gevoegde de zaken C-293/12 en C-594/12 Digital Rights Ireland en Seitlinger e.a. Hof

Nadere informatie

2. In het arrest van 20 september 2001 heeft het Hof uitspraak gedaan over twee prejudiciële vragen die respectievelijk betrekking hadden op:

2. In het arrest van 20 september 2001 heeft het Hof uitspraak gedaan over twee prejudiciële vragen die respectievelijk betrekking hadden op: Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 juni 2002 (26.06) (OR. fr) PUBLIC 9893/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0111 (COD) LIMITE 211 MI 108 JAI 133 SOC 309 CODEC 752 BIJDRAGE VAN DE IDISCHE

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015 VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015 Beoordeling overeenkomst Algemeen / geen verplichting tot persoonlijke

Nadere informatie

2. Cassatiemiddelen Met betrekking tot dit beroep worden de volgende middelen van cassatie voorgedragen:

2. Cassatiemiddelen Met betrekking tot dit beroep worden de volgende middelen van cassatie voorgedragen: '"Sr "- AANTEKENEN Hoge Raad der Nederlanden Postbus 20303 2500 EH 'S-GRAVENHAGE Datum Referentie Betreft beroep in cassatie tegen de uitspraak van het Gerechtshof te Arnhem (08/00041) op het hoger beroep

Nadere informatie

7 november 2013 Platformdag Gehandicapten mbo Marije Graven

7 november 2013 Platformdag Gehandicapten mbo Marije Graven Workshop: 10 jaar WGBH/CZ 7 november 2013 Platformdag Gehandicapten mbo Marije Graven College voor de Rechten van de Mens (Sinds 1 oktober 2012, opvolger van de CGB) Missie is om mensenrechten te: Bewaken

Nadere informatie

ECLI:NL:CRVB:2014:4181

ECLI:NL:CRVB:2014:4181 pagina 1 van 5 ECLI:NL:CRVB:2014:4181 Instantie Datum uitspraak 12-12-2014 Datum publicatie Zaaknummer Rechtsgebieden Centrale Raad van Beroep 14-1024 AKW Socialezekerheidsrecht Bijzondere kenmerken Hoger

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 467 Oprichting van het College voor de rechten van de mens (Wet College voor de rechten van de mens) Nr. 9 AMENDEMENT VAN HET LID HEIJNEN Ontvangen

Nadere informatie

Op 18 november 2009 heeft het raadslid Flos (VVD) onderstaande motie ingediend:

Op 18 november 2009 heeft het raadslid Flos (VVD) onderstaande motie ingediend: Reactie van het College van B en W op de motie inzake Aanpak Discriminatie Amsterdam (openstellen functies voor iedereen bij ingehuurde organisaties) van het raadslid Flos (VVD) van 18 november 2009. Op

Nadere informatie

Uitspraak 201405096/1/A2

Uitspraak 201405096/1/A2 Uitspraak 201405096/1/A2 Datum van uitspraak: Tegen: Proceduresoort: Rechtsgebied: 201405096/1/A2. Datum uitspraak: 21 januari 2015 AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK woensdag 21 januari 2015 Uitspraak op het

Nadere informatie

Maatwerk bij het bepalen van de ontslagvolgorde: nu en na de WWZ

Maatwerk bij het bepalen van de ontslagvolgorde: nu en na de WWZ Maatwerk bij het bepalen van de ontslagvolgorde: nu en na de WWZ Vereniging voor Arbeidsrecht Bijeenkomst 22 mei 2014 René Hampsink & Marloes Diepenbach 1 Prak:jk behoe;e aan meer flexibiliteit Wijziging

Nadere informatie

Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid. Ontwerpaanbeveling voor de tweede lezing Astrid Lulling (PE439.879v01-00)

Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid. Ontwerpaanbeveling voor de tweede lezing Astrid Lulling (PE439.879v01-00) EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid 2008/0192(COD) 12.4.2010 AMENDEMENTEN 15-34 Ontwerpaanbeveling voor de tweede lezing Astrid Lulling (PE439.879v01-00) Beginsel

Nadere informatie

2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan?

2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan? 2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan? Om de strijd tegen discriminatie op de werkvloer aan te gaan, kan je als militant beroep doen op een breed wettelijk kader. Je vindt hieronder de belangrijkste

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

Leeftijdsonderscheid in de kantonrechtersformule: toegestaan of niet?

Leeftijdsonderscheid in de kantonrechtersformule: toegestaan of niet? EVERYTHING MATTERS Leeftijdsonderscheid in de kantonrechtersformule: toegestaan of niet? Yvette van Gemerden kantonrechtersformule: direct en indirect onderscheid op basis van leeftijd Factor A Aanbevelingen

Nadere informatie

het college van bestuur van de Universiteit Leiden, gevestigd te Leiden, verweerder.

het college van bestuur van de Universiteit Leiden, gevestigd te Leiden, verweerder. Zaaknummer: 2008/008 Rechter(s): mrs. Loeb, Lubberdink, Mollee Datum uitspraak: 20 juni 2008 Partijen: appellant tegen college van bestuur van de Universiteit Leiden Trefwoorden: Bijzondere omstandigheden,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 576 Wijziging van de Advocatenwet, de Wet op de rechterlijke organisatie en enige andere wetten ter versterking van de cassatierechtspraak (versterking

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 02/06/2015

Datum van inontvangstneming : 02/06/2015 Datum van inontvangstneming : 02/06/2015 Vertaling C-188/15-1 Zaak C-188/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 24 april 2015 Verwijzende rechter: Cour de cassation (Frankrijk)

Nadere informatie

MEDEDELING AAN DE LEDEN

MEDEDELING AAN DE LEDEN EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie verzoekschriften 29.11.2013 MEDEDELING AAN DE LEDEN Betreft: Verzoekschrift 0570/2012, ingediend door Maria Teresa Magnifico (Italiaanse nationaliteit), over erkenning

Nadere informatie

De Rechtbank te 's-gravenhage (nr. AWB 10/5062) heeft het tegen die uitspraak ingestelde beroep ongegrond verklaard.

De Rechtbank te 's-gravenhage (nr. AWB 10/5062) heeft het tegen die uitspraak ingestelde beroep ongegrond verklaard. 11 Oktober 2013 nr. 12/04012 Arrest gewezen op het beroep in cassatie van [X] te [Z] (hierna: belanghebbende) tegen de uitspraak van het Gerechtshof te 's-gravenhage van 10 juli 2012, nr. BK-11/00544,

Nadere informatie

Advies 15.03 bijeenkomst product introductie Wenen

Advies 15.03 bijeenkomst product introductie Wenen Advies 15.03 bijeenkomst product introductie Wenen Aan de Codecommissie van de stichting Gedragscode Medische Hulpmiddelen (hierna: de Codecommissie) is op grond van artikel 37 van het Reglement van de

Nadere informatie

betreft: [klager] datum: 8 augustus 2014 Op grond van haar onderzoek overweegt en beslist de beroepscommissie als volgt:

betreft: [klager] datum: 8 augustus 2014 Op grond van haar onderzoek overweegt en beslist de beroepscommissie als volgt: nummer: 14/1038/GA betreft: [klager] datum: 8 augustus 2014 De beroepscommissie als bedoeld in artikel 69, tweede lid, van de Penitentiaire beginselenwet (Pbw) heeft kennisgenomen van een bij het secretariaat

Nadere informatie

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam &

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & De 10 meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & Colofon De Gier Stam & Advocaten Lucasbolwerk 6 Postbus 815 3500 AV UTRECHT t: (030)

Nadere informatie

Heroverweging van het last-in / first-out (lifo) beginsel bij bedrijfseconomisch ontslag. 9 juli 2004 CGB-advies/2004/05

Heroverweging van het last-in / first-out (lifo) beginsel bij bedrijfseconomisch ontslag. 9 juli 2004 CGB-advies/2004/05 Heroverweging van het last-in / first-out (lifo) beginsel bij bedrijfseconomisch ontslag 9 juli 2004 CGB-advies/2004/05 1 Advies van de Commissie Gelijke Behandeling (CGB) over de notitie van de Minister

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn 98/49/EG van de Raad van 29 juni 1998 betreffende de bescherming van de rechten op aanvullend pensioen van werknemers en zelfstandigen

Nadere informatie

ACCOUNTANTSKAMER. BESLISSING ex artikel 38 Wet tuchtrechtspraak accountants (Wtra) in de zaak met nummer 15/352 Wtra AK van 20 juli 2015 van

ACCOUNTANTSKAMER. BESLISSING ex artikel 38 Wet tuchtrechtspraak accountants (Wtra) in de zaak met nummer 15/352 Wtra AK van 20 juli 2015 van ACCOUNTANTSKAMER BESLISSING ex artikel 38 Wet tuchtrechtspraak accountants (Wtra) in de zaak met nummer 15/352 Wtra AK van 20 juli 2015 van mr. X, wonende en kantoorhoudende te [plaats1], K L A G E R,

Nadere informatie

Handelingsperspectieven en strategieën voor de werving & selectiepraktijk

Handelingsperspectieven en strategieën voor de werving & selectiepraktijk Handelingsperspectieven en strategieën voor de werving & selectiepraktijk Introductie op Module 3 Cursus Selecteren zonder Vooroordelen Voor de beste match! Dit opleidingsaanbod is tot stand gekomen met

Nadere informatie

5 extra opgaven bij Europees Recht, een inleiding

5 extra opgaven bij Europees Recht, een inleiding 5 extra opgaven bij Europees Recht, een inleiding Opgave 1 (gebaseerd op zaak C-235/03) De vennootschap QDQ Media SA (hierna: QDQ Media ) heeft bij de rechtbank van Barcelona een verzoek ingediend tot

Nadere informatie

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE De rechtsgrondslag voor de grondrechten op EU-niveau is lange tijd voornamelijk gelegen geweest in de verwijzing in de Verdragen naar het Europees Verdrag tot

Nadere informatie

VOORKEURSBELEID VOOR TOPVROUWEN

VOORKEURSBELEID VOOR TOPVROUWEN NEDERLANDS JURISTENBLAD VOORKEURSBELEID VOOR TOPVROUWEN De papieren muur: proces-verbaal soms onbetrouwbaar De procureur-generaal bij de Hoge Raad en artikel 80a RO in strafzaken P. 167-238 JAARGANG 90

Nadere informatie

DOORLOPENDE VOLMACHT BV EURO AUTO LOGIC BV t.b.v. mr. T.B. Vriesema. a. De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid:

DOORLOPENDE VOLMACHT BV EURO AUTO LOGIC BV t.b.v. mr. T.B. Vriesema. a. De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid: DOORLOPENDE VOLMACHT BV EURO AUTO LOGIC BV t.b.v. mr. T.B. Vriesema De ondergetekende: a. De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid: gevestigd en kantoorhoudende te en ten deze rechtsgeldig

Nadere informatie

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Directie Strategie en Ontwikkeling bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

SCHOTELANTENNES. Wettelijk kader

SCHOTELANTENNES. Wettelijk kader SCHOTELANTENNES Ondanks de technologische ontwikkelingen met betrekking tot de ontvangst van televisiesignalen blijven schotelantennes populair om televisie mee te kijken. Ook VvE s worden geconfronteerd

Nadere informatie

de positie van de verzekerde/patiënt in Nederland en daarbuiten in het licht van de voorgenomen wijziging van art 13 Zvw (EU-aspecten)

de positie van de verzekerde/patiënt in Nederland en daarbuiten in het licht van de voorgenomen wijziging van art 13 Zvw (EU-aspecten) de positie van de verzekerde/patiënt in Nederland en daarbuiten in het licht van de voorgenomen wijziging van art 13 Zvw (EU-aspecten) Jac Rinkes Workshop SKGZ 3-10-13 Zorgverzekeringswet Artikel 13 1.

Nadere informatie

STANDPUNT VERZEKERINGEN

STANDPUNT VERZEKERINGEN Illustratie 1 logo vrouwenraad STANDPUNT VERZEKERINGEN De Richtlijn 2004/113/EG verbiedt discriminatie op grond van geslacht bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten. Er mag dus geen gebruikgemaakt

Nadere informatie

Oordeel 2012-133. Datum: 3 augustus 2012. Dossiernummer: 2012-0076. Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster.

Oordeel 2012-133. Datum: 3 augustus 2012. Dossiernummer: 2012-0076. Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster. Oordeel 2012-133 Datum: 3 augustus 2012 Dossiernummer: 2012-0076 Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster tegen Stichting ROC Midden Nederland gevestigd te Utrecht, verweerster 1 Procesverloop

Nadere informatie

Artikel 9 Herplaatsing

Artikel 9 Herplaatsing Artikel 9 Herplaatsing 1. Bij de beoordeling of binnen de onderneming van de werkgever een passende functie beschikbaar is voor een werknemer die voor ontslag in aanmerking komt, worden arbeidsplaatsen

Nadere informatie

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN Inleiding De laatste tijd is er veel publiciteit geweest rond scholen die hun leerlingen verboden gezichtsbedekkende kleding of een hoofddoek te dragen. Uit de discussies die

Nadere informatie

Concept Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van (Regeling aanwijzing directeur-grootaandeelhouder 2014)

Concept Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van (Regeling aanwijzing directeur-grootaandeelhouder 2014) Concept Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van (Regeling aanwijzing directeur-grootaandeelhouder 2014) De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, handelend in overeenstemming

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

CAO-commissie MKB-Nederland 14 juni 2011

CAO-commissie MKB-Nederland 14 juni 2011 Internationaal werkgeverschap CAO-commissie MKB-Nederland 14 juni 2011 Mr. R.A.M. Blaakman/AWVN Senior adviseur internationaal Juridische Zaken 14-6-2011 #479440 1 Hebben jullie in de sector te maken met

Nadere informatie

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg

Nadere informatie

Een nieuwe sociale Europese interne markt

Een nieuwe sociale Europese interne markt Een nieuwe sociale Europese interne markt Prof. mr. dr. E.R. Manunza Hanze Inkoopseminar 2013 On Moral Sentiments, people, profit & procurement Het thema van vandaag Solidariteit in ruime zin Bemoeilijken

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 27/10/2015

Datum van inontvangstneming : 27/10/2015 Datum van inontvangstneming : 27/10/2015 Samenvatting C-518/15-1 Zaak C-518/15 Samenvatting van het verzoek om een prejudiciële beslissing overeenkomstig artikel 98, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering

Nadere informatie

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 ... No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 Bij Kabinetsmissive van 18 juni 2012, no.12.001344, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling advisering

Nadere informatie