Groengas in verkeer en vervoer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Groengas in verkeer en vervoer"

Transcriptie

1 Feiten en cijfers op een rij Opdrachtgever: Vereniging GroengasMobiel Rotterdam, 26 oktober 2012

2 Feiten en cijfers op een rij Opdrachtgever: Vereniging GroengasMobiel Koen Vervoort Rutger Beekman Marten van den Bossche Rotterdam, 26 oktober 2012

3 Over Ecorys Met ons werk willen we een zinvolle bijdrage leveren aan maatschappelijke thema s. Wij bieden wereldwijd onderzoek, advies en projectmanagement en zijn gespecialiseerd in economische, maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkeling. We richten ons met name op complexe markt-, beleids- en managementvraagstukken en bieden opdrachtgevers in de publieke, private en not-forprofit sectoren een uniek perspectief en hoogwaardige oplossingen. We zijn trots op onze 80-jarige bedrijfsgeschiedenis. Onze belangrijkste werkgebieden zijn: economie en concurrentiekracht; regio s, steden en vastgoed; energie en water; transport en mobiliteit; sociaal beleid, bestuur, onderwijs, en gezondheidszorg. Wij hechten grote waarde aan onze onafhankelijkheid, integriteit en samenwerkingspartners. Ecorys-medewerkers zijn betrokken experts met ruime ervaring in de academische wereld en adviespraktijk, die hun kennis en best practices binnen het bedrijf en met internationale samenwerkingspartners delen. Ecorys Nederland voert een actief MVO-beleid en heeft een ISO14001-certificaat, de internationale standaard voor milieumanagementsystemen. Onze doelen op het gebied van duurzame bedrijfsvoering zijn vertaald in ons bedrijfsbeleid en in praktische maatregelen gericht op mensen, milieu en opbrengst. Zo gebruiken we 100% groene stroom, kopen we onze CO2-uitstoot af, stimuleren we het OV-gebruik onder onze medewerkers, en printen we onze documenten op FSCof PEFC-gecertificeerd papier. Door deze acties is onze CO2-voetafdruk sinds 2007 met ca. 80% afgenomen. ECORYS Nederland BV Watermanweg GG Rotterdam Postbus AD Rotterdam Nederland T F E K.v.K. nr W NL

4 Inhoudsopgave Management summary 5 1 Inleiding Aanleiding en doel van dit rapport Onderzoeksmethodiek in hoofdlijnen & Uitgangspunten Leeswijzer 12 2 Schets van Groengas Wat is Groengas? Groengas in Nederland Economische betekenis 17 3 Vergelijking met andere brandstoffen Groengas in vergelijking met bio-lng en andere biobrandstoffen Vergelijking op milieueffecten Vergelijking op gebruikskenmerken Vergelijking op fiscale behandeling 29 4 Ontwikkeling van Groengas in het wegverkeer Ontwikkeling aardgas in het wegverkeer de afgelopen jaren Stand van zaken aardgas in het wegverkeer Blik op de toekomst: Potentie van aardgas het wegverkeer 40 5 Aanbevelingen: Realisatie van de potenties Inzet van is wenselijk Realisatie van potenties door aanpassingen aan fiscaal autobeleid ondersteund door flankerend beleid van de overheid en de sector 50 Bijlage 1: Gebruikte literatuur 51 Bijlage 2: Begrippenlijst 53 3

5

6 Management summary De afgelopen jaren zijn verschillende initiatieven ontplooid om het verkeer en vervoer in Nederland te verduurzamen. Het rijden op Groengas biedt hiertoe goede mogelijkheden. Groengas is biogas opgewerkt tot aardgaskwaliteit. Het heeft dezelfde kenmerken als fossiel aardgas, met dat verschil dat het in tegenstelling tot fossiel aardgas geproduceerd wordt uit hernieuwbare bronnen. Op verzoek van de Vereniging GroengasMobiel heeft Ecorys de belangrijkste feiten rondom de inzet van op een rij gezet. De belangrijkste bevindingen op een rij: Groengas heeft verschillende milieuvoordelen voor zowel personenauto s Groengas wordt in Nederland overwegend ingezet voor energieopwekking, als grondstof voor chemicaliën en materialen en als brandstof in verkeer en vervoer. Bij de inzet in verkeer en vervoer kan vanuit milieuoogpunt vanuit twee benaderingen naar Groengas gekeken worden: In tank-to-wheel benadering staan de emissies centraal die worden uitgestoten tijdens het gebruik van het brandstof. In de well-to-wheel benadering worden ook de emissies beschouwd die vrijkomen tijdens de winning, raffinage en transport van de brandstoffen. De tank-to-wheel benadering staat vanuit eenvoud, gemak en beschikbaarheid van data centraal in het fiscale autobeleid in Nederland; de tank-to-wheel uitstoot bepaalt of een auto wel of niet (zeer) zuinig is en daarmee feitelijk of een auto wel of niet milieuvriendelijk is. Specifiek vanuit milieuoogpunt geeft een well-to-wheel benadering echter een integraler en completer beeld van de milieuprestaties van een brandstofsoort, en daarmee van de milieuvriendelijkheid ervan. De inzet van Groengas is aantrekkelijk gelet op het schone en zuinige karakter van Groengas. Dit geldt in het bijzonder als naar de well-to-wheel CO 2-uitstoot gekeken wordt. Onderstaande tabel laat voor een gemiddelde personenauto de verschillen in CO 2-emissies tussen Groengas en andere brandstoffen zien. De uitstoot wordt weergegeven in een bandbreedte. De tabel laat zien dat tank-to-wheel uitstoot van een auto op Groengas gram CO 2 per kilometer bedraagt. Als daarentegen well-to-wheel wordt gekeken bedraagt de uitstoot gram CO 2 per kilometer. Tabel 1.1 CO 2-uitstoot van een personenauto (middenklasser) bij verschillende brandsoorten (gr/km) CO 2-uitstoot Groengas Fossiel Benzine Diesel LPG Elektrisch Plug-in Hybride aardgas hybride Tank-to-wheel Well-to-wheel Bron: Ecorys op basis van TNO / CE (2012), Brandstoffen voor het wegverkeer Kenmerken en perspectief. Uit de tabel volgt dat bij een tank-to-wheel benadering een personenauto op Groengas gemiddeld scoort als het gaat om CO 2-uitstoot. Wanneer een well-to-wheel benadering wordt gehanteerd heeft een auto op Groengas daarentegen de laagste CO 2 uitstoot. Opvallend is het verschil ten opzichte van de elektrische brandstoffen. Daar waar Groengas tank-to-wheel vergelijkbaar scoort ten opzichte van plug-in hybride en hybride, en duidelijk minder goed scoort ten opzichte van volledig elektrische auto s, draait dat beeld volledig om bij een well-to-wheel benadering, waarbij Groengas duidelijk het beste CO 2-beeld vertoont, ook ten opzichte van volledig elektrisch. 5

7 Voor wat betreft luchtkwaliteit geldt dat Groengas in vergelijking met benzine en diesel op fijn stof gemiddeld scoort maar dat af-fabriek aardgasauto s een zeer lage NO x-uitstoot hebben en zich in de bandbreedte van benzine bevinden. Ten opzichte van diesel scoort Groengas derhalve beduidend gunstiger. Een elektrische auto heeft tank-to-wheel de laagste emissies.. als voor bestelauto s, vrachtauto s en bussen Voor bestelauto s, vrachtauto s en bussen gelden wat betreft de CO 2-uitstoot vergelijkbare conclusies als voor personenauto s. Tank-to-wheel heeft Groengas een uitstoot die vergelijkbaar tot licht lager ligt dan diesel, en elektrische auto s hebben met een nulemissie de laagste uitstoot. Wellto-wheel scoort Groengas daarentegen het gunstigst van alle onderscheiden brandstofsoorten. De verschillen met diesel en elektrisch lopen op tot meer dan 50 procent. Voor wat betreft luchtkwaliteit scoort Groengas in het algemeen eveneens gunstig. Elektrische voertuigen hebben met een nulemissie de laagste uitstoot, maar in de vergelijking met diesel heeft aardgas / Groengas veelal een duidelijk lagere NO x en fijn stofuitstoot. Dit geldt voor vrachtauto s en voor bussen, zeker als met diesel Euro V wordt vergeleken. Bij de introductie van diesel Euro VI worden de verschillen naar verwachting wel geringer. In het algemeen geldt daarnaast dat aardgasvoertuigen relatief stil zijn. Met name van zware bedrijfsvoertuigen ligt de geluidsproductie duidelijk lager dan van dieselvoertuigen. Groengas wordt in toenemende mate in verkeer en vervoer ingezet Op grond van de milieuvoordelen is de inzet van de afgelopen jaren gestimuleerd en verder ontwikkeld. Allereerst is de infrastructuur verbeterd. Het aantal tankstations is toegenomen van 4 in 2005 naar 105 momenteel (najaar 2012). Daarbij is het aanbod van beschikbare modellen verbeterd. Momenteel zijn er circa 20 personenautomodellen op de markt en verschillende modellen vrachtauto s en bussen. Bovendien is de actieradius verbeterd. Waar de actieradius van veel personenauto s enkele jaren terug beperkt bleef tot 200 à 350 kilometer, hebben meer recente modellen een actieradius die oploopt tot 500 kilometer of meer. In aanvulling hierop is de vraag gestimuleerd. Via verschillende tijdelijke regelingen en subsidies op zowel rijks- als decentraal niveau is de aanschaf van aardgasvoertuigen financieel aantrekkelijker gemaakt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het Subsidieprogramma Duurzame Mobiliteit en de recent ingevoerde Subsidieregeling voor schone taxi s en bestelwagens. Daarnaast is de inzet beleidsmatig ondersteund. Onder meer via de CO 2-prestatieladder van ProRail en RWS, het stimuleren van de inzet van aardgasbussen in regionaal busvervoer is de inzet van aardgas / Groengas en de instelling van milieuzones direct en indirect gestimuleerd. Genoemde maatregelen zijn succesvol geweest. Het aantal voertuigen op aardgas is snel toegenomen. In 2005 waren er circa 40 personenauto s tegenover ruim op 1 januari Het aantal bestelauto s is toegenomen van circa 200 in 2007 naar ruim op 1 januari 2012, en het aantal bussen in dezelfde periode van 0 naar ruim 500. Ook het aantal vrachtauto s, trekkers en speciale voertuigen op aardgas is sterk gegroeid. Alles bij elkaar waren er in 2005 ongeveer 300 voertuigen op aardgas, momenteel zijn dat er bijna De laatste jaren is het totale park met gemiddelde groeipercentages van 30 à 50% per jaar toegenomen. Al deze voertuigen rijden effectief op aardgas maar in toenemende mate betreft dit Groengas. In het Convenant Vergroening Aardgasstations hebben de exploitanten van de aardgasstations zich gecommitteerd om op alle openbare aardgasstations in Nederland vanaf 2014 effectief Groengas te verkopen. Momenteel is dat op ongeveer de helft van de tankstations het geval. 6

8 Drie deelmarkten: de veelrijder, de bestelautogebruiker en het busvervoer Rijden op aardgas / Groengas is als gevolg van de relatief hoge aanschafkosten en de relatief lage brandstofkosten niet voor alle weggebruikers een interessant alternatief. Groengas concurreert met name met diesel en is vooral voor de volgende marktsegmenten een optie: De auto van de zaakgebruiker maakt gemiddeld kilometer per jaar en heeft daarmee een kilometrage waarbij het gebruik van Groengas aantrekkelijk is. Daarbij is bij veel bedrijven de aandacht voor milieubewust handelen, duurzaamheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen toegenomen. Een groene auto past goed in dit beleid. De bestelautogebruiker. Vergelijkbaar met de auto van de zaakgebruiker geldt ook hier dat de gemiddelde bestelauto een hoog jaarkilometrage heeft ( kilometer). Daarbij is een Groengasbestelauto, gelet op de milieuvoordelen, aantrekkelijk in binnenstedelijk verkeer en bevoorrading. Groengasbestelauto s zijn toegestaan in stedelijke milieuzones. Stedelijk en regionaal busvervoer. De lage emissies maken uit oogpunt van luchtkwaliteit de inzet van aardgas aantrekkelijk. Bovendien produceren ze minder geluid dan dieselbussen. Het Nederlandse voertuigenpark omvat momenteel in totaal circa 10 miljoen voertuigen, waarvan circa auto s van de zaak, circa bestelauto s en circa bussen. Dit betekent dat ruwweg voor 15 à 20% van het Nederlandse autopark (bijna 1 op de 5 voertuigen) rijden op Groengas een interessant alternatief kan zijn. Verwacht mag worden dat de groei in aardgasvoertuigen zich de komende jaren dan ook in deze segmenten zal concentreren. Resumé: Groengas begint volwassen te worden, heeft duidelijk potentieel voor verdere doorgroei De sterke groei de afgelopen jaren laat zien dat er sprake is van een brandstofsoort die het beginstadium ontgroeid is en geleidelijk volwassen begint te worden. De basisinfrastructuur is gerealiseerd. Op korte termijn komen er bovendien diverse nieuwe modellen op aardgas op de markt, zoals de Lancia Ypsilon, de Fiat 500L, de Audi A3 TCNG, de Volkswagen Golf VII 1.4 Ecofuel en de EcoUp. Het aantal vulpunten groeit naar verwachting door naar tenminste 200. Als de groei van de afgelopen jaren zich doorzet mogen in 2020 circa voertuigen (+/ voertuigen) verwacht worden. De potentie ligt echter hoger. Uit studies naar dit onderwerp, en uit ervaringen in andere landen en met andere alternatieve brandstoffen (LPG en elektrisch rijden) lijken aardgasvoertuigen op de middellange en lange termijn zonder meer mogelijk. en draagt bij aan het functioneren van de economie Groengas draagt ook bij aan de economie. Naar schatting genereert Groengas momenteel voor circa personen (FTE) werkgelegenheid. Positief is daarbij dat de productie in Nederland plaatsvindt en derhalve ook hier werkgelegenheid genereert. In meer indirecte zin draagt Groengas bij aan een verminderde energie-afhankelijkheid van het buitenland en een gezonder leefklimaat in stedelijke gebieden. Daarbij past Groengas goed in het nationale Topsectorenbeleid, waarin Energie tot een van de negen topsectoren is benoemd, en kan Groengas een bijdrage leveren aan de ambities van Nederland om zich te positioneren als de gasrotonde van (Noordwest-Europa). Bij een groter gebruik van Groengas zal de betekenis bovendien toenemen. Indicatieve berekeningen laten zien dat Groengas in de toekomst tot een besparing van circa 100 à 150 miljoen Euro per jaar aan olie-importen kan leiden en sec de CO 2-reductie maatschappelijke baten ter grootte van enkele tientallen miljoenen Euro s kan genereren. Met een grotere productie wordt bovendien in toenemende mate bijgedragen aan de doelstellingen van de Renewable Energy Directive die voorschrijven dat voor Nederland 14% van het totale energieverbruik geproduceerd dient te zijn uit hernieuwbare bronnen. 7

9 Aanbevelingen: Naar het benutten van de potenties van Groengas past al met al goed in de wens van veel overheden om te komen tot een zuiniger, schoner en stiller verkeer- en vervoersysteem. Kortom, er pleit veel voor om de potenties van Groengas als duurzame brandstof ook te realiseren. De inzet in verkeer en vervoer is bovendien aantrekkelijk gelet op de meerkosten van de productie van Groengas ten opzichte van aardgas. De substantiële prijsverschillen tussen aardgas enerzijds en benzine en diesel anderzijds maken verkeer en vervoer tot één van de toepassingsmogelijkheden waarin de meerprijs van Groengas concurrerend te maken is ten opzichte van andere brandstoffen. Al met al biedt Groengas naar de mening van Ecorys verschillende voordelen om op korte termijn een dialoog tussen overheid en de sector te starten om concreet invulling te geven aan het benutten van de potenties. Dit rapport doet hiertoe de volgende aanbevelingen. via aanpassingen in het fiscale autobeleid In het huidige fiscale autobeleid, zoals uitgewerkt in de Autobrief in 2011, worden de milieuvoordelen van rijden op Groengas niet volledig worden erkend. Weliswaar heeft Groengas in vergelijking met fossiele brandstoffen een lager accijnsniveau, maar voor de BPM en de bijtelling geldt dat de tank-to-wheel uitstoot leidend is en wordt Groengas vergelijkbaar behandeld als benzineauto s. Er zijn nauwelijks aardgasvoertuigen die onder de vrijstellingsgrenzen voor de BPM en de MRB vallen, waardoor de bijtelling in de regel 20% bedraagt. De netto-catalogusprijs van een Groengasauto ligt bovendien significant hoger dan van een vergelijkbare benzine- of dieselauto. In de aanschaf en bezit is een Groengasauto daarmee niet of nauwelijks concurrerend met fossiele brandstoffen, ondanks de milieuvoordelen ervan. In vergelijking met elektrisch rijden valt op dat deze alternatieve brandstof juist fiscaal gestimuleerd wordt specifiek vanwege de milieuvoordelen. Voor elektrische auto s geldt een vrijstelling van de BPM en de MRB. Daarbij geldt momenteel geen bijtelling voor elektrische auto s en op termijn een bijtelling van maximaal 7%. In tegenstelling tot Groengasauto s worden voor de elektrische auto s de hogere aanschaf- en vaste autokosten daarmee wel voor een groot deel weggenomen. Onderstaande figuren illustreren voorgaande voor een Opel Zafira (aardgas, benzine, diesel en LPG) en een Opel Ampera (range-extender). Hoewel illustratief, laten de figuren zien dat aanschaf en bezit van een auto op aardgas momenteel financieel weinig aantrekkelijk is. Figuur 1.1 Opbouw aanschafprijs Opel Ampera (range extender) en Opel Zafira (andere brandstoffen) 8

10 Figuur 1.2 Bijtelling en MRB op Opel Ampera (range extender) en Opel Zafira (andere brandstoffen) In een fiscaal regime waarin de CO 2 uitstoot van een brandstofsoort de grondslag vormt en daarmee in sterke mate bepaalt of een auto wel of niet milieuvriendelijk is, mag ons inziens het belangrijke voordeel dat Groengas in een well-to-wheel benadering biedt niet genegeerd worden. Er pleit veel voor om Groengas niet zomaar over een kam te scheren met alle andere (nietelektrische) brandstoffen. Een fiscale behandeling van Groengas die deze brandstof in ieder geval niet benadeelt ten opzichte van elektrisch rijden lijkt voor de hand te liggen Met het oog op de potenties van Groengas en de zeer lage CO 2-uitstoot zou voor de korte termijn (bijvoorbeeld met ingang van 2013) een gelijke fiscale behandeling van Groengas aan die van range-extenders en plug-in hybrides, een te overwegen maatregel zijn. Groengas zou daarmee op dezelfde manier als deze andere schone en zuinige alternatieve brandstof worden behandeld, waarmee recht wordt gedaan aan de milieuvoordelen van Groengas. Daarmee wordt met een vergelijkbare behandeling als range-extenders en plug-in hybrides ook bijgedragen aan een level playing field tussen schone en zuinige alternatieve brandstoffen. Een dergelijke correctie zou mogelijk ook de opmaat kunnen zijn voor een fiscaal autobeleid dat op termijn geleidelijk aan voor alle brandstoffen op een well-to-wheel grondslag wordt gebaseerd en waarmee meer dan in het huidige systeem recht wordt gedaan aan de totale CO 2-uitstoot. ondersteund door flankerend beleid door zowel de overheid als de sector Voorgaande kan worden versterkt door flankerend beleid. De afgelopen jaren hebben laten zien dat de TAB-regeling en de verschillende aanschafsubsidies effectief zijn geweest in de ontwikkeling van het aantal tankstations en de vraag naar aardgasvoertuigen. Hoewel Groengas in verkeer en vervoer sterk is gegroeid is het fundament nog niet heel stevig. Het verdient derhalve aanbeveling dat beide vormen van beleid door de overheid worden gecontinueerd. Het benutten van de potenties vraagt echter ook om stappen vanuit de sector. Groengas is nog relatief onbekend en de beeldvorming kan beter. Het is wenselijk dat hier bijvoorbeeld via een reclamecampagne verbetering in komt. Ook is transparantie van de sector een aandachtspunt. Dit betreft in ieder geval een meer transparant beeld van hoe het verbruik van Groengas in verkeer en vervoer is gekoppeld aan de productie van Groengas. Nu is er niet in alle gevallen sprake van éénop-één koppeling van verbruik en productie. Van de sector mag verwacht worden dat wanneer een automobilist Groengas tankt, hij/zij er ook van uit mag gaan dat de certificaten die de leverancier van Groengas koopt, ook daadwerkelijk tot een hogere productie van Groengas gaan leiden. Op dit moment is dit systeem echter ondoorzichtig en gecompliceerd. 9

11

12 1 Inleiding 1.1 Aanleiding en doel van dit rapport Aanleiding De afgelopen jaren zijn in Nederland verschillende beleidsinitiatieven ontplooid om het verkeer en vervoer in Nederland te verduurzamen. Onder meer door de belastingen op een auto afhankelijk te maken van de CO 2-uitstoot en een minimumaandeel biobrandstoffen in benzine en diesel voor te schrijven wordt getracht te komen tot een minder milieubelastend verkeer- en vervoersysteem. Daarnaast worden via bijvoorbeeld het Platform Slim Werken, Slim Reizen werkgevers en werknemers aangemoedigd om meer bewust met hun mobiliteit om te gaan. Stuk voor stuk zijn het maatregelen die bijdragen aan een schonere en daarmee ook aantrekkelijker leefomgeving. Eén van de mogelijkheden voor een duurzamer verkeer en vervoer betreft het rijden op Groengas. Dit is biogas, opgewerkt tot aardgaskwaliteit. Groengas heeft dezelfde kenmerken als aardgas, met dat verschil dat het in tegenstelling tot aardgas hernieuwbaar is. Het is afkomstig van niet-fossiele hernieuwbare bronnen en is daarmee een duurzame brandstof. Kenmerkend voor Groengas is dat het bovendien verschillende milieuvoordelen heeft in vergelijking met fossiele brandstoffen. De Vereniging GroengasMobiel stimuleert het rijden op Groengas in Nederland en vertegenwoordigt de gehele mobiele Groengassector. Onder meer verschillende energiebedrijven, tankexploitanten, leasemaatschappijen en autofabrikanten zijn lid van de vereniging. De Vereniging GroengasMobiel heeft begin dit jaar geconstateerd dat de informatie over Groengas versnipperd is en dat er geen publicatie beschikbaar is die de belangrijkste feiten rondom Groengas op overzichtelijke wijze bundelt. Dit belemmert een goede discussie over het gebruik en de inzet van. Op grond hiervan heeft de vereniging aan Ecorys gevraagd om een rapport op te stellen dat hieraan tegemoet komt. Doel Doel van het rapport is feiten en cijfers over de op een rij te zetten. Het rapport beoogt niet om alle informatie over Groengas in detail toe te lichten. Het rapport richt zich op een aantal specifieke thema s, die in onderling overleg tussen de Vereniging GroengasMobiel en Ecorys zijn bepaald. Dit betreft: Een algemene toelichting op Groengas. Wat is het, hoe wordt het in Nederland toegepast en hoe verhoudt het zich tot termen als biogas, CNG en aardgas? Een vergelijking van Groengas met andere reguliere brandstoffen in het verkeer en vervoer, zoals benzine, diesel en elektrisch rijden. Hoe verhoudt Groengas zich tot deze brandstoffen voor wat betreft onder meer milieu-emissies en de fiscale behandeling Een schets van de ontwikkeling van. Hoe heeft Groengas zich de afgelopen jaren ontwikkeld, wat is de huidige stand van zaken en wat is de potentie? Het komen tot aanbevelingen, voor zowel de sector als de overheid, om de potenties die heeft, ook daadwerkelijk te realiseren. Dit rapport presenteert de resultaten van het uitgevoerde onderzoek. Het rapport is opgesteld in september en oktober 2012, en geeft zo veel mogelijk de inzichten weer tot aan dat moment. 11

13 1.2 Onderzoeksmethodiek in hoofdlijnen & Uitgangspunten Onderzoeksmethodiek in hoofdlijnen Dit rapport is een relatief kort tijdsbestek tot stand gekomen, primair op basis van deskresearch en aangevuld met een select aantal gesprekken met betrokken partijen. De afgelopen jaren zijn in opdracht van de sector dan wel de overheid diverse rapporten over Groengas opgesteld. Daarnaast is in een aantal beleidsnota s in meer of mindere mate ook ingegaan op Groengas. Deze publicaties liggen aan de basis van voorliggend rapport. Bijlage 1 bevat een overzicht van de rapporten en publicaties die gebruikt zijn voor deze studie. De informatie uit deze rapporten is voor een groot deel gebundeld tot voorliggend rapport. Kwantitatieve gegevens hieruit zijn op hoofdlijnen op plausibiliteit getoetst. In de situaties dat er twijfel was over de betrouwbaarheid van gegevens wordt hier in het vervolg van dit rapport ook dieper op ingegaan. Daarnaast is gesproken met een aantal deskundigen. In meerdere gesprekken met vertegenwoordigers van het bestuur van de Vereniging GroengasMobiel zijn feiten en cijfers over op een rij gezet. Daarnaast hebben gesprekken plaatsgevonden tussen Ecorys en vertegenwoordigers van het Ministerie van Financiën, en van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (als direct betrokken ministeries bij de inzet van Groengas in verkeer en vervoer). In algemene zin wordt in het vervolg van dit rapport uit deze gesprekken geciteerd. In aanvulling hierop heeft Ecorys een aantal specifieke analyses uitgevoerd onder meer naar de milieuvoordelen en de fiscale behandeling van Groengas in vergelijking met andere brandstoffen. Aanpak, keuzes en uitgangspunten hierbij worden ter plekke in dit rapport toegelicht. Belangrijkste uitgangspunten Zo ook uitgewerkt in het vervolg van dit rapport wordt Groengas niet uitsluitend in verkeer en vervoer ingezet, maar bijvoorbeeld ook in de energievoorziening. De inzet in verkeer en vervoer betreft echter wel de focus van dit rapport. Waar relevant wordt in dit rapport wel de relatie gelegd met andere toepassing(smogelijkhed)en van Groengas. De inzet van concentreert zich op de inzet van Groengas in het wegverkeer. Andere modaliteiten (binnenvaart, zeevaart, spoorvervoer enz.) blijven in principe buiten beschouwing. Bij het wegverkeer wordt, waar mogelijk en relevant, onderscheid gemaakt naar personenauto s, bestelauto s, vrachtauto s en bussen. 1.3 Leeswijzer De structuur van dit rapport volgt de onderzoeksvragen zoals beschreven in paragraaf 1.1. Hoofdstuk 2 geeft in algemene zin een beschrijving van Groengas. In hoofdstuk 3 wordt Groengas vervolgens vergeleken met de andere brandstoffen in het wegverkeer. Hoofdstuk 4 laat zien hoe Groengas zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld en wat de verwachtingen voor de nabije toekomst zijn. Op basis van de uitkomsten van de hoofdstukken 2, 3 en 4 worden tenslotte in hoofdstuk 5 aanbevelingen gedaan om de potenties van ook daadwerkelijk te realiseren. In de bijlagen is een overzicht opgenomen van de bestudeerde literatuur en rapporten, alsmede een overzicht van de gebruikte terminologie omtrent Groengas en zoals gebruikt in dit rapport. 12

14 2 Schets van Groengas De term Groengas wordt in de praktijk veel, maar ook verschillend gebruikt. Daarbij wordt de term in samenhang gebruikt met begrippen als biogas en CNG. Dit hoofdstuk gaat hier dieper op in. Paragraaf 2.1 beschrijft in algemene zin wat Groengas is en hoe het wordt geproduceerd. Paragraaf 2.2 gaat vervolgens in op de toepassing van Groengas in Nederland. Productie en verbruik van Groengas worden in perspectief geplaatst en in hoofdlijnen wordt het overheidsbeleid toegelicht. Paragraaf 2.3 geeft op basis hiervan een beeld van de betekenis van Groengas voor de Nederlandse economie. In dit hoofdstuk staat Groengas in het algemeen centraal. De specifieke toepassing in verkeer en vervoer komt in de volgende hoofdstukken aan bod Wat is Groengas? Aardgas is een veelgebruikte energiebron wereldwijd Een groot aantal landen in de wereld produceert aardgas. De grootste producenten van aardgas zijn Amerika en Rusland, met ieder ruim 500 miljard kubieke meter (m 3 ) aardgasproductie per jaar 1, gevolgd door Canada, Irak, Qatar, Noorwegen en China met ieder ruim 100 miljard m 3 productie per jaar. Nederland volgt na deze landen met een productie van ruim 80 miljard m 3 aardgas per jaar. Nederland behoort daarmee tot de grote producenten van aardgas wereldwijd. De grote productie van aardgas wereldwijd is een direct gevolg van het gegeven dat het gas een veelgebruikte bron van energie is. Aardgas kent drie hoofdtoepassingen: 1. Als bron voor energieopwekking: Een veelgebruikte internationale toepassing is het opwekken van elektriciteit via een aardgascentrale. 2. Als grondstof voor chemicaliën en materialen: Zo wordt aardgas gebruikt voor diverse chemische productieprocessen zoals de productie van ammoniak. 3. Als transportbrandstof: Aardgas is een brandstof voor zowel personen- als voor vrachtvoertuigen. Om als zodanig gebruikt te worden dient het betreffende motorvoertuig voorzien te zijn van een verbrandingsmotor die geschikt is voor aardgas. Dit kan zowel een nieuwbouw motorblok zijn als een omgebouwd benzine- of dieselmotorblok. In Nederland wordt aardgas naast energieopwekking vooral als energiebron gebruikt om op te koken en om te verwarmen. Aardgas heeft in Nederland sinds de jaren zestig het stadsgas en het stoken op steenkool geheel verdrongen. Daarnaast wordt het in grootverbruik toegepast voor elektriciteitscentrales en stadsverwarming. Als grondstof voor chemicaliën wordt het onder meer door DSM gebruikt. Hoofdstuk 4 gaat uitgebreid in op de toepassing in verkeer en vervoer. Andere landen in Europa waarin aardgas veel wordt gebruikt zijn Duitsland, Denemarken, Zweden, België, Italië en Zwitserland. In deze landen is aardgas een belangrijke bron van energieopwekking, maar wordt in meer of mindere mate ook ingezet als transportbrandstof. Buiten Europa is onder meer Argentinië een land waarin aardgas veelvuldig wordt toegepast. Twee vormen van aardgas: aardgas uit hernieuwbare en uit niet-hernieuwbare bronnen Het merendeel van het aardgas komt wereldwijd uit ondergrondse gasvelden. Deze gasvelden zijn niet-hernieuwbare fossiele bronnen, en daarmee eindig. Deze vorm van aardgas wordt ook wel 1 Bron: CIA World factbook. Cijfers van 2010 en

15 fossiel aardgas of grijs gas genoemd. De belangrijkste bron van fossiel aardgas in Nederland is de in de jaren 50 van de vorige eeuw ontdekte gasbel bij het Groningse Slochteren. Naar verwachting beschikt Nederland nog enkele tientallen jaren over dit gas, maar de bel is eindig. Een alternatief voor fossiel aardgas is Groengas. Dit is aardgas dat afkomstig is uit hernieuwbare, niet-fossiele bronnen, zoals mest of tuinafval. Het is derhalve gas van biologische oorsprong. Deze bronnen zijn hernieuwbaar, aangezien het keer op keer opnieuw kan worden gewonnen. Aardgas geproduceerd uit hernieuwbare bronnen wordt ook wel biogas genoemd Het gewonnen gas uit hernieuwbare en biologische bronnen wordt in Nederland ook wel biogas genoemd. Biogas kent in hoofdlijnen twee ontstaansbronnen : Vergisting van organisch materiaal. Dit is de meest voorkomende bron van biogas. Door vergisting van mest, rioolslib, tuinafval of (gestort) huisvuil ontstaat biogas. Het is een natuurlijk proces dat bij grootschalige productie van biogas gecontroleerd plaatsvindt. Bij vergisting van gestort huisvuil wordt overigens ook wel gesproken van stortgas. Er is ook biogas dat op volledige natuurlijke wijze ontstaat. Een voorbeeld hiervan is moerasgas dat de benaming is voor gas dat ontstaat in moerassen als gevolg van natuurlijke vergisting van organisch materiaal. Het gas borrelt op en werd in het verleden veel gewonnen op het platteland onder meer om mee te koken. Groengas is een opgewaardeerde vorm van biogas Biogas is qua eigenschappen niet één-op-één met fossiel aardgas vergelijkbaar. Zo wijkt het methaangehalte af 2. Het Nederlandse aardgas, zoals het uit het gasveld bij het Groningse Slochteren komt en in het Nederlandse gasnet zit, heeft een relatief laag methaan gehalte van rond de 81 à 82 procent 3. Biogas heeft veelal een methaangehalte tussen de 55 en 65 procent, ruim onder het gehalte van aardgas. Biogas is derhalve niet zonder meer voor alle toepassingen van aardgas geschikt. Om biogas toe te kunnen voegen aan Nederlandse aardgasnet (en daarmee geschikt te maken voor de dezelfde toepassingsmogelijkheden als aardgas) moet het opgewaardeerd worden. Dit opwaarderen houdt in dat Groengas wordt opgewerkt tot het dezelfde specificatie heeft zoals die voor alle gassen geldt bij de distributie over het Nederlandse aardgasnet. Groengas heeft daarbij, binnen de gestelde smalle bandbreedte, een geregelde kwaliteit. Concreet betekent het opwerken van biogas dat naast het aanpassen van het methaangehalte ook het stikstofgehalte aangepast wordt. Daarnaast worden(veelal) water en waterstofsulfide verwijderd om het geschikt te maken voor toevoeging aan het Nederlandse aardgasnet. Overigens moet ook fossiel aardgas worden opgewerkt om na de winning om te voldoen aan de eisen om te worden getransporteerd, gelet op de verschillen van bron tot bron in samenstelling, stoorstoffen en sporenelementen. De opgewaardeerde vorm van biogas wordt Groengas genoemd (spelling als één woord met hoofdletter). Groengas kan daarom gedefinieerd worden als opgewaardeerd biogas dat een vergelijkbare samenstelling heeft als het (opgewerkte) Nederlandse fossiele aardgas. Nederland is niet het enige land waarin Groengas wordt geproduceerd. In veel landen wordt biogas geproduceerd en vervolgens opgewerkt tot Groengas of vergelijkbaar. Andere landen zijn onder meer Rusland, Duitsland, Italië, Zweden, Noorwegen, Denemarken en België. 2 3 Methaan is de energie dragende component in aardgas: hoe meer methaan het gas bevat, des te meer energie er in een kilo gas zit. Gas wordt onderverdeeld in hoog en laag calorisch. De calorische waarde is een maat om het energiegehalte in een brandstof aan te geven. Gas uit Slochteren valt qua calorische waarde (direct gerelateerd aan het methaan gehalte) binnen de categorie laag calorisch gas. 14

16 Figuur 2.1 Productieproces van Groengas in Nederland Terminologie in dit rapport: aardgas kan zowel Groengas als fossiel aardgas betreffen In het vervolg van dit rapport worden de termen zoals hierboven vermeld consequent gebruikt. Dit betekent dat als over aardgas wordt gesproken dit zowel Groengas als fossiel aardgas kan betreffen. De term fossiel aardgas wordt gebruikt voor aardgas gewonnen uit fossiele, niethernieuwbare bronnen. Groengas is de naam voor de opgewaardeerde vorm van biogas met een vergelijkbare samenstelling als fossiel aardgas. Groengas kan net als biogas als een vorm van groen gas beschouwd worden maar deze laatste term wordt in dit rapport niet verder gebruikt. In verkeer en vervoer wordt naast aardgas vaak de term CNG (Compressed Natural Gas) gehanteerd. Dit heeft betrekking op de samengeperste wijze waarop het aardgas wordt toegepast. Een andere optie is om het als vloeibare brandstof te gebruiken. In dat geval wordt de term LNG (Liquified Natural Gas) gebruikt. Van zowel CNG als LNG bestaat een fossiele en een niet-fossiele (biologische) variant: respectievelijk CNG/bio-CNG en LNG/bio-LNG. Hoofdstuk 3 gaat hier dieper op in. Voor een overzicht van veelgebruikte termen rondom Groengas, zie ook bijlage Groengas in Nederland Groengas heeft potentieel Aardgas is een van de meest gebruikte energiebronnen in Nederland. In het totale Nederlandse energiegebruik schommelt het aandeel van aardgas rond de 47%. Een groot deel hiervan is voor het gebruik in de industrie en voor het verwarmen van gebouwen. Het totale aardgasverbruik in Nederland bedroeg in 2010 circa 50 miljard kubieke meter 4. Uit CBSstatistieken volgt dat het gebruik over de afgelopen jaren redelijk constant was: gemiddeld ongeveer 47 miljard kubieke meter per jaar voor de periode In vergelijking met aardgas is het verbruik van Groengas (nog) zeer beperkt. Momenteel wordt in Nederland circa 50 tot 60 miljoen kubieke meter Groengas geproduceerd en verbruikt 6. In vergelijking met de circa 50 miljard kubieke meter aardgas die wordt verbruikt, betreft dit circa 0,1 procent 7. Het betekent echter ook dat de potentie om Groengas in te zetten erg groot is.. en draagt bij aan verschillende overheidsambities en -doelen Groengas kent een aantal voordelen ten opzichte van de productie van fossiel aardgas waardoor het beleidsmatig interessant is om hiervoor te kiezen. Wanneer toegepast in verkeer en vervoer heeft Groengas significante milieuvoordelen ten opzichte van andere brandstoffen (meer hierover in paragraaf 3.2). Groengas kan daarnaast volledig in Nederland worden geproduceerd. Naast de Dit is minder dan er jaarlijks gewonnen wordt in ons land; ruim 80 miljard kubieke meter. Data zoals weergegeven door het Centraal Bureau van de Statistiek, Thema Industrie en Energie. Opgaaf van de sector. Bron: CBS, Hernieuwbare energie in Nederland 2010 resp. Idem

17 positieve effecten hiervan op werkgelegenheid draagt het daarmee niet alleen bij aan de verdere ontwikkeling van kennis op het gebied van gas als brandstof en de functie van Nederland als gasland, maar kan het ook de afhankelijkheid van andere landen voor energie-import verminderen. Daarbij is er een reeds een uitgebreide aardgasinfrastructuur aanwezig. Dit betekent dat reeds gedane investeringen in het aardgasnetwerk volop benut kunnen worden. Hierdoor kan ook de verspreiding van Groengas (van well-to-tank ) met minimale milieubelasting plaatsvinden. Mede tegen deze achtergrond en de nationale en internationale (EU-) milieudoelstellingen stimuleert de Nederlandse overheid de productie van hernieuwbare brandstoffen zoals Groengas. Een belangrijk onderdeel hierin is de bijmengregeling, die voortvloeit uit de Renewable Energy Directive 8. Deze Europese richtlijn schrijft voor dat voor elke lidstaat een bepaald percentage van haar totale energieverbruik geproduceerd dient te zijn uit hernieuwbare bronnen. Voor Nederland is dit percentage 14% in In de richtlijn wordt eveneens een percentage gegeven voor het aandeel van hernieuwbare energie in verkeer en vervoer. Dit is gelijkgesteld voor alle lidstaten, en bedraagt (minimaal) 10% in Om deze richtlijn kracht bij te zetten is in Nederland in 2011 de Regeling hernieuwbare energie vervoer ingevoerd 9. Deze schrijft voor dat alle brandstofproducenten verplicht zijn een bepaald percentage biobrandstoffen bij te mengen 10. In 2011 bedroeg dit percentage 4,25%, en dit loopt op tot de vereiste 10% in Productie van Groengas wordt deels via SDE+ -regeling gestimuleerd Om aan de algemene doelstelling van het Kabinet voor de verduurzaming van de algehele energieproductie te voldoen, is de Stimulering Duurzame Energie (SDE) -regeling in 2008 ingevoerd. Deze subsidieregeling stimuleert de productie van energie uit hernieuwbare energiebronnen. In 2011 is de regeling enigszins aangepast, waarmee ingezet wordt op een zo efficiënt mogelijke manier van het bereiken van de 14% hernieuwbare energie. De regeling heet sinds 2011 SDE+, en het beschikbare budget werd dat jaar verhoogd naar 1,5 miljard Euro. Hiervan is 1 miljard toegekend voor de productie van Groengas 11. Voor 2012 is het totale budget op 1,7 miljard Euro gesteld. Specifiek voor Groengasproducenten 12 houdt de regeling in dat hiermee installaties worden gesubsidieerd. Hiermee wordt feitelijk het verschil in de kostprijs van Groengas en fossiel aardgas vergoed: de zogenaamde onrendabele top wordt gesubsidieerd. Groengas is duurder in productie dan fossiel aardgas, en met deze regeling wordt het verschil gesubsidieerd. Let wel, niet al het Groengas wordt met stimulering via SDE+ deels geproduceerd. Een substantieel deel wordt buiten SDE om geproduceerd. Dit lijkt in ieder geval grotendeels te gelden voor stortgas en voor gas afkomstig van rioolslib. Cijfers over de precieze omvang ontbreken echter. Om te garanderen dat het Groengas ook daadwerkelijk van een duurzame bron afkomstig is, bestaan er Groengascertificaten. Deze certificaten worden in Nederland uitgegeven door één instantie; Vertogas. Samen met Agentschap NL (de organisatie die de SDE+ regeling uitvoert) wordt zodoende verzekerd dat de productie van Groengas op volledig duurzame wijze plaatsvindt. Daarnaast wordt Groengas onder het duurzaamheidssysteem NTA8080 geproduceerd, wat betekent dat het voldoet aan internationale duurzaamheidscriteria en waardoor er sprake is van een transparante productieketen Directive 2009/28/EC: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt html. Het soort biobrandstof is afhankelijk van de geproduceerde brandstof: bio-ethanol voor benzine, biodiesel voor diesel en biogas voor aardgasproducenten. Bron: Agentschap NL (2012), Jaarbericht 2011 SDE+, SDE en MEP. De regeling geldt bijvoorbeeld ook voor energie opgewekt uit de wind en zonlicht. 16

18 Productie biogas stijgt snel, waardoor ook potentie voor productie van Groengas snel groeit Groengas is een opgewaardeerde vorm van biogas. Voor de productie van Groengas is derhalve biogas vereist. De afgelopen jaren is onder meer als gevolg van de subsidiering ervan een sterke ontwikkeling in het verbruik van biogas waar te nemen 13. Onderstaand figuur laat deze ontwikkeling zien van 2000 tot en met Figuur 2.2: Verbruik van biogas en productie Groengas in Nederland (kubieke meters per jaar) Bron: CBS. De figuur laat zien dat het totale verbruik van biogas in Nederland over de afgelopen 10 jaar meer dan verdubbeld is: van 0,12 miljard kubieke meter in 2001 naar ruim 0,25 miljard kubieke meter in In vergelijking met de circa 50 miljard kubieke meter aardgas die dat jaar werd verbruikt in Nederland, betreft het totale aandeel biogas iets meer dan 0,5 procent 14 van het verbruik in Figuur 2.2 laat daarnaast zien dat het aandeel van de biogasproductie dat verwerkt wordt tot Groengas op dit moment nog beperkt is: circa 15 miljoen in 2011 en naar verwachting van de sector 50 tot 60 miljoen kubieke meter in Dit betekent dat het merendeel van het in Nederland geproduceerde biogas 15 op dit moment niet tot Groengas verwerkt wordt. Tegelijkertijd laat de figuur zien dat er de nodige potentie bestaat voor de productie van Groengas. De komende jaren zal de productie van Groengas dan ook sterk gaan toenemen. Hoofdstuk 4 gaat hier dieper op in. 2.3 Economische betekenis Voorgaande laat zien dat Groengas op verschillende manieren in Nederland wordt toegepast. Dit betekent ook dat Groengas bijdraagt aan het functioneren van de Nederlandse economie. Dit gebeurt op verschillende manieren. Deze paragraaf gaat hier dieper op in. Groengas draagt bij aan werkgelegenheid Groengas betekent werkgelegenheid. Dit betreft allereerst directe werkgelegenheid bij de afvalverwerkende bedrijven waar biogas wordt geproduceerd en wordt opgewerkt tot Groengas Gemakshalve is verondersteld is dat productie en verbruik (nagenoeg) met elkaar overeenkomen. Bron: CBS, Hernieuwbare energie in Nederland Er wordt verondersteld dat het in Nederland verbruikte biogas, zoals weergegeven in Figuur 2.2 niet geïmporteerd wordt, en daarmee volledig in Nederland geproduceerd wordt. 17

19 Cijfers over werkgelegenheid zijn schaars. ECN 16 schat tentatief dat er in 2010 bij de bedrijven waar Groengas wordt geproduceerd 680 arbeidsplaatsen waren. Ook elders wordt Groengas geproduceerd, onder meer bij agrarische bedrijven. Dit is vaak de reden voor decentrale overheden om de opwekking en gebruik van Groengas te ondersteunen omdat het regionale werkgelegenheid oplevert. Onduidelijk is wat hier de omvang van bedraagt. Het lijkt echter redelijk om te veronderstellen dat de productie van Groengas in totaal circa arbeidsplaatsen genereert. In aanvulling hierop creëert Groengas ook werkgelegenheid in andere sectoren. Zo creëert Groengas werkgelegenheid bij de productie en bouw van de benodigde installaties. ECN schat dit aantal op circa 80 arbeidsplaatsen. Daarnaast zijn ook bij diverse energiebedrijven, leasemaatschappijen, tankexploitanten en autofabrikanten verschillende personen dagelijks werkzaam rondom Groengas. Al met al lijkt Groengas momenteel in totaal mogelijk voor personen (FTE s) werkgelegenheid te genereren in Nederland. De productie van Groengas creëert bovendien ook een secundaire inkomstenstroom voor de agrarische sector. De concurrentiepositie van de agrarische sector versterkt hiermee wat ook de werkgelegenheid in deze sector kan ondersteunen. Groengas draagt bij aan een verminderde energie-afhankelijkheid Voorgaande betreft de directe betekenis van Groengas. Zeker zo belangrijk is de meer indirecte betekenis van Groengas voor de economie. Groengas levert op een aantal aspecten een bijdrage aan meer strategische doelen van Nederland en aan het vestings- en ondernemingsklimaat: Groengas is in eerste aanleg een alternatief voor fossiel aardgas. Bij een toenemende productie van Groengas vermindert daardoor de afhankelijk van fossiel aardgas. Dit draagt bij aan een stabiele energievoorziening. De betekenis van Groengas neemt toe op het moment dat aardgas een alternatief wordt voor andere brandstofsoorten. Vanaf dat moment draagt Groengas bij aan een verminderde energie-afhankelijkheid van het buitenland. Voor zowel benzine als diesel is Nederland afhankelijk van fossiele brandstoffen uit soms instabiele regio s. Groengas kan, vergelijkbaar met andere hernieuwbare energieën, de energieafhankelijkheid van Nederland van het buitenland verminderen. Een verminderde afhankelijkheid van het buitenland heeft ook positieve werkgelegenheidseffecten. Als alternatief voor fossiel aardgas concurreert Groengas momenteel vooral met de werkgelegenheid rondom fossiel aardgas. Deze werkgelegenheid bevindt zich voor een groot deel in Nederland omdat Nederland haar eigen fossiele aardgas wint. Op het moment dat Groengas een serieus alternatief wordt voor fossiele brandstoffen gaat de werkgelegenheid in Groengas echter ten koste van de werkgelegenheid die zich anders voor een belangrijk deel in het buitenland had gemanifesteerd. Daar wordt immers momenteel de energie gewonnen en geproduceerd. De energieproductie, en de daaraan gerelateerde werkgelegenheid, verschuift dan naar Nederland. De eerdergenoemde bijmengverplichting (zie paragraaf 2.2.) betekent bovendien dat brandstoffen een verplicht percentage biobrandstoffen moeten bevatten. Vergelijkbaar met de fossiele brandstoffen zijn ook biobrandstoffen vaak afkomstig uit het buitenland. Groengas wordt als een van de weinige biobrandstoffen volledig in Nederland geproduceerd. Bij een toenemend gebruik van Groengas in het kader van de bijmengverplichting vermindert de noodzaak van import van biobrandstoffen uit het buitenland. Ook dit komt de Nederlandse economie ten goede. Daarbij is in Nederland geproduceerd Groengas gegarandeerd duurzaam van karakter (zie ook paragraaf 2.2.). Voor alle buitenlandse biobrandstoffen is dit niet bij voorbaat gegarandeerd. 16 ECN (2011), Socio Economic indicators of renewable energies in 2010 Update of data of turnover and employment of renewable energy companies in The Netherlands(en voorlopers van dit rapport). 18

20 Groengas draagt bij aan concurrentiepositie en kennisontwikkeling Groengas draagt ook bij aan de concurrentiepositie van de Nederlandse economie en de kennisontwikkeling hierbinnen. Dit gebeurt op verschillende manieren. De verdere ontwikkeling van Groengas biedt mogelijkheden voor de export van kennis en diensten door de Nederlandse Groengasindustrie. Nederland is wat betreft de ontwikkeling en kennisontwikkeling van Groengas een van de voorlopers internationaal. Een sterke stimulering van Groengas biedt mogelijkheden deze kennis uit te bouwen en daarmee internationaal een voortrekkersrol te vervullen. Dit past niet alleen in de ambities voor de Nederlandse economie maar biedt tegelijkertijd ook mogelijkheden tot de ontwikkeling van een innovatief nieuw exportproduct waarmee ook de Nederlandse economie wordt versterkt. Deze kennisontwikkeling past ook in het nationale Topsectorenbeleid, waarin Energie tot een van de negen topsectoren is benoemd. Het kabinet wil deze topsector waarin Nederland wereldwijd uitblinkt, nog sterker maken. Doel is dat de nationale energievoorziening zo betrouwbaar, betaalbaar en duurzaam mogelijk zijn. Voor deze topsector zijn op zeven deelthema s innovatiecontracten opgesteld waarvoor zogeheten Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI) zijn samengesteld. In deze TKI s vindt onderzoek plaats en wordt gezocht naar manieren om innovaties op de markt te brengen. Eén van deze innovatiecontracten is voor gas opgesteld, waarin Groengas een van de centrale elementen vormt. Door inzet op meer productie en kennis rondom Groengas wordt ook een impuls gegeven aan de ambities voor een biobased economie. Nauw hieraan gerelateerd, en ook een centraal onderdeel van de TKI voor gas, is de bijdrage die Groengas kan geven aan de ambities van Nederland om zich te positioneren als de gasrotonde van (Noordwest-)Europa. Ambitie is dat Nederland centrum wordt op het gebied van gashandel, - kennis,-transport en opslag. Kennisontwikkeling is hierin een centraal punt waarmee onder meer gedoeld wordt op stimulering en ondersteuning van relevante nieuwe initiatieven tot samenwerking tussen kennisinstellingen en de gassector om zo tot een sterke kennisinfrastructuur te komen. Hierin past ook de ontwikkeling van nieuwe gassoorten zoals Groengas. Naast Energie maakt ook de sector Logistiek deel uit van de negen benoemde topsectoren. Ook hierin is duurzaamheid een van de sleutelbegrippen, in de zin van een zo duurzaam mogelijk vervoer. Met het oog op de milieuvoordelen van Groengas, zie het volgende hoofdstuk, kan Groengas hier een grote bijdrage aan leveren. Groengas draagt bij aan het leefklimaat In het vervolg van het rapport wordt dieper ingegaan op de milieuvoordelen van Groengas in verkeer en vervoer. Hieruit komt naar voren dat Groengas in veel gevallen een lagere CO 2-uitstoot en minder negatieve effecten op de luchtkwaliteit heeft dan andere brandstofsoorten. Daarnaast zijn Groengasvoertuigen in het algemeen relatief stil. Vooral in stedelijke gebieden kan dit een forse vermindering van de geluidsoverlast betekenen. Groengasvoertuigen zijn daarom geschikt voor de bevoorrading van steden. Het voertuig heeft in algemeen toegang tot milieuzones. Deze milieuvoordelen komen ook het leefklimaat in stedelijke gebieden ten goede. De luchtkwaliteit verbetert met alle positieve effecten van dien. Naast de gezondheidseffecten voor de inwoners, betekent dit vanuit economisch perspectief dat het vestigingsklimaat verbetert. Nederlandse steden kunnen aantrekkelijker worden als vestigingsplaats voor (internationale) bedrijven, wat ook weer positieve werkgelegenheidseffecten kan hebben. 19

Rijden op groen gas Feiten en cijfers

Rijden op groen gas Feiten en cijfers Rijden op groen gas Feiten en cijfers Rijden op groen gas Transporteurs, bedrijven en particulieren rijden steeds vaker op groen gas. Er komt meer groen gas beschikbaar en het aantal auto s dat op groen

Nadere informatie

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting Opdrachtgever: Bouwend Nederland Rotterdam, april 2013 Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 31 066 Belastingdienst Nr. 91 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 13 juli 2010

Nadere informatie

Ga vooruit naar een duurzame toekomst.

Ga vooruit naar een duurzame toekomst. Ga vooruit naar een duurzame toekomst. Rijden op OGO CNG is schoner, goedkoper en makkelijk. Verder vooruit Inhoudsopgave Duurzame en betaalbare mobiliteit binnen handbereik 4 Groeiende behoefte naar duurzaamheid

Nadere informatie

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam!

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Noord-Nederland is een prachtig deel van Nederland. Prachtig vanwege de natuur, de mentaliteit van de mensen en de ruimte. Een plek waar duurzaamheid steeds meer ruimte

Nadere informatie

BRANDSTOFFEN WEGVERKEER

BRANDSTOFFEN WEGVERKEER BRANDSTOFFEN WEGVERKEER Update toekomstverkenning Paul Hofmeijer, 25 juni 2013 Partner MMG Advies Voor strategie, organisatieadvies en duurzame mobiliteit AGENDA 1. Actualiteiten uit media & drivers 2.

Nadere informatie

Hoe kan innovatie helpen?

Hoe kan innovatie helpen? Themabijeenkomst 16 december: Luchtvervuiling, en hoe houden wij Nederland mobiel? Verkeer Toenemende en invloed luchtvervuiling: van milieu-eisen op de sector hoe kan 2 Inhoud Waar komen verkeersemissies

Nadere informatie

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen Arno Schroten CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

Kengetallen voor kosten overheidstransacties

Kengetallen voor kosten overheidstransacties Kengetallen voor kosten overheidstransacties Een toets op de Deense kengetallen voor bruikbaarheid in de Nederlandse situatie Samenvatting Opdrachtgever: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Autoleasemarkt in cijfers 2012

Autoleasemarkt in cijfers 2012 www.vna-lease.nl Autoleasemarkt in cijfers 2012 samenvatting Mobiliteit verandert; autoleasing ook 1. Lease-auto s in Nederland Mobiliteit verandert. Zakelijke reizigers kunnen kiezen uit een steeds breder

Nadere informatie

Petitie GELIJK SPEELVELD VOOR AUTOGAS (LPG) Autogas (LPG) voor kostenefficiënte CO2-besparing

Petitie GELIJK SPEELVELD VOOR AUTOGAS (LPG) Autogas (LPG) voor kostenefficiënte CO2-besparing Petitie GELIJK SPEELVELD VOOR AUTOGAS (LPG) (LPG) voor kostenefficiënte CO2-besparing Datum overhandiging: Dinsdag 3 november 2015 Petitie Met deze petitie die wij u aanbieden, willen wij u vragen een

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen

Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen Eric van den Heuvel 18 maart 2015 Presentatie tijdens het Truck van de Toekomst evenement - Hardenberg Inpakken

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

(autogas en propaan)

(autogas en propaan) Petitie Geen accijnsverhoging LPG (autogas en propaan) De Vereniging Vloeibaar Gas (VVG) vraagt u de voorgenomen accijnsverhoging op LPG met 0,07 per liter naar 0,18 per liter per 1 januari 2014 niet door

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof CNG aardgas voor voertuigen CNG betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. CNG is al een tijdje

Nadere informatie

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot Beleidsverklaring Co2 Deze beleidsverklaring met betrekking tot de CO2 uitstoot is onderdeel van het door M, van der Spek Hoveniersbedrijf B.V. gevoerde milieubeleid. M. van der Spek Hoveniersbedrijf B.V.

Nadere informatie

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015 AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 1 e editie 17 september 2014 Ingangsdatum en looptijden Ingangsdatum van alle maatregelen is 1 januari, tenzij anders vermeld. De looptijd van de in het Belastingplan opgenomen

Nadere informatie

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes Green Gas Technology Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar Shared Succes Imtech en Green Gas Technology Imtech is de technologie partner voor bedrijven die biogas willen opwaarderen naar aardgaskwaliteit.

Nadere informatie

Review emissiefactoren 2015

Review emissiefactoren 2015 Review emissiefactoren 2015 Samenvatting In deze notitie wordt vastgelegd welke emissiefactoren Climate Neutral Group hanteert voor de voetafdruk bepalingen in 2015 en voor de nacalculatie over dat jaar.

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Definitielijst HG- Certificatensysteem

Definitielijst HG- Certificatensysteem Definitielijst HG- Certificatensysteem versie 2.0 december 2009 1 In de in de Overeenkomst HG-Certificatensysteem hebben de met een hoofdletter aangeduide begrippen de betekenis als hieronder beschreven:

Nadere informatie

CO₂ Prestatieladder Energiemanagement actieplan

CO₂ Prestatieladder Energiemanagement actieplan 2015 CO₂ Prestatieladder Energiemanagement actieplan Goedgekeurd door: H. van Wijk Auteurs: Y. van der Vlies & L. van Wijk Bedrijf: H. van Wijk transport- en Handtekening: aannemersbedrijf & H. van Wijk

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

130 PARTIJEN HEBBEN SAMEN VISIE DUURZAME BRANDSTOFFEN- MIX OPGESTELD

130 PARTIJEN HEBBEN SAMEN VISIE DUURZAME BRANDSTOFFEN- MIX OPGESTELD 8 ACHTERGROND 35 MEGATON DE VOORSPELDE CO 2-UITSTOOT VAN HET WEGVERKEER IN 2050 130 PARTIJEN HEBBEN SAMEN VISIE DUURZAME BRANDSTOFFEN- MIX OPGESTELD 2035 STREEFJAAR WAARIN ALLE NIEUWE AUTO S CO 2-EMISSIE

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Themamiddag Kansen voor verwaarden van dierlijke mest De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Auke Jan Veenstra 28-03-2014 Missie Groen Gas Nederland bundelt kennis, stimuleert projecten en

Nadere informatie

Plug-in Hybrid. juni 2013

Plug-in Hybrid. juni 2013 Plug-in Hybrid Electric Vehicles juni 2013 Begin 2013 reden In Nederland ongeveer 8.000 personenauto s met 0% fiscale bijtelling. Het overgrote deel hiervan zijn elektrische auto s die tevens een benzine-

Nadere informatie

Vraag 1. Antwoord 1. Vraag 2 en 3

Vraag 1. Antwoord 1. Vraag 2 en 3 Vraag 1 Klopt het dat de Mitsubishi Outlander PHEV in aanmerking komt voor 0% BPM (belasting op personenauto s en motorrijwielen), de subsidieregelingen KIA (kleinschaligheidsinvesteringsaftrek), MIA (milieuinvesteringsaftrek)

Nadere informatie

Alternatieve brandstoffen voor personenauto s: waar wringt de schoen?

Alternatieve brandstoffen voor personenauto s: waar wringt de schoen? Alternatieve brandstoffen voor personenauto s: waar wringt de schoen? Rutger Beekman Ecorys Nederland B.V. Rutger.Beekman@ecorys.com Koen Vervoort Ecorys Nederland B.V. Koen.Vervoort@ecorys.com Bijdrage

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

Verkenning mogelijkheden invoeding groengas. Johan Jonkman

Verkenning mogelijkheden invoeding groengas. Johan Jonkman Verkenning mogelijkheden invoeding groengas Johan Jonkman Verkenning mogelijkheden invoedinggroengas op het aardgasnetwerk van NV RENDO In opdracht van: Agentschap NL Ministerie van EL&I Contactpersoon:

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Introductie. Annelies van der Kolk. Gedeputeerde klimaat en milieu. Provincie Gelderland

Introductie. Annelies van der Kolk. Gedeputeerde klimaat en milieu. Provincie Gelderland Introductie Energiebesparing én meer duurzame energie moeten we de komende jaren in een hoger tempo dan nu realiseren. Auto s, vrachtwagens en ander gemotoriseerd verkeer dragen in hoge mate bij aan het

Nadere informatie

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015 AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2 e editie 18 september 2014 Ingangsdatum en looptijden Ingangsdatum van alle maatregelen is 1 januari, tenzij anders vermeld. De looptijd van de in het Belastingplan opgenomen

Nadere informatie

Elektrisch rijden in de praktijk

Elektrisch rijden in de praktijk We gaan elektrisch vooruit! Een impuls voor elektrisch vervoer in Rotterdam Elektrisch rijden in de praktijk Klimaatprobleem? Google earth januari 2009 Rotterdam Climate Initiative Als stad met wereldhaven

Nadere informatie

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de informatie over de CO2- besparing bij elektrisch rijden.

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de informatie over de CO2- besparing bij elektrisch rijden. Rapport Rapport naar aanleiding van een klacht over de informatie over de CO2- besparing bij elektrisch rijden. Datum: 8 september 2015 Rapportnummer: 2015/132 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat de informatie

Nadere informatie

MRB vrijstelling 2013 2014 2015 2016

MRB vrijstelling 2013 2014 2015 2016 AUTOBELASTINGEN 2013 MRB Nul-tarief MRB voor zeer zuinige auto s loopt tot en met 2013 Het nul-tarief motorrijtuigenbelasting dat in 2010 is ingevoerd voor zeer zuinige auto s blijft tot en met 2013 bestaan.

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT DE LNG SPECIALIST LNG LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST SOLUTIONS

LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT DE LNG SPECIALIST LNG LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST SOLUTIONS DE LNG SPECIALIST LNG IS MEER DAN EEN NIEUWE BRANDSTOF... HET IS PURE CONCURRENTIEKRACHT LNG, DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST LNG SOLUTIONS DE TRANSPORTSECTOR STAPT OVER OP LNG... DE BRANDSTOF VAN DE TOEKOMST

Nadere informatie

Autobelastingen na 2011: de meest gestelde vragen

Autobelastingen na 2011: de meest gestelde vragen Autobelastingen na 2011: de meest gestelde vragen Het Ministerie van Financiën heeft het voornemen de autobelastingen grondig te herzien. Een voorstel hiertoe is in juni 2011 aan de Tweede Kamer gepresenteerd

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Clean fuel. LNG Facts & Figures

Clean fuel. LNG Facts & Figures 1 LNG Facts & Figures Waarom LNG Schoon Zonder nabehandeling voldoen aan emissie standaarden Veilig Lichter dan lucht als het verdampt Moeilijk ontsteekbaar Enorme voorraden Past in Europese doelstelling

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 202 203 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 323 Vragen van de leden Omtzigt,

Nadere informatie

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Titel: CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 Auteurs: R. Hurkmans

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Studiedag elektrische wagens en laadpalen 31 mei 2012 Overview Mobimix.be? Duurzaam vlootbeheer? Technologie Milieuprestaties Financieel Conclusies + vragen Overview

Nadere informatie

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Ketenanalyse 1 Inleiding Eis: Aantoonbaar inzicht in de meest materiele emissies uit scope 3 middels 2 ketenanalyses. Voor het in kaart brengen van scope III

Nadere informatie

MRB vrijstelling 2013 2014 2015 2016

MRB vrijstelling 2013 2014 2015 2016 AUTOBELASTINGEN 2013 Onder voorbehoud van goedkeuring Eerste Kamer. MRB Nul-tarief MRB voor zeer zuinige auto s loopt tot en met 2013 Het nul-tarief motorrijtuigenbelasting dat in 2010 is ingevoerd voor

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit in de praktijk

Duurzame mobiliteit in de praktijk Duurzame mobiliteit in de praktijk Raymond Gense Manager duurzame ontwikkeling Pon Holdings Mobiliteit en duurzaamheid 16 Januari 2009 1 Inhoud: Wat is Duurzame mobiliteit Welke Duurzame voertuigoplossingen

Nadere informatie

Introductie. Duurzame stedelijke distributie. Goevaers Consultancy. België 16 februari 2013

Introductie. Duurzame stedelijke distributie. Goevaers Consultancy. België 16 februari 2013 Goevaers Consultancy Duurzame stedelijke distributie België 16 februari 2013 GC Introductie Duurzaam goederen vervoer Duurzaamheid vraagt om samenwerking in de keten Nieuwe technologieën kunnen alleen

Nadere informatie

Doorrekenen H2 scenario

Doorrekenen H2 scenario Doorrekenen H2 scenario Significant B.V. 28 oktober 2010 Paul van Hooff Scenarioberekeningen Om de gevolgen van veranderingen in de samenstelling van de busvloot in de Stadsregio Arnhem Nijmegen te kunnen

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage januari december 2009 (referentiejaar) Opgesteld door: Wouter van

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M

Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M Bekend? Wie van aanwezigen heeft gehoord van de duurzame brandstoffenmix? Opzet presentatie Terugblik: energieakkoord, visie & actieprogramma brandstoffenmix

Nadere informatie

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Titel: CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 Auteurs: R. Hurkmans

Nadere informatie

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Energie nulmeting Regio Amstelland-Meerlanden Concept 22 oktober 2008 Opdrachtgever: Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Opgesteld door: Bosch & Van Rijn Drs. G. Bosch Ing. J. Dooper Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Resultaten onderzoek Verduurzaming Wagenpark gemeente

Resultaten onderzoek Verduurzaming Wagenpark gemeente Resultaten onderzoek Verduurzaming Wagenpark gemeente 1. Achtergrond Uit de klimaatvoetafdruk zoals dat voor het jaar 2013 is opgesteld, bleek dat de klimaatvoetafdruk van de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Duurzaam Leerlingenvervoer

Duurzaam Leerlingenvervoer Duurzaam Leerlingenvervoer Mogelijkheden in het aanbestedingsproces Myrthe Stevens Wilco Fiechter RWS Leefomgeving 4 februari 2014 Introductie Presentatie over het addendum Alternatieve brandstoffen bij

Nadere informatie

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 Niets uit dit bestek/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. drukwerk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

De SLIMME KEUZE voor

De SLIMME KEUZE voor Aardgas voor voertuigen De SLIMME KEUZE voor uw onderneming DATS 24, meer dan brandstof alleen DATS 24 maakt deel uit van Colruyt Group en zet ook resoluut in op duurzaamheid. DATS 24 draagt dus graag

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Samenvatting en conclusies. 2. Bebouwde Omgeving. 3. Bedrijven & Industrie (inclusief Utiliteitsbouw) 4.

Inhoudsopgave. 1. Samenvatting en conclusies. 2. Bebouwde Omgeving. 3. Bedrijven & Industrie (inclusief Utiliteitsbouw) 4. CO 2 -monitor Haarlem 2013 De CO 2 -monitor heeft sinds 2012 heeft een andere opzet dan voorgaande jaren. Er is nu een management samenvatting waarin de grote lijnen en hoofdconclusies worden weergegeven

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof aardgas voor voertuigen betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. is al een tijdje populair als

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 002 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2015) Nr. 100 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan

Nadere informatie

Wanneer toont uw bedrijf zijn ware aard?

Wanneer toont uw bedrijf zijn ware aard? Wanneer toont uw bedrijf zijn ware aard? Aardgas komt eindelijk uit de kast Aardgas heeft lang genoeg alleen maar binnen gezeten. In uw huizen. In uw verwarming. Verstopt in de boilerkast. Nu is de wereld

Nadere informatie

20140813.v2 2014 Q1/Q2

20140813.v2 2014 Q1/Q2 2014 Voortgang CO2-prestatieladder 2014 OFN heeft, samen met OFS, in het begin van niveau 5 bereikt op de CO 2 -prestatieladder. Dit is de hoogst haalbare trede op de ladder. Zoals gebruikelijk blikken

Nadere informatie

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Ludo Sweron 29 februari 2012 slide 1 Visie duurzaam ondernemen Colruyt Group Samen duurzaam meerwaarde creëren door waardengedreven vakmanschap

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer 2014 Ketenanalyse Woon- Werkverkeer Rapportage: KAWWV 2014 Datum: 12 Augustus 2014 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.1.1 Zakelijke

Nadere informatie

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Emissie inventaris Netters infra De emissie inventaris van: 2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Opgesteld door: AMK Inventis Stef Jonker Datum: april 2014 Concept Versie 1 Maart 2014 Pagina

Nadere informatie

personen-/bestelauto s benzine diesel LPG volledig tarief volledig tarief

personen-/bestelauto s benzine diesel LPG volledig tarief volledig tarief AUTOBELASTINGEN 2014 MRB Nul-tarief MRB voor zeer zuinige auto s stopt 1 januari 2014 Het nul-tarief motorrijtuigenbelasting dat in 2010 is ingevoerd voor zeer zuinige auto s stopt per 1 januari 2014.

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 09 oktober 2014 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Luchtvervuilende en klimaat- emissies van personenauto s Een vergelijking van norm- en praktijkemissies per brandstofsoort

Luchtvervuilende en klimaat- emissies van personenauto s Een vergelijking van norm- en praktijkemissies per brandstofsoort Luchtvervuilende en klimaat- emissies van personenauto s Een vergelijking van norm- en praktijkemissies per brandstofsoort Huib van Essen CE Delft Ecomobiel, 8 en 9 oktober 2013 CE Delft Onafhankelijk,

Nadere informatie

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie.

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Graag informeren wij u over de uitkomsten van onze Carbon Footprint en de derde CO 2 Emissie-inventarisatie, dit alles over 2014. Hierin zijn de hoeveelheden

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Aardgas komt eindelijk uit de kast

Aardgas komt eindelijk uit de kast Aardgas komt eindelijk uit de kast Aardgas heeft lang genoeg alleen maar binnen gezeten. In uw huizen. In uw verwarming. Verstopt in de boilerkast. Nu is de wereld klaar voor zijn samengeperste variant:

Nadere informatie

Overzicht subsidieregelingen voor voertuigen op alternatieve brandstoffen vanuit diverse overheden buiten Gelderland December 2012

Overzicht subsidieregelingen voor voertuigen op alternatieve brandstoffen vanuit diverse overheden buiten Gelderland December 2012 Overzicht subsidieregelingen voor voertuigen op alternatieve brandstoffen vanuit diverse overheden buiten Gelderland December 2012 1. PROVINCIE OVERIJSSEL Subsidieregeling voor rijden op groengas Bedrag

Nadere informatie

WHITEPAPER Alles over CNG

WHITEPAPER Alles over CNG WHITEPAPER Alles over CNG Betekenis CNG CNG is de afkorting van Compressed Natural Gas, ofwel: aardgas onder druk. Voor de productie van aardgas is geen raffinage nodig. Het aardgas wordt door het ondergrondse

Nadere informatie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Missie PBE: promotie van verantwoord toegepaste bio-energie Platform

Nadere informatie

Fleetclub van 100. Welkom

Fleetclub van 100. Welkom Fleetclub van 100 Welkom Fleetclub van 100 Welkom Michel Dudok Manager Fleetsales & Leasing Doel van deze workshop Na afloop van de workshop bent u op de hoogte van De achtergronden, techniek en actuele

Nadere informatie

Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden Maart 2011

Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden Maart 2011 Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden Maart 2011 1. LANDELIJK Subsidieprogramma Proeftuinen duurzame mobiliteit: rijden op biogas en hogere blends biobrandstoffen Bedrag personenauto

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2013-2015 Conform niveau 3 op de -prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Doelstellingen... 4 3 Planning meetmomenten... 5 3.1. Vestiging Koudekerk aan de Rijn... 5 Scope

Nadere informatie

CO₂-nieuwsbrief. De directe emissie van CO₂ - vanuit scope 1 is gemeten en berekend als 1.226 ton CO₂ -, 95% van de totale footprint.

CO₂-nieuwsbrief. De directe emissie van CO₂ - vanuit scope 1 is gemeten en berekend als 1.226 ton CO₂ -, 95% van de totale footprint. Derde voortgangsrapportage CO₂-emissie reductie Hierbij informeren wij u over de uitkomsten van onze Carbon Footprint en de derde CO₂ -emissie inventarisatie, betreffende de periode van juni 2014 tot en

Nadere informatie

Subsidies aanschaf Aardgas/Groengas auto

Subsidies aanschaf Aardgas/Groengas auto Subsidies aanschaf Aardgas/Groengas auto Ter stimulering van Groengas auto s zijn er diverse subsidieregelingen mogelijk. Landelijk bestaan de fiscale regelingen MIA en VAMIL. Regionaal worden verschillende

Nadere informatie