Europese schakel NorNedvoor de toekomst

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Europese schakel NorNedvoor de toekomst"

Transcriptie

1 NorNedvoor de Europese schakel toekomst

2

3 NorNed Europese schakel voor de toekomst Elektriciteit is vanzelfsprekend in ons dagelijks leven. Zonder er verder bij stil te staan gaat het licht aan, pruttelt de koffie en zuigt de stofzuiger op turbo. Maar die vanzelfsprekendheid is er niet zomaar. Nederland heeft een goed functionerend systeem voor de elektriciteitsvoorziening. TenneT is verantwoordelijk voor het landelijk transportnet. Als beheerder van het landelijke transportnet, ook wel Transmission System Operator (TSO) genoemd, wil TenneT snel inspelen op ontwikkelingen in de Noordwest-Europese energiemarkt. Een verbinding tussen Nederland en Noorwegen past in het beleid van de Europese Unie om markten aan elkaar te koppelen en de marktwerking te vergroten.

4 NorNed in een notendop Tussen Noorwegen en Nederland leggen Statnett en TenneT de langste onderzeese hoogspanningskabel ter wereld aan. Een bijzonder project. In deze folder leest u er meer over. Statnett en TenneT zijn de beheerders van het landelijk hoogspanningsnet, ook wel Transmission System Operators (TSO s) genoemd. Statnett beheert het landelijk transportnet van Noorwegen, TenneT is de TSO van Nederland. Beide verzorgen in hun land het transport van elektriciteit van de bedrijven die elektriciteit opwekken (de producenten) naar de afnemers (regionale netbeheerders). Het NorNed-project is een gezamenlijk project van beide TSO s. Wat is NorNed? De NorNed-kabel is een onderzeese hoogspanningskabel die de Noorse en Nederlandse elektriciteitsnetten met elkaar verbindt. In totaal is de NorNed-kabel 58 kilometer lang en heeft een capaciteit van 7 megawatt (MW). Dat is genoeg om de helft van Amsterdam van elektriciteit te voorzien. Via de kabel kunnen Statnett en TenneT stroom uit Nederland naar Noorwegen transporteren en andersom. Waar ligt de kabel? De hoogspanningsverbinding ligt op de kortste verbinding tussen Noorwegen en Nederland. De aansluitpunten zijn Feda op de zuidkust van Noorwegen en Eemshaven in Groningen. In beide landen sluiten de TSO s de kabel aan op hun bestaande hoogspanningsnet. Tijdpad Het NorNed-project kent een lange geschiedenis. De eerste voorbereidingen startten in De uitvoering van het project is begonnen in 25 en het daadwerkelijke kabelleggen in het voorjaar van 26. Volgens planning is de kabel in het vierde kwartaal van 27 in bedrijf. TenneT publiceert op haar website de precieze datum waarop de kabel beschikbaar komt voor de markt. Waarom een nieuwe verbinding? Nederland heeft sterke elektriciteitsverbindingen met Duitsland en België. Een deel van de stroom die Nederland vraagt komt uit het buitenland. Om leveringszekerheid te kunnen blijven garanderen wil TenneT markten koppelen waarmee we nog niet zijn verbonden. Kerncijfers Onderstaand ziet u enkele kerncijfers van NorNed: lengte kabel: 58 km kabelcapaciteit: 7 MW totale projectkosten: geschat op EUR 6 miljoen 24 vergunningen in vier landen 22 overeenkomsten met bestaande kabel- en leidingeigenaren kabel aan land in Feda (Noorwegen) en Eemshaven (Nederland) gewicht zeekabel: enkele kabel 37,5 kilogram per meter dubbele kabel 85 kilogram per meter spanning: + 45 kv (kilovolt) en 45 kv maximum zeediepte: 41 meter

5 NorNed is synergie Energieproductie Noorwegen Nederland Nederland maakt deel uit van het Noordwest-Europese hoogspanningsnet. Ons land ligt elektrisch gezien, aan de rand van Europa. Dankzij de NorNedverbinding komt Nederland meer centraal in Europa te liggen. Als een soort stroomkruispunt zijn we straks verbonden met andere hoogspanningsnetten en elektriciteitsmarkten. Noorwegen en Nederland vullen elkaar aan als het gaat om productie en verbruik van elektriciteit. In Nederland verbruiken we s nachts minder elektriciteit dan overdag. In Noorwegen is er s nachts een relatief hoog energieverbruik. Beide landen kennen verschillende vormen van energieverbruik: Noorwegen heeft elektrische verwarming, Nederland kent verwarming met gas. Water Gas Kolen Kernenergie Wind Overige De papieromwikkelde kabel in het procesvat voor droging en olie-impregnatie Verschillen Ook de wijze van energieproductie in beide landen verschilt. In Noorwegen zorgt waterkracht voor 99% van de opwekking van elektriciteit, een duurzame manier van energieproductie. Centrales zetten de kracht van vallend water in, om duurzame groene stroom op te wekken. Nederland kent met name fossiele energieopwekking door gas en kolen. Via de NorNed-kabel kunnen Nederlandse marktpartijen straks duurzaam geproduceerde waterkrachtelektriciteit importeren. Dat zal met name overdag zijn, tijdens onze piekmomenten in elektriciteitsverbruik

6 MW 1 1 Verbruik zomer en winter uren MW 1 1 Nederland uren januari 26 6 juli 24 Noorwegen Nederlandse elektriciteitscentrales draaien s nachts op een lage belasting, dan centrales hun productiecapaciteit 's nachts beter benutten en exporteren 1naar 1 1 Benutten productiecapaciteit gebruikt Nederland immers weinig elektriciteit. Afschakelen van de productieeenheden kan echter niet, of slechts gedeeltelijk, omdat de centrales op tijd weer klaar moeten zijn voor de ochtendpiek. Met de NorNed-kabel kunnen Nederlandse Noorwegen. Noorwegen kan s nachts in haar eigen energieproductie voorzien, maar geeft de voorkeur aan import van voordeliger elektriciteit die Nederland s nachts produceert. Bovendien kan Noorwegen haar stuwmeren (die ook niet onuitputtelijk zijn) dan sparen en overdag inzetten, om energie aan Nederland aan te bieden tijdens onze dure piekuren. 1 1 Kabeltransportgoot op het kabellegschip

7 De techniek van NorNed De NorNed-kabel komt in de zeebodem te liggen. De aanleg van de kabel gebeurt vanaf een kabellegschip. Converters zetten gelijkstroom om in wisselstroom en andersom. Het uitrollen van de kabel gebeurt in delen die op zee aan elkaar worden gekoppeld. Elke keer als een deel van de kabel is geplaatst, wordt de kabel ter bescherming ingegraven in de zeebodem of, waar ingraven niet mogelijk is, afgedekt met een laag stenen. Het kabelleggen wordt alleen bij gunstige weersomstandigheden (rustige zee) gedaan. Getallen Van de 58 kilometer hoogspanningskabel leggen we 42 kilometer in ondiep water (tot 5 meter diepte). 16 kilometer kabel komt op een diepte tot maximaal 41 meter te liggen. De dubbele kabel weegt ongeveer 85 kilo per meter, de enkele 37,5 kilo per meter. Het totale gewicht is zo n 47. ton. De productie van de kabel vindt plaats in fabrieken in Zweden en Noorwegen. De eerste 27 km van het traject van Eemshaven naar Noorwegen bestaat uit een dubbele kabel. Statnett en TenneT hebben hier in overleg met Nederlandse en Duitse overheden gekozen voor een dubbele kabel, mede uit milieuoverwegingen. Uit efficiencyoverwegingen is in de diepere delen van de zee gekozen voor twee enkele kabels. Van gelijkstroom naar wisselstroom Bij lange wisselstroomverbindingen van enkele honderden kilometers treedt veel energieverlies op. Gelijkstroomverbindingen hebben dit nadeel niet. De NorNed-kabel is daarom een gelijkstroomverbinding. De hoogspanningsnetten op het vasteland van Noorwegen en Nederland bestaan echter uit wisselstroom. Daarom zijn grote omvormers nodig om de gelijkstroom om te zetten in wisselstroom. Zowel in het Noorse Feda als in Eemshaven komen converters. Converters nemen veel ruimte in beslag. Het convertergebouw in Eemshaven heeft een oppervlakte van zo n drie voetbalvelden. Aanpassing stations TenneT past het bestaande hoogspanningsstation in Eemshaven aan met een aparte aansluiting en een extra transformator, om zo de NorNed-verbinding te koppelen aan het Nederlandse transportnet. Daarnaast is er op enkele kilometers van het bestaande hoogspanningsstation een nieuw. Daarnaast is er op enkele kilometers van het bestaande hoogspanningsstation een nieuw convertergebouw gebouwd. De weersomstandigheden in Eemshaven maken het nodig dat de converter in een gebouw staat; zilte wind en opstuivend zand kunnen de converter beschadigen. De converter in Feda komt grotendeels in de openlucht te staan, omdat Feda zo n 6 kilometer landinwaarts is gelegen aan een fjord.

8 Koppeling van elektriciteitsmarkten De NorNed-kabel koppelt Nederland niet alleen letterlijk aan Noorwegen. Via het principe van marktkoppeling verbindt de NorNed-kabel straks ook de Nederlandse en Noorse elektriciteitsmarkten door de electriciteisbeurzen APX en Nord Pool Spot met elkaar. Op de elektriciteitsbeurzen APX in Nederland en Nord Pool Spot in Noorwegen vindt de daghandel in elektriciteit plaats. Hier wordt elektriciteit verhandeld voor levering op de volgende dag. Marktpartijen kopen en verkopen elektriciteit tegen de best mogelijke prijs van dat moment. Bij marktkoppeling weet de koper niet van wie hij precies elektriciteit koopt en of het daarbij om een grensoverschrijdende transactie gaat. Stabielere elektriciteitsprijs De TSO s Statnett en TenneT laten het stroomverkeer op de NorNed-kabel zoveel mogelijk vrij en stellen de capaciteit van de NorNed-kabel ter beschikking aan de elektriciteitsmarkten APX en Nord Pool Spot. Hierdoor kunnen de beurzen elektriciteit kopen (en verkopen) in het land met de meest voordelige prijs van dat moment. Er ontstaat zo meer internationale handel. De stroomprijzen in beide landen verschillen nu nog van elkaar. Door APX en Nord Pool Spot met elkaar te verbinden zullen de prijzen dichter naar elkaar toegroeien. In Europa zal een goede balans tussen vraag en aanbod in combinatie met open grenzen uiteindelijk leiden tot een stroomprijs die voor alle marktpartijen en ook consumenten en bedrijfsleven aanvaardbaar is. Marktkoppeling biedt de mogelijkheid om dit te realiseren, want door goede internationale samenwerking is verdere uitbreiding van marktkoppeling naar aangrenzende landen mogelijk. Terugverdienen investering Vraag en aanbod van de marktpartijen bepalen de hoogte van de elektriciteitsprijs in Noorwegen en in Nederland. Ook nadat de prijzen meer naar elkaar zijn toegegroeid, blijft een prijsverschil tussen beide landen bestaan. Dit prijsverschil geldt als opbrengst voor beide TSO s. Hiermee zullen ze de totale projectkosten van EUR 6 miljoen terugverdienen. De opbrengsten gebruiken de TSO s daarnaast voor verdere versterking van de grensoverschrijdende verbindingen.

9 Voordelen van de NorNed-kabel De NorNed-kabel levert profijt op voor verschillende partijen in Noorwegen en Nederland. Zowel de maatschappij, energiemarkt, elektriciteitsgebruikers als TSO s hebben voordeel van de kabel. Deze voordelen legitimeren de aanzienlijke investering voor aanleg van de kabel door Statnett en TenneT. Voordelen voor de TSO s Het grote voordeel van de NorNed-kabel voor TenneT en Statnett is dat de leveringszekerheid van elektriciteit in Nederland en Noorwegen nog beter kan worden gewaarborgd. TenneT en Statnett versterken hun positie in de Noordwest-Europese elektriciteitsmarkt. Nederlandse energiecentrales kunnen daarnaast hun productie in de nacht beter benutten, omdat Noorwegen s nachts elektriciteit vraagt. Voordelen voor de markt Het inkopen van elektriciteit in Nederland zal naar verwachting goedkoper worden. Het aanbod neemt toe, terwijl de energievraag gelijk blijft. Het is een economisch principe dat in zo n situatie de prijzen dalen. Voordelen voor de maatschappij Dankzij de NorNed-kabel zal er meer internationale handel plaatsvinden. Dit zal bijdragen aan stabielere elektriciteitsprijzen in Noordwest-Europa, want naar verwachting zullen de elektriciteitsprijzen in Noorwegen en Nederland naar elkaar toegroeien. De elektriciteitsprijzen die APX en Nord Pool Spot dagelijks van uur tot uur bepalen zullen minder fluctueren. En dat leidt weer tot een stabielere elektriciteitsprijs. Voordeel voor eindverbruikers De prijzen voor inkoop van elektriciteit zullen in Nederland naar verwachting licht dalen. Uiteindelijk profiteren de consumenten en bedrijven hiervan door een lagere prijs per verbruikte kilowattuur (kwh) te betalen.

10 NorNed en de omgeving Statnett en TenneT houden bij de aanleg van de NorNed-kabel nadrukkelijk rekening met de kwetsbare omgeving waarin de onderzeese hoogspanningskabel aangelegd wordt. De projectgroep zorgt ervoor dat de flora en fauna in de Waddenzee zo min mogelijk last hebben van de aanleg van de kabel. TenneT en Statnett zijn zich bewust van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Nieuwe hoogspanningslijnen en hoogspanningskabels worden zo goed mogelijk ingepast in de omgeving. Bij de aanleg van de NorNed-kabel wordt zo veel mogelijk rekening gehouden met de wensen van overheden, belangenorganisaties, bedrijven en omwonenden. Randvoorwaarden Verschillende aspecten bepalen de ligging en locatie van de NorNed-kabel: ruimtelijke randvoorwaarden (milieu, ligging van natuurgebieden, scheepvaartroutes) elektrotechnische randvoorwaarden (magnetisch veld, bodemgesteldheid) organisatorische randvoorwaarden (kosten, tijdspad) beleidskaders van de overheid (ruimtelijke plannen, wet- en regelgeving) Waddenkust bij Eemshaven Overleg Een deel van de NorNed-kabel ligt in de Waddenzee. Dit is een gebied met veel aandacht voor flora en fauna. De precieze ligging van de onderzeese hoogspanningskabel is uitgewerkt in overleg met overheden en belanghebbenden.

11 Colofon Dit is een uitgave van TenneT TSO B.V. Juni 27 Tekst Vormgeving Fotografie Druk : afdeling Concernzaken : Gerard Wagemans, Velp : TenneT en Statnett : Roos en Roos, Arnhem Project met financiële steun van de Europese Unie, begroting trans-europese netwerken.

12 Utrechtseweg AR Arnhem Postbus AS Arnhem Telefoon Telefax Website

Position Paper. Interconnectoren

Position Paper. Interconnectoren Position Paper Interconnectoren 2 Position Paper TenneT Position Paper Interconnectoren De Europese elektriciteitsmarkt is sterk in ontwikkeling. Landsgrenzen worden steeds minder belangrijk. Het grensoverschrijdende

Nadere informatie

20 Transportbalans 06

20 Transportbalans 06 2 Transportbalans 6 Vol energie In deze uitgave maakt TenneT TSO B.V. de balans op over 26 inzake de voornaamste technische bedrijfsresultaten. Niet alleen zijn gegevens vermeld over onze infrastructurele

Nadere informatie

Nieuwe hoogspanningsverbinding vanuit Borssele. Zuid West

Nieuwe hoogspanningsverbinding vanuit Borssele. Zuid West Zuid West Nieuwe hoogspanningsverbinding vanuit Borssele De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT TSO B.V. aan de Zuid-West 380 kv-verbinding. De landelijk netbeheerder TenneT

Nadere informatie

Position Paper. Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen

Position Paper. Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen Position Paper Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen 2 Position Paper TenneT Position Paper Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen Bij hoogspanningslijnen vanaf 110 kv

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Startnotitie m.e.r.-procedure

Startnotitie m.e.r.-procedure Zuid West Publiekssamenvatting Startnotitie m.e.r.-procedure Zuid-West 380 kv hoogspanningsverbinding De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT aan de Zuid-West 380 kv-verbinding

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 TenneT TSO Elektriciteitstransporteur in Nederland en een deel van Duitsland In Nederland: Alle netten op

Nadere informatie

Transportbalans 2008

Transportbalans 2008 Transportbalans 28 Vol energie In de jaarlijkse Transportbalans presenteert TenneT TSO de voornaamste technische bedrijfsresultaten. Er zijn niet alleen gegevens vermeld over onze infrastructurele bedrijfsmiddelen,

Nadere informatie

Duurzame elektriciteitsverbinding tussen Nederland en Denemarken

Duurzame elektriciteitsverbinding tussen Nederland en Denemarken Endrup (Denemarken) 1 Nederlandse netkaart met de toekomstige buitenlandverbinding DK Duurzame elektriciteitsverbinding tussen Nederland en Denemarken COBRAcable De Nederlandse en Deense beheerders van

Nadere informatie

Lijnverzwaring 220 kv Vierverlaten - Hessenweg

Lijnverzwaring 220 kv Vierverlaten - Hessenweg Lijnverzwaring 220 kv Vierverlaten - Hessenweg Feda (Noorwegen) Eemshaven Weiwerd Louwsmeer Bergum Vierverlaten Peize Groningen Zeyerveen Meeden Diele Oudehaske Assen Beilen GAVI Hoogeveen Ens Lelystad

Nadere informatie

Groep 8 - Les 2 Van Centrale naar Huis

Groep 8 - Les 2 Van Centrale naar Huis Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 2 Van Centrale naar Huis Lesduur: 50 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten hoe energie bij hen thuis komt. De leerlingen weten dat energie boven- en ondergronds

Nadere informatie

Position Paper. Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net

Position Paper. Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net Position Paper Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net 2 Position Paper TenneT Position Paper Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net GIL is in principe toepasbaar in zowel hoogspanningsstations

Nadere informatie

Verbinding naar de toekomst. Visie2030

Verbinding naar de toekomst. Visie2030 Verbinding naar de toekomst Visie2030 Visie2030 Waarom een Visie2030? TenneT werkt continu aan een betrouwbaar en adequaat hoogspanningsnet. Om goed in te spelen op de behoeftes van de Nederlandse maatschappij,

Nadere informatie

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens Samenvatting Startnotitie voor de milieueffectrapportage Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT

Nadere informatie

T-prognoses. nut en noodzaak

T-prognoses. nut en noodzaak nut en noodzaak : nut en noodzaak Wat zijn? staat voor Transportprognoses, oftewel een verwachting van het benodigde transport voor de levering of productie van elektriciteit. Producenten, regionale netbeheerders

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

T-prognoses: nut en noodzaak

T-prognoses: nut en noodzaak T-prognoses: nut en noodzaak 1 Met deze folder willen wij u als klant van TenneT meer informatie geven over het nut en de noodzaak van T(transport)-prognoses. Wat zijn T-prognoses? T-prognoses staat voor

Nadere informatie

ZX- Ronde. Zondag 16 januari 2011. The battle of Current returns!!!

ZX- Ronde. Zondag 16 januari 2011. The battle of Current returns!!! ZX- Ronde. Zondag 16 januari 2011 The battle of Current returns!!! In één van mijn verhaaltje ging over the battle of current. De strijdt tussen het wisselstroomsysteem van Westinghouse met Nicolai Tesla

Nadere informatie

Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net. Verantwoord en innovatief ondergronds

Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net. Verantwoord en innovatief ondergronds Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net Verantwoord en innovatief ondergronds Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net Samenvatting Toepassing 380 kv

Nadere informatie

actueel FORUM #03/12.02.09

actueel FORUM #03/12.02.09 actueel 18 Straks zonder stroom? Binnenkort is een groot deel van de energiebedrijven in buitenlandse handen... Tekst: Remko Ebbers, Jiska Vijselaar Foto: Marcel van den Bergh/Hollandse Hoogte en Robin

Nadere informatie

DE PRIJS VAN ELEKTRICITEIT

DE PRIJS VAN ELEKTRICITEIT DE PRIJS VAN ELEKTRICITEIT Hoe komt de prijs tot stand? PZEM.nl/zakelijk HET ONTSTAAN VAN DE PRIJS Bedrijven onderhandelen met energieleveranciers over de prijs voor elektriciteit en gas. Ook binnen branches

Nadere informatie

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen Jaap Hagen TenneT in één oogopslag Enige grensoverschrijdende netbeheerder in Europa Hoofdkantoren in Arnhem en Bayreuth (Duitsland) Leveringszekerheid 99,9975% Efficiënt Robuust netwerk Geïntegreerd netbedrijf

Nadere informatie

Position Paper. Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels

Position Paper. Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels Position Paper Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels Geactualiseerde inzichten verkabelen Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels In 2008 heeft TenneT aangegeven maximaal 20 km 380 kv-kabel verantwoord

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

TenneT in de energiemarkt

TenneT in de energiemarkt TenneT in de energiemarkt Klaas Hommes Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand: Volg

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading ELIA Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Het project Stevin tussen Zeebrugge en Zomergem

Nadere informatie

Spanningsverlies in kabels ZX ronde 8 november 2015

Spanningsverlies in kabels ZX ronde 8 november 2015 1 Spanningsverlies in kabels ZX ronde 8 november 2015 Spanningsverlies leid tot vermogensverlies en daarbij energieverlies. Met het berekenen van kabels moet hier rekening mee gehouden worden. Als de doorsnede

Nadere informatie

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek Toekomst volgens TenneT Klaas Hommes Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen:

Nadere informatie

16/17. TenneT Today. Elektriciteit transporteren en de maatschappij draaiende houden. Verbindingen aanleggen over grenzen heen

16/17. TenneT Today. Elektriciteit transporteren en de maatschappij draaiende houden. Verbindingen aanleggen over grenzen heen 16/17 TenneT Today Elektriciteit transporteren en de maatschappij draaiende houden Verbindingen aanleggen over grenzen heen De overgang mogelijk maken van traditionele naar hernieuwbare energiebronnen

Nadere informatie

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 KCD 2013 Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 Juridisch kader TenneT heeft wettelijke plicht om aangeslotenen voldoende transportcapaciteit te bieden.

Nadere informatie

Netaansluiting Windparken

Netaansluiting Windparken Netaansluiting Windparken Wouter van den Akker Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand:

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

Werken aan hoogspanning

Werken aan hoogspanning Werken aan hoogspanning Versterken 150 kv-net Lutterade-Born-Maasbracht COBRAcable (Denemarken NorNed (Noorwegen) Hollandse Kust (noord) Alpha Beverwijk Ens Zwolle Hollandse Kust (zuid) Alpha Hollandse

Nadere informatie

RWE Power. CCS Werbeagentur 10/07. Energiecentrale Eemshaven. RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I Dertien vragen

RWE Power. CCS Werbeagentur 10/07. Energiecentrale Eemshaven. RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I  Dertien vragen RWE Power RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I www.rwe.com CCS Werbeagentur 10/07 Dertien vragen Een nieuwe elektriciteitscentrale op kolen en biomassa in Eemshaven RWE bouwt van 2008 tot 2013 een elektriciteitscentrale

Nadere informatie

Taking power further

Taking power further Taking power further 01 Geen licht, centrale verwarming, geen muziek uit de stereo, geen beeld op tv of internet. Misschien weet je helemaal niet wat dat is, geen stroom. Want stroom is heel vanzelfsprekend.

Nadere informatie

Aansluitbeleid TenneT

Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid & Congestiemanagement Klaas Hommes Arnhem, 23 juni 2011 Aansluitbeleid TenneT Introductie Elektriciteitsmarkt Ontwikkelingen net Europees net Nederlands net Taken Tennet

Nadere informatie

Pagina 1/7. Prikkel relatieve beschikbaarheid 2012. Besluit. Ons 104407/12 kenmerk: Zaaknummer: 104407 / NorNed bonus_malus 2012.

Pagina 1/7. Prikkel relatieve beschikbaarheid 2012. Besluit. Ons 104407/12 kenmerk: Zaaknummer: 104407 / NorNed bonus_malus 2012. Besluit Ons 104407/12 kenmerk: Zaaknummer: 104407 / NorNed bonus_malus 2012. Prikkel relatieve beschikbaarheid 2012 Pagina 1/7 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt ter vaststelling van de prikkel

Nadere informatie

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N -

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N - Vaste Commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer der Staten Generaal t.a.v. mevrouw A.J. Timmer, voorzitter Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei

Nadere informatie

Position Paper. Uitkoopbeleid bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen

Position Paper. Uitkoopbeleid bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen Position Paper Uitkoopbeleid bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen Een zeer belangrijk uitgangspunt bij het bepalen van een nieuw tracé voor een bovengrondse hoogspanningsverbinding is afstand houden

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Oirschot-Boxtel 150 kv. Inhoud. Nieuwe ondergrondse kabelverbinding van Oirschot naar Boxtel

Nieuwsbrief. Oirschot-Boxtel 150 kv. Inhoud. Nieuwe ondergrondse kabelverbinding van Oirschot naar Boxtel Jaargang 1 nummer 1 juli 2014 Nieuwsbrief Oirschot-Boxtel 150 kv Inhoud Voorwoord 02 Oog voor de omgeving tussen Boxtel en Oirschot 03 In kaart 04 Stappen van aanleg 05 Feiten & cijfers en planning 06

Nadere informatie

Hoogspanningsstations. Knooppunten in onze elektriciteitsvoorziening

Hoogspanningsstations. Knooppunten in onze elektriciteitsvoorziening Hoogspanningsstations Knooppunten in onze elektriciteitsvoorziening Inhoud Wat is een hoogspanningsstation? Details van het hoogspanningsstation 7 Onmisbaar in onze samenleving Inpassing in de omgeving

Nadere informatie

Kleine windturbines. Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur. Filip Arnou Green Energy Consult

Kleine windturbines. Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur. Filip Arnou Green Energy Consult Kleine windturbines Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur Filip Arnou Green Energy Consult Windenergie De wind is een onuitputtelijke en natuurlijke bron om elektriciteit

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015 Scenario s voor netberekeningen Gert van der Lee KCD scenario s: Nieuwe aanpak Verschuiving van voorspellende naar exploratieve varianten Voordeel: beter inzicht in effect individuele parameters voorkomen

Nadere informatie

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen Oefententamen 1 Aanwijzingen: Lees de vragen vooraf door en deel de beschikbare tijd in voor beantwoording van de vragen. Dit tentamen beslaat 20 meerkeuzevragen

Nadere informatie

Activiteitenplan 380 kv hoogspanningsstation Vijfhuizen

Activiteitenplan 380 kv hoogspanningsstation Vijfhuizen NOTITIE AAN Dienst Regelingen VAN Sara Zehenpfenning ONDERWERP Activiteitenplan 380 kv hoogspanningsstation Vijfhuizen TER BESLUITVORMING TER INFORMATIE Activiteitenplan 380 kv hoogspanningsstation Vijfhuizen

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Werken aan hoogspanning

Werken aan hoogspanning Ee Werken aan hoogspanning Versterken 150 kv-net Haps--Venray COBRAcable (enemarken) NorNed (Noorwegen) Hollandse Kust (noord) Alpha Beverwijk Ens Zwolle Haps--Venray Hollandse Kust (zuid) Alpha Hollandse

Nadere informatie

Pagina BESLUIT. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer:

Pagina BESLUIT. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer: Ons kenmerk: ACM/DE/2015/405554 Zaaknummer: 15.0731.52 BESLUIT Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 36 van de Elektriciteitswet 1998, betreffende de verkorting van de sluitingstijd

Nadere informatie

Even voorstellen. Circa kilometer hoogspanningsverbindingen. 454 hoogspanningsstations. 3,3 miljard euro jaaromzet

Even voorstellen. Circa kilometer hoogspanningsverbindingen. 454 hoogspanningsstations. 3,3 miljard euro jaaromzet TenneT in het kort Even voorstellen Circa 22.000 kilometer hoogspanningsverbindingen 454 hoogspanningsstations 3,3 miljard euro jaaromzet 182.000 km² verzorgingsgebied Ongeveer 3.000 medewerkers 99,99%

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 29 023 Voorzienings- en leveringszekerheid energie 30 800 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII)

Nadere informatie

Werken aan hoogspanning

Werken aan hoogspanning Eemshave Meed Werken aan hoogspanning Netversterking en netuitbreiding 110 kv-net Harculo - Hengelo COBRAcable (enemarken) NorNed (Noorwegen) Hollandse Kust (noord) Alpha Beverwijk Ens Zwolle Harculo -

Nadere informatie

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Nieuwe 380kV hoogspanningslijnen

Nieuwe 380kV hoogspanningslijnen Nieuwe 380kV hoogspanningslijnen Waarom en Hoe? Ruben Rasing Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen: In

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Impact energietransitie

Impact energietransitie Impact energietransitie Marktontwikkelingen en TSO-perspectief Ben Voorhorst - COO VEMW, 12 juni 2014 Onderwerpen TenneT algemeen Opmars duurzaam in Duitsland én Nederland Uitdaging inpassing renewables

Nadere informatie

Windenergie HET NET OP ZEE

Windenergie HET NET OP ZEE Windenergie HET NET OP ZEE Windenergie van zee naar land 3 TenneT, de ontwikkelaar en beheerder van het net op zee, realiseert tussen nu en eind 2023 in Nederland minstens 3.500 MW aan offshore aansluitingen,

Nadere informatie

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 TenneT Strategie als netbeheerder op zee Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 Marco Kuijpers In deze presentatie TenneT in 20 seconden Netbeheerder op zee Stappen naar Net op zee Strategie TenneT

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Het project Mercator-Horta

Het project Mercator-Horta ELIA Mercator-Horta project 1 Het project Mercator-Horta Vernieuwing van een cruciale hoogspanningslijn De vernieuwing van de lijn Mercator-Horta is noodzakelijk voor de bevoorradingszekerheid en de economische

Nadere informatie

Wat is het product noodvermogen? Hoe wordt er gecontracteerd?

Wat is het product noodvermogen? Hoe wordt er gecontracteerd? Noodvermogen Noodvermogen Deze brochure geeft u uitgebreide informatie over de werking van noodvermogen binnen TenneT. Daarnaast geeft het een beeld aan (potentiele) leveranciers van noodvermogen over

Nadere informatie

Water en hoogspanning

Water en hoogspanning Water en hoogspanning een goede combinatie? Frank Wester Arnhem, 4 november 2013 Meerlaagse Veiligheid & Vitale Infrastructuur 4 november 2013 Meerlaagse Veiligheid & Vitale Infrastructuur Elektriciteit

Nadere informatie

Is flexibiliteit het nieuwe goud?

Is flexibiliteit het nieuwe goud? Is flexibiliteit het nieuwe goud? Presentatie Congres Duurzaam Gebouwd 13 november 2014 Enexis Elektriciteit: 2,7 miljoen aangeslotenen 135,000 km MS / LS 53,000 stations Gas: 2,1 miljoen aangeslotenen

Nadere informatie

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594

Nadere informatie

Hoogspannings- lijnen

Hoogspannings- lijnen Hoogspanningslijnen 2 Een nieuwe hoogspanningsverbinding leggen we niet zo maar aan. We onderzoeken eerst nauwkeurig welk tracé en welke technische uitvoering het beste is. Dat gebeurt door een zorgvuldige

Nadere informatie

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023;

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023; De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende, Dat op grond van richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter

Nadere informatie

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Agenda - TenneT - Energiemarkt

Nadere informatie

Pagina 1/6. 1 Inleiding

Pagina 1/6. 1 Inleiding Zaaknummer: 16.0529.29 Datum: 8 september 2016 Verslag van de Autoriteit Consument en Markt in de zin van artikel 6.5 van Bijlage I van Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad

Nadere informatie

Smart Grid. Verdiepende opdracht

Smart Grid. Verdiepende opdracht 2015 Smart Grid Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel leer je meer over het onderwerp Smart Grid. Pagina 1 Inhoud 1. Smart Grid... 3 1.1 Doel... 3 1.2 Inhoud... 3 1.3 Verwerking... 8 Pagina

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Bevindingen van de marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 11 september 2013 Inhoudsopgave Vraagontwikkeling Ontwikkelingen grootschalige productievermogen

Nadere informatie

Energiekosten van een huishouden in Nederland

Energiekosten van een huishouden in Nederland Energiekosten van een huishouden in Nederland Veel consumenten hebben problemen om te bepalen hoe hoog hun energiekosten werkelijk zijn en hoe deze te controleren. De nota van het energiebedrijf is niet

Nadere informatie

1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering. 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan?

1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering. 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan? Dit lespakket bestaat uit vijf blokken 1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan? 4. Elektriciteit Hoe raakt het tot aan je huis?

Nadere informatie

Verzilvering van flexibiliteit

Verzilvering van flexibiliteit Verzilvering van flexibiliteit Sjak Lomme SLEA B.V. De Vrieslaan 16 6705AV Wageningen The Netherlands Tel: +31 317 427 217 Mob: +31 6 4478 4990 E-mail: info@slea.nl Internet: www.slea.nl Inleiding: Commodities

Nadere informatie

Ervaringen met zonnepanelen

Ervaringen met zonnepanelen Ervaringen met zonnepanelen 17 MEI 2017 Even mezelf introduceren Evert Raaijen Getrouwd, 3 kinderen (2 getrouwd, 1 uit huis studerend) 3 keer opa Werk: Elektrotechnische achtergrond (UT) Business development

Nadere informatie

Brandweer en elektriciteit. Rien Boone, Johan Dirksen Arnhem, 14 september 2011

Brandweer en elektriciteit. Rien Boone, Johan Dirksen Arnhem, 14 september 2011 Brandweer en elektriciteit Rien Boone, Johan Dirksen Arnhem, 14 september 2011 Programma Gevaren van elektriciteit Voorbeelden van gevaren van elektriciteit Hoe zit het hoogspanningsnet in elkaar Veiligheidsmaatregelen

Nadere informatie

Voor Mens, Milieu en Markt

Voor Mens, Milieu en Markt Voor Mens, Milieu en Markt Corporate Social Responsibility (CSR) bij TenneT Derk-Jan Haverkamp, Nick van den Broek, Henk Sanders Arnhem, 26 april 2011 Kerncijfers Verbindingen 20.000 km Stations 370 Interconnecties

Nadere informatie

Energieopslag in accu s

Energieopslag in accu s Energieopslag in accu s Rapportage over de huidige stand van zaken 1 Energieopslag; een belangrijke stap in de energietransitie 1.1 Houdbaar duurzaam! Nu er meer en meer elektriciteit groen wordt opgewekt,

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014

Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014 Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014 Ben Voorhorst COO TenneT 1 Onderwerpen TenneT algemeen Aandeel duurzaam Uitdaging inpassing duurzaam: - invloed weer - balanshandhaving - prijsontwikkeling

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Innoveren met financiering van zonnepanelen

Innoveren met financiering van zonnepanelen Innoveren met financiering van zonnepanelen Dexia Corporate Jean-Michel Baetslé, Gedelegeerd Bestuurder Inhoud Inleiding Fotovoltaïsche zonne-energie Voor- en nadelen van een fotovoltaïsch systeem Steun

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepanelen-installatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende,

De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende, Besluit van de Minister van Economische Zaken van 4 december 2014, nr. DGETM-ED/14172990, tot toepassing van de Rijkscoördinatieregeling ten behoeve van project transmissiesysteem op zee Borssele De Minister

Nadere informatie

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland)

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) De energievoorziening gaat veranderen. De energiemarkten zijn sterk in beweging en dat leidt tot onzekerheden. De energiesector

Nadere informatie

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Het inkopen van energie is complex. Sinds de liberalisering van de energiemarkt is niets doen eigenlijk geen optie; afnemers moeten zelf actief zijn op de energiemarkt

Nadere informatie

Elke schakel even sterk

Elke schakel even sterk Ketenveiligheid voldoende op agenda van overheid en bedrijf? Ben Voorhorst TenneT Eerste grensoverschrijdende netbeheerder in Europa 22.000 km hoogspanningslijnen 41 miljoen eindgebruikers, ca. 3.000 medewerkers

Nadere informatie

NorNed HVDC Project Technische beschrijving. 26 augustus 2004

NorNed HVDC Project Technische beschrijving. 26 augustus 2004 19 NorNed HVDC Project Technische beschrijving 26 augustus 2004 Inhoud Inhoud 2 1. Inleiding 3 2. Aansluiting op het 380 kv net 3 3. Transport Systeem 5 4. Kabel Technologie 6 5. Kabel Installatie 6 6.

Nadere informatie

Aansluitbeleid TenneT

Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid TenneT (Position Paper, stand van zaken februari 2008) Inleiding De afgelopen periode heeft een groot aantal partijen zich bij TenneT gemeld voor aansluiting van een nieuwe elektriciteitscentrale

Nadere informatie

Smart Grids. Situering Eandis in energiemarkt. Hernieuwbare energie voor gebouwen 13 september Producenten elektriciteit

Smart Grids. Situering Eandis in energiemarkt. Hernieuwbare energie voor gebouwen 13 september Producenten elektriciteit Hernieuwbare energie voor gebouwen 13 september 2012 Situering Eandis in energiemarkt Producenten elektriciteit CREG / VREG Invoerders aardgas Elia Fluxys Distributienetbeheerders Leveranciers Klanten

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Welkom. Smart Grids Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010

Welkom. Smart Grids Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010 Welkom Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010 : probleemstelling Meer lokale productie Lokale injectie zorgt voor opwaartse stroom Fluctuerend en weinig controleerbaar Het netwerk

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepaneleninstallatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

Pagina 1/7. 1 Inleiding

Pagina 1/7. 1 Inleiding Zaaknummer: 15.0454.269 Datum: 31 juli 2015 Verslag van de Autoriteit Consument en Markt in de zin van artikel 6.5 van Bijlage I van Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad

Nadere informatie

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Ontwikkeling: transitie

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Reguleren is balanceren

Reguleren is balanceren De energieketen Reguleren is balanceren afnemers netbeheerders producenten efficiëntie betaalbaarheid betrouwbaarheid milieuvriendelijkheid Te bespreken reguleringsmaatregelen Onderdeel energieketen Type

Nadere informatie

Uitdagingen voor het distributienet. Frederik Hindryckx Energik decentrale elektriciteitsproductie 23/05/2013

Uitdagingen voor het distributienet. Frederik Hindryckx Energik decentrale elektriciteitsproductie 23/05/2013 Uitdagingen voor het distributienet Frederik Hindryckx Energik decentrale elektriciteitsproductie 23/05/2013 Situering Eandis in energiemarkt CREG / VREG Producenten elektriciteit Invoerders aardgas Elia

Nadere informatie