Voorwoord. Beste lezer,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorwoord. Beste lezer,"

Transcriptie

1

2 Voorwoord Beste lezer, Na vijf jaar Leren van Experimenteren is een einde gekomen aan het project Kenniswijk. Tijd om de resultaten van dit grootschalige experiment in een samenvattende rapportage aan u, ons publiek, te presenteren. De hoogtepunten, dieptepunten, best en worst practices, maar bovenal leerzame ervaringen en opgedane kennis. Pure winst. Waardevol voor iedereen. Niet vasthouden maar doorgeven. Opdat het wiel niet nog een keer uitgevonden hoeft te worden! In dit eindrapport leest u wat wij gaandeweg ontdekt hebben. Verwachte, maar ook onverwachte uitkomsten; waardevolle uitkomsten! In vijf jaar experimenteren hebben velen van u regelmatig wat van Kenniswijk gehoord. Via de nieuwsbrieven, de website, het dienstenboekje, in het Kenniswijk Bezoekerscentrum in de binnenstad van Eindhoven, in de media of via persoonlijk contact met ons. Steeds hebben we onze leerervaringen en kennis aan u ter beschikking gesteld. De laatste maanden is daaraan een extra impuls gegeven door de organisatie van een aantal evenementen, publicaties van artikelen en whitepapers, de organisatie van de grootschalige slotmanifestatie op 30 september 2005 en tenslotte uiteraard met de publicatie van dit eindrapport. Op 1 oktober 2005 stopt het Kenniswijkexperiment. Na die datum gaat innoverend Nederland gelukkig volop verder, met als extra bagage de opgedane kennis en ervaring van Kenniswijk. Met verschillende initiatieven proberen overheid en bedrijfsleven verder te bouwen aan een voorsprong in Europa. Kenniswijk wil in dat kader het concept van Leren van Experimenteren van harte bij u allen aanbevelen. Door eerst in een kleinschalige omgeving producten, diensten en technologische vernieuwingen uit te testen, valt er veel te leren. Met name het feit dat er niet alleen in een laboratoriumsituatie, maar ook bij echte consumenten wordt getest, zorgt dat de kans op een succesvolle marktintroductie van een product of dienst enorm toeneemt. Wij wensen u succes in de toekomst en veel leer plezier met dit eindrapport. Namens alle Kenniswijkers, Hessel Frings Directeur Kenniswijk BV

3 Inhoudsopgave 4 pag. 14 pag. 14 pag. 19 pag. 6 pag. 7 pag. 8 pag. 12 pag Wat is Kenniswijk? 1.1 Doelstellingen en uitgangspunten 1.2 Kenniswijk in fasen 1.3 Subsidies en investeringen 1.4 Late start, maar dan gaat het ook hard! 2. Diensten in Kenniswijk 2.1 Resultaten 2.2 Leerervaringen pag. 24 pag. 24 pag Breedbandinfrastructuren voor consumenten in Kenniswijk 3.1 Resultaten 3.2 Leerervaringen Inhoudsopgave pag. 46 pag. 46 pag. 55 pag. 34 pag. 34 pag Leerervaringen rondom Kenniswijk 5.1 Successen diensten en infrastructuur 5.2 Ontwikkelingen Fiber-to-the-Home pag. 58 pag. 59 pag. 63 pag. 64 pag. 65 pag. 68 pag. 72 pag Consumenten 4.1 Resultaten 4.2 Leerervaringen 6. Onderzoek 6.1 Nulmetingen 6.2 Onderzoek dienstaanbieders 6.3 Belevingsonderzoek 6.4 Dienstenonderzoek consumenten 6.5 Onderzoeken van afstudeerders 6.6 Onderzoek PriceWaterhouseCoopers Nawoord Inhoudsopgave 5

4 6 1. Wat is Kenniswijk? 1.1 Doelstellingen en Uitgangspunten Kenniswijk? Kenniswijk is een initiatief van het Directoraat-Generaal Telecommunicatie en Post (DGTP). Dit DG was ten tijde van de start van het project nog onderdeel van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, maar behoort nu tot het ministerie van Economische Zaken (EZ). De opzet was een levende experimenteeromgeving te creëren, waarin consumenten toegang hebben tot innovatieve producten en diensten op het gebied van computers, (mobiele) communicatie en internet. Een omgeving, waarin bedrijven en instellingen vervolgens met die consumenten hun innovatieve diensten en infrastructuren kunnen gaan beproeven. Doelstellingen Kenniswijk De ambitie van Kenniswijk is het creëren van een open consumentenmarkt van de toekomst met een innovatief karakter en een internationale uitstraling. Doelstellingen van het project: Realiseren van een unieke combinatie van diensten en breedbandinfrastructuur om daarmee de patstelling tussen infrastructuur en diensten te doorbreken. 1 Versterken van de internationale concurrentiepositie van Nederland als vestigingsplaats voor ICT-bedrijven. Leren van de effecten van ICT op ruimtelijke, sociale en mobiliteitspatronen en deze kennis delen met andere gemeenten (via de stichting Stedenlink). Het Kenniswijk-gebied Kengetallen Kenniswijk Aantal Kenniswijk-bewoners circa Aantal huishoudens circa Aantal huishoudens met een glasvezelaansluiting (september 2005) Aantal diensten gelanceerd 65 van 116 (september 2005) Aantal diensten nog in ontwikkeling 47 van 116 (september 2005) Uitgangspunten Om deze doelstellingen te realiseren zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd: De consument staat in Kenniswijk centraal. De diensten in Kenniswijk moeten een toegevoegde waarde hebben voor gebruikers. Kenniswijk is opgezet als een publiek-private samenwerking (PPS) tussen de overheid, marktpartijen en maatschappelijke organisaties. Het is een open markt; nieuwe deelnemers aan het project zijn welkom. Investeringslasten worden gedragen door private partijen. Pas als door private partijen wordt aangetoond dat een bijdrage van de Rijksoverheid onmisbaar is om een gewenst resultaat te bereiken, is een eventuele overheidsbijdrage bespreekbaar. Kenniswijk loopt voor op andere, vergelijkbare gebieden in Nederland. Kenniswijk biedt experimenteerruimte voor ICT-innovaties. De experimenten die in Kenniswijk worden uitgevoerd moeten kunnen worden opgeschaald naar een landelijke toepassing. Kenniswijk is een nationaal initiatief met regionale invulling en een internationale uitstraling. 1. Bedrijven waren zeker in de economische situatie van de laatste jaren - niet snel bereid echte breedbanddiensten te ontwikkelen zolang er nog geen grootschalige breedbandinfrastructuur beschikbaar was (en dus markt en terugverdienperspectief). Dit geldt andersom ook voor de infrastructuuraanbieders, die niet graag wilden investeren in echte breedbandinfrastructuur zolang er nog niet veel diensten waren die deze infrastructuur nodig maakten (en dus voldoende reden voor consumenten om een abonnement te nemen). Dit kenmerkt deze patstelling. 7

5 8 De naam Kenniswijk wordt gebruikt om drie totaal verschillende zaken aan te duiden: het project Kenniswijk, het gebied Kenniswijk en de organisatie Kenniswijk, alle met hun eigen kenmerken en belangen. De strategie van het Kenniswijk-project berustte op het ontplooien van activiteiten voor drie doelgroepen: de Kenniswijk-bewoners, (potentiële) dienstaanbieders en (potentiële) infrastructuuraanbieders. Ook de opzet van het project Kenniswijk liet zich vertalen in drie aspecten: het is een nationaal project, dat regionaal wordt uitgevoerd, met een internationale uitstraling. Fasering Kenniswijk-project 1.2 Kenniswijk in fasen Selectie-fase Plan-fase Opbouw-fase Operatie-fase oprichting Kenniswijk BV (feb 2002) Selectieprocedure en selectiefase Begin 2000 zijn alle gemeenten in Nederland opgeroepen een voorstel te schrijven hoe zij zo n experimenteeromgeving zouden realiseren. Er is een budget van 100 miljoen gulden (45,4 miljoen euro) uitgetrokken, dat grotendeels in de vorm van subsidie-instrumenten zou worden ingezet. De gemeenten Helmond en Eindhoven en de SRE (Samenwerkingsverband Regio Eindhoven) sloegen de handen ineen en leverden als Regio Eindhoven, naast de projectvoorstellen van nog 14 andere gemeenten, 2 een gezamenlijk projectvoorstel in. Een onafhankelijke commissie onder leiding van mr. drs. Elco Brinkman boog zich op verzoek van de staatssecretaris over de ingediende plannen. Deze werden beoordeeld aan de hand van een aantal selectiecriteria. Zo moesten er minimaal tot mensen betrokken worden bij Kenniswijk. De gemeente diende de beschikking te kunnen hebben over een geschikte, breedbandige infrastructuur. Ook belangrijk was een gevarieerd aanbod van interactieve diensten. Eén en ander moest binnen twee jaar te realiseren zijn en bovendien voldoende internationale uitstraling hebben. De adviescommissie heeft bij de totstandkoming van haar advies gesproken met potentiële private en publieke partners. Daarnaast heeft een aantal gemeenten de mogelijkheid gekregen om aanvullende informatie te verschaffen aan de hand van een presentatie. Naar aanleiding van de adviezen van de commissie verkoos de staatssecretaris op 13 juli 2000 de regio Eindhoven als kandidaat-locatie. Volgens de commissie-brinkman scoorde de regio Eindhoven op alle selectiecriteria meer dan gemiddeld. Om die reden zou deze regio de meeste potentie hebben om Kenniswijk te laten slagen. Vrij snel na de toekenning is de Stichting Kenniswijk.nl opgericht, die de organisatie voor haar rekening zou nemen. De Stichting had een eigen Projectbureau, dat de werkzaamheden uitvoerde. Hier werkten tientallen ambtenaren en adviseurs samen aan de eerste fase. Het project Kenniswijk startte officieel op 1 oktober Een aantal van de 14 andere gemeenten hebben zich verenigd in de stichting Stedenlink (www.stedenlink.nl) om zo gezamenlijk invulling te geven aan hun visies en ambities uit de Kenniswijk-voorstellen. 9

6 10 Om acht uur s avonds kregen we het idee om een tv te kopen en om half negen hadden we er een... de ervaring dat je nú besluit iets te willen doen en dat het dan ook meteen kán! Frank Huijts kocht op marktplaats.nl voor 25 euro de nieuwe tv voor zijn studentenhuis. Planfase In de Planfase is de Stichting Kenniswijk.nl begonnen met het zoeken naar mogelijke partners voor Kenniswijk. Tevens is zij begonnen met het maken van een businessplan, het opzetten van de eerste demonstratiefaciliteiten en het organiseren van activiteiten voor haar bewoners (cursussen, website, etc.). Halverwege de Planfase is de geplande overheidsbijdrage van 45,4 miljoen euro over een periode van vijf jaar definitief aan het project toegekend. Dit bedrag kwam niet direct beschikbaar, maar is opgesplitst in kleinere bedragen, die voor specifieke doelen zijn gebruikt. Een deel van het geld werd bijvoorbeeld gereserveerd voor subsidieregelingen. Uiteindelijk is ongeveer tweederde van de totale overheidsbijdrage daadwerkelijk uitgegeven (zie ook 1.3). Aandeelhouders Kenniswijk BV Tegen het einde van de Planfase is besloten een BV op te zetten, waarin publieke en private aandeelhouders zouden samenwerken. 27 partijen zijn bereid gevonden deze publiek-private samenwerking aan te gaan: de Staat der Nederlanden (7 ministeries), Shell, Fontys, DHV, Simac, Alcatel, Infraconcepts, AM, Dura Vermeer, ROC, Philips, Ex ovision BV, Kennisproject, gemeente Eindhoven, TPG Post, Grontmij, SRE, Crescendo, Rabobank, Draka Comteq, gemeente Helmond, Casema, Technische Universiteit Eindhoven, Deloitte & Touche, Arcadis, KPN Telecom en Wegener. Opbouwfase In februari 2002 is Kenniswijk BV opgericht en startte de opbouwfase. Begin 2002 kwamen ook de subsidieregelingen beschikbaar. De bedrijven en instellingen werden vanaf nu actief benaderd om gebruik te gaan maken van deze subsidieregelingen. In deze periode zijn ook de activiteiten naar bewoners uitgebouwd, de eerste onderzoeken gestart, de eerste diensten gelanceerd en is de glasvezelexperimenteeromgeving (Vlinderbuurt, Cederlaan) ingericht. 11

7 12 Operatiefase In de operatiefase zijn alle zorgvuldig voorbereide instrumenten en activiteiten ingezet voor contact met consumenten, begeleiden van dienstaanbieders, onderzoek uitvoeren, uitbreiden van infrastructuurprojecten en stimuleren van het gebruik van alle subsidieregelingen. Om deze activiteiten te organiseren en de eerder geschetste impasse tussen breedbanddiensten en infrastructuur te kunnen te doorbreken, beschikte de BV over een team van ca. 10 medewerkers. 1.3 Subsidies en investeringen In december 2004 heeft Pricewaterhouse- Coopers (PWC) de verhouding tussen subsidie en marktinvesteringen binnen het Kenniswijk-project onderzocht: zie onderstaande tabel uit het rapport van PWC. Verhouding tussen subsidie en marktinvesteringen (dec. 2004) In dit schema zijn de investeringen uit 2005 (bijvoorbeeld de 28 nieuw ontwikkelde diensten en het glasvezelproject in Tongelre) niet meegenomen. Sinds december 2004 is nog eens circa 10 miljoen aan extra publieke financiering uitgegeven (subsidies en kosten). Ook in deze periode waren de marktinvesteringen beduidend hoger dan de ingebrachte overheidsgelden. Uit het voorgaande blijkt dus dat gedurende het gehele Kenniswijk-project van het totaal gereserveerde bedrag van 45,4 miljoen euro ruim tweederde daadwerkelijk binnen het project is uitgegeven. Doordat in de eerste jaren van het project weinig aanspraak op subsidie is gemaakt, is de totale jaarlijks beschikbare dienstensubsidie de eerste jaren naar beneden bijgesteld. Ook had het ministerie ca. 6 miljoen euro gereserveerd voor zogeheten megaclusters: projecten die zo groot waren dat ze buiten de scope van de Kenniswijk-subsidieregelingen vielen. Op dit bedrag is geen aanspraak gemaakt. Een bedrag van 10 miljoen euro wordt ingezet ten behoeve van het actieprogramma Maatschappelijke Sectoren ICT dat doorloopt in Publieke financiering (* Euro 1.000) Private financiering (* Euro 1.000) Kenniswijk B.V Infrastructuurontwikkeling Dienstenregeling (Inter)nationale opschaling p.m. Totale aanvullende investeringen (PWC) Aanvullingen uitrol Tongelre en nieuwe diensten p.m. p.m. Totaal * Late start, maar dan gaat het ook hard! Zoals uit de hiervoor beschreven projectfasering blijkt, heeft het iets meer dan twee jaar gekost voordat alle instrumenten en faciliteiten van het Kenniswijk-project waren ontwikkeld en operationeel ingezet konden worden. Daarna kon men echt aan de slag. De operationele resultaten (aantallen gelanceerde diensten, aantallen subsidie-aanvragen en aantallen glasvezelaansluitingen) zijn later gerealiseerd dan oorspronkelijk verwacht. Dat kwam onder meer door de slechte economische situatie in 2001 en Dit zorgde voor vertraging van noodzakelijke marktinvesteringen. Een tweede oorzaak is dat in de praktijk de doorlooptijd van projecten in Kenniswijk (van idee tot marktintroductie) gemiddeld meer dan een jaar tijd in beslag nam, terwijl men een kortere periode verwacht had. Medio 2004 ontstaat er echter een opvallende piek in de resultaten en tekent zich een groei in de ontwikkelingen af die zich tot het laatste moment van het project toe voortzet. Met meer dan huishoudens met glasvezelaansluitingen in het Kenniswijk-gebied en circa 120 elektronische diensten zijn de daarvoor bedoelde subsidie-instrumenten vrijwel geheel uitgeput. Deze indrukwekkende eindsprint heeft er voor gezorgd dat Kenniswijk trots mag zijn op de prestaties. In 2004 kwamen de ontwikkelingen in Kenniswijk echt van de grond. Diensten Glasvezel Selectie-fase Plan-fase Opbouw-fase Operatie-fase oprichting Kenniswijk BV (feb 2002) > Ca

8 2. 14 Diensten in Kenniswijk 2.1 Resultaten Een idee voor een nieuwe dienst of product ontstaat vaak op de meest vreemde plaatsen: in de douche, aan de bar of tijdens het uitvoeren van dagelijks werk. Innovatie laat zich nu eenmaal moeilijk sturen. Maar innovatie kun je wel uitlokken en stimuleren, zo blijkt uit ervaring vanuit het Kenniswijk-project. In de afgelopen jaren heeft Kenniswijk BV proactief de markt benaderd op zoek naar (ontwikkelaars van) innovatieve, consumentgerichte elektronische diensten. Binnen bedrijven en instellingen in Nederland leven een heleboel ideeën. Ideeën die een bestaand proces verbeteren, danwel efficiënter maken of ideeën waardoor er totaal nieuwe toepassingen ontstaan. Maar de stap om van idee tot daadwerkelijke uitvoering te komen is voor velen onbekend. Vaak is voor innovatieve projecten weinig of geen capaciteit binnen een onderneming aanwezig. Zeker instellingen, stichtingen, verenigingen en kleine bedrijven hebben niet als primair doel om veel kostbare tijd in de ontwikkeling van nieuwe producten en toepassingen te steken. Het ophouden van de eigen broek is meestal al moeilijk genoeg. Het inslaan van een onbekend pad is dan ook zelden een optie. Veel ideeën bereiken zelfs niet eens het papieren stadium. Zodra de douche weer uit gaat of het laatste biertje is genuttigd, houdt de uitwerking en verdere ontwikkeling van het idee op. Toch heeft Kenniswijk in de afgelopen jaren meer dan bedrijven geadviseerd bij de keuze om een idee wel of niet uit te werken. Hieruit zijn uiteindelijk ruim projectideeën met serieuze potentie ontstaan. De stap van idee naar projectplan is in de praktijk een moeilijke. Van de projectideeën zijn uiteindelijk zo n 300 concrete projectplannen en subsidieaanvragen overgebleven. De afgevallen projectplannen voldeden vaak niet aan de financieringseisen (de Kenniswijk subsidieregelingen dekken maximaal 50% van de totale projectkosten), de technische haalbaarheid of aan de aansluiting bij de doelstellingen van Kenniswijk (zie ook 1.1). Zo waren sommige projecten niet innovatief genoeg, richtten zich niet op consumenten als eindgebruiker of hielden zich slechts bezig met productontwikkeling en niet met de toepassing daarvan. Maar ook beschikbare tijd bij de dienstaanbieder, juridische belemmeringen en de bereidheid tot medewerking van partners bleken van groot belang om tot een haalbaar project te komen. Dienstaanbieders hebben namelijk bijna altijd met een bestaande waardeketen te maken. Wanneer meerdere actoren vanuit deze waardeketen 3 nodig zijn om de nieuwe toepassing tot een succes te maken, dient voor elk van deze projectpartners inzichtelijk gemaakt te worden wat het individuele voordeel is (what is in it for me). Bijkomend risico is in veel gevallen, dat wanneer één van de partners uit de keten besluit geen medewerking te verlenen, een schakel in de keten mist en het project gedoemd is te mislukken. 3. In een waardeketen is een dienst afhankelijk van meerdere partijen die een bijdrage leveren naast de dienstaanbieder zelf, bijvoorbeeld een partij die content levert, een partij die betaling afhandelt, een partij die hosting verzorgt, etc. 15

9 16 ruim 116 projectplannen goedgekeurd Videotheek op internet Binnen de Kenniswijk projectperiode is een aantal sterk op elkaar lijkende ideeën meerdere keren voorbij gekomen. Eén van deze ideeën is de zogenaamde videotheek op internet. Zou het niet gemakkelijk zijn wanneer consumenten hun huis niet meer hoeven te verlaten om een film te huren? Nog makkelijker is het zelfs wanneer consumenten vanuit hun luie stoel films kunnen bestellen en meteen bekijken. Om dit project te realiseren is het noodzakelijk dat de aanbieder een aantal drempels overwint; zowel technisch (realisatie van het platform), organisatorisch (beschikbaarheid van de content (het filmmateriaal), als juridisch, (de rechten om deze content ook daadwerkelijk te mogen exploiteren). Zeker binnen de filmwereld zijn deze disciplines niet verenigd binnen één partij. Daar komt nog bij dat de filmwereld uiterst wantrouwend staat ten opzichte van het internet, vanwege het risico van illegaal kopiëren en downloaden van films. Om een dergelijk project te laten slagen is het commitment van filmmaatschappijen essentieel. Binnen Kenniswijk hebben inmiddels twee partijen, gebruikmakend van verschillende technologieën, een online videotheek gerealiseerd. Uiteindelijk zijn ruim 116 projectplannen goedgekeurd, hetzij door een onafhankelijke toetsingscommissie ingesteld door het ministerie van Economische Zaken, hetzij door de aangewezen subsidieloketten (Senter- Novem en NV Rede). Gehanteerde criteria daarbij zijn: kwaliteit van het projectplan, innovatief en experimenteel karakter, financiële haalbaarheid, noodzaak tot subsidie en maatschappelijke en economische perspectieven. Niet alle diensten zijn tot uitvoering gebracht. Een klein aantal heeft in de ontwikkelingsfase te kennen gegeven niet verder te gaan met het project. Hieraan lagen in één geval een technische reden en in andere gevallen een organisatorische reden ten grondslag. Bijna alle Kenniswijk-diensten hebben gebruik gemaakt van de nationale of regionale Kenniswijksubsidieregeling. De nationale regeling, uitgevoerd door SenterNovem, stond open voor bedrijven en instellingen uit geheel Nederland. De aanvragers hadden daarbij de keuze uit een tweetal trajecten, de zogenaamde kleine diensten met een subsidiemaximum van euro en later euro per project. Daarnaast was er het grote diensten -traject, met een subsidiemaximum van euro per project, waarbij er een maximum gesteld was van euro per deelnemende partij. Voor beide trajecten gold een eis tot cofinanciering van 50%; voor elke euro subsidie diende men minimaal een euro zelf te investeren. De regionale regeling, uitgevoerd door NV REDE, stond open voor MKB-ondernemingen uit de regio Eindhoven. In grote lijnen waren de subsidievoorwaarden voor deze regeling gelijk aan het kleine diensten-traject. Hier gold echter als subsidiemaximum euro per project en een cofinancieringeis van 40% of 60%, afhankelijk van het type investering. Belangrijk verschil tussen de regelingen van Senter- Novem en NV REDE was het feit dat de regionale regeling loonkosten niet als subsidiabele kosten toeliet. Hierdoor was de regionale subsidieregeling niet altijd populair onder de doelgroep. Ondernemers uit de MKB-sector willen juist graag de ontwikkeling van nieuwe toepassingen in eigen beheer uitvoeren. De ondersteuning die Kenniswijk heeft geboden, ging verder dan alleen advies. Het coachen van (potentiële) dienstaanbieders en het bieden van een netwerk aan contacten werd als erg waardevol ervaren. Zo concludeerde ook bureau Berenschot in haar Mid-Term Review (maart 2004). 17

10 Stijgend animo De Kenniswijk-subsidieregelingen zijn sinds maart 2002 actief. Sinds die periode zit er een sterk stijgende lijn in het aantal subsidieaanvragen, met als hoogtepunt de voorlaatste tenderronde in maart In totaal kende deze tender een aantal van 61 aanvragen, bijna een verdubbeling ten opzichte van het aantal aanvragen (31) in de tender daarvoor. Dit heeft de minister van Economische Zaken doen besluiten aan het einde van het Kenniswijk-project, in september 2005, een extra tenderronde te organiseren. Resultaten in historie: Dubbele grafiek in een enkel plaatje (indicatief): de balken geven het absolute aantal subsidie-aanvragen (SenterNovem + NV REDE) weer per jaar. De lijn geeft het cumulatief aantal Kenniswijkprojecten weer (toekenningen). 2.2 Leerervaringen Vooral de grootschalige introductie van ADSL medio 2001 zorgde voor een toenemende vraag naar snellere verbindingen bij consumenten en bedrijven. Het gebruiken van deze snellere verbindingen, in de thuissituatie of op het werk, heeft geleid tot een grotere bewustwording van de mogelijkheden van breedband. De laatste jaren was dan ook een sterke stijging van het aantal Kenniswijk projectvoorstellen te zien. Ook de actieve marktbenadering van de Kenniswijk-organisatie heeft hiertoe bijgedragen. Een groot aantal contacten die zijn gelegd in 2002 en 2003, resulteerden pas in 2004 en 2005 in concrete projectvoorstellen. Niet alleen de na-ijlende bewustwording was hiervan de oorzaak. Ook de beschikbare tijd en middelen van ondernemers zijn tevens belangrijke redenen om pas in een later stadium een voorstel te ontwikkelen. Het bovenstaande is een greep uit de vele resultaten van de onderzoeken die Kenniswijk heeft gehouden onder haar dienstaanbieders. Gedurende de looptijd van het gehele project zijn de honderden ideeën op velerlei wijzen beoordeeld en de ontwikkeling en marktintroducties van meer dan 110 diensten en producten op de voet gevolgd. Uit de onderzoeken in Kenniswijk is een aantal leerpunten gedestilleerd die een toekomstige dienstaanbieder per fase helpt de belangrijkste valkuilen te omzeilen. Dit houdt niet in dat het traject van het ontwikkelen en introduceren van een dienst twee keer zo lang gaat duren of veel complexer wordt. Het is vooral de bedoeling dat bedrijven het voortraject strakker organiseren en zichzelf gedurende het gehele proces wat eerlijker een spiegel voorhouden. Uiteindelijk komen ze hierdoor minder problemen tegen en halen een beter eindresultaat. 19

11 20 Zes voorbeelden van leerpunten Innoveren betekent doorgaans dat een bedrijf zich met een nieuw product of nieuwe dienst op een (nieuwe) markt gaat richten. In zo n geval kan het verstandig zijn om in een vroeg stadium een partnership te zoeken met verwante bedrijven die al kennis en ervaring in die markt hebben en iets kunnen toevoegen aan de keten. Dit is een van de leerpunten die naar voren komen uit de verschillende ervaringen van de dienstaanbieders. Nog een zestal belangrijke leerpunten wordt hierna nader onder de loep genomen. Zoals vaak met dit soort zaken liggen sommige conclusies op het eerste oog voor de hand. Het probleem is dan meestal ook niet dat men de stappen niet kent, maar vooral dat men het belang ervan onderschat en/of de eigen kennis en inzichten overschat. I Businessmodel Voordat men begint met het opzetten van een nieuwe dienst of een nieuw bedrijf is het essentieel om een goed beeld te hebben van het businessmodel. In het businessmodel moet helder worden wie de klanten zijn, wat hen wordt aangeboden, hoe men dit organiseert en hoe men uiteindelijk geld gaat verdienen. Natuurlijk gaat het hierbij veelal om inschattingen, maar belangrijk is dat men zo realistisch mogelijk is en tracht zoveel mogelijk op feiten te baseren. De ervaring leert dat het gros van de businessmodellen die in het kader van Kenniswijkdiensten zijn opgesteld onvolledig en veel te rooskleurig waren. Een andere observatie is dat nieuwe toepassingen zo nu en dan ook nieuwe businessmodellen nodig hebben. Belangrijk hierbij is om te realiseren dat het introduceren van deze nieuwe modellen relatief veel tijd kost. Immers, instellingen en bedrijven hebben de waardeketen in de loop der jaren gevormd en laten meestal geen nieuwe partijen toe. De belemmeringen die een dienstaanbieder moet overwinnen om toegang te krijgen tot de nieuwe keten zijn bijvoorbeeld technische belemmeringen (patenten), juridische belemmeringen (wetgeving en contracten), en/of organisatorische belemmeringen (bestaande afspraken en contracten). In het eerste jaar na introductie wordt over het algemeen dan ook nauwelijks winst geboekt. II Partnerships Daar waar bij de ontwikkeling van nieuwe diensten werd samengewerkt met andere partners, bleek achteraf in veel gevallen onvoldoende duidelijk te zijn over de inhoud van de samenwerking. Het is belangrijk om vooraf met iedere partij goede afspraken te maken over de rolverdeling, belangen (en de borging ervan) en hoe elke individuele partij gaat bijdragen aan het succes van het eindproduct. Het vooraf vastleggen hiervan in een samenwerkingsovereenkomst wordt dan ook gezien als een stap die niet overgeslagen mag worden. Er zijn voorbeelden te over waarbij begonnen is met de ontwikkeling van een dienst die gebruik maakt van content of techniek van derden, zonder dat duidelijk was wat de betrokken leveranciers hiermee wilden. Dit heeft in enkele gevallen geleid tot onaangename (financiële) verrassingen die het voortbestaan en de levensvatbaarheid van de dienst hebben bedreigd. Ook bleek dat gedurende de ontwikkeling van een nieuw project betrokken dienstaanbieders vaak op tal van nieuwe ideeën voor andere projecten kwamen. De verleiding is dan groot om deze nieuwe ideeën te verwerken in het lopende project. Dit is echter niet verstandig omdat dit grote consequenties zal hebben voor de kosten en de planning van het lopende project. Het is daarom belangrijk de kaders van het project scherp te houden. Eventueel kunnen de vervolgplannen uitgroeien tot een nieuw, afzonderlijk project. Binnen Kenniswijk hebben verschillende dienstaanbieders ook gebruik gemaakt van die mogelijkheden. III Concept De bediening en programmering van een videorecorder was lang een groot probleem. De functionaliteiten waren namelijk ontwikkeld op basis van technische mogelijkheden in plaats van gebruikerswensen. Dit leidde tot veel knoppen en opties die voor de eenvoudige gebruiker moeilijk te bedienen waren. Voor het aanspreken van de massa is het noodzakelijk dat de dienst eenvoudig te bedienen is. Ook dit lijkt een open deur, maar in de praktijk is het één van de grootste struikelblokken voor dienstaanbieders in Kenniswijk gebleken. Ontwikkelaars bedenken een gebruikersinterface vaak vanuit hun eigen inzichten en blijken vrijwel altijd onvoldoende in staat zich te verplaatsen in de gebruiker. Intensieve bètatesten (een vrijwel gereed product toetsen bij een kleine groep potentiële gebruikers) met voldoende vertegenwoordigers uit de doelgroep blijken, naast het inhuren van specialistische expertise, hierbij een probaat middel te zijn. Het is ook verleidelijk om een nieuw product onmiddellijk met alle toeters en bellen te introduceren. Hierdoor zien beginnende gebruikers door de bomen het bos niet meer en haken af. Een goede insteek is om de applicatie op te delen in een basisversie en een uitgebreide versie zodat een zo breed mogelijke klantengroep ermee kan werken. 21

12 IV V VI 22 Financiering Er zijn allerlei subsidiemogelijkheden voor innovatieve ICT-projecten. Dergelijke subsidie-instrumenten zijn ook in Kenniswijk een goede aanjager gebleken. Probleem is echter dat een dienst of product ook zonder subsidie een levensvatbaar business- en exploitatiemodel moet hebben. De ervaring binnen Kenniswijk is echter dat dienstaanbieders zich in veel gevallen verkijken op de benodigde investering en zich teveel afhankelijk maken van subsidie voor het slagen van hun project. Het blijkt in de praktijk dat soms vijf keer meer geïnvesteerd moet worden dan het subsidiebedrag, voordat een dienst volledig operationeel en in de praktijk geïmplementeerd kan worden. Het zorgen voor een financiering (liefst vooraf) van de dienst, die meer dekt dan de begrote ontwikkelkosten is dan ook gewenst. De subsidie is een welkome aanvulling, maar dekt meestal maar maximaal de helft van de kosten. Ook is veelal te snel voorbij gegaan aan het feit dat de loonkosten slechts worden gesubsidieerd op basis van de werkelijke kosten. Die bedragen meestal een fractie van de commerciële tarieven. Techniek Het is belangrijk in een vroeg stadium het gebruik van de dienst bij echte gebruikers in hun gebruiksomgeving te testen. Vaak werken deze gebruikers met een andere technische omgeving dan waarin de innovatie ontwikkeld is, waardoor de dienst er anders uit komt te zien of anders gebruikt moet worden dan gepland. Dit komt bijvoorbeeld door verschillen in de hardwareconfiguratie, de software die op de PC is geïnstalleerd, en de snelheid van internetverbindingen. Ook de toegankelijkheid van de dienst wordt vaak onderschat, tegenwoordig gooien firewalls en allerlei anti-spyware-software regelmatig roet in het eten. Als de dienst niet werkt als gepland, heeft dat grote consequenties. Een teleurgestelde consument komt niet snel meer terug. Test de dienst voor de echte lancering goed uit onder allerlei omstandigheden. Ook in Kenniswijk is gebleken dat dienstaanbieders vaak zo overtuigd zijn van het functioneren van hun dienst dat ze deze stap overslaan of onderschatten, waardoor ze later in de problemen komen. De bekende suggesties om een dienst fool proof en plug and play op te leveren, worden dan ook door de ervaringen in Kenniswijk onderstreept. Marketing Ten slotte bleek het venijn nog al te vaak in de staart van de innovatieketen te zitten: het vermarkten van de dienst. Een echte innovatie is moeilijk aan consumenten te communiceren. Mensen zijn geneigd iets nieuws allereerst te toetsen aan datgene dat ze al kennen en zijn niet snel bereid veel tijd te steken in het doorgronden van wat er nieuw aan is. Belangrijk hierbij is dat het voordeel voor de consument voorop moet staan. Alleen als er duidelijk gewin is waar men ook behoefte aan heeft, is men bereid er moeite voor te doen. Verder moet de aanbieder van de innovatie rekening houden met de bestaande perceptie bij consumenten en vooraf nadenken over methoden om dit te doorbreken of te omzeilen. In Kenniswijk zijn vooral individuele benaderingen (dus zonder gebruik van massacommunicatie) succesvol gebleken. Dit komt omdat je dan de werkelijke aandacht van de consumenten afdwingt. 23

13 24 3. Breedbandinfrastructuren voor consumenten in Kenniswijk 3.1 Resultaten In de beginperiode van de uitvoering van het Kenniswijk-project bleek al snel dat er bij het uitrollen van nieuwe, innovatieve breedbandinfrastructuren een grote terughoudendheid bestond onder traditionele infrastructuurpartijen. Het uiteenspatten van de internet-bel zorgde ervoor dat er vanaf dat moment niet tot nauwelijks meer werd geïnvesteerd in projecten die aan internet en innovatie waren gerelateerd. De infrastructuursubsidie die in het kader van Kenniswijk beschikbaar was gesteld, zorgde in deze tijd echter wel voor een aantal proefprojecten. Deze en alle andere breedband-projecten met betrekking tot Kenniswijk worden hier beschreven. Glasvezel: Woenselse Watermolen en Vonderkwartier KPN Telecom heeft in 2003 in het gebied Woenselse Watermolen en het Vonderkwartier (direct ten noorden van het centrum van Eindhoven) een project gerealiseerd waar 900 woningen voorzien werden van glasvezelaansluitingen. Hier betaalde men 84,- per maand voor een 10 Mbps internetverbinding. Men ontving als tegemoetkoming het eerste jaar 25,- per maand Kenniswijk-subsidie. Na afloop van het eerste jaar heeft KPN een permanente korting van 25,- verleend, waardoor de consument geen prijsverhoging kreeg. Toch is gebleken dat de prijs te hoog was om veel abonnementen te kunnen verkopen. Het aantal abonnees schommelde daardoor rond de 10% van het totaal aantal aansluitingen. Het project is niet verder uitgebreid. Glasvezel: Cederlaan en Vlinderbuurt Bredband Benelux, een volle dochter van het Zweedse bedrijf Bredbandsbolaget, is als één van de eerste partijen in Nederland in het voorjaar van 2000 gestart met de uitrol van glasvezel-breedbandaansluitingen naar de consument. Het doel was om deze massaal aan te sluiten. Hiervoor zijn in Amsterdam en in Eindhoven proefprojecten opgezet, die het bedrijf ervaring moesten geven met de uitrol van met name glasvezel in woonwijken. In Eindhoven is gekozen voor een appartementencomplex aan de Cederlaan (westelijk centrum van Eindhoven) en een aantal hoogbouwflats in de Vlinderbuurt (Eindhoven-oost), omdat deze relatief kostenefficiënt waren aan te sluiten. Door het gebrek aan investeerders zijn de activiteiten van Bredband Benelux in het najaar van 2001 gestaakt. Echter, de dienstverlening van Kenniswijk richting de proefprojecten aan de Cederlaan en Vlinderbuurt was net goed op gang gekomen. Kenniswijk besloot daarom gezamenlijk met woonstichting HHvL (de eigenaar van de woningen) en Simac (de partij die een deel van de aanleg had verzorgd) de dienstverlening in stand te houden, door de infrastructuur over te nemen van Bredband Benelux. In juli 2005 zijn deze kleine netwerken in het kader van de afronding van Kenniswijk verkocht aan Ons Net Eindhoven en opgenomen in diens Eindhovense netwerk (zie ook de projectbeschrijving van Tongelre, verderop in dit hoofdstuk). 25

14 26 1 Project Initiatiefnemer Startjaar Technologie Aansluitingen 4 Woenselse Watermolen/ Vonderkwartier Overzicht glasvezelaansluitingen Kenniswijk-gebied. Hieronder treft u een overzicht aan van de breedbandactiviteiten binnen Kenniswijk, op het gebied van glasvezel. KPN Telecom 2001 FttH Cederlaan 6 Bredband/Kenniswijk 2001 FttB 7 /EttH 70 3 Vlinderbuurt 8 Bredband/Kenniswijk 2001 FttH Lakerlopen Gemeente Eindhoven 2003 FttH Nuenen Ons Net Nuenen 2004 FttH Tongelre Ons Net Eindhoven 2004 FttH Getallen bij benadering per september Er is geen rapportageplicht van partijen naar Kenniswijk over de aantallen ontsloten woningen. 5. FttH = Fiber-to-the-Home 6. Het project aan de Cederlaan is inmiddels overgedragen aan Ons Net Eindhoven 7. FttB/EttH = Fiber-to-the-Building met Ethernet-to-the-Home 8. Het project in de Vlinderbuurt is inmiddels overgedragen aan Ons Net Eindhoven Glasvezel: Lakerlopen In het hart van de wijk Tongelre in Eindhoven is in 2003 een revitaliseringsproject gerealiseerd waarbij 166 nieuwbouwwoningen zijn opgeleverd. De gemeente Eindhoven had hierbij in een eerder stadium in het kader van haar beleidsnota Glasrijk Eindhoven besloten de aanleg van glasvezel naar deze 166 woningen te ondersteunen. Kenniswijk is betrokken geweest bij de advisering over met name de technische kant van de aanleg. Zij heeft na aanleg deze glasvezelinfrastructuur ook beheerd. Aan het einde van de Kenniswijk-periode had bijna 20% van de bewoners een breedbandglasvezelaansluiting genomen. Ook dit netwerk is overgedragen aan Ons Net en is opgenomen in diens Eindhovense netwerk (zie ook de projectbeschrijving van Tongelre, verderop in dit hoofdstuk) Glasvezel: Nuenen (Ons Net Nuenen) Al vanaf de toekenning van het project Kenniswijk aan Eindhoven, is Henri Smits van de woningbouwvereniging Helpt Elkander uit Nuenen als initiatiefnemer betrokken bij de plannen tot uitrol van glasvezelinfrastructuren in de Kenniswijk-regio. In 2002 heeft hij hierbij gekozen voor een coöperatief model. Bij een coöperatief model wordt de gebruiker van de infrastructuur óók eigenaar van de infrastructuur. Dit model was eerder ontwikkeld door Kees Rovers van het Nuenense bedrijf Close the Gap. Op verzoek van SRE heeft de minister van Economische Zaken in december 2003 besloten de Kenniswijk-regio uit te breiden met de gemeente Nuenen. Vrij snel hierna is de vraag naar breedbandaansluitingen in de gemeente Nuenen in kaart gebracht en is begonnen met de inschrijving van consumenten. Er is een coöperatieve vereniging opgericht: Ons Net. Dankzij intensieve lokale voorlichting, sterke community-vorming en een bijzonder aantrekkelijk aanbod (installatie en het eerste jaar snel internet voor 0,-) is maar liefst 97% van alle huishoudens uiteindelijk lid van deze vereniging geworden! Momenteel zijn alle meer dan woningen in Nuenen aangesloten, waarbij de aansluitingen van alle Ons Net-leden zijn geactiveerd. 27

15 28 Glasvezel: Tongelre (Ons Net Eindhoven) Na het succes van de infrastructuuruitrol in Nuenen is door Ons Net gekeken naar een mogelijk tweede gebied dat ontsloten kon worden. Er is gekozen voor Tongelre, een wijk in het oosten van Eindhoven. Belangrijke reden hierbij is geweest dat de Eindhovense woningbouwcorporaties, die mede-initiatiefnemers van het project waren, hier een groot deel van het huizenbezit hadden. Bovendien loopt de glasvezelhoofdverbinding tussen Eindhoven en Nuenen door Tongelre heen. Hierdoor was de aansluiting eenvoudiger te realiseren dan elders. Begin januari 2005 is hier gestart met de vraagbundeling volgens hetzelfde traject als eerder in Nuenen. Momenteel heeft ruim 80% van de bewoners ervoor gekozen lid te worden van Ons Net en zijn in totaal ongeveer woningen voorzien van glasvezel. Breedband via draadloze verbindingen Sinds enkele jaren heeft het gebruik van draadloze internetverbindingen een grote vlucht genomen. Door de introductie van goedkope WiFi-apparatuur is het nu ook voor consumenten mogelijk geworden thuis draadloos op internet te komen. Mede hierdoor ontstonden al snel kleine, veelal lokale WiFi-operators. In 2003 en 2004 zijn veel van deze kleine operators overgenomen door de bestaande vaste en mobiele operators, die daarmee een plek verworven in dit snelgroeiende infrastructuursegment. Hieronder beschrijven we de rol van draadloze ICT in Kenniswijk. 29

16 Als ik iets over internet wil weten dan vraag ik dat aan mijn moeder, die zegt dan, oh, laat mij maar even. Geweldig toch? Het is zeker niet altijd de jongere generatie die voorop loopt! 30 HotZone Eindhoven In aansluiting op de actualiteit heeft Kenniswijk in 2002 het initiatief genomen om een draadloze breedbandinfrastructuur naast de bestaande vaste breedbandverbindingen te realiseren. Een WiFi-netwerk met een groot dekkingsoppervlak kon met relatief weinig middelen worden opgezet. Dit netwerk kon vervolgens, net als de breedbandnetwerken aan de Cederlaan en in de Vlinderbuurt, gebruikt worden om experimenten op uit te voeren. Voor het tot stand komen van het netwerk is een samenwerkingsverband aangegaan met de WiFi-operator WinQ (inmiddels overgenomen door Enertel). WinQ heeft in 2003 de HotZone Eindhoven ontworpen, gebouwd en geëxploiteerd. Naast gebruik door WinQ-abonnees, konden consumenten op vele locaties in de binnenstad van Eindhoven WiFi-coupons (kaartjes met een code waarmee je een aantal uren lang toegang tot het netwerk hebt) verkrijgen (zie ook 5.1.2). UMTS-proef Eindhoven Kenniswijk heeft in 2003 meegewerkt aan een gebruikersproef van Vodafone waarbij voor het eerst diensten via UMTS werden getest. Hiervoor werd in Kenniswijk één van de eerste UMTS-basisstations van Nederland opgezet (zie ook 5.1.2). WiMaX Na de sterke opkomst van het gebruik van WiFi is sinds 2005 de volgende technologie klaar om als breedbandinfrastructuur gebruikt te gaan worden. WiMaX wordt door velen gezien als de opvolger van WiFi. Waar WiFi-signalen worden uitgewisseld in een vrij frequentiegebied, is door de regering voor WiMaX een beschermd frequentiegebied aangewezen waarvoor een operator een licentie moet hebben (vergelijkbare situatie als met UMTS). Hierdoor zijn de karakteristieken van de draadloze verbindingen beter te beheersen. Ook kan de reikwijdte van een WiMaX-cel van honderden meters tot 10 kilometer worden gevarieerd. De verwachting is dat WiMaX zeker in de beginperiode met name in de commerciële sector zal worden afgenomen. Het is goedkoper te realiseren dan vaste infrastructuur, maar biedt toch een hoge breedbandigheid. Enertel is één van de twee licentiehouders in Nederland van het WiMaX-spectrum. Momenteel leveren zij WiMaX-dekking in onder meer het Eindhovense deel van het Kenniswijk-gebied. Helaas was de consumentenapparatuur in september 2005 nog niet beschikbaar, waardoor geen Kenniswijk-proef meer heeft kunnen plaatsvinden. De tweede licentiehouder is Versatel, maar zij heeft tot nu toe haar plannen met WiMax nog niet bekend gemaakt. 31

17 Leerervaringen Bij alle infrastructuurprojecten die in Kenniswijk zijn uitgevoerd heeft ook Kenniswijk BV leerervaringen opgedaan. Deels vanaf de zijlijn, deels als direct betrokkene in het project. Een aantal van deze ervaringen zijn specifiek voor glasvezelprojecten en vindt u terug in hoofdstuk 5.2. De belangrijkste ervaringen die technologie-onafhankelijk zijn, vindt u hieronder Scheiding tussen diensten en netwerk Kenniswijk BV heeft de stellige overtuiging dat het voor het succes van nieuwe infrastructuren essentieel is dat er een scheiding kan worden aangebracht tussen de partij die het netwerk exploiteert en de partijen die er diensten op aanbieden. We spreken dan van een open netwerk, waarbij de netwerkbeheerder het netwerk tegen gelijke voorwaarden openstelt voor elke dienstaanbieder die er op wil. Dit betekent dat een gezin met een glasvezelaansluiting moet kunnen kiezen uit alle mogelijke internetproviders en alle mogelijke abonnementen. Op die manier is eerlijke concurrentie mogelijk en heeft de consument optimale keuzevrijheid. Om te ervaren wat dit in de praktijk betekent, heeft Kenniswijk BV in één van haar proeftuinen (Cederlaan) een experiment gestart, waarbij de scheiding tussen netwerk en diensten is gerealiseerd. Technisch gezien is het experiment geslaagd; het netwerk bleek met de nieuwe apparatuur vlekkeloos te werken. In de praktijk had Kenniswijk het experiment echter willen uitbreiden met drie afzonderlijke dienstaanbieders, die elk vrije toegang tot het netwerk zouden krijgen. Daarbij zou de consument via een online systeem op elk gewenst moment met een druk op de knop van provider en zelfs van abonnement moeten kunnen wisselen. De complexiteit hiervan echter is enorm. Met welke partij gaat de consument een contractrelatie aan? Wat gebeurt er met adressen als de gebruiker van provider wisselt? Hoe wordt de facturering gerealiseerd? Wat voor juridische en organisatorische problemen kom je tegen? Kan het netwerk inderdaad met meerdere diensten overweg die technisch anders zijn? Is is het mogelijk strikt onderscheid te maken tussen deze diensten? Het bleek dat deze vraagstukken dermate complex zijn, dat er voor het einde van het Kenniswijk-project geen test meer kon worden ingericht om deze vragen te beantwoorden. Wij adviseren ten stelligste om dit experiment op korte termijn alsnog uit te voeren. Een idee is om dit in het kader van Connecting the Dots te doen Doorbraken De glasvezelprojecten in Kenniswijk met name die van Ons Net hebben een doorbraakfunctie gehad in Nederland. De gevestigde orde kan niet meer om glasvezel heen. Steeds meer potentiële dienstaanbieders zien een nieuwe markt. De eerste bank is als mede-financier in een glasvezelproject gestapt en de toon is gezet voor glasvezelmodellen waarbij return-on-investment niet meer de boventoon voert. Een goed voorbeeld hiervan is de gemeente Amsterdam. Zij ziet breedband als een fundamentele basis voor de ontwikkeling van haar bewoners. Een ander feit dat voor doorbraken kan zorgen is de constatering dat kosten voor aanleg van glasvezel aanzienlijk aan het dalen zijn. De gemiddelde aansluitkosten van glasvezel naar een woning zijn in de periode gedaald van ca ,- naar minder dan 1.100,-! Het is de verwachting dat nieuwe aansluittechnieken en grootschaligheid deze kosten nog veel verder gaan terugdringen. Hierdoor kan met steeds minder risico voor glasvezelaanleg worden gekozen. Een kleine pas op de plaats moet echter gemaakt worden. Alle projecten zijn tot nu toe pilots. Verstorende factoren als subsidies, garantstellingen, ontheffingen, faciliteiten en andere vormen van steun spelen in deze pilots een belangrijke rol. Dat maakt het moeilijk om helder te krijgen wat werkende businessmodellen en de èchte beslisfactoren zijn bij de aanleg van nieuwe infrastructuren als er puur naar marktwerking wordt gekeken. 33

18 4. 34 Consumenten in Kenniswijk 4.1 Resultaten Elders in deze uitgave heeft u al kunnen lezen dat consumenten (al dan niet Kenniswijk-bewoners) op allerlei manieren in aanraking zijn gekomen met het project Kenniswijk. In dit hoofdstuk geven we u graag een indruk van concrete aantallen. Wie is de consument in Kenniswijk? De samenstelling van de bevolking van het Kenniswijk-gebied is in sociaaldemografisch opzicht (leeftijdsopbouw, etnische samenstelling, inkomen, opleidingsniveau, etc), vergelijkbaar met een dwarsdoorsnede van de bevolking van heel Nederland. Dit is vooral van belang voor de kwaliteit van de onderzoeken binnen Kenniswijk. Men kan nu op een betrouwbare manier voorspellingen doen over wat de resultaten van het experiment Kenniswijk betekenen voor de rest van Nederland. Belangrijke sociaaldemografische gegevens van de Nederlandse bevolking zijn gekoppeld aan postcodes en daarom is de selectie van Kenniswijk-huishoudens dan ook verricht op basis van postcodegebieden. Zo is een gebied ontstaan dat een deel van Eindhoven en een deel van Helmond beslaat. In 2003 is het dorp Nuenen toegevoegd. Het gebied omvat ca huishoudens met in totaal zo n bewoners. Het Kenniswijk-gebied Communicatiemiddelen in Kenniswijk Kenniswijk BV heeft een groot aantal middelen opgezet en ingezet om de contacten met haar bewoner op te bouwen en te onderhouden: Kenniswijkhoeken, nieuwsbrieven, een website, het Kenniswijk Bezoekerscentrum, Kenniswijk Computerwijs cursussen, de gratis helpdesk 0800-kenniswijk, de Kenniswijk Consumentenraad en allerlei testpanels en onderzoeksfaciliteiten. Eerst geven we u een indruk door middel van concrete getallen. Daarna, in hoofdstuk 4.2, laten we in vogelvlucht de meest relevante ervaringen van de bewoners van Kenniswijk met de verschillende communicatiemiddelen de revue passeren. 35

19 beantwoorde vragen Kenniswijk Bezoekerscentrum Het Kenniswijk Bezoekerscentrum was gevestigd aan het 18 Septemberplein nummer 17 en omvatte een surfruimte met 24 razendsnelle pc s, een demonstratieruimte met een 20-tal pc s en een groot scherm met beamer, en een filmruimte waar videoboodschappen opgenomen konden worden. Het was op vrijdag en sinds begin 2005 ook op zaterdag voor inlopend publiek geopend, en was verder toegankelijk voor groepen op afspraak. Start: 27 juni 2003 Totaal aantal bezoekers: ca Totaal aantal groepen: ca. 100 Grootste aantal bezoekers op één dag: 147 Nieuwsbrief Consumenten Start: juli 2003 Aantal verstuurd: 29 Maximum aantal abonnees: Gemiddeld aantal abonnees: ca Start: eind 2001 (initiële site), eind 2003 (portal), begin 2005 (huidige site) Totaal aantal bezoekers: (gemeten vanaf december 2003) Gemiddeld aantal bezoekers per maand: ca (2004), ca (2005) Best bezochte dag: 29 juli 2005 (927 bezoekers) Meeste pagina s geraadpleegd: 7 juli 2005 (23.817) Consumentenonderzoeken Eerste onderzoek: december 2002 (e-campus) Totaal aantal deelnemers aan onderzoeken: ca (verdeeld over zo n 80 onderzoeken) Grootste aantal deelnemers aan één onderzoek: (nulmeting Tongelre) 0800-kenniswijk Start: Totaal aantal uren actief: uur ( minuten) Totaal aantal beantwoorde vragen: ca De drukste dag was een dag waarin aangekondigd werd dat er glas gelegd zou gaan worden binnen afzienbare tijd. Op deze dag kwamen er meer dan 100 telefoontjes binnen! Leuke vragen aan 0800-Kenniswijk Zoals bij elke helpdesk werden ook bij 0800-kenniswijk in de afgelopen 5 jaar bijzondere vragen en problemen beantwoord, zoals: U bent toch van Kenniswijk? Kunt u dan bij mij vandaag nog de glasvezel komen aanleggen? Kunt u voor mij het internet aanzetten want met bellen lukt het niet meer Hoe breekbaar is dat glas? 37

20 Leerervaringen Consumenten - en dan met name de Kenniswijk-bewoners - zijn samen met de diensten en infrastructuur dé pijlers geweest waar het Kenniswijk-project op heeft gesteund. Iedereen had toegang tot een brede scala aan faciliteiten en diensten. Het overgrote deel van de Kenniswijk-bevolking is in de afgelopen vijf jaar dan ook op één of andere manier wel met Kenniswijk bezig geweest. In dit hoofdstuk staan de leerervaringen van de consument dan ook centraal. Kenniswijkhoeken Op laagdrempelige locaties in de wijk (wijkgebouwen, bibliotheken) kon men gratis gebruik maken van computers en internet, wanneer gewenst bijgestaan door vrijwilligers. Dit waren de zogenaamde Kenniswijkhoeken. In totaal zijn er elf Kenniswijk-hoeken opgestart, waarvan zes in Helmond en vijf in Eindhoven. Deze liepen in grootte uiteen van twee tot 10 pc s. Iedere Kenniswijkhoek had minimaal één vrijwilliger. Het openen van Kenniswijkhoeken is een manier geweest om bewoners die nog niet vertrouwd waren met computers en internet op een plezierige en leerzame manier bij Kenniswijk te betrekken. Hoe enthousiaster de vrijwilligers, hoe succesvoller de Kenniswijkhoek. In een Kenniswijkhoek kon een bezoeker uiteraard zelf achter de pc experimenteren. In sommige hoeken is door vrijwilligers echter ook op eigen initiatief begonnen met het geven van cursussen en voorlichting. Dit gebeurde vaak op basis van het door Kenniswijk BV ontwikkelde cursusmateriaal. Zo werden onder meer cursussen omgaan met de computer en computerles voor ouderen gegeven. Het effect van een Kenniswijkhoek bleek vooral af te hangen van de hoeveelheid tijd die de vrijwilligers voor de cursisten beschikbaar hadden en het enthousiasme waarmee zij de cursisten hebben begeleid. Daarmee samenhangend hadden de meeste vrijwilligers ook nog andere taken in de locatie waar de Kenniswijkhoek was gevestigd. Daardoor konden zij soms niet al te veel tijd aan bezoekers besteden. Ook was de Kenniswijkhoek zelf afhankelijk van de (soms beperkte) openingstijden van de locatie waarin ze was ondergebracht. Hoewel de toegang tot een Kenniswijkhoek laagdrempelig was, bleek het voor veel mensen nog een schande te zijn om toe te moeten geven dat zij geen verstand hebben van computers. De uitdaging voor de Kenniswijkhoek-beheerders was om door deze barrière heen te breken. Daar is een behoorlijke inzet voor nodig geweest, maar heeft wel vaak succes gehad. In 2004 is de inzet van de 11 Kenniswijkhoeken geëvalueerd. Hieruit bleek onder meer dat vele hoeken waren uitgegroeid tot internetcafé-achtige omgevingen, waarbij de bezoekers vooral jongeren en al computervaardige mensen waren. De werkelijke doelgroep werd hierdoor te weinig aangesproken. De vrijblijvendheid van het werken met vrijwilligers en ook het gebrek aan concrete interesse bij de consumenten speelde daarbij een grote rol. Om de situatie echt te verbeteren, moest er veel meer tijd en moeite gestoken worden in de begeleiding van vrijwilligers, het opstellen van programma s, de samenwerking tussen de Kenniswijkhoeken en de technische operatie. Gezien de beschikbare tijd en middelen bleek het onhaalbaar de situatie voor alle 11 Kenniswijkhoeken te verbeteren. Daarom is besloten om de activiteiten voor de minst effectieve Kenniswijkhoeken (te klein, weinig bezoekers, minimale openingstijden) stop te zetten en de vier meest 39

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg November 2014 FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg ALGEMENE VRAGEN Wat is breedband? Breedband is de verzamelnaam voor snelle infrastructuur die het mogelijk maakt aan te sluiten op het internet (wereldwijde

Nadere informatie

Raadsvragenuan het raadslid de heer M. Houben inzake breedbandontwikkelingen

Raadsvragenuan het raadslid de heer M. Houben inzake breedbandontwikkelingen gemeente Eindhoven Dienst Stedelijke ontwikkeling en Beheer Raadsnummer 07. R2082. OOI Inboeknummer o7bstoo733 Beslisdatum B%W aq april 2007 Dossiernummer 7I7.I53 Raadsvragenuan het raadslid de heer M.

Nadere informatie

Aan de leden van Provinciale Staten. Nr.: 2003-20.133/47/A.20, EZ Groningen, 20 november 2003

Aan de leden van Provinciale Staten. Nr.: 2003-20.133/47/A.20, EZ Groningen, 20 november 2003 Aan de leden van Provinciale Staten Nr.: 2003-20.133/47/A.20, EZ Groningen, 20 november 2003 Behandeld door : Schouwstra, P. Telefoonnummer : (050) 3164080 Antwoord op : Bijlage : Onderwerp : digitale

Nadere informatie

Glasvezel voor allemaal!

Glasvezel voor allemaal! Glasvezel voor allemaal! Agenda Aanpak Cranendonck//Net Organisatie Waar staan we nu? Vervolgstappen Vragenronde Een andere aanpak We willen iedereen de kans bieden ook kleine bedrijven! Aanbod: U krijgt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 311 Zelfstandig ondernemerschap Nr. 20 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Aansluiten! 5 april 2013. Wat willen bewoners? Hoe kunnen actieve burgers ondersteund worden?

Aansluiten! 5 april 2013. Wat willen bewoners? Hoe kunnen actieve burgers ondersteund worden? Aansluiten! 5 april 2013 Wat willen bewoners? Hoe kunnen actieve burgers ondersteund worden? Wie zijn wij Initiatiefgroep Glasvezel Buitengebied Putten -Totaal 9 personen, inclusief ambtenaar gemeente

Nadere informatie

Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis

Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis Programma voor alleenstaande ouderen met een beperking om hen langer zelfstandig te kunnen laten wonen, zonder verlies van kwaliteit van leven. Oproep tot het indienen

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Fiberforus. Inleiding

Fiberforus. Inleiding Fiberforus Fiberforus staat voor de bouw van 100% customer owned netwerken, welke niet verkocht kunnen worden aan derden, zowel op de passieve als ook de actieve laag, waardoor de eindgebruikers volledige

Nadere informatie

De 7 valkuilen voor ondernemers bij crowdfunding. Whitepaper 7 Valkuilen voor ondernemers bij Crowdfunding

De 7 valkuilen voor ondernemers bij crowdfunding. Whitepaper 7 Valkuilen voor ondernemers bij Crowdfunding De 7 valkuilen voor ondernemers bij crowdfunding Whitepaper 7 Valkuilen voor ondernemers bij Crowdfunding Indeling Bezig met het opstarten van een bedrijf? Of wilt u juist de volgende stap zetten met uw

Nadere informatie

Notitie Bevindingen na afloop van het beoordelingsproces

Notitie Bevindingen na afloop van het beoordelingsproces Notitie Bevindingen na afloop van het beoordelingsproces Geschreven door de commissie ICT doorbraak De zorg ontzorgd met ICT bestaande uit: Rien Meijerink (voorzitter), Claus Verbrugge, Jan Romme, Hans

Nadere informatie

Tenders Flexibele subsidies 2015: Nieuwe Vrijwilligersorganisaties

Tenders Flexibele subsidies 2015: Nieuwe Vrijwilligersorganisaties Tenders Flexibele subsidies 2015: Tender 4 Flexibele subsidies 2015 - Tender 4 U bent een nieuwe stichting of vereniging die (nog) geen beroep gedaan heeft op, of nog niet in aanmerking kan komen voor,

Nadere informatie

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Behandeld door : Schouwstra, P. Telefoonnummer : (050) 3164080 Antwoord op : uw vragen over

Nadere informatie

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL!

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! Aanleiding Het Vervangingsfonds voert regelmatig grootschalige projecten of programma s uit om een extra impuls te geven aan de aanpak van het ziekteverzuim in

Nadere informatie

Stand van zaken in Nederland

Stand van zaken in Nederland 32637 Bedrijfslevenbeleid 24095 Frequentiebeleid Nr. 97 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 16 december 2013 Naar aanleiding

Nadere informatie

Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014

Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014 Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014 Afgelopen jaar bent u geïnformeerd over de mogelijkheden voor aanleg van glasvezel in de buitengebieden van de gemeenten Ommen en Hardenberg. In de tweede

Nadere informatie

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27 Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden provinsje fryslân provincie fryslân b postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25

Nadere informatie

Ricardo Krikke. Agenda. Wat is Kenniswijk? Ontwikkelingen in Internet. De rol van Kenniswijk hierin. Welke mogelijkheden biedt het u?

Ricardo Krikke. Agenda. Wat is Kenniswijk? Ontwikkelingen in Internet. De rol van Kenniswijk hierin. Welke mogelijkheden biedt het u? Ricardo Krikke Agenda Wat is Kenniswijk? Ontwikkelingen in Internet De rol van Kenniswijk hierin Welke mogelijkheden biedt het u? Wat is Kenniswijk Project van overheid Missie: realiseren van consumentenmarkt

Nadere informatie

nummer 23 van 2005 Vaststelling Beleidsregels bij het Kader voor projectontwikkeling kijk

nummer 23 van 2005 Vaststelling Beleidsregels bij het Kader voor projectontwikkeling kijk nummer 23 van 2005 Vaststelling Beleidsregels bij het Kader voor projectontwikkeling ICT in Drenthe: een economische kijk Besluit van gedeputeerde staten van Drenthe van 22 februari 2005, kenmerk 5.3/2005001126,

Nadere informatie

TOELICHTING SUBSIDIEREGELING CONSORTIA VOOR VERDUURZAMEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD GRONINGEN, FRIESLAND EN DRENTHE

TOELICHTING SUBSIDIEREGELING CONSORTIA VOOR VERDUURZAMEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD GRONINGEN, FRIESLAND EN DRENTHE TOELICHTING SUBSIDIEREGELING CONSORTIA VOOR VERDUURZAMEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD GRONINGEN, FRIESLAND EN DRENTHE Datum: 24 mei 2011 1. Waarom subsidie voor consortia? De 3 noordelijke provincies willen

Nadere informatie

Dienst Concernsiaf. gemeente Eindhoven. Toelichtingbehorende bij de 6 wijziging uan de Concernbegroting voor het. dienstj aar aoo6.

Dienst Concernsiaf. gemeente Eindhoven. Toelichtingbehorende bij de 6 wijziging uan de Concernbegroting voor het. dienstj aar aoo6. I de tussentijdse evaluatie van het experiment Kenniswijk dat de regio Eindhoven zich sterk (f "- I gemeente Eindhoven Beleidswijziging: nee Nadere informatie te verkrijgen bij: R.J. Elbrink Telefoon 238

Nadere informatie

Hoe wordt KPN Top of Mind bij jonge mensen die gaan verhuizen?

Hoe wordt KPN Top of Mind bij jonge mensen die gaan verhuizen? Hoe wordt KPN Top of Mind bij jonge mensen die gaan verhuizen? Prijzengeld: 5000,- Deadline: 21 februari 2010 Introductie KPN is de toonaangevende leverancier van telecommunicatie- en ICT-diensten in Nederland

Nadere informatie

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 accepteren en adapteren nieuwe diensten en technologieën steeds sneller. Zij zien vooral veel in het gebruik van een zelfscankassa, Click

Nadere informatie

Vragen 4 e informatieavond Breedband Beemster

Vragen 4 e informatieavond Breedband Beemster Vragen 4 e informatieavond Breedband Beemster 1. Waarom komen er niet meteen meerdere providers op het netwerk? Breedband Beemster wil zoveel mogelijk providers op het netwerk, maar wel op een keuzestress

Nadere informatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie Een nieuw Fries programma voor innovatie Om innovatie in Fryslân een impuls te geven hebben de en de Europese Commissie het Regionaal Innovatie Programma Fryslân (RIPF) opgezet. Dit programma wil de in

Nadere informatie

1. Wie zijn wij? 2. Waarom zijn we hier? 3. Hoe werkt onze oplossing en wat bieden we aan? 4. Wat is er nodig om van start te kunnen gaan? 5.

1. Wie zijn wij? 2. Waarom zijn we hier? 3. Hoe werkt onze oplossing en wat bieden we aan? 4. Wat is er nodig om van start te kunnen gaan? 5. alles is bereikbaar 1. Wie zijn wij? 2. Waarom zijn we hier? 3. Hoe werkt onze oplossing en wat bieden we aan? 4. Wat is er nodig om van start te kunnen gaan? 5. Wat is de planning? 6. Vragen Wie is Greenet?

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard!

Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard! > www.vrom.nl Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard! 2e Tender Waddenfonds 8 september tot en met 17 oktober 2008 Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard! 2e Tender

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort Collegevoorstel Sector : SOB Reg.nr. : 4540609 Opsteller : J.C. Engels Telefoon : (033) 469 42 99 User-id : ENGH Onderw erp Indiening Europese subsidieaanvraag FI-PPP Media in the City Voorstel: 1. De

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet plannen voor ondersteuning 4 3. Plannen voor verminderen huishoudelijk restafval 5 3.1 Eisen

Nadere informatie

Breedband in Overijssel

Breedband in Overijssel Breedband in Overijssel Aanleiding project (I) Breedband van strategisch belang voor provincie Vraag naar bandbreedte neemt exponentieel toe (30-40% / jaar). Randvoorwaarde voor aantrekkelijk vestigingsklimaat

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor scheiding kunststof verpakkingsafval van huishoudens

Extra impuls gemeenten voor scheiding kunststof verpakkingsafval van huishoudens Extra impuls gemeenten voor scheiding kunststof verpakkingsafval van huishoudens Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet 4 3. Voorwaarden en procedure 5 3.1 Eisen aan de projecten 5 3.2 Indienen van projecten 6

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Besluit Subsidieprogramma walstroom zeehavens

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Besluit Subsidieprogramma walstroom zeehavens STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 14026 13 september 2010 Besluit Subsidieprogramma walstroom zeehavens 3 september 2010 Nr. CEND/HDJZ-2010/1274 SCH Gelet

Nadere informatie

1. Wie zijn wij? 2. Waarom zijn we hier? 3. Hoe werkt onze oplossing en wat bieden we aan? 4. Wat is er nodig om van start te kunnen gaan? 5.

1. Wie zijn wij? 2. Waarom zijn we hier? 3. Hoe werkt onze oplossing en wat bieden we aan? 4. Wat is er nodig om van start te kunnen gaan? 5. alles is bereikbaar 1. Wie zijn wij? 2. Waarom zijn we hier? 3. Hoe werkt onze oplossing en wat bieden we aan? 4. Wat is er nodig om van start te kunnen gaan? 5. Wat is de planning? 6. Vragen Wie is Greenet?

Nadere informatie

Ecological Management Foundation

Ecological Management Foundation Ecological Management Foundation Beleidsplan Frederik Claasen In opdracht van Bestuur EMF December 2013 Projectnummer 2047 Ecological Management Foundation C/o Aidenvironment Barentszplein 7 1013 JN Amsterdam

Nadere informatie

Reglement Stimuleringsregeling MediaMosa 2011:

Reglement Stimuleringsregeling MediaMosa 2011: Reglement Stimuleringsregeling MediaMosa 2011: Versie 1.0 Datum 29 maart 2011 SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Het SURFnet/ Kennisnet Innovatieprogramma wordt financieel mogelijk gemaakt door het Ministerie

Nadere informatie

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010 januari 2010 Pagina: 2 Missie Het Medisch Applicatie Centrum (MAC) is een onafhankelijk Midden Brabants samenwerkingsverband van gezondheidszorginstellingen, verzekeraars, kennisinstellingen en bedrijven

Nadere informatie

Eerste voorstel businessmodel eid Stelsel

Eerste voorstel businessmodel eid Stelsel Contactpersoon Nicole Damen T 06 46 87 92 55 nicole.damen@logius.nl Eerste voorstel businessmodel eid Stelsel Aantal pagina's 5 Onderwerp Status Eerste voorstel businessmodel eid Stelsel Ter informatie

Nadere informatie

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries Naam: Cursus: Coördinator: Docent: Patrick Venendaal 1553805 Entrepreneurship Creative Industries Aljan de boer Mark Nutzel Inhoudsopgave Het idee... 3 De doelgroep... 3 Introductie... 3 Wat wordt er getest...

Nadere informatie

Eindejaars-offensief, nu exclusief bij KPN. Bespaar tijdelijk tot 875,- extra op Zakelijk Glas Bedrijventerreinen

Eindejaars-offensief, nu exclusief bij KPN. Bespaar tijdelijk tot 875,- extra op Zakelijk Glas Bedrijventerreinen Eindejaars-offensief, nu exclusief bij KPN Bespaar tijdelijk tot 875,- extra op Zakelijk Glas Bedrijventerreinen 0 Eindejaars-offensief, nu exclusief bij KPN Bespaar tijdelijk tot 875,- op Zakelijk Glas

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Deelregeling Jij maakt het mee Fonds voor Cultuurparticipatie 2013 2016

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Deelregeling Jij maakt het mee Fonds voor Cultuurparticipatie 2013 2016 STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 29620 21 oktober 2013 Deelregeling Jij maakt het mee Fonds voor Cultuurparticipatie 2013 2016 10 oktober 2013 Het bestuur

Nadere informatie

Betreft: Verzoek tot Offerte AmersfoortBreed Cultuureducatie / Website Scholen in de Kunst Datum: 10 oktober 2011

Betreft: Verzoek tot Offerte AmersfoortBreed Cultuureducatie / Website Scholen in de Kunst Datum: 10 oktober 2011 Betreft: Verzoek tot Offerte AmersfoortBreed Cultuureducatie / Website Scholen in de Kunst Datum: 10 oktober 2011 Geachte heer, mevrouw, Gemeente Amersfoort is in 2010 gestart met het project AmersfoortBreed.

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Projectgroep Gemeentesupport

Projectgroep Gemeentesupport Projectgroep Gemeentesupport Samenwerking tussen Stedenlink en het esociety Platform Nederland Dick van Schooneveld, voorzitter Slimme Steden, verhalen uit de praktijk Amsterdam, 6 februari 2013 Waar loopt

Nadere informatie

Doel van deze brief: Verstrekken lening aan 7 initiatieven aanleg breedbandinfrastructuur

Doel van deze brief: Verstrekken lening aan 7 initiatieven aanleg breedbandinfrastructuur STATENBRIEF Onderwerp: Projectvoorstellen Digitale bereikbaarheid 2013 ronde 2 Doel van deze brief: Verstrekken lening aan 7 initiatieven aanleg breedbandinfrastructuur Het college van Gedeputeerde Staten

Nadere informatie

Inhoud. 1. Wie is Greenet? 2. Wat is een vast-draadloos netwerk? 3. Pilot Sluis. 4. Aanbod en next steps. 5. Vragen

Inhoud. 1. Wie is Greenet? 2. Wat is een vast-draadloos netwerk? 3. Pilot Sluis. 4. Aanbod en next steps. 5. Vragen Sluis 15-02-2016 Inhoud 1. Wie is Greenet? 2. Wat is een vast-draadloos netwerk? 3. Pilot Sluis 4. Aanbod en next steps 5. Vragen Wie is Greenet? Greenet levert breedband internet in de buitengebieden

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 2.0

Projectplan MKB Roadmaps 2.0 Projectplan MKB Roadmaps 2.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. De eerste

Nadere informatie

Breedband in Gelderland

Breedband in Gelderland Breedband in Gelderland Symposium breedband innovatie NGS Euregio 6 maart 2014 Martijn Bruil, projectleider breedband Provincie Gelderland Aanleiding Coalitie-akkoord: verdere uitrol breedband en inzet

Nadere informatie

Verslag van de verschillende vragen en antwoorden tussen UPC en COAX NL.

Verslag van de verschillende vragen en antwoorden tussen UPC en COAX NL. Verslag van de verschillende vragen en antwoorden tussen UPC en COAX NL. In de afgelopen periode zijn er verschillende vragen bij COAX NL gekomen omtrent een aantal zaken bij UPC. Hierbij een korte samenvatting

Nadere informatie

Westerveld op Glas 10 maart 2015

Westerveld op Glas 10 maart 2015 WELKOM Welkom bij de presentatie van Westerveld op Glas 10 maart 2015 Sneller internet ook in Vledderveen 1. Opening Programma 1. Opening / Voorstellen 2. Waar staan we vandaag 3. Breedband nut en noodzaak

Nadere informatie

Leerproces naar Prettig wonen

Leerproces naar Prettig wonen Leerproces naar Prettig wonen EuroCloud NL Awards 2013 Datum: woensdag 11 oktober 2013 Door: Eurocom, Martijn Schuurmans Stadlander, Jenneke van Campenhout Waarom? Leefbare wijken en buurten creëren: Toename

Nadere informatie

Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik

Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Glasvezel: voor hele gemeenschap, ook in buitengebieden en bedrijventerreinen Open structuur:

Nadere informatie

gemeente Eindhoven InititiatiefvoorstelInvoeren digitaal werken door gemeenteraad en raadscommissies

gemeente Eindhoven InititiatiefvoorstelInvoeren digitaal werken door gemeenteraad en raadscommissies gemeente Eindhoven Raadsnummer 12R4698 Inboeknummer Dossiernummer InititiatiefvoorstelInvoeren digitaal werken door gemeenteraad en raadscommissies Inleiding In de gemeenteraad en raadscommissies wordt

Nadere informatie

SUBSIDIEREGELING THE HAGUE SECURITY DELTA (HSD) STIMULERINGSFONDS DEN HAAG 2014

SUBSIDIEREGELING THE HAGUE SECURITY DELTA (HSD) STIMULERINGSFONDS DEN HAAG 2014 Gemeente Den Haag Ons kenmerk DSO/2014.542 RIS 274416 SUBSIDIEREGELING THE HAGUE SECURITY DELTA (HSD) STIMULERINGSFONDS DEN HAAG 2014 HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, Besluit: I. Vast te stellen

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

Raadsvoorstel Agendanr. :

Raadsvoorstel Agendanr. : Raadsvoorstel Agendanr. : Reg.nr. : 3171241 B&W verg. : 3 december 2013 Commissie : Onderwerp: WiFi (heraanbieding nav commissie FES) Cie_verg. : 25 november 2013 Raadsverg. : 10 december 2013 FES 1) Status

Nadere informatie

Even voorstellen: Breedband Beemster. Ruim 50 Ambassadeurs!

Even voorstellen: Breedband Beemster. Ruim 50 Ambassadeurs! Powered by Agenda Even voorstellen Doelstelling Breedband Beemster Waarom glasvezel? Maatschappelijke thema s zorgen -wonen werken leren ontspannen Vergelijk netwerken Aanbod / wat krijg ik en wat kost

Nadere informatie

Informatieavond Glasvezel 1 mei 2014 GLASVEZEL IN DE 4 DOARPEN EN HIDAARD

Informatieavond Glasvezel 1 mei 2014 GLASVEZEL IN DE 4 DOARPEN EN HIDAARD Informatieavond Glasvezel 1 mei 2014 GLASVEZEL IN DE 4 DOARPEN EN HIDAARD Werkgroep glasvezel Werkgroep ingesteld door dorpsbelang De Fjouwer Doarpen en dorpsbelang Hidaard Sjoukje Bijlsma (Hidaard) Joram

Nadere informatie

Nieuwe strategie dienstverlening De Reis van de Eindhovense inwoner en ondernemer. Presentatie Commissie A-avond 8 september 2015

Nieuwe strategie dienstverlening De Reis van de Eindhovense inwoner en ondernemer. Presentatie Commissie A-avond 8 september 2015 Nieuwe strategie dienstverlening De Reis van de Eindhovense inwoner en ondernemer Presentatie Commissie A-avond 8 september 2015 Hoe doen we het nu? 2 14 040 Eindhovenaar 3 Waarom een nieuwe strategie?

Nadere informatie

Breedband Provincie Drenthe

Breedband Provincie Drenthe Hoogwaardig breedband op het Drentse platteland Samen maken we het mogelijk! Breedband Provincie Drenthe Jan Hut 06-53235426 Even voorstellen Jan Hut 59 jaar; Woont in Visvliet 25 jaar bij PTT Telecommunicatie;

Nadere informatie

3. Uitvoeren en een verslag van voorlichtings- en communicatieactiviteiten (activiteit F)

3. Uitvoeren en een verslag van voorlichtings- en communicatieactiviteiten (activiteit F) 3. Uitvoeren en een verslag van voorlichtings- en communicatieactiviteiten (activiteit F) Portal IK WIL...Doen wat nodig is! Het HR-instrumentarium dat in het kader van de pilots is verzameld heeft een

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Embargo tot 14 mei 13.30 uur

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Embargo tot 14 mei 13.30 uur Embargo tot 14 mei 13.30 uur Onderwerp Subsidie ROC Nijmegen voor het project Kamers met Kansen Programma / Programmanummer Zorg & Welzijn / 1051 BW-nummer Portefeuillehouder B. Frings Samenvatting Kamers

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

Welkom. Informatie avond over Breedband in het hele Land van Cuijk. # Voor alle kernen, bedrijventerreinen en buitengebieden

Welkom. Informatie avond over Breedband in het hele Land van Cuijk. # Voor alle kernen, bedrijventerreinen en buitengebieden Welkom Informatie avond over Breedband in het hele Land van Cuijk Met de hele familie tegelijk online Aanleiding Strategische visie Een toekomstvast en open breedbandnetwerk tot in de haarvaten van de

Nadere informatie

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN WHITEPAPER HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN..HET EFFECT VAN VREEMDE OGEN.. Copyright 2014 OPDIC W www.implementatie-erp.nl E info@implementatie-erp.nl Hoe de kans op een succesvolle

Nadere informatie

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management Beschrijving van de leeractiviteit Voor de volgende opdracht zullen de studenten plannen* hoe ze gedurende een week ijs gaan

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 23199 21 december 2011 Regeling van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 13 december 2011, nr.

Nadere informatie

De vijf. belangrijkste. ondernemersvragen. over websites...

De vijf. belangrijkste. ondernemersvragen. over websites... De vijf belangrijkste ondernemersvragen over websites... ...en de antwoorden van VVBS. VVBS Webservices behoort tot de nieuwste generatie webbouwers. Ingewikkeld doen over websites staat niet in ons woordenboek.

Nadere informatie

ons kenmerk ECFD/U201500493 Lbr. 15/039

ons kenmerk ECFD/U201500493 Lbr. 15/039 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Green Deal "Openbaar Toegankelijke Elektrische Laadinfrastructuur uw kenmerk ons kenmerk ECFD/U201500493 Lbr.

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 3.0

Projectplan MKB Roadmaps 3.0 Projectplan MKB Roadmaps 3.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. Wegens succes

Nadere informatie

VAN PLAN NAAR PROJECT

VAN PLAN NAAR PROJECT 2 van plan naar project VAN PLAN NAAR PROJECT FASE 1 ORIENTATIE FASE 2 CONCRETISERING FASE 3 SUBSIDIE- project leider projectleider Kansen onderzoeken 1.1 projectleider Projectplan uitwerken 2.1 projectleider

Nadere informatie

Gelet op artikel 3, van de Algemene subsidieverordening gemeente Haarlem,

Gelet op artikel 3, van de Algemene subsidieverordening gemeente Haarlem, Uitvoeringsregeling Subsidiëring innovatieve projecten algemene voorzieningen en integratie algemene voorzieningen met specialistisch aanbod ingaande 1 april 2015 Het college van Burgemeester en Wethouders

Nadere informatie

Welkom op de informatiebijeenkomst. glasvezel op bedrijvenpark Haansberg. Maandag 23 november 2015

Welkom op de informatiebijeenkomst. glasvezel op bedrijvenpark Haansberg. Maandag 23 november 2015 Welkom op de informatiebijeenkomst glasvezel op bedrijvenpark Haansberg Maandag 23 november 2015 Agenda Welkomstwoord Bert Wagemakers Introductie Wethouder Rolph Dols Aanleiding Bert Wagemakers Glasvezelnetwerk

Nadere informatie

Met glasvezel klaar voor de toekomst. Bedrijvenpark Oostambacht te Nootdorp Ruud Vriend en Ronald de Jongh, 3Bplus, 27 januari 2011

Met glasvezel klaar voor de toekomst. Bedrijvenpark Oostambacht te Nootdorp Ruud Vriend en Ronald de Jongh, 3Bplus, 27 januari 2011 Met glasvezel klaar voor de toekomst Bedrijvenpark Oostambacht te Nootdorp Ruud Vriend en Ronald de Jongh, 3Bplus, 27 januari 2011 Agenda Introductie 3Bplus Glasvezel waarom? Aanpak verglazing Glasvezel

Nadere informatie

Almere Fiber Pilot take off voor de verglazing van de stad Gerard Jansen

Almere Fiber Pilot take off voor de verglazing van de stad Gerard Jansen take off voor de verglazing van de stad Gerard Jansen 4 oktober 2004 Agenda De I-visie van Almere Almere Kennisstad Breedband en de stad Almere Fiber Pilot Almere Fiber City De I-visie Informatiesamenleving

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1 Bestemd voor: Klant t.a.v. de heer GoedOpWeg 27 3331 LA Rommeldam Digitale offerte Nummer: Datum: Betreft: CO 2 -Footprint & CO 2 -Reductie Geldigheid: Baarn, 24-08-2014 Geachte heer Klant, Met veel plezier

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

Hoe kan KPN haar websitebezoekers het product Interactieve TV laten ervaren?

Hoe kan KPN haar websitebezoekers het product Interactieve TV laten ervaren? Hoe kan KPN haar websitebezoekers het product Interactieve TV laten ervaren? Prijzengeld: 5000,- Deadline: 14 februari 2010 Introductie KPN is de toonaangevende leverancier van telecommunicatie- en ICT-diensten

Nadere informatie

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Meteren, 15 januari 2014 Inleiding Coöperatieve vereniging 11duurzaam heeft zich de afgelopen twee jaar ingezet voor duurzaamheid

Nadere informatie

The missing link: Zelf samen doen!!

The missing link: Zelf samen doen!! Nederland beter breedbandland The missing link: Zelf samen doen!! Amersfoort 4 november 2011 Henk Doorenspleet Rabobank International Large Corporates Telecom, Media & Internet Group 1 Agenda Nederland

Nadere informatie

AANVRAAGFORMULIER PROMOTIEBUDGET NOORD-HOLLAND

AANVRAAGFORMULIER PROMOTIEBUDGET NOORD-HOLLAND AANVRAAGFORMULIER PROMOTIEBUDGET NOORD-HOLLAND Nu.Hier. Promotie- en Innovatiebudget Toeristische Samenwerkingsinitiatieven Het stimuleren van promotie- en innovatie initiatieven van de toeristisch/culturele

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Oostzaan

Rekenkamercommissie Oostzaan Rekenkamercommissie Oostzaan Jaarplan 2015 Missie Rekenkamercommissie De rekenkamer heeft de ambitie om door middel van haar onderzoeken een positieve bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het bestuur

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. Contourennota Sociaal Beleid. - met bijlage. - met bijlage. - met bijlage. Uitgangspunten Inburgeringbeleid. - met bijlage.

INHOUDSOPGAVE. Contourennota Sociaal Beleid. - met bijlage. - met bijlage. - met bijlage. Uitgangspunten Inburgeringbeleid. - met bijlage. INHOUDSOPGAVE In dit bandje zijn de verslagen opgenomen van de deelsessies die zijn gehouden op het Opinieplein (de politieke markt) van donderdag 13 april 2006. Deelsessie 1: Contourennota Sociaal Beleid.

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Actueel. de essentie! Keuzes voor de juiste richting. Dat is. EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I MAART 2011

Actueel. de essentie! Keuzes voor de juiste richting. Dat is. EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I MAART 2011 Actueel EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I MAART 2011 Keuzes voor de juiste richting. Dat is de essentie! De Jager Actueel is een uitgave voor ondernemers. Met dit blad informeren wij u

Nadere informatie

Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis. Eli de Vries

Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis. Eli de Vries Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis Eli de Vries Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar

Nadere informatie

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht.

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Maastricht LAB aanvraag financiële ondersteuning experiment Door Jules & You / Veer Maastricht CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Het concept omvat

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING VOORWOORD Content marketing is uitgegroeid tot één van de meest populaire

Nadere informatie

Analyse glasvezel in de buurtschappen

Analyse glasvezel in de buurtschappen Analyse glasvezel in de buurtschappen De enquête is verstuurd naar + 2.500 adressen. Hiervan zijn 1.125 enquêtes teruggekomen. Deze enquêtes zijn door bedrijven en particulieren. Bij het verwerken kwam

Nadere informatie

Marktconsultatie Aansluitgebied De Wolden

Marktconsultatie Aansluitgebied De Wolden Marktconsultatie Aansluitgebied De Stichting Breedbandplatform Drenthe p/a De Drentse Zaak Beilerstraat 24 9401 PL Assen platform@verbinddrenthe.nl 1 Inleiding 3 2 Het beoogde aansluitgebied 4 2.1 Huidige

Nadere informatie

OPEN CALL: creatieve ondernemers met toekomstplan voor Huis vol Energie

OPEN CALL: creatieve ondernemers met toekomstplan voor Huis vol Energie OPEN CALL: creatieve ondernemers met toekomstplan voor Huis vol Energie 1 Bedenk een toekomstplan voor Huis vol Energie We zoeken: creatieve ondernemers! Energiesprong roept creatieve ondernemers op om

Nadere informatie

Dit moet gemotiveerd worden in het projectvoorstel en wordt mee beoordeeld bij de evaluatie.

Dit moet gemotiveerd worden in het projectvoorstel en wordt mee beoordeeld bij de evaluatie. 0 OP ESF Vlaanderen 2014-2020 FAQ oproep 315 Innovatie door adaptatie Prioriteit uit OP: 5 Innovatie en Transnationaliteit 1. Moeten de promotor en partners Vlaamse dienstverleners zijn? De promotor en

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende visie op arbeid Traditionele organisatie modellen zijn

Nadere informatie

Digibiz en Stevens Van Dijck realiseren dynamische en aansprekende website

Digibiz en Stevens Van Dijck realiseren dynamische en aansprekende website Digibiz en Stevens Van Dijck realiseren dynamische en aansprekende website Digibiz.com - (073) 6 100 795 PAGINA 1 VAN 5 1 of 15 SAMENWERKING MET AMBITIE 'Kunnen jullie voor ons een website bouwen die beter

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie