VerstERKt over de grens

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VerstERKt over de grens"

Transcriptie

1 VerstERKt over de grens Internationalisering en het ERK Meike Berben Trees Haaksma Janneke van Hardeveld Judith Richters

2 versterkt over de grens Internationalisering en het ERK Meike Berben Trees Haaksma Janneke van Hardeveld Judith Richters CPS Onderwijsontwikkeling en advies

3 Colofon CPS Onderwijsontwikkeling en advies, 2011 Auteurs: Meike Berben Trees Haaksma Janneke van Hardeveld Judith Richters (red) Redactie: Mirjam van Teeseling Vormgeving: Digitale Klerken Drukwerk: Ipskamp Drukkers CPS Onderwijsontwikkeling en advies Postbus BN Amersfoort Telefoon [033] Deze publicatie is ontwikkeld door CPS voor ondersteuning van het regulier en speciaal onderwijs in opdracht van het ministerie van OCW. CPS vervult op het gebied van R&D een scharnierfunctie tussen wetenschap en onderwijsveld. Het is toegestaan om, in het kader van een educatieve doelstelling, niet bewerkte en niet te bewerken (delen van) teksten uit deze publicatie te gebruiken, zodanig dat de intentie en aard van het werk niet worden aangetast. Het is toegestaan om het werk in het kader van educatieve doelstellingen te verveelvoudigen, op te slaan in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar te maken in enige vorm, zoals elektronisch, mechanisch of door fotokopieën.

4 Inhoudsopgave Inleiding Het Europees ReferentieKader Wat is het ERK? De taalvaardigheidsniveaus De vijf vaardigheden Eindtermen en ERK Internationaliseren: op welke manier? Inleiding De verschillende scenario s Verschillende vormen van taalgerichte internationalisering Verschillende middelen van contact bij taalgerichte internationalisering De voorbereiding van de internationalisering Voorbereiding voor de docent Voorbereiding voor de leerlingen Voorbeelden van taaltaken en projecten voor internationalisering Inleiding Taaltaken voor internationalisering Gespreksvaardigheid Schrijfvaardigheidd Overig materiaal Variëren in ERK-niveaus Inleiding Toelichting per activiteit ERK-logboek van de uitwisseling met Bijlagen Bijlage 1: Globaal overzicht ERK Bijlage 2: Literatuur en websites over ERK en internationalisering Internationalisering en het ERK 3

5 Inleiding Internationalisering is de laatste tien jaar gemeengoed geworden in het Nederlandse onderwijs. Vrijwel alle leerlingen in het voortgezet onderwijs komen op enig moment in hun schoolcarrière in het buitenland in het kader van een internationaliseringactiviteit, bijvoorbeeld een werkweek in Frankrijk. Het belang hiervan wordt door o.a. de VO-Raad en het Europees Platform onderschreven en er zijn dan ook diverse manieren om internationalisering, al dan niet met subsidie van het Europees Platform, vorm te geven. Internationaliseringactiviteiten hebben tot doel de leerlingen kennis te laten maken met een andere cultuur en hun horizon (persoonlijke, sociale en culturele ontwikkeling) te verbreden. Dit kan bijvoorbeeld door leerlingen in contact te brengen met leeftijdgenoten in het buitenland en/of ze te laten kennismaken met de culturele gewoonten in een ander land. Van de leerlingen wordt dan per definitie gevraagd om in een andere taal te communiceren. De rol van de docent moderne vreemde talen (MVT-docent) is in dit internationaliseringsproces cruciaal. Het ERK als uitgangspunt In alle gevallen zijn de internationaliseringactiviteiten onlosmakelijk verbonden met een taal. De Onderwijsraad haalt in zijn advies Vreemde Talen in het onderwijs 1 een opmerking aan uit een eerder advies (Internationaliseringsagenda voor het Onderwijs ), namelijk dat elk burger zich idealiter in twee vreemde talen moet kunnen uiten en dat dit doel bereikt kan worden door versterkt taalonderwijs, maar ook door het aangaan en onderhouden van internationale contacten in een vreemde taal. Dat kan via internet, uitwisselingstrips, stages en afstudeerprojecten. (p.17, cursivering CPS). Het is daarbij handig te weten wat het beheersingsniveau van de leerlingen is en of dat aansluit bij het beheersingsniveau van de leerlingen van de buitenlandse partnerschool. Om misverstanden over de taalbeheersing van de leerlingen en/of het niveau van de opdrachten te voorkomen, moeten afspraken gemaakt worden. Het Europees ReferentieKader voor de talen (ERK) biedt de uitwisselingspartners handvatten hiertoe. Het Europees ReferentieKader verschaft een gemeenschappelijke basis voor de uitwerking van lesprogramma s in heel Europa. Het beschrijft wat taalleerlingen moeten kennen en kunnen om een taal te kunnen gebruiken voor communicatie en welke kennis en vaardigheden zij moeten ontwikkelen om daarbij doeltreffend te kunnen handelen. Het ERK beschrijft hiervoor vijf vaardigheden en zes taalniveaus. Omdat de kerndoelen en de eindtermen voor de moderne vreemde talen gekoppeld zijn aan de niveaubeschrijvingen van het ERK, heeft elke docent moderne vreemde talen met het ERK te maken. Wanneer internationalisering is gekoppeld aan de lessen in een moderne vreemde taal, is het praktisch gebruik te maken van het ERK om aan te geven op welk niveau leerlingen bepaalde activiteiten (moeten) kunnen uitvoeren. Internationaliseringsactiviteiten bieden een zeer realistische toepassing van hetgeen de leerling in de afgelopen periode bij dit vak geleerd heeft. Leeswijzer In deze publicatie gaan we in hoofdstuk 1 allereerst wat dieper in op het ERK en de benodigde taalniveaus in de verschillende schooltypes. Hierbij concentreren we ons met name op de productieve vaardigheden: gespreks-, (spreek-) en schrijfvaardigheid. 1 Onderwijsraad, 2008: Vreemde talen in het onderwijs. Te downloaden van 2 Onderwijsraad, 2005: internationaliseringsagenda voor het onderwijs Te downloaden van 4 versterkt over de grens

6 In hoofdstuk 2 beschrijven we verschillende scenario s voor internationalisering, gebaseerd op de Menukaart internationalisering die het Europees Platform ontwikkeld heeft. Daarnaast geven we een eigen indeling van internationaliseringsactiviteiten, zoals die eerder kort is uitgewerkt in de Speakerbox (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 vindt u voorbeelden van internationalisering die bij de verschillende scenario s en indelingen passen. Het ERK is daarbij in meer of mindere mate leidend voor het creëren van een gemeenschappelijk kader en een gemeenschappelijke taal, zodat betere afstemming tot stand kan komen over: al aanwezige kennis en vaardigheden bij leerlingen vóór de start van de activiteit, doelstellingen over te ontwikkelen kennis en vaardigheden gedurende de activiteit, taalbeheersingniveaus van de wederzijdse uitwisselingspartners, niveau van de taalinput waar leerlingen mee te maken krijgen. In hoofdstuk 5 besteden we tot slot aandacht aan de manier waarop docenten binnen een internationaliseringsactiviteit kunnen differentiëren naar (ERK-)niveau. Deze publicatie is ook in digitale vorm beschikbaar, vanwege het grote aantal digitale verwijzingen en materialen die bij deze brochure horen. De losse links en materialen kunt u ook vinden achterin deze publicatie en op de website Wij wensen u veel plezier met deze publicatie. CPS Talencentrum, 2011 Meike Berben Trees Haaksma Janneke van Hardeveld Judith Richters (red.) Internationalisering en het ERK 5

7

8 Hoofdstuk 1 Het Europees ReferentieKader 1.1. Wat is het ERK? Het Europees ReferentieKader voor de moderne vreemde talen is een vertaling van de oorspronkelijke benaming van dit raamwerk: Common European Framework of References (CEFR, vaak aangeduid als CEF). In deze publicatie zullen we het consequent over het ERK hebben. Het ERK is een referentiekader dat beschrijft welke taalcompetentieniveaus taalleerders kunnen bereiken op welke vaardigheden. Hiertoe worden zes niveaus onderscheiden (van beginner tot near-native) en vijf vaardigheden (lezen, luisteren, schrijven, spreken, gesprekken voeren). Men houdt niet de traditionele vier vaardigheden aan, maar splitst spreekvaardigheid in gespreksvaardigheid (d.w.z. in interactie met een gesprekspartner) en spreekvaardigheid (d.w.z. spreken voor een groep, een monoloog houden). 1.2 De taalvaardigheidsniveaus Het Europees ReferentieKader onderscheidt zes taalvaardigheidsniveaus: A B C Basisgebruiker: Onafhankelijke gebruiker: Vaardige gebruiker: A1 A2 B1 B2 C1 C2 Bron: ERK-website Van al deze niveaus zijn beschrijvingen gemaakt die uitgaan van wat een taalleerder kan (can do-statements) en niet van wat hij/zij niet kan. In de publicatie Taalprofielen worden zowel algemene beschrijvingen 3 per niveau gegeven als meer gedetailleerde beschrijvingen in de vorm van de can do-statements (de taalleerder kan..). Daarin wordt beschreven wat je moet kunnen, in welke context en voor welk doel, en hoe goed je dat moet kunnen. Zoals: Ik kan een korte, eenvoudige ansichtkaart schrijven, bijvoorbeeld voor het zenden van vakantiegroeten. De ERK-niveaus zijn cumulatief. Dat wil zeggen dat beheersing op een bepaald niveau inhoudt dat alles wat op onderliggende niveaus ligt, óók wordt beheerst. Het C2-niveau wordt overigens niet beschreven in Taalprofielen, omdat dit een zeer hoog, near-native-niveau betreft dat voor weinige taalleerders haalbaar werd geacht op het moment dat deze publicatie ontwikkeld werd. Echter, leerlingen die het tweetalig onderwijs (TTO) Engels volgen, zouden wellicht voorbij het C1-niveau kunnen komen. Belangrijk is ook om te weten dat de opklimmende niveaus niet alleen een steeds hogere taalbeheersing vragen, maar ook een steeds hogere academische ontwikkeling. Op C1-niveau moet een taalleerder bijvoorbeeld een gesprek kunnen voeren over algemeen wetenschappelijke onderwerpen. Hier vloeit logischerwijs uit voort dat een analfabete moedertaalspreker van bijvoorbeeld het Engels nooit het C-niveau in zijn eigen taal kan hebben. 3 Zie bijlage 1: Globale beschrijving niveaus Europees Referentiekader Internationalisering en het ERK 7

9 1.3 De vijf vaardigheden De vijf vaardigheden die onderscheiden worden in het ERK zijn dus lezen, luisteren, spreken, gesprekken voeren en schrijven. Als het om internationaliseringsactiviteiten gaat (van project tot fysieke uitwisseling), dan zijn met name de vaardigheden gesprekken voeren, schrijven en in mindere mate lezen en luisteren van belang. Spreken (een monoloog houden) zal in principe niet vaak voorkomen, tenzij de leerlingen een monoloog willen opnemen en doorsturen naar hun partners in het buitenland. We concentreren ons in deze publicatie met name op twee productieve vaardigheden: gesprekken voeren en schrijven. Dit zijn vaak de vaardigheden die relatief minder aandacht krijgen in de MVT-les. Internationalisering biedt een uitstekende context om hier extra aandacht aan te besteden. In onderstaande tabel vindt u de globale beschrijvingen van de vaardigheden die in deze publicatie centraal staan, op de eerste vijf niveaus van het ERK: A1 A2 B1 B2 C1 Gesprekken voeren (interactie) Ik kan deelnemen aan een eenvoudig gesprek, wanneer de gesprekspartner bereid is om zaken in een langzamer spreektempo te herhalen of opnieuw te formuleren en mij helpt bij het formuleren van wat ik probeer te zeggen. Ik kan eenvoudige vragen stellen en beantwoorden die een directe behoefte of zeer vertrouwde onderwerpen betreffen. Ik kan communiceren over eenvoudige en alledaagse taken die een eenvoudige en directe uitwisseling van informatie over vertrouwde onderwerpen en activiteiten betreffen. Ik kan zeer korte sociale gesprekken aan, alhoewel ik gewoonlijk niet voldoende begrijp om het gesprek zelfstandig gaande te houden. Ik kan de meeste situaties aan die zich kunnen voordoen tijdens een reis in een gebied waar de betreffende taal wordt gespreken. Ik kan onvoorbereid deelnemen aan een gesprek over onderwerpen die vertrouwd zijn, of mijn persoonlijke belangstelling hebben of die betrekking hebben op het dagelijks leven (bijvoorbeeld familie, hobby s, werk, reizen en actuele gebeurtenissen. Ik kan zodanig deelnemen aan een vloeiend en spontaan gesprek dat normale uitwisseling met moedertaalsprekers redelijk mogelijk is. Ik kan binnen een vertrouwde context actief deelnemen aan een discussie en hierin mijn standpunten uitleggen en ondersteunen. Ik kan mezelf vloeiend en spontaan uitdrukken zonder merkbaar naar uitdrukkingen te hoeven zoeken. Ik kan de taal flexibel en effectief gebruiken voor sociale en professionele doeleinden. Ik kan ideeën en meningen met precisie formuleren en mijn bijdrage vaardig aan die van andere sprekers relateren. Schrijven Ik kan een korte, eenvoudige ansichtkaart schrijven, bijvoorbeeld voor het zenden van vakantiegroeten. Ik kan op formulieren persoonlijke details invullen, bijvoorbeeld mijn naam, nationaliteit en adres noteren op een hotelinschrijvingsformulier. Ik kan korte, eenvoudige notities en boodschappen opschrijven. Ik kan een zeer eenvoudige persoonlijke brief schrijven, bijvoorbeeld om iemand voor iets te bedanken. Ik kan een eenvoudige samenhangende tekst schrijven over onderwerpen die vertrouwd of van persoonlijk belang zijn. Ik kan persoonlijke brieven schrijven waarin ik mijn ervaringen en indrukken beschrijf. Ik kan een duidelijke, gedetailleerde tekst schrijven over een breed scala van onderwerpen die betrekking hebben op mijn interesses. Ik kan een opstel of verslag schrijven, informatie doorgeven of redenen aanvoeren ter ondersteuning voor of tegen een specifiek standpunt. Ik kan brieven schrijven waarin ik het persoonlijk belang van gebeurtenissen en ervaringen aangeef. Ik kan me in duidelijke, goed gestructureerde tekst uitdrukken en daarbij redelijk uitgebreid standpunten uiteenzetten. Ik kan in een brief, een opstel of een verslag schrijven over complexe onderwerpen en daarbij de voor mij belangrijke punten benadrukken. Ik kan schrijven in een stijl die is aangepast aan de lezer die ik in gedachten heb. Bron: Taalprofielen (2004) 8 versterkt over de grens

10 1.4 Eindtermen en ERK Vanaf augustus 2007 zijn de kerndoelen en de eindtermen verplicht gekoppeld aan het ERK. Dit betekent dat elke MVT-docent ervan op de hoogte moet zijn op welke niveaus de kerndoelen en eindtermen gedefinieerd zijn. Op de website van het ERK (www.erk.nl) staat per taal uitgewerkt wat de streefniveaus voor de onderbouw zijn. SLO heeft een aantal kerndoelen voor Engels vertaald naar het ERK, waarvan hieronder enkele voorbeelden te zien zijn: Kerndoel 15: De leerling leert in spreektaal anderen een beeld te geven van zijn dagelijks leven. Toelichting Spreektaal dagelijks leven: hiermee wordt bedoeld dichtbij de belevingswereld van de leerling. Het kan zowel in dialoogvorm als in presentaties (bijvoorbeeld een spreekbeurt). Hier gaat het dus om spreken en gesprekken voeren. Sleutelbegrippen: Spreek-, gespreksvaardigheid Spreken Niveau A2 Een publiek toespreken. Kan een kort, eenvoudig, vooraf ingeoefend praatje houden voor een groep. Voorbeeld Je bent in een vreemd land van jouw keuze. Tijdens een feestje wil je aan nieuwe vrienden over je favoriete hobby vertellen. Taak Geef mondelinge informatie over je favoriete hobby. Denk aan wat, met wie, waar, wanneer, hoe en zo mogelijk waarom. Hulp Zoek informatie op het internet en/of in je tekstboek over je hobby. Kerndoel 16: De leerling leert standaardgesprekken te voeren om iets te kopen, inlichtingen te vragen en om hulp te vragen. Toelichting Standaardgesprekken voeren: met standaardgesprekken wordt bedoeld persoonlijke gesprekken uit het dagelijks leven dichtbij de belevingswereld van de leerling. Het gaat hier om gesprekken voeren (interactie). Sleutelbegrippen: gespreksvaardigheid Gesprekken voeren Niveau A1 Informatie uitwisselen. Kan eenvoudige informatie over vertrouwde, concrete onderwerpen vragen of geven. Voorbeeld Je bent in het buitenland en je bent op zoek naar de plaatselijke VVV. Je weet niet waar die is en je vraagt iemand om hulp. Internationalisering en het ERK 9

11 Taak Vind het VVV-kantoor. Hulp Zoek zinnen in je tekstboek om: iemand aan te spreken, te zien hoe je vraagt waar de plaatselijke VVV is, te bedanken, afscheid te nemen. Hulpmiddel Een plattegrond van een stad. N.B. De prestatie die geleverd wordt naar aanleiding van de opgave, kan op verschillende niveaus tot uiting komen. Bron: Concretisering van de kerndoelen Engels, SLO, p. 16 t/m 20 Ook de eindtermen van eindexamenprogramma s zijn gekoppeld aan het ERK en per schooltype gedefinieerd. De exacte niveaus per taal en per schooltype kunt u vinden op de ERK-website. Hieronder ziet u een voorbeeld hiervan: Streefniveaus vmbo-bb: Duits Engels Frans Spaans Luistervaardigheid A2 A2 A2 A2 Gespreksvaardigheid A2 A2 A2 A2 Schrijfvaardigheid A1 A1 A1 A1 Constructie examenopgaven leesvaardigheid (bron: CITO/CvE) A1 circa circa circa A2 A1 10% 90% 20% A1 A2 circa B1 circa A2 circa 90% 10% 80% A2 circa 20% circa 80% Bron: Het is van belang bij het koppelen van het ERK aan internationaliseringsactiviteiten om te weten op welk niveau uw leerlingen zich op dit moment bevinden en welk niveau ze op welk moment moeten bereiken, om zo te kunnen beoordelen of bepaalde internationaliseringsactiviteiten geschikt zijn voor deze leerlingen. Van alle internationaliseringsactiviteiten die in deze publicatie beschreven staan zal aangegeven worden welk ERK-niveau minimaal vereist is om de activiteiten goed uit te kunnen voeren. De leerlingen kunnen zelf een inschatting van hun niveau op de verschillende vaardigheden maken, bijvoorbeeld met behulp van het Europees Taalportfolio. Dit instrument kan ook een hulpmiddel zijn om hun taalvaardigheidsontwikkeling verder te documenteren. 10 versterkt over de grens

12 Hoofdstuk 2 Internationaliseren: op welke manier? 2.1 Inleiding Het Europees Platform heeft een menukaart voor internationalisering ontwikkeld. Hierin staan allerlei voorbeelden van internationalisering, gericht op schoolleiders, docenten en leerlingen. In deze publicatie willen wij ons vooral richten op het docent- en leerlingniveau. Daarom hebben we de menukaart enigszins omgewerkt tot vier verschillende scenario s voor internationalisering. In deze scenario s is aandacht voor de mogelijkheden die het ERK biedt en worden voorbereidende lesopdrachten beschreven, gericht op internationalisering op verschillende ERK-niveaus. Daarnaast bieden we nog een andere mogelijke indeling voor internationalisering; deze gaat uit van vormen van internationalisering, naast middelen van contact bij internationalisering. 2.2 De verschillende scenario s Scenario 1: het aperitief Scenario 1 bereidt leerlingen en docenten voor op internationaliseringsactiviteiten binnen de school. In dit scenario hebben de leerlingen nog geen direct contact (op afstand of live ) met leerlingen in het buitenland. Op school worden voorbereidende activiteiten ondernomen, zoals een buitenlandse gastspreker ontvangen, een taaldorp organiseren of een of meer docenten die deelnemen aan een buitenlandse conferentie of studiereis. Koppelen we in dit scenario de mogelijke activiteiten van de leerlingen aan een bepaald ERK-niveau, dan geeft dat het volgende overzicht: Voorbeelden van activiteiten Vaardigheid ERK-niveau A1 A2 B1 B2 C1 1. Taaldorp 4 ter voorbereiding op een ééndaagse stedentrip naar het buitenland 2. Voorbereiding op het voorstellen van jezelf en je omgeving (familie, school), mondeling of schriftelijk 3. Vakoverstijgend project over thema in een ander land, waarbij: teksten in de vreemde taal gelezen worden films of tv-uitzendingen in de vreemde taal over dit thema geluisterd en bekeken worden een presentatie of verslag over het betreffende thema in de vreemde taal gemaakt wordt. Gespreks vaardigheid Schrijf- en gespreksvaardigheid Alle vaardigheden 4 Een taaldorp is een gesimuleerd (meestal Engels, Frans of Duits) dorp waar leerlingen doorheen kunnen lopen en waar zij levensechte opdrachten (in de vorm van taaltaken) moeten vervullen. Meer informatie over taaldorpen kunt u vinden in de publicatie van het Expertisecentrum mvt Een taaldorp spreekt niet vanzelf. Internationalisering en het ERK 11

13 Scenario 2: het voorgerecht In dit scenario bezoeken de leerlingen nog geen ander land, met uitzondering van een ééndaagse stedentrip of excursie, maar hebben zij wel contact met buitenlandse leerlingen of met een taalassistent/native speaker in de eigen les. Docenten volgen een scholing in het buitenland of leggen een bezoek af aan een buitenlandse partner als voorbereiding op een uitwisseling. Koppelen we in dit scenario de mogelijke activiteiten van de leerlingen aan een bepaald ERK-niveau, dan komen we tot het volgende overzicht: Voorbeelden van activiteiten Vaardigheid ERK-niveau A1 A2 B1 B2 C1 4. Lessenserie ter voorbereiding op en afsluiting van een ééndaagse stedentrip naar het buitenland 5. Gespreksvaardigheid oefenen met taalassistent/ native speaker in de les 6. Kennismaking met buitenlandse partnerschool via , Skype, MSN Schrijf- en gespreksvaardigheid Gespreksvaardigheid Schrijf- en/of gespreksvaardigheid Scenario 3: het hoofdgerecht In scenario 3 ligt de focus op de kernactiviteiten van internationalisering: leerlingen bezoeken een buitenlandse uitwisselingspartner (alleen of met de hele klas) of gaan op stage in het buitenland, de school profileert zich op sterk talenonderwijs en werkt soms toe naar een internationale leerroute zoals versterkt taalonderwijs en tweetalig onderwijs. Koppelen we in dit scenario de mogelijke activiteiten van de leerlingen aan een bepaald ERK-niveau, dan krijgen we het volgende overzicht: Voorbeelden van activiteiten Vaardigheid ERK-niveau A1 A2 B1 B2 C1 7. Uitwisselingsbezoek aan partnerschool: logeren bij een buitenlandse leerling, uitgaan 8. Samenwerkingsproject met partnerschool (via Skype, , Facebook, videoconferencing of ter plekke) 9. Kennismaking met buitenlandse partnerschool via , Skype, MSN Alle vaardigheden, met nadruk op gespreksvaardigheid Schrijf- en/of gespreksvaardigheid Luister- en leesvaardigheid 10. Stage lopen in het buitenland Alle vaardigheden 11. Versterkt talenonderwijs 5 (VTO) Alle vaardigheden 12. Tweetalig onderwijs 6 (TTO) Alle vaardigheden 5 Versterkt talenonderwijs wordt gegeven in het voortgezet onderwijs en houdt in dat er extra uren vreemdetalenonderwijs aangeboden worden bovenop de in het curriculum verplichte uren, of onderwijs in niet-reguliere talen. Deze extra uren worden benut voor verdieping of verbreding van de lesstof. Bij het Europees Platform loopt op dit moment een project voor VTO Duits en Frans, genaamd LINQ. In 2011 is CPS gestart met een project voor VTO Engels. 6 Tot voor kort waren er alleen havo-/vwo-scholen die het TTO aanboden, voornamelijk in het Engels. Sinds het schooljaar is er ook een aantal vmbo-scholen gestart met een t-vmbo-stroom. Meer informatie hierover kunt u vinden op de website van het Europees Platform. 12 versterkt over de grens

14 Scenario 4 Grand dessert In dit laatste scenario is de school al zover gevorderd qua internationalisering, dat leerlingen toewerken naar een internationaal taalcertificaat of zelfs naar een internationaal diploma. De school zelf of de docenten van de school dingen mee naar nationale en internationale prijzen op het gebied van internationalisering. De internationale taalcertificaten, zoals Goethe, Cambridge, Delf/Dalf en DELE zijn eveneens gekoppeld aan de ERK-niveaus en vaardigheden. Meer informatie hierover kunt u vinden op de ERK-website onder het kopje ERK en toetsing. Aan dit scenario zijn verder geen specifieke nieuwe taalactiviteiten gekoppeld, zoals bij de andere scenario s. 2.3 Verschillende vormen van taalgerichte internationalisering Zoals al uit de voorgaande beschrijvingen van de scenario s blijkt, zijn er verschillende vormen van internationalisering te onderscheiden. In de menukaart van het Europees Platform gaat het niet in eerste instantie om internationalisering gekoppeld aan taalleren. Om die reden geven we hier ook een alternatieve indeling voor vormen van internationalisering, die reeds in de Speakerbox is gemaakt. We beperken ons tot die vormen van internationalisering die expliciet gericht zijn op het verhogen van het taalniveau van de leerlingen, door hen in realistische taalcontexten te brengen. Het hangt af van de visie die de school en de MVT-sectie hebben op internationalisering en de rol van taal daarbinnen, welke vorm van internationalisering u kiest: a. Contact op afstand met partnerschool: de Nederlandse docenten en leerlingen hebben contacten met een partnerschool via allerlei media, maar dit beperkt zich tot contact op afstand. Het doel is niet perse om elkaar uiteindelijk live te ontmoeten. Het taalniveau dat hiervoor vereist is, is minimaal A1/A2 (zie het voorbeeld the Image of the other ). Veel voorbeelden van internationale samenwerking tussen scholen zijn te vinden op de website van e-twinning. Nadeel van deze projecten is dat ze vaak niet expliciet gericht zijn op taalverwerving in de vreemde taal. b. Een dagje buitenland: een veel voorkomende vorm van internationalisering is een dagje uit of een excursie naar het land van de doeltaal. Dit korte bezoek heeft tot doel de leerlingen te dwingen de doeltaal (vooral mondeling) te gebruiken in een realistische context. Dit dagje uit kan eventueel uitgebreid worden met een bezoek aan een partnerschool. Ook deze activiteit is al mogelijk vanaf ERK-niveau A1. c. Fysieke uitwisseling met de partnerschool tijdens een werkweek in het land van de doeltaal (Frankrijk, Duitsland, Engeland, Spanje), of in een land waar de doeltaal als lingua franca gebruikt kan worden (Oost-Europa, Marokko etc.). Hiervoor is minimaal niveau A2 vereist. Kort samengevat: Vormen van taalgericht internationaliseren Mogelijke activiteiten ERK-niveau a. contact op afstand , Skype, MSN, videoconferencing, e-twinning Minimaal A1/A2 b. dagje buitenland Opdrachten in de vorm van taaltaken Vanaf niveau A1 c. fysieke uitwisseling met buitenlandse school (Opdrachten tijdens) werkweek in buitenland Vanaf niveau A2 Internationalisering en het ERK 13

15 2.4 Verschillende middelen van contact bij taalgerichte internationalisering Als u internationaliseringactiviteiten met als doel taalverwerving wilt organiseren, zijn er verschillende manieren/middelen voor contact waar u gebruik van kunt maken. Daarin maken we de volgende onderverdeling: a. Asynchroon contact op afstand Hiermee wordt bedoeld dat beide klassen/scholen op voor hen gunstige tijdstippen, tijdens hun lessen, werken aan het onderhouden van contact met de partnerschool/-klas. Daarbij kunt u denken aan: Schriftelijke uitwisseling: het bekendste voorbeeld hiervan is uiteraard het project, maar tegenwoordig zijn er ook andere vormen van schriftelijk contact mogelijk, zoals via projectwebsites 7, e-twinning of Facebook. Deze activiteiten zijn soms al mogelijk vanaf niveau A1. Mondelinge uitwisseling: een bekend voorbeeld hiervan is het opnemen en opsturen van videofilmpjes (meestal via YouTube), maar er zijn ook andere mogelijkheden, zoals podcasts (vergelijk het ouderwetse cassettebandje opnemen en opsturen, maar dan nu digitaal) en een variatie daarop: het Voic board. Het voic board is een voorziening die is uitgevonden om het probleem van niet tegelijkertijd kunnen Skypen, op te lossen. Leerlingen kunnen op een bepaald, hun passend moment een boodschap voor hun partner inspreken en achterlaten op het voic board, die vervolgens op een ander moment door de partner (en de docent!) afgeluisterd kan worden. b. Synchroon contact op afstand In dit geval hebben de leerlingen van de beide scholen gelijktijdig: Schriftelijk contact: de bekendste vorm van gelijktijdig contact is uiteraard MSN Mondeling contact: via het programma Skype (eventueel vergezeld van een webcam) kunnen leerlingen gratis één-op-één met elkaar telefoneren. Een vergelijkbare maar iets ingewikkelder vorm is Videoconferencing. Daarbij kunnen meerdere personen elkaar gelijktijdig zien en horen. c. Live-contact Uiteraard de meest interessante en meest effectieve manier voor leerlingen om in contact te komen met de doeltaal is door live contact te hebben met de doeltaalsprekers. Dit kan op twee manieren: Met onbekende doeltaalsprekers: leerlingen kunnen onbekende doeltaalsprekers ontmoeten in specifieke situaties, zowel binnen een taaldorp (op voorwaarde dat dit bemand wordt door native speakers), als tijdens een bezoek aan het land van de doeltaal. Het gaat hier dan vaak om situaties in het publieke domein (winkels, politiebureau, restaurants, terrasjes etc.). De leerlingen moeten wel met gerichte opdrachten op pad gestuurd worden, anders bestaat de kans dat zij het gebruik van de doeltaal vermijden. Met bekende doeltaalsprekers: scholen kunnen bij het Europees Platform een aanvraag doen voor een lesassistent Frans of Duits. Dit is een native speaker die idealiter met de leerlingen kan oefenen, bij voorkeur in de productieve vaardigheden. Daarnaast is er natuurlijk de optie van een onderdompelingsbad in de vreemde taal tijdens een werkweek in het buitenland. Met name een verblijf bij gastgezinnen, waar vaak alleen maar de doeltaal gesproken wordt, kan leerlingen helpen hun spreekangst te overwinnen en hun taalvaardigheid te verhogen. Maar ook gerichte opdrachten, uit te voeren tijdens de werkweek, kunnen leerlingen dwingen tot contact met native speakers. 7 Bijvoorbeeld de website die bij het (reeds beëindigde) project Sharing Stories hoorde: 14 versterkt over de grens

16 In schema: Manieren van contact Mogelijke activiteiten ERK-niveau schriftelijk a. asynchroon op afstand project, Facebook, projectwebsites, e-twinning mondeling filmpjes op YouTube, podcasts, voic board Vanaf niveau A1 b. synchroon op afstand MSN Skype, videoconferencing Vanaf niveau B1 met onbekenden c. live contact Taaldorp, dagje uit naar buitenland met bekenden lesassistent, werkweek buitenland Vanaf niveau A1: taaldorp, lesassistent, dagje uit Vanaf A2/B1: werkweek Internationalisering en het ERK 15

17 Hoofdstuk 3 De voorbereiding van internationalisering Het voert te ver om hier een volledige beschrijving te geven van de voorbereidingen van een internationaliseringproject met het oog op de bevordering van de (schrijf- en) gespreksvaardigheid van leerlingen. Hieronder vindt u een aantal punten op een rijtje waaraan aandacht besteed zou moeten worden bij met name de langere uitwisselingsmomenten. Hoewel deze niet expliciet gericht zijn op het bevorderen van de gespreksvaardigheid, zijn ze wel uitermate geschikt als oefensituatie in de dagelijkse praktijk. Eenmaal weer terug in het eigen klaslokaal zal blijken dat de angst om de vreemde taal te spreken bij de meeste leerlingen verdwenen is en dat hun fluency zeker verbeterd is. 3.1 Voorbereiding voor de docent Er zijn een aantal zaken die u als docent moet beslissen, voor u met het internationaliseringsproject begint. Niveaubepaling U moet allereerst bepalen op welk ERK-niveau uw leerlingen nu functioneren voor de verschillende vaardigheden. Dit kunt u doen door de beschrijvingen van de niveaus in Taalprofielen te bestuderen en daarna een inschatting van het gemiddelde niveau van de klas te maken. U kunt de leerlingen ook zelf een inschatting laten maken op de website Deze inschatting is van belang om te bepalen: welk niveau van de opdrachten geschikt is voor de leerlingen welk niveau leerlingen in een partnerklas moeten hebben naar welk volgend niveau u toe wilt werken. Taaldoelen Zodra u weet welk niveau uw leerlingen hebben, moet u bedenken welke (taal)doelen u wilt bereiken met het project. Verhoging van het niveau op één of meer vaardigheden? Of alleen het verminderen van spreekangst en bevorderen van fluency? Tijdsplanning U moet een tijdsplanning maken voor het project. Hoeveel weken/lessen zijn er nodig voor de voorbereiding? Hoeveel tijd staat er voor de uitvoering en hoeveel tijd is er nodig voor de evaluatie en wanneer moet die plaatsvinden? Aan het einde van elke dag? Aan het einde van de week? Relatie met de methode Het is handig om uit te zoeken welke relatie de opdrachten hebben met bepaalde onderdelen van de lesmethode. Waar en wanneer worden daarin taken als kennismaken, de weg wijzen, telefoneren etc. behandeld? De bijbehorende oefeningen kunnen als bouwstenen dienen voor de uiteindelijke uitvoering van de opdrachten. Individueel of in groepjes U moet bedenken of leerlingen de taken in groepjes mogen uitvoeren, of individueel. In het eerste geval moet er een duidelijke taakverdeling in het groepje zijn, die ook aantoonbaar gemaakt kan worden. U kunt er ook voor kiezen om leerlingen in een groepje de voorbereiding te laten doen, maar de uitvoering individueel te laten plaatsvinden. U moet ook van tevoren duidelijk maken of u de samenwerking apart beoordeelt. Samenwerking met andere vakken Is het mogelijk om samen te werken met andere vakken tijdens de internationalisering? Bijvoorbeeld met CKV? Hoe krijgt deze samenwerking dan vorm? 16 versterkt over de grens

18 Beoordeling Hoe en wanneer gaat u de diverse taken die de leerlingen uitvoeren beoordelen? Leerlingen moeten duidelijkheid hebben over welke producten zij moeten opleveren: een logboek, een portfolio, presentaties, verslagen? de criteria waaraan zij moeten voldoen welke weging de internationaliseringsactiviteit heeft in het PTA. (Taal)doelstelling bereikt? Hoe kunt u bepalen of uw doelstelling is bereikt? Moeten leerlingen bewijzen aanleveren in de vorm van geluids-/video-opnames of geschreven verslagen? Moeten leerlingen gebruik maken van het Europees Taalportfolio? 3.2 Voorbereiding voor de leerlingen Het is aan te bevelen om vooraf enige voorbereidende activiteiten met de leerlingen te ondernemen, zodat zij een aantal handvatten hebben om de gesprekken in het buitenland te voeren. Denk bijvoorbeeld aan de volgende zaken: Voorstellen Leerlingen zullen zich op een bepaald moment moeten kunnen voorstellen in de doeltaal en eventueel het een en ander moeten kunnen vertellen over zichzelf en hun familie. Dit kan al op school voorbereid worden door bijvoorbeeld een PowerPoint-presentatie of een fotoschrift met aantekeningen in de doeltaal te maken als geheugensteuntje (zeker als het taalniveau van de leerlingen niet boven A2 uitkomt). Interviews Leerlingen zullen in het buitenland waarschijnlijk bepaalde interviews moeten afnemen. De vragen daarvoor kunnen ze al op school voorbereiden. Afhankelijk van wie ze gaan interviewen, kunnen ze al bepaalde vragen bedenken (over familie, huis, hobby s, school, werk, politiek et cetera, afhankelijk van het taalniveau). Presentatie school, stad of land Leerlingen kunnen voor vertrek in groepjes al een presentatie over hun eigen school, land en/of stad voorbereiden, eventueel met behulp van toeristische websites in de doeltaal. Spiekkaarten Om leerlingen een geheugensteuntje te geven bij hun gesprekken en presentaties in het buitenland kunnen ze op school spiekkaarten maken met de meest voorkomende uitdrukkingen en vragen. Dit is met name handig voor de lagere niveaus. Opnames Om vast te kunnen leggen wat de leerlingen daadwerkelijk pres(en)teren tijdens hun uitwisseling (al dan niet live ), is het noodzakelijk dat zij van tevoren oefenen met het maken van video- en/of mp3-opnames van hun gesprekken. Deze moeten zij na opname bij hun docent inleveren. Verslagen Het is goed mogelijk om leerlingen na terugkomst van de uitwisseling nog te laten werken aan hun gespreksvaardigheid. Dit kan in de vorm van een gesproken verslag (podcast of videoverslag) van hun belevenissen, een gesproken commentaar bij een fotoreportage et cetera. Ook is het zinvol om de leerlingen een evaluatie te laten schrijven of (in dit geval) te laten inspreken in de doeltaal. In de voorbeelden van taaltaken en -projecten in het volgende hoofdstuk vindt u veel van deze voorbereidende activiteiten terug. Internationalisering en het ERK 17

19 Hoofdstuk 4 Voorbeelden van taaltaken en -projecten voor internationalisering 4.1 Inleiding Bij de eerder beschreven scenario s en vormen van internationalisering kunnen op verschillende ERK-niveaus taaltaken gemaakt worden, voor zover die nog niet bestaan. Daarbij kijken we in eerste instantie naar (CPS-)materiaal dat al bestaat en dat met soms enige aanpassingen omgezet kan worden in een taaltaak. Hierbij maken we gebruik van voorbeelden uit 8 : Echt wel: Talen BBL, een map met taaltaken specifiek ontwikkeld voor het vmbo-bb. E-twinning, een website die de samenwerking tussen scholen door middel van ICT wil bevorderen, met als doel scholen op een eenvoudige manier korte- en langetermijnpartnerschappen te laten vormen voor een van de schoolvakken. Speakerbox, een publicatie over gespreksvaardigheid op niveau A1-A2, met veel taaltaken. The Image/L image/das Bild: een project in tien lessen. Citizenship Orientation, een videoconferencing-project. Sharing Stories: een project tussen Nederlandse en Marokkaanse scholen over burgerschap. Talenquests voor internationalisering. De opdrachten zijn meestal in het Nederlands opgezet, zodat alle moderne vreemde talen er gebruik van kunnen maken. Er wordt in verwezen naar het bronmateriaal waarvan in de meeste gevallen een Engelse versie bestaat en vaak ook een Franse en/of Duitse versie. 4.2 Taaltaken voor internationalisering Om leerlingen zinvolle activiteiten te laten uitvoeren in het kader van Internationalisering, is het handig om taaltaken te verzamelen of te ontwikkelen die voor deze activiteiten geschikt zijn. Een taaltaak is een realistische taak in een zo authentiek mogelijke context, die moet leiden tot een concreet resultaat of product. Er is sprake van een open situatie, waarin de leerlingen zelfstandig moeten functioneren in de doeltaal. Leerlingen worden toegeleid naar de uiteindelijke taaltaak door middel van opdrachten en oefeningen. 9 Een format voor een zelf te ontwikkelen taaltaak vindt u in de Speakerbox, op bladzijde 42. Er bestaan al een heleboel leerzame taken op verschillende ERK-niveaus waarmee leerlingen zich kunnen voorbereiden op een internationaliseringactiviteit. Een aantal voorbeelden staan op de website en in de Speakerbox 10. De ontwikkelde taken zijn met name gericht op gespreksvaardigheid en schrijven. Uiteraard zijn dat niet de enige vaardigheden waarop tijdens een internationaliseringactiviteit een beroep gedaan wordt, maar het product van de taaltaak is altijd het product van een productieve vaardigheid. Impliciet gaat het ook over luisteren en lezen; deze vaardigheden spelen vaak een rol in de voorbereidingsfase van de taaltaak. De taken worden gerelateerd aan de hiervoor beschreven indelingen voor internationalisering. In het algemeen kunnen we stellen dat het ERK-niveau voor een daadwerkelijke (fysieke of virtuele) uitwisseling met leerlingen die verder gaat dan het voorstellen en kennismaken, minimaal A2 zou moeten zijn en bij voorkeur B1 of hoger. Op A1-niveau kan niettemin een aantal voorbereidende activiteiten plaatsvinden. Deze taken zijn gericht op de voorbereiding vóór een kort bezoek aan een buitenlandse stad en vallen dan onder scenario 1. 8 Zie bijlage 2 voor exacte verwijzingen. 9 Deze definitie is afkomstig van de ERK-website. 10 CPS ontwikkelt momenteel ook een Writing Box. Deze is vanaf december 2012 gratis te bestellen of downloaden. 18 versterkt over de grens

20 Een allereerste kennismaking met leerlingen/leeftijdgenoten (via of via Skype, met of zonder camera) van een school in het buitenland zou ook op niveau A1 uitgevoerd kunnen worden. Deze voorbereidende oefeningen kunnen uiteindelijk leiden tot een fysieke of structureel virtuele uitwisseling met leerlingen van een partnerschool. Daarbij zal dan, zoals hierboven aangegeven, duidelijk zijn dat het wenselijke minimale ERK-niveau A2 zou moeten zijn. Het voorbereiden van een dergelijk bezoek aan het buitenland kan gewoon in de reguliere lessen plaatsvinden. De voorbereidende activiteiten vervangen een deel van de leergang. Het zijn realistische opdrachten. In de praktijk blijkt dat de leerlingen hier meer van leren en enthousiaster en gemotiveerder zijn. Een voorbeeld hiervan is het Dagje uit naar Duitsland of Frankrijk, ontwikkeld door Christelijk College Schaersvoorde voor leerlingen op vmbo-bb niveau. Bij het beschrijven van een aantal taken is gebruik gemaakt van reeds bestaand lesmateriaal dat zich als zeer bruikbaar heeft bewezen. De correspondentie (die al dan niet gevolgd kan worden door fysieke uitwisseling) leunt op het alom bekende project The Image of the other, waarvan ook een Franse en Duitse versie beschikbaar is. Dit project is een goede voorbereiding op de fysieke uitwisseling en kan op meerdere niveaus ingevuld worden. Het begint met een persoonlijke kennismaking, waarna bij elke volgende stap/ uitwisseling het kringetje groter wordt van persoon, gezin, familie, school, stad, naar land. Echt wel! Talen in de BBL, waarin een groot aantal taaltaken voor leerlingen in de BBL (niveau A1/A2) zijn opgenomen, waaronder een aantal internationaliseringsopdrachten. Speakerbox, waarin een groot aantal taaltaken op niveau A1/A2 opgenomen zijn, waaronder enkele internationali seringstaken. Programmaboekje Marokkoreis dat ontwikkeld is voor een werkweek voor 3 vmbo-tl naar Marokko. Hiervan is ook een Duitse versie gemaakt. Gebaseerd op deze programmaboekjes zijn later een Franse (Sans frontières) en Duitse (Grenzenlos) talenquest gemaakt. Voor projecten met andere scholen die inhoudelijk verder gaan dan kennismaken (en dus over het algemeen een niveau vanaf A2 vereisen) is gebruik gemaakt van: Sharing Stories met, naast de introductie, thema s rondom cultuur en burgerschap. Dit materiaal is beschikbaar in het Nederlands, Engels en Frans. Videoconferencing (Skype met of zonder camera) met, naast de introductie, thema s rondom het dagelijks leven, schoolsysteem en cultuur (KLV), beschikbaar in het Engels. De website rondom e-twinning. Gekozen zijn die projecten waarin vooral aandacht is voor de (vreemde)taalverwerving. Hieronder vindt u het overzicht van mogelijke taaltaken, afkomstig uit de eerder genoemde, digitaal verkrijgbare documenten, gekoppeld aan het minimaal benodigde ERK-niveau. Hierbij maken we voor het gemak onderscheid tussen taken voor gespreksvaardigheid en schrijfvaardigheid, hoewel uiteraard bij alle taken meerdere vaardigheden aan bod komen. In het overzicht staan zoveel mogelijk de directe links. Het is echter raadzaam om ook het hele project waaruit de opdracht afkomstig is te bekijken, om zo de context te kunnen begrijpen. Internationalisering en het ERK 19

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK)

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK) A Beginnend taalgebruiker B Onafhankelijk taalgebruiker C Vaardig taalgebruiker A1 A2 B1 B2 C1 C2 LUISTEREN Ik kan vertrouwde woorden en basiszinnen begrijpen die mezelf, mijn familie en directe concrete

Nadere informatie

Niveaubepaling Nederlandse taal

Niveaubepaling Nederlandse taal Niveaubepaling Nederlandse taal Voor een globale niveaubepaling kunt u de niveaubeschrijvingen A1 t/m C1 doornemen en vaststellen welk niveau het beste bij u past. Niveaubeschrijving A0 Ik heb op alle

Nadere informatie

Kerndoelen - ERK. Kerndoelen en Common European Framework of Reference (ERK) 2. Library en ERK 6

Kerndoelen - ERK. Kerndoelen en Common European Framework of Reference (ERK) 2. Library en ERK 6 Kerndoelen - ERK Kerndoelen en Common European Framework of Reference (ERK) 2 en ERK 6 1 2 Kerndoelen en Common European Framework of Reference (ook wel ERK) In de kerndoelen die door de overheid zijn

Nadere informatie

Common European Framework of Reference (CEFR)

Common European Framework of Reference (CEFR) Common European Framework of Reference (CEFR) Niveaus van taalvaardigheid volgens de Raad van Europa De doelstellingen van de algemene taaltrainingen omschrijven we volgens het Europese gemeenschappelijke

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

Criteria bij ERK methodes

Criteria bij ERK methodes SLO is het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling. Al 35 jaar geven wij inhoud aan leren en innovatie in de driehoek beleid, wetenschap en onderwijspraktijk. De kern van onze expertise betreft

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat.

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. A. LEER EN TOETSPLAN DUITS Onderwerp: Leesvaardigheid De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven

Nadere informatie

INSTRUCTIES VOOR HET INVULLEN VAN UW EUROPASS TAALPASPOORT INLEIDING

INSTRUCTIES VOOR HET INVULLEN VAN UW EUROPASS TAALPASPOORT INLEIDING INSTRUCTIES VOOR HET INVULLEN VAN UW EUROPASS TAALPASPOORT INLEIDING Het Europass Taalpaspoort is een document waarin u uw vaardigheden en competentie op het gebied van Talen kunt vastleggen. Het is ontwikkeld

Nadere informatie

Nederlands, Engels en rekenen/wiskunde

Nederlands, Engels en rekenen/wiskunde BIJLAGE 4 Nederlands, Engels en rekenen/wiskunde Niveaueisen voor Nederlandse taal en rekenen Volgens de Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen die met ingang van schooljaar 2010-2011 van kracht

Nadere informatie

Standaard Europees Platform Elos grensverleggend onderwijs-vmbo

Standaard Europees Platform Elos grensverleggend onderwijs-vmbo Standaard Europees Platform Elos grensverleggend onderwijs-vmbo Kwaliteit Elos voor internationalisering in het vmbo in Nederland Elos is een internationale leerroute voor scholen in het Nederlands voorgezet

Nadere informatie

Naam leerlingen. Groep BBL1 Engels. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen.

Naam leerlingen. Groep BBL1 Engels. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL1 Engels Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 3 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

Logboek Tandem learning

Logboek Tandem learning Logboek Tandem learning Academiejaar 2012 2013 Semester 1 Semester 2 Naam :... Voornaam :... Inschrijvingsnummer :... ULB VUB ISTI Jaar : BA1 BA2 BA3 MA1 MA2 DOC INCOM E mailadres :... Moedertaal :...

Nadere informatie

13. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven van informatie uit gesproken en geschreven Engelstalige teksten.

13. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven van informatie uit gesproken en geschreven Engelstalige teksten. A. LEER EN TOETSPLAN Onderwerp: Leesvaardigheid 12, 13, 14, 17 geschreven Engelstalige teksten. 14. De leerling leert in Engelstalige schriftelijke en digitale bronnen informatie te zoeken, te ordenen

Nadere informatie

Standaard tweetalig onderwijs Engels havo/vwo

Standaard tweetalig onderwijs Engels havo/vwo Standaard tweetalig onderwijs Engels havo/vwo De standaard tweetalig onderwijs bewaakt de kwaliteit van het tweetalig onderwijs in Nederland en wordt onderschreven door alle scholen die lid zijn van het

Nadere informatie

NIVEAU TAALBEHEERSING MODERNE VREEMDE TALEN VWO/HAVO STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

NIVEAU TAALBEHEERSING MODERNE VREEMDE TALEN VWO/HAVO STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 NIVEAU TAALBEHEERSING MODERNE VREEMDE TALEN VWO/HAVO STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk

Nadere informatie

Taaltaken (globale descriptoren) Luisteren Lezen Gesprekken voeren Spreken Schrijven 1. Gesprekken tussen

Taaltaken (globale descriptoren) Luisteren Lezen Gesprekken voeren Spreken Schrijven 1. Gesprekken tussen TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL ICT-BEHEERDER Beroepscompetentie: Kerntaak: 2. De ICT-beheerder is in staat om op adequate wijze functionele ontwerpen toe te lichten en de opdrachtgever

Nadere informatie

examenprogramm moderne vreemde talen vmbo gl/tl

examenprogramm moderne vreemde talen vmbo gl/tl 3. Syllabus Moderne vreemde talen 3.1 Verdeling examenstof over CE/SE bij Tabel: Verdeling van de examenstof Engels over centraal examen en schoolexamen Exameneenheden CE moet mag MVT/K/1 Oriëntatie op

Nadere informatie

Luisteren 1 hv 2 hv 3hv

Luisteren 1 hv 2 hv 3hv Carte Orange 1 hv, 2 hv, 3 hv ERK-overzicht 1 Luisteren 1 hv 2 hv 3hv 1 Gesprekken tussen moedertaalsprekers verstaan A2 Kan het onderwerp bepalen van een langzaam en duidelijk gesproken gesprek 2-3-4-5-6-7-8*

Nadere informatie

Flitsbijeenkomst Steunpunt Taal en Rekenen (10 februari 2012) Handreiking Referentiekader mvt. Van Raamwerk tot Handreiking

Flitsbijeenkomst Steunpunt Taal en Rekenen (10 februari 2012) Handreiking Referentiekader mvt. Van Raamwerk tot Handreiking Flitsbijeenkomst Steunpunt Taal en Rekenen (10 februari 2012) Handreiking Referentiekader mvt Van Raamwerk tot Handreiking Hoe zat het ook alweer? Nieuwe Kwalificatieprofielen voor het mbo in 2004 Mét

Nadere informatie

Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 1: Communiceren en sociaal contact onderhouden

Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 1: Communiceren en sociaal contact onderhouden Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 1: : Thema 1 1. Introductieles De leerling vertelt waarom het belangrijk is om goed te presenteren. Arbeidsvoorbereidend

Nadere informatie

Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les

Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Voorbeeld van een leerling Esra is een meisje van 15 jaar en komt uit Irak. Ze heeft daar op de basisschool gezeten en een jaar een vorm

Nadere informatie

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER TOEZICHT EN VEILIGHEID

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER TOEZICHT EN VEILIGHEID TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER TOEZICHT EN VEILIGHEID Beroepscompetentie: Kerntaak: 8. De medewerker toezicht en veiligheid is in staat om op adequate wijze publiek in

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

13. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven van informatie uit gesproken en geschreven Engelstalige teksten.

13. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven van informatie uit gesproken en geschreven Engelstalige teksten. A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Engels Onderwerp: Leesvaardigheid 12, 13, 14, 17 13. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven van informatie uit gesproken en geschreven Engelstalige teksten.

Nadere informatie

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL APPLICATIEONTWIKKELAAR

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL APPLICATIEONTWIKKELAAR TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL APPLICATIEONTWIKKELAAR Beroepscompetentie: Kerntaak: 2. De applicatieontwikkelaar is in staat om op adequate wijze functionele ontwerpen toe te lichten

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Engels, vmbo gltl, Liesbeth Pennewaard kernen subkernen Context (inhoud) taalvaardigheidsniveau CE of SE Eindterm niveau GL/TL Exameneenh eid Lezen

Engels, vmbo gltl, Liesbeth Pennewaard kernen subkernen Context (inhoud) taalvaardigheidsniveau CE of SE Eindterm niveau GL/TL Exameneenh eid Lezen Engels, vmbo gltl, Liesbeth Pennewaard kernen subkernen Context (inhoud) taalvaardigheidsniveau CE of SE Eindterm niveau GL/TL Exameneenh eid Lezen Correspondentie lezen Opleiding: uitwisseling, vorming,

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Lesbeschrijving Nederlands

Lesbeschrijving Nederlands Lesbeschrijving Nederlands Overzicht Leerjaar 1 VOx leerlijn nr. 1 Mondelinge taal Onderdeel nr. 1.3 Spreekvaardigheid Subonderdeel nr. 1.3.1 Spreken Lesnummer 34 Titel van de les Ik houd mijn spreekbeurt

Nadere informatie

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER BEHEER ICT

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER BEHEER ICT TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER BEHEER ICT Beroepscompetentie: Kerntaak: 2. De medewerker beheer ICT is in staat om op adequate wijze systemen te assembleren 1. Installeert

Nadere informatie

Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Route 2, 12 16 jaar vmbo basis

Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Route 2, 12 16 jaar vmbo basis Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Route 2, 12 16 jaar vmbo basis Voorbeeld van een leerling Faysal is 12 jaar en komt uit Syrië. Hij heeft de afgelopen 3 jaar geen onderwijs

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Luisteren 1 gt/h 2 gt 3/4 vmbo

Luisteren 1 gt/h 2 gt 3/4 vmbo Carte Orange 1 gth, 2 gt, 3/4 vmbo ERK-overzicht 1 Luisteren 1 gt/h 2 gt 3/4 vmbo 1 Gesprekken tussen moedertaalsprekers verstaan A2 Kan het onderwerp bepalen van een langzaam en duidelijk gesproken gesprek

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Standaardrapportage (strikt vertrouwelijk)

Standaardrapportage (strikt vertrouwelijk) Standaardrapportage (strikt vertrouwelijk) Naam: Mevrouw Bea Voorbeeld Adviseur: De heer Administrator de Beheerder Datum: 19 juni 2015 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op alle afgeronde onderdelen.

Nadere informatie

Examenplan 1.Overzicht

Examenplan 1.Overzicht Examenplan 1.Overzicht 1.1.Specifieke examens Examenoverzicht opleiding: Directiesecretaresse/ Managementassistent Niveau 4 Duur: 3 jaar regulier Crebocode: 95391 Dossiercode: 22157 Dossierjaar: 2012 Leerweg:

Nadere informatie

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs . Competentieleren Hajer, M. & T. Meestringa (2004). Handboek taalgericht vakonderwijs. Bussum: Coutinho. Ministerie van OC&W (2004). Van A tot Z betrokken. Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010 (http://taalinmbo.kennisnet.nl/bronnen/aanvalsplan).

Nadere informatie

Taaltaken (globale descriptoren) Luisteren Lezen Gesprekken voeren Spreken Schrijven 1. Gesprekken tussen

Taaltaken (globale descriptoren) Luisteren Lezen Gesprekken voeren Spreken Schrijven 1. Gesprekken tussen TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL NETWERKBEHEERDER Beroepscompetentie: Kerntaak: 4. De netwerkbeheerder is in staat om op adequate wijze geïnstalleerde netwerken te documenteren en

Nadere informatie

Beoordelingscriteria voor de award voor het beste profielwerkstuk op het gebied van internationalisering voor vwo, havo en vmbo.

Beoordelingscriteria voor de award voor het beste profielwerkstuk op het gebied van internationalisering voor vwo, havo en vmbo. AEDE Nederland Profielwerkstuk-Award 2012 In haar jubileumjaar 2012 startte de AEDE Nederland met het uitreiken van een award voor het beste profielwerkstuk rond internationalisering. Met deze prijs wil

Nadere informatie

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER MARKETING EN COMMUNICATIE

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER MARKETING EN COMMUNICATIE TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER MARKETING EN COMMUNICATIE Beroepscompetentie: Kerntaak: 1. De medewerker marketing en communicatie is in staat om op adequate wijze te assisteren

Nadere informatie

Een Europees Referentiekader voor talenexamens. Een utopie?

Een Europees Referentiekader voor talenexamens. Een utopie? Een Europees Referentiekader voor talenexamens Een utopie? José Noijons VLoD 34. Jahreshochschultagung 07.11.2008 Stichting CITO Instituut voor Toetsontwikkeling 1 Europees Referentiekader (ERK) Ontwikkeld

Nadere informatie

Beroepsstandaarden Talendocent

Beroepsstandaarden Talendocent De Beroepsstandaarden en Registratie in het Talenonderwijs (BiT) zijn ontwikkeld in opdracht van Levende Talen en in afstemming met het SBL. De beroepsstandaarden in dit document zijn uitgewerkt door een

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl De leerlingen in route 3 uitstroomprofiel vmbo k/gl/t worden voorbereid op instroom in de onderbouw van het vmbo (kader, gemengde

Nadere informatie

Projectdag LinQ 12 mei - Workshopprogramma

Projectdag LinQ 12 mei - Workshopprogramma Projectdag LinQ 12 mei - Workshopprogramma Ronde 1 10.45 uur 11.45 uur a. Speelse werkvormen in de Duitse les Workshopleider(s): Hans Roordink en Martin van der Vecht, OBS Roombeek, Enschede Doelgroep:

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen I Inhoud 1 Hoe leer je Duits?... 1 1.1 Visie op het leren van een vreemde taal... 1 1.2 Visie keuzedeel

Nadere informatie

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9e uur.

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9e uur. Hardenberg, 20 april 2016 Beste leerlingen en ouders/verzorgers, Spaans wordt op het Vechtdal College gegeven als extra vak met 1 lesuur in de week. Volgend schooljaar, 2016-2017, begint er voor leerlingen

Nadere informatie

samenhang Kan een reeks kortere, op zichzelf staande eenvoudige elementen verbinden tot een samenhangende lineaire opeenvolging van punten.

samenhang Kan een reeks kortere, op zichzelf staande eenvoudige elementen verbinden tot een samenhangende lineaire opeenvolging van punten. Vaardigheid: Spreken Niveau: B1 Beheersingsniveau: Ik kan uitingen op een simpele manier aan elkaar verbinden, zodat ik ervaringen en gebeurtenissen, mijn dromen, verwachtingen en ambities kan beschrijven.

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL COMMERCIEEL MEDEWERKER BANK- EN VERZEKERINGSWEZEN

TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL COMMERCIEEL MEDEWERKER BANK- EN VERZEKERINGSWEZEN TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL COMMERCIEEL MEDEWERKER BANK- EN VERZEKERINGSWEZEN Beroepscompetentie: Kerntaak: 2. De commercieel medewerker bank- en verzekeringswezen is in staat

Nadere informatie

GRENZEN VERLEGGEN ONDERNEMEN - ONTMOETEN TTO ELOS. TALEN.Anglia.Cambridge.Delf.Goethe.Chinese taal & cultuur

GRENZEN VERLEGGEN ONDERNEMEN - ONTMOETEN TTO ELOS. TALEN.Anglia.Cambridge.Delf.Goethe.Chinese taal & cultuur GRENZEN VERLEGGEN ONDERNEMEN - ONTMOETEN TTO ELOS TALEN.Anglia.Cambridge.Delf.Goethe.Chinese taal & cultuur EIO & INTERNATIONALISERING.Modules EU en Globalisering.Individuele uitwisselingen.groepsuitwisselingen.etwinning

Nadere informatie

Taaltaken (globale descriptoren) Luisteren Lezen Gesprekken voeren Spreken Schrijven 1. Gesprekken tussen

Taaltaken (globale descriptoren) Luisteren Lezen Gesprekken voeren Spreken Schrijven 1. Gesprekken tussen TAALPROFIEL MODERNE VREEMDE TALEN KWALIFICATIEPROFIEL MEDEWERKER ICT Beroepscompetentie: 1. De medewerker ICT is in staat om op adequate wijze systemen te assembleren (kerntaak 1) 2. De medewerker ICT

Nadere informatie

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema 1 Introles De leerling oriënteert zich op

Nadere informatie

11. De leerling leert verder vertrouwd te raken met de klank van het Frans door veel te luisteren naar gesproken en gezongen teksten.

11. De leerling leert verder vertrouwd te raken met de klank van het Frans door veel te luisteren naar gesproken en gezongen teksten. A. LEER EN TOETSPLAN Leerjaar: 3 Onderwerp: Luistervaardigheid 11, 12, 13, 14 11. De leerling leert verder vertrouwd te raken met de klank van het Frans door veel te luisteren naar gesproken en gezongen

Nadere informatie

Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les

Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Voorbeeld van een leerling Dawoud is een jongen van 17 jaar. Hij komt uit een dorp in Afghanistan. Hij is samen met zijn moeder en zus naar

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

Kennisbasis Duits 8 juli 2009. 2. Taalkundige kennis

Kennisbasis Duits 8 juli 2009. 2. Taalkundige kennis Kennisbasis Duits 8 juli 2009 Thema Categorie/kernconcept Omschrijving van de categorie / het kernconcept De student 1. Taalvaardigheden 1.1 De vaardigheden 1.1.1 beheerst de kijkvaardigheid en de luistervaardigheid

Nadere informatie

Taalbiografie (Onderdeel van het EAQUALS-ALTE EuropeseTaalportfolio)

Taalbiografie (Onderdeel van het EAQUALS-ALTE EuropeseTaalportfolio) EAQUALS-ALTE Taalbiografie (Onderdeel van het EAQUALS-ALTE EuropeseTaalportfolio) Europees Taalportfolio: geaccrediteerd model nr. 06.2000 Uitgereikt aan Het huidige model van het Europese Taalportfolio

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Engels. Kerndoel 15. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Engels. Kerndoel 15. Toelichting en verantwoording TULE - ENGELS KERNDOEL 15 46 TULE inhouden & activiteiten Engels Kerndoel 15 De leerlingen leren de schrijfwijze van enkele eenvoudige woorden over alledaagse onderwerpen. Toelichting en verantwoording

Nadere informatie

Een school voor iedereen

Een school voor iedereen , n Wereldschool! Een school voor iedereen Wil je de wijde wereld in? Kom dan naar het Carolus Clusius College. Daar leer je verder kijken! Je maakt kennis met andere culturen en je krijgt intensief taalonderwijs

Nadere informatie

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Weblecture LEONED Utrecht 14 november 2012 Bart van der Leeuw, SLO Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Inhoudsopgave van het college

Nadere informatie

Voorwoord. Wij wensen u veel plezier en inzicht in het gebruik van de leerlijnen! Team Mondomijn. Bedankt!

Voorwoord. Wij wensen u veel plezier en inzicht in het gebruik van de leerlijnen! Team Mondomijn. Bedankt! leerlijnen Engels Voorwoord Mondomijn is een innovatieve, integrale samenwerking tussen Qliq primair onderwijs en Korein Kinderplein. Samen bieden we een eigentijdse vorm van onderwijs en kinderopvang.

Nadere informatie

Feedback en beoordeling bij productieve vaardigheden. Fros van der Maden

Feedback en beoordeling bij productieve vaardigheden. Fros van der Maden Feedback en beoordeling bij productieve vaardigheden Fros van der Maden Over Fros Docent Nederlands Docent NT2 Educatief auteur Noorderpoort Volksuniversiteit RUG Internationale School/ Maartenscollege

Nadere informatie

Toelichting. Leerdoelenoverzicht - niveau 2a

Toelichting. Leerdoelenoverzicht - niveau 2a Toelichting In het schema hieronder zie je per song aan welke EIBO-thema s en aan welke doelen de kinderen werken. Voor Groove.me vormen de TULE-doelen de leidraad. De kerndoelen 13, 14 en 15 komen in

Nadere informatie

Presenteren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/74547

Presenteren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/74547 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 18 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74547 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren

Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren Van PO naar VO Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren SUGGESTIE 1: Informatie van een brugklasleerling Brugklasleerlingen infomeren leerlingen uit groep 8

Nadere informatie

FRANS. Personeelsvergadering 31 mei 2011. mogen moeten. taalregeling. Talenbeleidsnota 3220 FRANS 1

FRANS. Personeelsvergadering 31 mei 2011. mogen moeten. taalregeling. Talenbeleidsnota 3220 FRANS 1 FRANS Personeelsvergadering 31 mei 2011 1 taalregeling 1963 LP 1972 LP 1998 LP 2004 2007 LP 2010 2008 2009 Talenbeleidsnota mogen moeten 3220 FRANS 1 De geschiedenis van het leerplan Frans 1963 : De taalgrens

Nadere informatie

Inleiding niveaubepaling bij VakTraject, Traject en Traject Techniek

Inleiding niveaubepaling bij VakTraject, Traject en Traject Techniek Inleiding niveaubepaling bij VakTraject, Traject en Traject Techniek In de kwalificatiedossiers zijn taalprofielen voor het beroep vastgesteld. Ook is in het brondocument Leren, Loopbaan en Burgerschap

Nadere informatie

PORTFOLIO NEDERLANDS NAAM: OPLEIDING: KLAS: Portfolio Nederlandse taal, deel 1 Versie 11-07-13 Pagina 1

PORTFOLIO NEDERLANDS NAAM: OPLEIDING: KLAS: Portfolio Nederlandse taal, deel 1 Versie 11-07-13 Pagina 1 PORTFOLIO NEDERLANDS NAAM: OPLEIDING: KLAS: Portfolio Nederlandse taal, deel 1 Versie 11-07-13 Pagina 1 Het portfolio voor de Nederlandse taal bestaat uit de volgende onderdelen: - Inleiding - Algemeen

Nadere informatie

Het ERK in het voortgezet onderwijs

Het ERK in het voortgezet onderwijs Het ERK in het voortgezet onderwijs Een onderzoek naar de invoering van het Europees Referentiekader voor de moderne vreemde talen (ERK) in Nederland Het ERK in het voortgezet onderwijs Een onderzoek

Nadere informatie

Stevige basis voor je toekomst

Stevige basis voor je toekomst Stevige basis voor je toekomst Technologie ipad Jij de baas Loopbaan Oriëntatie Begeleiding met mavo of mavo + op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Een stevige

Nadere informatie

Examenplan 1.Overzicht

Examenplan 1.Overzicht Examenplan 1.Overzicht 1.1.Specifieke examens Examenoverzicht opleiding: Directiesecretaresse/ Managementassistent Niveau 4 Duur: 3 jaar regulier 1 jaar versneld Crebocode: 95391 Dossiercode: 22157 Dossierjaar:

Nadere informatie

Engelse taal. Kennisbasis Engelse taal op de Pabo

Engelse taal. Kennisbasis Engelse taal op de Pabo Engelse taal Belang van het vak Engels geven in het basisonderwijs is investeren in de mensen van de toekomst die studeren, werken en recreëren in verschillende landen van Europa en de wereld. Door de

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Toetsen voor de Moderne Vreemde Talen en het Nederlands

Toetsen voor de Moderne Vreemde Talen en het Nederlands Toetsen voor de Moderne Vreemde Talen en het Nederlands bij het Common European Framework Instructie voor de kandidaat - 2 - Instructie voor de kandidaat Lees deze instructie voordat je een examen gaat

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Themaboek IBL1 - Internationaal marktanalist

Themaboek IBL1 - Internationaal marktanalist Duits IBL1 Vakcode 56008 Verantwoordelijke e-mail mevr. K. Voogd k.m.voogd@saxion.nl ECTS 4 Kwartiel 1.1 en 1.2 Competenties IBL1 Prestatie-indicatoren 1.3 Zie bijlage 1 voor een overzicht van de competenties

Nadere informatie

NIVEAU TAALBEHEERSING MODERNE VREEMDE TALEN HAVO EN VWO

NIVEAU TAALBEHEERSING MODERNE VREEMDE TALEN HAVO EN VWO NIVEAU TAALBEHEERSING MODERNE VREEMDE TALEN HAVO EN VWO STAATSEXAMEN 2014 Juni 2013 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Examens (CvE). Het CvE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Kies jij Frans? Docentenhandleiding havo en vwo. Differentiatie 3 havo/vwo. SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Kies jij Frans? Docentenhandleiding havo en vwo. Differentiatie 3 havo/vwo. SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Kies jij Frans? Docentenhandleiding havo en vwo Differentiatie 3 havo/vwo SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Kies jij Frans? Docentenhandleiding doorstromers havo en vwo Maart 2011 Verantwoording

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Plan van aanpak horizon verbreden Zuid-Afrika

Plan van aanpak horizon verbreden Zuid-Afrika Plan van aanpak horizon verbreden Zuid-Afrika Welk gebied heb je gekozen? Het gekozen thema voor horizon verbreden is Zuid-Afrika. Ik ben zelf 4 keer in Zuid-Afrika geweest voor vrijwilligerswerk en ga

Nadere informatie

Toelichting. Leerdoelenoverzicht - niveau 3b

Toelichting. Leerdoelenoverzicht - niveau 3b Toelichting In het schema hieronder zie je een overzicht van de leerdoelen van de 15 songs van niveau 3b voor het schooljaar 2015-2016. Per song is aangegeven aan welke EIBO-thema s en aan welke doelen

Nadere informatie

WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F

WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F WORKSHOP ARGUMENTEREN IN DE DAGELIJKSE LESPRAKTIJK EN EXAMINERING 3F Taalcoachacademie 25-5-2012 Christianne Alberts Inhoudsopgave Taalniveau B2/3F voor studenten Werken volgens vaste structuren Communicatieschema

Nadere informatie

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9 e uur.

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9 e uur. Hardenberg, 8 mei 2014 Beste leerlingen en ouders/verzorgers, Spaans wordt op het Vechtdal College gegeven als extra vak met 1 lesuur in de week. Volgend schooljaar, 2014-2015, begint er voor leerlingen

Nadere informatie

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren 2015-2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Wat houdt de pilot tweetalig onderwijs op het Dollard College in?... 3 De lessen... 3 Device... 4 Taalvaardigheid... 4 Internationalisering... 5 Kosten... 5 Bevorderingsnormen...

Nadere informatie

Vaardigheden. 1. Q1000 Spelling- en grammatica 2. Q1000 Nauwkeurigheid 3. Q1000 Typevaardigheid 4. Q1000 Engels taalniveau

Vaardigheden. 1. Q1000 Spelling- en grammatica 2. Q1000 Nauwkeurigheid 3. Q1000 Typevaardigheid 4. Q1000 Engels taalniveau Vaardigheden Wat zijn vaardigheden? Vaardigheden geven aan waar iemand bedreven in is. Ze zijn meestal aan te leren. Voorbeelden van vaardigheden zijn typen en kennis van het Nederlands. Wat meet Q1000

Nadere informatie

GLOBAL: workshop webdesign

GLOBAL: workshop webdesign Dit werkblad is van: klas: GLOBAL: workshop webdesign Ontwerp en maak je eigen website met zelfgemaakte foto s, teksten, links en buttons! Geen onderwerp zo gek, of er is wel een website over gemaakt:

Nadere informatie

Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek

Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek. Ontdek de Bibliotheek Ontdek de Bibliotheek Ontdek de Bibliotheek Ontdek de Bibliotheek Welkom in de bibliotheek. Je gaat op ontdekking in de bibliotheek. Hierbij doe je een onderzoek naar verschillende soorten media; zoals

Nadere informatie

Met vriendelijke groeten, mede namens de heer drs. E.A. Nagel, vestigingsdirecteur Burggravenlaan,

Met vriendelijke groeten, mede namens de heer drs. E.A. Nagel, vestigingsdirecteur Burggravenlaan, Aan: de ouder / verzorger Van: drs. E.A. Nagel, vestigingsdirecteur, A.G. van der Blom MEd, Projectleider Internationalisering Betreft: kostenoverzicht 3, 4 en 5 algemeen en Internationalisering Burggravenlaan

Nadere informatie

LEERLIJN MODERNE VREEMDE TALEN

LEERLIJN MODERNE VREEMDE TALEN LEERLIJN MODERNE VREEMDE TALEN Naam opleiding/cohort : VR Toerisme niveau 4 2015/2016 Taal : Engels Start traject : september 2015 Einde traject : januari 2018 Afronding/examen : januari 2018 Leerdoelen

Nadere informatie

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Wilma van der Westen Project Docenten aan zet bij taal in alle vakken Utrecht 7 november 2012 Even voorstellen: Bestuurslid Het Schoolvak Nederlands HSN

Nadere informatie

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde graad ASO, Duits als tweede moderne vreemde taal kan worden

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Toelichting. Leerdoelenoverzicht - niveau 3a

Toelichting. Leerdoelenoverzicht - niveau 3a Toelichting In het schema hieronder zie je per song aan welke EIBO-thema s en aan welke doelen de kinderen werken. Voor Groove.me vormen de TULE-doelen de leidraad. De kerndoelen 13, 14 en 15 komen in

Nadere informatie

Voor SE-3 (in de derde SE-periode van het jaar) schrijf je een uiteenzetting aan de hand van documentatie die door de docent is gebundeld.

Voor SE-3 (in de derde SE-periode van het jaar) schrijf je een uiteenzetting aan de hand van documentatie die door de docent is gebundeld. PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2018 Vak: Nederlandse taal en literatuur 2 f vwo Inleiding Voor het vak Nederlands ben je bezig met de onderdelen taalvaardigheid, taalkunde en literatuuronderwijs.

Nadere informatie