EINDRAPPORTAGE. Ondersteuning van het geriatrisch Multi Disciplinair Overleg (MDO) met informatie- en communicatie technologie; een pilotstudie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EINDRAPPORTAGE. Ondersteuning van het geriatrisch Multi Disciplinair Overleg (MDO) met informatie- en communicatie technologie; een pilotstudie"

Transcriptie

1 EINDRAPPORTAGE Ondersteuning van het geriatrisch Multi Disciplinair Overleg (MDO) met informatie- en communicatie technologie; een pilotstudie Auteurs Dr. Marieke Spreeuwenberg Drs. Yan Ping Man Ir. Ger Cremers Prof.dr. Luc de Witte datum 28 februari 2012 / Z10623

2 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE Doel en vraagstelling BETROKKEN PARTIJEN Deelnemers FASE 1. ORIËNTEREND ONDERZOEK Evaluatie Zorg uit Voorzorg Methode evaluatie Zorg uit Voorzorg Resultaten evaluatie Zorg uit Voorzorg MDO checklist Methode MDO checklist Resultaten MDO checklist Semi-gestructureerde interviews Methode semi-gestructureerde interviews Resultaten semi-gestructureerde interviews Internet onderzoek Methode internet onderzoek Resultaten internet onderzoek Keuze webconferencing systeem FASE 2. PILOTSTUDIE Deelnemers technische en gebruikers evaluatie Technische evaluatie Methode technische evaluatie Resultaten technische evaluatie Gebruikersevaluatie Methode gebruikersevaluatie Resultaten gebruikers evaluatie... 19

3 5. CONCLUSIE EN DISCUSSIE Conclusie Discussie Bijlage 1. Samenvatting enquête evaluatie Zorg uit Voorzorg... i Bijlage 2. De drie fasen en het zeven-stappen proces.... iii Bijlage 3. Resultaat literatuuronderzoek en richtlijnen MDO s... v Bijlage 4. MDO Checklist en resultaten... xi Bijlage 5. MDO interviewvragen en resultaten... xv Bijlage 6. Het Referentiemodel... xxi Bijlage 7. Resultaten van de conferencing onderdelen van top vijf webconferencing systemen... xxiii Bijlage 8. Korte Handleiding Webconferencing Gastheer ( Quick Start )... xxv Bijlage 9. Korte Handleiding Webconferencing Deelnemer ( Quick Start )... xxvii 2

4 1. INTRODUCTIE In het project Zorg uit Voorzorg dat liep in de Westelijke Mijnstreek als onderdeel van het zogenaamde transitieprogramma 1 (TP1) van het nationaal programma ouderenzorg (NPO) was de introductie van multidisciplinair geriatrisch overleg (MDO) één van de centrale peilers. Deelnemers aan dit MDO komen uit verschillende sectoren en settings in de zorg: de geriater en geriatrisch verpleegkundige in het ziekenhuis, huisartsen vanuit hun praktijk, perifere fysiotherapeuten vanuit hun praktijk, ergotherapeuten en eventuele andere zorgverleners die bij een oudere betrokken zijn. De praktische organisatie van een MDO is moeizaam, omdat de deelnemers vanuit heel verschillende locaties en in wisselende samenstelling deel moeten nemen. Het lukt niet altijd om de benodigde deelnemers tegelijk bij elkaar te krijgen. Om deze reden is de vraag bij het Medisch Coördinatie Centrum Omnes (MCC Omnes) ontstaan of een MDO met behulp van informatie- en communicatietechnologie ondersteund kan worden, zodat de deelnemers niet fysiek op dezelfde locatie hoeven te zijn, maar toch hun inzichten kunnen delen. Daarbij kan gedacht worden aan teleconferencing al dan niet in combinatie met beeldcontact. 1.1 Doel en vraagstelling Het doel van dit project is om na te gaan op welke wijze het MDO met behulp van bestaande technologie optimaal ondersteund kan worden door een pilotstudie uit te voeren met een passende technologische oplossing. De volgende centrale vraagstelling wordt als uitgangspunt gehanteerd: Kan het gebruik van informatie- en communicatietechnologie een ondersteuning zijn voor een MDO? Zo ja, hoe dan? In welke mate? Hoe moet deze technologie eruit zien? Het project bestond uit twee fasen, namelijk een oriënterend onderzoek en een pilotstudie. Als eerste werd een oriënterend onderzoek uitgevoerd dat het programma van eisen opleverde waaraan technologische ondersteuning aan zou moeten voldoen om optimaal aan te sluiten bij de wensen en behoeften van de deelnemers aan het MDO en bij de huidige mogelijkheden van de technologie. Parallel hieraan werd een inventarisatie gemaakt van op dit moment beschikbare technologie die voor de doelen van het project bruikbaar zijn. De tweede fase in het project was een pilotstudie met een passende technologische oplossing bij de MDO s in drie door MCC Omnes geselecteerde huisartsenpraktijken in de Westelijke Mijnstreek en het Expertisecentrum Ouderenzorg (EOZ) van het Orbis Medisch Centrum. De volgende vraagstellingen zijn leidend geweest voor de activiteiten in het eerste deel van het project: 1. Welke knelpunten ervaren de deelnemers aan het MDO in de huidige werkwijze? 2. Aan welke functionele eisen moet technologische ondersteuning van het MDO voldoen? 3. Wat zijn de huidige technische mogelijkheden die aansluiten bij het programma van eisen? Op basis van de antwoorden op voorgaande vragen werd een pilot opstelling gemaakt die door de drie huisartsenpraktijken, het EOZ en de overige betrokken partijen/ zorgprofessionals in de praktijk uitgetest werden. Voor het tweede gedeelte van het project waren de volgende vragen leidend: 3

5 4. Welke technische en/of functionele problemen doen zich voor bij het gebruik van de gekozen technologie? 5. Wat zijn de ervaringen van de deelnemers aan het MDO met de nieuwe technologie? 6. In hoeverre draagt het werken met deze technologie bij aan de kwaliteit van het multidisciplinaire overleg? 7. Welke wensen en suggesties voor verbetering of aanpassing hebben de deelnemers? 4

6 2. BETROKKEN PARTIJEN MCC Omnes in Sittard is de opdrachtgever van dit project, waarvan Drs. Lilo Crasborn, Simone Denis en Marlou Wolters het project coördineren. De kenniskring Technologie in de Zorg van Hogeschool Zuyd in Heerlen is verantwoordelijk voor de uitvoering van het project, waarvan Prof. dr. Luc de Witte de leiding heeft. Het projectteam bestaat uit Dr. Marieke Spreeuwenberg, ir. Ger Cremers en drs. Yan Ping Man. Zij dragen zorg voor de uitvoering van het project. 2.1 Deelnemers De deelnemende partijen in zowel de eerste als tweede fase van het project bestaan uit drie huisartsenpraktijken in de Westelijke Mijnstreek. Deze worden verder aangeduid als praktijk 1, praktijk 2 en praktijk 3. Een andere deelnemende partij is het Expertisecentrum Ouderenzorg (EOZ) van het Orbis Medisch Centrum, te Sittard waar Dr. Walther Sipers en drs. Herbert Habets de contactpersonen zijn. De huisartsenpraktijken en het EOZ zijn middels een brief van MCC Omnes benaderd voor deelname. In totaal hebben 20 personen zich opgegeven. De deelnemers zijn afkomstig van verschillende disciplines. Vanuit de huisartsenpraktijken bestonden de deelnemers uit: huisartsen, praktijkondersteuners, fysiotherapeuten, ergotherapeuten, en een apotheker. De deelnemers van het EOZ waren een klinisch geriater en een gespecialiseerd geriatrisch verpleegkundige. In tabel 1 is het aantal deelnemers per discipline weergegeven per praktijk en voor het EOZ. Tabel 1: Overzicht van de deelnemers Disciplines Praktijk 1 Praktijk 2 Praktijk 3 EOZ Huisarts (HA) Praktijkondersteuner (POH) Fysiotherapeut (FYSIO) Ergotherapeut (ERGO) Apotheker (APO) Klinisch geriater (G) Gespecialiseerd geriatrisch verpleegkundige (GVP) 5

7 6

8 3. FASE 1. ORIËNTEREND ONDERZOEK Het plan van aanpak bestond uit twee fasen, een oriënterend onderzoek en een pilotstudie. Bij de uitwerking van dit project in de praktijk is wat afgeweken van het originele plan. De redenen dat er gekozen is om van het originele plan af te wijken is (1) omdat er door beëindiging van TP1 er minder MDO s plaatsvinden dan beoogd en (2) er beperkte technologische voorzieningen op de verschillende locaties waren. Het oriënterende onderzoek bestond uit (1) een evaluatie Zorg uit Voorzorg, (2) een MDO checklist opgesteld op basis van de literatuur, (3) het afnemen van interviews. Parallel hieraan is op technisch vlak een (4) internet onderzoek uitgevoerd en op basis van die resultaten gekozen voor de meest geschikte technologie voor de pilot studie. 3.1 Evaluatie Zorg uit Voorzorg Methode evaluatie Zorg uit Voorzorg Het doel van de evaluatie Zorg uit voorzorg was om bij de deelnemers van TP1 na te gaan welke praktijken interesse hadden om mee te doen met dit project. Ter afsluiting van het project Zorg uit Voorzorg heeft MCC Omnes een evaluatieonderzoek uitgevoerd op het gebied van MDO s. Aan de deelnemende acht huisartsenpraktijken van TP1 en het EOZ is gevraagd wat men verwachtte van MDO s wanneer technologie ingezet zal worden om overleg te verbeteren. Daarnaast is hen gevraagd aan welke eisen de technologie zou moeten voldoen om ermee in de praktijk te kunnen werken. In de vorm van een enquête zijn onder andere de volgende vragen gesteld: 1. Denkt u dat teleconsultatie toegepast kan worden in het MDO? 2. Wat ziet u als grootste voordeel van teleconsultatie? 3. Wat ziet u als grootste nadeel van teleconsultatie? 4. Zou u als praktijk willen meedoen aan de pilot? 5. Ziet u teleconsultatie als middel om te kunnen communiceren met de tweedelijn? Resultaten evaluatie Zorg uit Voorzorg Van de acht huisartsenpraktijken heeft één huisartsenpraktijk de enquête niet ingevuld en één huisartsenpraktijk heeft de enquête onvolledig ingevuld. Het merendeel (5/6) denkt dat technologie toegepast kan worden in een MDO. Als grootste voordeel werd minder reizen genoemd. Andere genoemde voordelen waren: tijdbesparing, een MDO is gemakkelijker te plannen, het MDO verloopt efficiënter en sneller, en dat de juiste personen kunnen deelnemen aan het MDO. Als grootste nadeel werd genoemd dat het contact indirecter of onpersoonlijker wordt. Andere nadelen die genoemd werden zijn: technische storingen die het overleg kunnen onderbreken, en dat de kwaliteit van informatie uitwisseling vermindert. Op de vraag of u als praktijk mee zou willen doen aan de pilot hebben slechts twee praktijken aangegeven mee te willen doen. Echter is het opvallend dat bijna alle praktijken technologie wel als middel zien om met de tweedelijns zorg te communiceren. Door ondersteuning van technologie kan er onder andere intercollegiaal overleg plaatsvinden tussen de huisarts en geriater, of overleg tussen een praktijkondersteuner en een gespecialiseerd verpleegkundige. Later hebben toch drie huisartsenpraktijken aangegeven met dit project mee te willen doen. Voor een gedetailleerde samenvatting van de resultaten zie bijlage 1. 7

9 3.2 MDO checklist Methode MDO checklist Op basis van de literatuur zijn factoren in kaart gebracht die van belang zijn voor het goed verlopen van een MDO. De factoren (richtlijnen) zijn onder te verdelen in rollen, proces, individuele factoren en team factoren. Dit staat schematisch weergegeven in figuur 1 en wordt nader toegelicht in bijlagen 2 en 3. Optimale zorg Multidisciplinaire samenwerking (1) Rollen: Helpt een team bewust te worden van hun gezamenlijk werk en vaardigheden a. Leider b. Tijdwaarnemer c. Notulist d. Procesbegeleider (2) Proces: Er zijn drie fasen die door middel van zeven stappen doorlopen worden (3) Individuele factoren: Competenties voor multidisciplinair samenwerken a. Professionele motivatie en houding b. Vaardigheden, kennis en inzicht c. De relatie met de werksituatie (4) Team factoren: Organisatie en cultuur t.a.v. multidisciplinair samenwerken a. Leren b. Organisatie en cultuur Figuur 1. Doelstellingenboom multidisciplinaire samenwerking volgens Swanborn (1999) Op basis van de gevonden literatuur werd een MDO checklist opgesteld om het MDO in kaart te brengen (zie bijlage 4). Deze checklist werd online via NETQ verspreid onder alle 20 deelnemers. In de checklist kwamen de vier belangrijke thema s aan bod, namelijk: (1) rollen, (2) proces, (3) individuele factoren (4) team factoren. Per stelling kon aangegeven worden in hoeverre deze werden uitgevoerd in het MDO zoals die in de praktijk verliepen Resultaten MDO checklist Van de 20 deelnemers hebben 16 deelnemers de MDO checklist ingevuld. De rolverdeling binnen een MDO loopt meestal goed. Er wordt bijna altijd een voorzitter aangewezen en agenda s en notulen worden van tevoren en na afloop verstuurd. Soms wordt het groepsproces minder in de gaten gehouden en bespreekt men bijzaken. Alhoewel het doel en de locatie van een MDO meestal bekend is, loopt het proces van een MDO niet altijd soepel. Zo is niet altijd duidelijk of gemaakte afspraken nagekomen zijn en agendapunten worden niet altijd beoordeeld op volledigheid en benodigde tijd. Na afloop van een MDO wordt zelden gekeken wat er goed ging en wat er verbeterd moet worden in het volgende MDO. De deelnemers scoren hoog op individuele competenties. Zo staat de cliënt bijna altijd centraal en wordt er goed over en weer naar elkaar geluisterd, ook al spreekt men een andere vaktaal. Soms zijn eigen sterkte en zwakke punten niet bij iedereen bekend. Wat betreft team competenties is er veel respect voor cultuurverschillen in andere disciplines en verschillen in opvattingen. Het MDO vindt (nog) niet altijd plaats op een vast moment. Wanneer er sprake is van een noodsituatie waarbij overleg gewenst is, wordt een MDO nog niet altijd ingezet. In bijlage 4 staat de MDO checklist met alle resultaten weergegeven. 8

10 3.3 Semi-gestructureerde interviews Methode semi-gestructureerde interviews Binnen drie huisartspraktijken en het EOZ zijn interviews afgenomen om erachter te komen wat de knelpunten in het MDO zijn en aan welke functionele eisen de technologische ondersteuning van het MDO moet voldoen. Tegelijkertijd is gekeken welke bestaande technische mogelijkheden aansluiten op de eisen die uit de interviews naar voren zijn gekomen en in hoeverre deze in de praktijk passen. Er is een semi-gestructureerde vragenlijst opgesteld bestaande uit de topics: MDO en teletechnologie. Het topic MDO heeft betrekking op het huidige MDO en het topic tele-technologie heeft betrekking op wat men vindt van het inzetten van technologie ter ondersteuning van een MDO. Tevens is binnen deze topic gevraagd naar de verwachtingen en eisen ten aanzien van de technologie. Voor de interviewvragen zie bijlage Resultaten semi-gestructureerde interviews Van de 20 deelnemers zijn 17 deelnemers geïnterviewd. De andere drie deelnemers zagen af van deelname omdat er geen meerwaarde in het toepassen van tele-technologie binnen MDO s werd gezien. In bijlage 5 worden de interviewvragen met bijbehorende geclusterde antwoorden weergegeven. In de laatste kolom is de frequentie van het antwoord weergegeven. Het huidige MDO vindt gemiddeld één keer per maand plaats en duurt 0,5 1 uur. Standaard zijn een huisarts, praktijkondersteuner, fysiotherapeut en ergotherapeut bij een MDO aanwezig. Soms worden andere disciplines ook betrokken, zoals de apotheker. Er is weinig wisseling in de samenstelling van de deelnemers, alle betrokken deelnemers zijn vertegenwoordigd. Hoewel de cliënt centraal staat in een MDO is deze nooit aanwezig. Dit komt door verschillende redenen, bijvoorbeeld omdat het moeilijk te organiseren is in verband met de beperkte tijd die er voor MDO is. Echter geven acht deelnemers aan het prettig te vinden als een cliënt bij het MDO betrokken kan worden. Het merendeel (10/16) van de deelnemers vindt dat het MDO goed verloopt, omdat onder andere de structuur en organisatie goed zijn. Men ervaart het MDO als prettig en er is overleg met verschillende disciplines mogelijk. Het merendeel (9/16) van de deelnemers vindt dat de verslaglegging, agenda, notulen, actielijst, afspraken en follow-up verbeterd mogen worden. Om het MDO te verbeteren vindt men het nodig dat cliëntenbestanden of een centraal dossier beter toegankelijk moet zijn voor alle betrokken disciplines. Wat betreft de inzet van technologie ter ondersteuning van het MDO denken acht deelnemers er positief over. Zeven deelnemers denken er negatief over en twee deelnemers waren neutraal, omdat zij bijvoorbeeld nog niet voldoende kennis hebben van technologie. Er waren 13 deelnemers die problemen verwachten bij het uitwisselen van informatie. Het grootste voordeel van technologie wordt gezien in tijdsbesparing. Men vindt dat alle noodzakelijke disciplines deel zouden moeten kunnen nemen aan het MDO door middel van technologie. Het uitwisselen van informatie via de technologie wordt door 15 deelnemers als belangrijk gevonden, maar het maken van notulen in een scherm wordt door 11 deelnemers als niet relevant bevonden. Het betrekken van externe deelnemers met behulp van technologie wordt door 15 deelnemers als belangrijk gezien. Een ander aspect van belang bij het gebruik van technologie is privacy, wat slechts door 4 deelnemers 9

11 genoemd werd. Het merendeel van de deelnemers (12) zouden de technologie in een aparte werkruimte of vergaderruimte willen gebruiken. In deze ruimte zou een vaste PC, een groot beeldscherm en een vrijstaand camera aanwezig moeten zijn. Daarnaast dient bij het gebruik iedereen goed te verstaan zijn, en er sprake is van goed beeld (ook qua omvang). Tien deelnemers denken dat de communicatie met andere disciplines (bijvoorbeeld van de tweede lijn) door de inzet van technologie beter zal verlopen. Op basis van de resultaten is een referentiemodel opgesteld waarin het huidig MDO is afgezet tegen een wenselijke MDO (waarbij technologie wordt gebruikt). In dit referentiemodel zijn de antwoorden van alle deelnemers samengevat, zonder onderverdeling in discipline of praktijk, zie bijlage 6. Uit het referentiemodel blijkt dat door middel van webconferencing frequenter overleg kan plaatsvinden, ook al is het niet aan MDO gerelateerd. Het overlegmoment kan hierdoor ook korter worden. Alle betrokken disciplines worden geacht beschikbaar te zijn voor webconferencing. Het zou in sommige situaties prettig zijn om de cliënt of de cliëntvertegenwoordiger uit te nodigen voor webconferencing. Door webconferencing is het voeren van MDO op verschillende locaties mogelijk. Dit is vooral prettig voor paramedici, omdat zij vaak geen eigen werkplek hebben binnen een huisartsenpraktijk en vaak op cliëntenbezoek zijn. Wat betreft de planning en organisatie van een MDO verandert niets. De praktijkondersteuner (POH er) heeft hierin een coördinerende rol. Verder wordt het delen van bestanden tijdens het MDO als belangrijk ervaren. 3.4 Internet onderzoek Methode internet onderzoek Een internet onderzoek is uitgevoerd om uit bestaande teleconferencing systemen een geschikte keuze te kunnen maken voor de pilotstudie bij de drie huisartspraktijken, drie fysiotherapie praktijken en het EOZ. In eerste instantie is meer algemene informatie m.b.t. teleconferencing verzameld met behulp van internet via de zoektermen: multimedia, multimedia communication, multimedia meeting, multimedia conferencing, teleconferencing, videoconferencing en combinaties van deze termen. Hierna werd specifieke informatie verzameld m.b.t. webconferencing via de zoektermen: webconferencing, webconferencing systems, webconferencing services, comparing webconferencing systems, privacy webconferencing, safety webconferencing en combinaties van deze termen. Met name is gezocht naar informatie m.b.t. wat is webconferencing?, kenmerken van webconferencing, wat is nodig voor webconferencing?, privacy en veiligheid m.b.t. webconferencing, welke zijn de meest geschikte webconferencing systemen? Resultaten internet onderzoek Webconferencing (videoconferencing) is een virtuele ontmoetingsplaats waar mensen vanuit verschillende locaties informatie uit kunnen wisselen in realtime via het internet. Een voordeel is dat mensen met elkaar op een efficiënte manier, op afstand kunnen vergaderen, zonder dat zij op dezelfde plaats aanwezig moeten zijn. Webconferencing maakt een breed scala aan communicatie mogelijk: beeld- en spraak verbinding, het online tonen en met elkaar uitwisselen van documenten, het delen van het beeldscherm en het voeren van live vraag-en-antwoord-sessies. Als basisvoorziening is voor webconferencing het volgende noodzakelijk: 10

12 een computer met geluidskaart een internet verbinding een webcam of digitale video camera voor live beeldverbinding Voice over IP (VoIP) voor real-time audio genoeg ruimte op een server voldoende bandbreedte om de conferentie mogelijk te maken software om de vergadering te coördineren (webconferencing programma). Een belangrijk onderscheid m.b.t. webconferencing is In-house en hosting software. Bij In-house (of on-premises) toepassingen schaft een organisatie wel de apparatuur en software zelf aan en wordt het personeel zelf getraind om webconferencing te realiseren en te ondersteunen. Hiermee beheert een organisatie zelf alle details van webconferencing. De software is geïnstalleerd op de servers van de organisatie en/of op de werkstations. Een In-house oplossing is vrij kostbaar. Een minder dure optie is om gebruik te maken van de diensten van een zogenaamd web hosting bedrijf. Een hosting bedrijf verzorgt het hele concept van webconferencing, waardoor het hele proces gemakkelijker verloopt. Men hoeft zelf nauwelijks ergens zorg voor te dragen. Bedrijven die webconferencing hosting aanbieden hebben speciale software en speciale diensten om een webmeeting soepel te laten verlopen. Gehoste software, ook wel bekend als SaaS (Software as a Service), wordt geleverd via internet op basis van een abonnement. Beide benaderingen hebben voordelen en nadelen. In tabel 2 zijn de meest kenmerkende eigenschappen van beide systemen naast elkaar geplaatst. Tabel 2: In-house systemen en hosting systemen In-house systemen specifiek gebruik, specifiek maatwerk, aanpassingen op locatie kosten: aanschaf packet, hoge aanloopkosten, duur overstappen op ander systeem, eigen investeringen gaan verloren eigen server ruimte verzorgen updates, extra afspraken, extra kosten privacy zaken kunnen beter aangepast worden aan de eisen van de gebruiker Hosting systemen meer algemeen gebruik, weinig opties voor aanpassingen op locatie kosten: maandelijks abonnement lage aanloopkosten, goedkoop overstappen op ander systeem, weinig eigen investeringen, dus weinig verlies zelf geen server ruimte nodig, host biedt server ruimte updates, service en onderhoud, ondersteuning voor, tijdens en na conferentie, ondersteuning bij training en technische ondersteuning zitten in abonnement privacy zaken kunnen gevoelig liggen, privacy zaken vereisen speciaal aandacht Veiligheid is een essentieel punt van aandacht bij het houden van een webconferentie. Men wil er bijvoorbeeld zeker van zijn dat alleen genodigden de conferentie kunnen bijwonen en dat er een strenge beveiliging tijdens de conferentie wordt gehanteerd. Door de toename van webconferencing hebben zowel organisaties die webconferencing willen gebruiken als de bedrijven die webconferencing software leveren en hosten de noodzaak ingezien voor het opstellen van normen en standaarden m.b.t. privacy en veiligheid. Gedurende een webconferentie worden gegevens tijdelijk opgeslagen op een gedeelde Internet server. 11

13 Het meest belangrijke risico van webconferencing is de mogelijkheid dat deze gegevens toegankelijk worden voor andere partijen. Dat is de reden waarom maatregelen, zoals Secure Socket Layer (SSL) encryptie, non-persistent data flow en intrusion control zo essentieel zijn voor de bescherming van gegevens tijdens een webconferentie. Deze maatregelen worden hieronder nader omschreven. Encryptie: De data is versleuteld met de zogenaamde SSL-technologie, zodat, ook al valt de data in verkeerde handen, deze onleesbaar wordt voor anderen dan de beoogde ontvangers. Non-persistente data flow: Om te voorkomen dat data in verkeerde handen valt worden de encrypted (versleutelde) gegevens in een constante staat van migratie geplaatst door de plek waar de data is opgeslagen voortdurend te wisselen tussen de computer van de conferentie gastheer en de verschillende computers van de andere conferentie deelnemers, in plaats van steeds opgeslagen te zijn op een specifieke server. Intrusion control: Intrusion control functioneert als een soort bewaker die voortdurend het netwerk scant op niet geautoriseerde gebruikers. Deze niet geautoriseerde gebruikers wordt de toegang ontzegd door het afsluiten van de betreffende valse transfer poort. Er zijn veel bedrijven die webconferentie diensten aanbieden en hosten. Hoewel elk bedrijf al zijn eigen veiligheid architectuur heeft, conformeren zij zich allemaal aan informele industriestandaarden. Internetnormen, zoals die voor webconferentie veiligheid, zijn vaak gebaseerd op specificaties die ontwikkeld zijn door de Internet Engineering Task Force (IETF). Fabrikanten, web hosting bedrijven en anderen gaan vrijwillig akkoord met deze normen en volgen deze standaarden. De IETF heeft de Centrale Conferentie Working Group (XCON) opgericht om standaarden voor webconferencing aan te bevelen. XCON heeft een reeks standaarden en protocollen ontwikkeld voor de multimedia conferenties waar een sterke behoefte is aan beveiliging en autorisatie eisen. Bedrijven gebruiken op dit moment al afgeronde aanbevelingen in de beveiliging van hun architectuur. Daarom wordt vaak al XCON vermeld door bedrijven in de beschrijvingen van hun beveiligingssystemen Keuze webconferencing systeem In het internet onderzoek zijn een dertigtal webconferencing systemen onderzocht en hiervan zijn de Top vijf systemen meer in detail met elkaar vergeleken. Deze Top vijf systemen zijn: Netviewer Meet GoToMeeting WebEx Adobe Acrobat Connect Pro Microsoft Office Live Meeting De systemen zijn met elkaar vergeleken op een aantal belangrijke onderdelen. Deze onderdelen zijn afgeleid uit de interviews en uit het internet onderzoek. In bijlage 7 staan de onderdelen en de resultaten van de vijf systemen weergegeven. Door vergelijking van de onderdelen van de Top vijf systemen (bijlage 7) is de uiteindelijke keuze gemaakt om de pilotstudie uit te voeren met het webconferencing systeem Adobe Acrobat Connect Pro. Adobe Acrobat Connect Pro was het enige systeem dat positief scoorde op alle vermelde onderdelen. 12

14 Er is voor gekozen om tijdens de pilot gebruik te gaan maken van een zogenaamd hosting systeem. Dit met name vanwege de volgende redenen: (1) er hoeft geen software aangeschaft te worden, (2) er hoeft geen specifieke software geïnstalleerd te worden, (3) er is geen eigen server ruimte nodig, en (4) er kan voor de pilotstudie gebruik worden gemaakt van zogenaamde free trial (geen kosten). Benodigde bandbreedte Om echt de ervaring te hebben van een vloeiend verloop van webconferencing met Adobe Acrobat Connect Pro is minimaal een bandbreedte van 400Kbits/sec wenselijk. Geadviseerd wordt een bandbreedte van 700 Kbits/sec. Minimale vereisten voor pc of laptop Bij gebruik van Adobe Acrobat Connect Pro worden minimale eisen gesteld aan pc of laptop. Deze staan in onderstaande tabellen weergegeven: Windows OS CPU RAM Applicatie Internet Windows 98, 2000, XP Pentium 4 processor Minimaal 512 MB Browser met Flash plug-in (Flash 7.0 of hoger) Advies 700 Kbits/sec Apple OS CPU RAM Applicatie Internet Mac OS X 10.2 of hoger PowerPC G4, G5 of Intel processor Minimal 512 MB Browser met Flash plug-in (Flash 7.0 of hoger) Advies 700 Kbits/sec 13

15 14

16 4. FASE 2. PILOTSTUDIE De pilotstudie was opgedeeld in een technische evaluatie en een gebruiksevaluatie bij de drie huisartsenpraktijken en het EOZ. De methode en de resultaten van het tweede gedeelte van de pilotstudie staan hieronder nader weergegeven. 4.1 Deelnemers technische en gebruikers evaluatie De technische en gebruikers evaluaties hebben plaatsgevonden bij de volgende locaties: (1) HSZuyd, Heerlen, (2) MCC Omness, Sittard, (3) EOZ/Orbis, Sittard, (4) Praktijk 1, (5) Fysiopraktijk 1, (6) Praktijk 2, (7) Fysiopraktijk 2, (8) Praktijk 3 en (9) Fysiopraktijk Technische evaluatie Methode technische evaluatie De technische evaluatie is uitgevoerd met het web conferencing programma: Adobe Acrobat Connect Pro. Hierbij hebben we gebruik gemaakt van de zogenaamde hosting versie. Verder hebben we gebruik kunnen maken van zogenaamde free trials. Bij de free trials worden maximaal vijf aansluitingen tegelijkertijd toegestaan. Dit is voor de pilotstudie ruim voldoende. Er hoeft op de pc of laptop geen specifieke software te worden geïnstalleerd. Ook is gebruik gemaakt van standaard desktops en/of laptops. Hierdoor kan bij eventuele praktische toepassing later flexibel gebruik gemaakt worden van Adobe Acrobat Connect Pro op willekeurige desktops en laptops, zonder extra voorzieningen en dus met willekeurige deelnemers. De PCs zijn voorzien van geïntegreerde geluidskaart. Er wordt gebruik gemaakt van een webcam die geïntegreerd is en/of extern via usb bus kan worden aangesloten (Logitech C510, C910). De microfoon is geïntegreerd in PCs en/of in de externe webcam (Logitech C510, C910). Hierdoor kunnen deelnemers gebruik maken van willekeurige pc of laptop die voldoet aan minimale eisen (zie 3.4.3). Bij het starten van Adobe Acrobat Connect Pro wordt op internet een zogenaamde virtuele meeting room aangemaakt. In onderstaande screenshot wordt weergegeven hoe de virtuele meeting room standaard wordt gepresenteerd op het beeldscherm (schermindeling). 15

17 Belangrijke onderdelen in het scherm zijn de video window met de beelden van de deelnemers, de chat window om tekst berichtjes uit te wisselen en het scherm delen window waar in de screenshot als voorbeeld een document MDO overleg gedeeld wordt om te bediscussiëren. Boven in het scherm is een balk weergegeven met icoontjes voor: luidspreker, microfoon, webcam en meerdere keuzemenu s. Hiermee kunnen instellingen worden aangepast en selecties uit menu s gemaakt worden. Als voorbereiding op de daadwerkelijke gebruikers evaluatie zijn in eerste instantie de mogelijkheden en goede werking van Adobe Acrobat Connect Pro gecheckt en getest zonder tussenkomst van de beoogde gebruikers. De technische evaluatie bij de Hogeschool Zuyd is voornamelijk gericht op het opstarten van een meeting, het uitnodigen van deelnemers en de kwaliteit van beeld en geluid. In tabel 3 staan alle geteste onderdelen weergegeven. Op de andere locaties is m.b.v de verschillende systeembeheerders het netwerk en de internet aansluiting gecheckt, getest en zo nodig geoptimaliseerd. Tevens is beschikbare apparatuur op locatie op bruikbaarheid voor webconferencing gecheckt Resultaten technische evaluatie In onderstaande tabellen 3 en 4 staan de resultaten van de geteste onderdelen bij de Hogeschool Zuyd en op de verschillende locaties weergegeven. Technisch gezien voldoet Adobe Connect Pro goed wanneer aan de eisen in wordt voldaan. Het beeld en het geluid zijn van goede kwaliteit en alle overige functionaliteiten werken optimaal. Bij trage notebooks levert het beeld en geluid nog wel problemen op. Ook bij apparatuur die aan de eisen voldoet, is het toch verstandig om eerst de audio wizard te doorlopen. De apparatuur bij de verschillende locaties voldoet echter vaak niet aan de gestelde eisen. Vaak ontbreekt een geluidskaart en is de beschikbare bandbreedte vaak onvoldoende. Daarom is besloten om de gebruikersevaluatie uit te voeren met een zogenaamde open internetverbinding en met laptops die aan de eisen voldoen. 4.3 Gebruikersevaluatie Methode gebruikersevaluatie Omdat het VPN netwerk en de beschikbare apparatuur op de verschillende locaties niet geschikt waren (zie resultaten technische evaluatie) is besloten om de gebruikers evaluatie uit te voeren via het zogenaamde open internet met beveiligde verbinding en gebruik te maken van standaard laptops van HSZuyd. Door standaard laptops toe te passen kan bij eventuele praktische toepassing later flexibel gebruik gemaakt worden van Adobe Acrobat Connect Pro op willekeurige desktops en laptops, zonder extra voorzieningen en dus met willekeurige deelnemers. De laptops zijn voorzien van geïntegreerde geluidskaart. Er wordt gebruik gemaakt van een webcam die geïntegreerd is en/of extern via usb bus kan worden aangesloten (Logitech C510, C910). De microfoon is geïntegreerd in laptops en/of in de externe webcam (Logitech C510, C910). De pilots zijn om zaken uit te proberen en hierbij zullen geen specifieke gegevens van klanten/cliënten aan de orde komen. Bovendien wordt wel gebruik gemaakt van een beveiligde internetverbinding zoals eerder besproken. 16

18 Tabel 3: Bevindingen van de technologische evaluatie op de Hogeschool Zuyd Onderdelen Bevindingen/opmerkingen Opstarten van de meeting Uitnodigen deelnemers Aanmelden deelnemers Toelaten van deelnemer Beeld/video Geluid/audio Documenten delen Beeldscherm delen Opnemen meeting Chatten publiekelijk Chatten privé Beheren host, presenter, deelnemer Om de meeting op te starten beschikt de gastheer over een specifieke weblink en logt hiermee in. Er wordt een virtuele meeting room aangemaakt en opgestart. Het opstarten leverde geen problemen op. De gastheer verstuurt vanuit de meeting room een met een uitnodiging aan de gewenste deelnemers. Dit moet via outlook of eventueel telefonisch doorgegeven worden. Het uitnodigen leverde geen problemen op. De deelnemers ontvangen de met een link om zich aan te melden en kunnen daarna inloggen. Het aanmelden leverde geen problemen op. Als een deelnemer zich aanmeldt wordt dit kenbaar gemaakt aan de gastheer via een aparte popup window. De gastheer kan de deelnemer toe laten door zowel beeld als geluid van betreffende deelnemer te enablen. De gastheer kan ook deelnemer weigeren of slechts beeld of geluid van een deelnemer toe staan. Ook kan de deelnemer alleen maar beeld of geluid van hem/haarzelf activeren. Het toelaten leverde geen problemen op. NB. Elke deelnemer doet er verstandig aan als hij/zij is toegelaten om de zogenaamde audio wizard te doorlopen. Hierdoor wordt de geluidsinstelling geoptimaliseerd. De kwaliteit van het videobeeld is goed. Let op de positie van de camera en de belichting. Normaal is de delay time van het beeld niet storend. Het is mogelijk om de video window te vergroten, alleen kan het beeld hierdoor strepen. Een test met een zeer trage notebook (die niet voldoet aan minimale vereisten 3.4.3) geeft toch veel problemen met delay van beeld (en geluid). Bij normaal gebruik is het beeld ruim voldoende. Zonder de zogenaamde systeemcheck (zie hierna systeemcheck) gaf de audio vaak problemen. Als er headsets werden gebruikt waren deze problemen veel minder, maar niet volledig opgelost. Door de systeemcheck toe te passen op de PCs werd het zogenaamde Add-in software pakketje automatisch geïnstalleerd. Hierdoor werden de audio problemen, zelfs bij gebruik zonder headsets, opgelost. Bij het gebruik van twee (of meer) PC systemen in 1 ruimte, zonder gebruik te maken van headsets, introduceert men grote audio problemen. Sommige PCs maken gebruik van Realtek audio software. Dit geeft problemen die niet opgelost kunnen worden. Als de meeting is opgestart is het verstanding om elke keer de zogenaamde audio wizard te doorlopen. Rekening houdend met het voorgaande bleek de geluidskwaliteit, ook zonder headsets, ruim voldoende. De optie document delen is alleen beschikbaar bij de gastheer. Documenten kunnen door de gastheer worden geupload. Dit kunnen pdf files zijn en plaatjes. Een word file bijvoorbeeld zal eerst moeten worden omgezet naar pdf voordat deze geupload kan worden. De gastheer kan een willekeurige deelnemer ook (tijdelijk) tot gastheer bevorderen zodat de betreffende deelnemer/gastheer dan ook een document kan uploaden. Als document delen actief is kan een zogenaamde aanwijzer gebruikt worden (zie optie in de balk boven) om het punt van aandacht voor alle deelnemers te tonen. Document delen voldoet prima. De optie beeldscherm delen is alleen beschikbaar bij de gastheer. Door deze optie is het mogelijk dat alle deelnemers real time het actuele beeldscherm (bijvoorbeeld het bureaublad ) van de gastheer kunnen zien. Hierdoor is het bijvoorbeeld mogelijk toch een word document te tonen en als de gastheer een andere deelnemer bevordert tot gastheer kunnen beide gastheren gezamenlijk in het document werken. Ook kan men via beeldscherm delen een video filmpje dat op de PC van de gastheer draait aan alle deelnemers laten zien. Beeldscherm delen voldoet. Een meeting (video, audio, document delen, etc.) kan worden opgenomen en later worden afgespeeld. Iedereen kan deelnemen aan een chatsessie. De keuze bestaat om een chat bericht aan alle deelnemers te verzenden dan wel aan specifieke deelnemer(s). De gastheer heeft de mogelijkheid om bijv. deelnemers gastheer te maken, zodat zij vanaf dat moment eveneens over de opties document delen en beeldscherm delen beschikken. 17

19 Beheren beeld Beheren geluid De gastheer heeft de mogelijkheid op elk moment tijdens de vergadering van de deelnemer(s) het beeld te activeren en te deactiveren. Ook een individuele deelnemer kan zijn eigen beeld deactiveren. Om het te activeren moet de deelnemer toestemming krijgen van de gastheer. De gastheer heeft de mogelijkheid op elk moment tijdens de vergadering van de deelnemer(s) het geluid te activeren en te deactiveren. Ook een individuele deelnemer kan het eigen geluid deactiveren. Om het te activeren moet de deelnemer toestemming krijgen van de gastheer. Tabel 4: Bevindingen van de technologische evaluatie op de verschillende locaties Beveiligde netwerken (VPN) en bandbreedte Open internet met beveiligde verbinding Systeem check en checken apparatuur In de regel maken huisartspraktijken (HAPs) voor onderlinge communicatie en overdracht van gegevens m.b.t. klanten/cliënten gebruik van een zogenaamde VPN (Virtueel Privaat Netwerk). Bij twee huisartsenpraktijken werd gebruik gemaakt van het zogenaamde E-Zorg netwerk en een huisartsenpraktijk gebruikte ehealthnet. Zowel E-Zorg als ehealthnet zijn gebaseerd op Epacity het IP VPN netwerk van KPN. Hierbij wordt geen gebruik gemaakt van het open internet. De bandbreedte van Epacity kan variëren van 128Kbits/sec (ADSL) tot 2300 Kbits/sec (SDSL). De HAPs in onze evaluatie beschikken over een bandbreedte van 256Kbits/sec. Bij de minimale vereisten van wordt een minimale bandbreedte van 400Kbits/sec aangegeven (aanbevolen 700Kbits/sec). Dit betekent dat de beschikbare bandbreedte bij de HAPs onvoldoende is. Bovendien kunnen alleen de HAPs gebruik maken van deze VPN. De Fysiotherapie praktijken, HSZuyd en EOZ/Orbis en ook bijvoorbeeld deelnemers in een thuissituatie zijn niet aangesloten en kunnen niet aangesloten worden op dit VPN netwerk. Vanwege voorgaande bezwaren werd besloten om de gebruikers evaluatie uit te voeren via het zogenaamde open internet. De pilots zijn bedoeld om zaken uit te proberen en hierbij zullen geen specifieke gegevens van klanten/cliënten aan de orde komen. Bovendien wordt bij Adobe Connect Pro webmeeting wel gebruik gemaakt van een specifiek beveiligde internetverbinding zoals besproken in Adobe geeft de mogelijkheid om, via een aparte weblink, een zogenaamde systeemcheck uit te voeren. Via deze systeemcheck kan men achterhalen of een computersysteem voldoet aan de minimale eisen om Adobe Acrobat Connect Pro webconferencing toe te passen. Deze check betreft 4 items: Flash Player Test Adobe Connect Connection Test Connection Speed Test Adobe Connect Add-in-Test Veel apparatuur (PC systemen) bij deelnemers, bij huisartsenpraktijken, fysio praktijken en Orbis/EOZ, voldeden niet aan de minimale eisen. De PC systemen waren te traag en/of er was geen geluidskaart en/of webcam aanwezig. De oorspronkelijke opzet van pilot/trials met inzet van webconferencing bij enkele daadwerkelijke MDO overleggen is niet toegepast vanwege de volgende redenen: netwerk infrastructuur bij locaties heeft (bij conferencing ) vaker optimalisatie nodig apparatuur op locatie voldoet niet aan minimale eisen (ontbreken geluidskaart, te traag) nauwelijks/geen MDO overleg aan de orde (deelnemers zelfde gebouw, MDO zeer sporadisch/niet gehouden) het plannen van oefen/demosessies op locatie zeer problematisch (met name door drukke werkzaamheden) gebruikers op korte termijn zelfstandig laten werken met Adobe webconferencing niet realistisch; er is instructie en gewenning nodig handleiding te uitgebreid voor snelle start 18

20 De uiteindelijke gebruikers evaluatie is uitgevoerd door specifieke acties/situaties uit te proberen en door het webconferencing programma op locatie te demonstreren. Bij deze demonstraties was steeds een webconferencing opgezet tussen de HAP en de plaatselijke fysiotherapie praktijk. De demonstratie bij EOZ/Orbis was een webconferencing opzet tussen EOZ en een deelnemer bij HSZuyd. Na afloop van de demonstraties is aan de hand van een vragenlijst bij de deelnemers het nut van de onderdelen, tevredenheid over Adobe Acrobat Connect Pro en meningen over privacy en toekomstig gebruik nagegaan. Bij de gebruikers evaluatie op de Hogeschool Zuyd is voornamelijk gekeken naar specifieke acties, zoals: een deelnemer die zich later aanmeldt, iemand die tussentijds wordt uitgenodigd of een internetverbinding die plotseling onderbroken wordt. Zie tabel 5 voor alle geteste situaties. Op locaties zijn de generieke onderwerpen gedemonstreerd, zoals het opstarten van een meeting en bevindingen met beeld en geluid. Zie tabel 6 voor alle gedemonstreerde onderwerpen op de verschillende locaties Resultaten gebruikers evaluatie De bevindingen van de gebruikers evaluatie op de Hogeschool Zuyd en op de verschillende locaties staan schematisch weergegeven in tabel 5 en 6. Tabel 5: Bevindingen van de gebruikers evaluatie op de Hogeschool Zuyd Specifieke acties en situaties Bevindingen deelnemer meldt zich later aan (na ongeveer een kwartier) drie deelnemers starten een discussie en praten door elkaar gastheer ontneemt deelnemer het woord door audio te blokkeren iemand meldt zich tussentijds aan, echter alleen als toehoorder deelnemer sluit tussentijds zelf af, zonder waarschuwing of commentaar audio verbinding van deelnemer is slecht Internet verbinding van deelnemer wordt onderbroken gastheer/voorzitter draagt zijn taak over aan een andere deelnemer Dit geeft geen problemen. Na binnenkomst van de aanmelding operationaliseert de gastheer de audio en video verbinding van de deelnemer. Dit alles is snel geregeld en de andere deelnemers constateren slechts dat een nieuwe deelnemer is toegelaten. De geluidskwaliteit blijft toch goed. De sprekers zijn toch nog redelijk te volgen, ondanks dat zijn door elkaar spreken. Er vindt geen clipping, rondzingen of echo plaats. Dit gaat eenvoudig en snel. De deelnemer is niet meer te horen, maar deze kan nog wel luisteren. De gastheer kan de audio verbinding weer actief maken. De deelnemer meldt zich aan en de gastheer operationaliseert alleen de audio verbinding. Als de gastheer ook (per vergissing) de videoverbinding operationaliseert kan de deelnemer toch nalaten om zijn video actief te maken. Dit leidt niet tot problemen, behalve dat de andere deelnemers merken dat iemand niet meer aanwezig is. De deelnemer kan zich (later) weer via dezelfde link aanmelden waarna de gastheer deze persoon weer toegang kan verschaffen. De audio verbinding moet opnieuw worden ingesteld via het menu vergaderen en de optie wizard. Het is aan te bevelen om deze actie steeds na aanmelding uit te voeren. De deelnemer moet zich eerst afmelden en als internet weer operationeel is zich weer via dezelfde link opnieuw aanmelden. Het opnieuw aanmelden neemt niet veel tijd in beslag en is niet storend voor de andere deelnemers. Dit kan zonder problemen. Hierdoor zijn er echter twee gastheren met dezelfde mogelijkheden. Hierdoor kunnen conflicterende situaties ontstaan, bijv. als beide gastheren tegelijkertijd instellingen/veranderingen aanbrengen. 19

Yeshivath Sharashim. http://yeshivathsharashim.org. Hand- Users

Yeshivath Sharashim. http://yeshivathsharashim.org. Hand- Users Yeshivath Sharashim http://yeshivathsharashim.org Hand- Users leiding Guide Welkom bij http://yeshivathsharashim.org! We hopen dat deze handleiding u zal helpen kennis te maken met Yeshivath Sharashim

Nadere informatie

Video Conferencing anno 2012

Video Conferencing anno 2012 White paper Video Conferencing anno 2012 +31 (0) 88 121 20 00 upc.nl/business Pagina 1 van 8 Video Conferencing De behoefte aan video-vergaderen groeit. Mensen gaan steeds flexibeler om met de begrippen

Nadere informatie

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Systeemeisen... 4 3 Installatie... 5 4 Gebruik en instellingen... 12 4.1 Algemeen...

Nadere informatie

DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS

DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS V.0 Arnoud van Wijk arnoud@greengiraffe.nl INTRODUCTIE INTERNET EISEN

Nadere informatie

Om zelf een live stream op te zetten heb je een aantal dingen nodig:

Om zelf een live stream op te zetten heb je een aantal dingen nodig: How to: Live stream In dit document vind je een uitleg over live streaming video via het internet, tevens bevat het een stap voor stap beschrijving om zelf aan de slag te gaan. Het is bedoeld voor zaaleigenaren

Nadere informatie

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper ICT tools: Collaboratie tools in de cloud: Evernote: Werkt met een premium model. Gratis voor basis functies, uitgebreidere functies zijn betalend via een abonnement. Evernote is een samenwerkingstool

Nadere informatie

Skype. Praktische informatie over Skype

Skype. Praktische informatie over Skype April 2015 Auteur: E.C.Bliek Skype Praktische informatie over Skype Dit bestand omvat een introductie over het programma Skype. Functies, gebruik en een gebruiksinstructie worden behandeld. ICT&Onderwijs

Nadere informatie

Webconferencing van KPN

Webconferencing van KPN Webconferencing van KPN Handleiding 1 Inhoud 1 Webconferencing van KPN... 3 2 Een sessie starten... 4 2.1 Voorbereiding... 4 2.2 Webconferencing starten voorzitter... 4 2.3 Webconferencing starten deelnemers...

Nadere informatie

Verkorte handleiding (deelnemer)

Verkorte handleiding (deelnemer) Verkorte handleiding (deelnemer) ConferenceCard - Webconferencing Deelnemen aan een webconferentie met de ConferenceCard is heel eenvoudig. Het gebruik van webconferencing is bijzonder gebruiksvriendelijk.

Nadere informatie

RACKBOOST Hosted Exchange. Mobiel, veilig en eenvoudig. hosting support consulting

RACKBOOST Hosted Exchange. Mobiel, veilig en eenvoudig. hosting support consulting RACKBOOST Hosted Exchange Mobiel, veilig en eenvoudig hosting support consulting RACKBOOST Hosted Exchange RACKBOOST, SINDS 1999 TOONAANGEVEND RACKBOOST is sinds 1999 een toonaangevende Belgische leverancier

Nadere informatie

webbased video interview in de Zorg

webbased video interview in de Zorg webbased video interview in de Zorg Ten behoeve van Samengesteld door : Geinteresseerden : CLOOKS b.v. Document : 2011-0002 Datum : 11 januari 2011 Versie : 1.0 Pagina 1 van 5 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Intelligente oplossingen

Intelligente oplossingen In het voortdurend veranderende zakelijke klimaat van vandaag de dag is het van cruciaal belang om met medewerkers, klanten en investeerders te kunnen communiceren, waar zij zich ook bevinden. Mshow webconferencing

Nadere informatie

Videoconference starters gids. Het selecteren van uw videoconference systeem

Videoconference starters gids. Het selecteren van uw videoconference systeem Videoconference starters gids Het selecteren van uw videoconference systeem 2009 Inleiding Het huidige geopolitieke klimaat, een focus op toenemende productiviteit en kosten reductie en een algemene onwil

Nadere informatie

Informatiemap en gebruikershandleiding

Informatiemap en gebruikershandleiding Informatiemap en gebruikershandleiding Start direct een video consult: FaceTalk Snelstart-gids 1. Log in met uw account gegevens via www.facetalk.nl Indien u al eerder heeft ingelogd via de FaceTalk pagina

Nadere informatie

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen ZIO, Zorg in Ontwikkeling Versie 1 INLEIDING Het Multidisciplinair Overleg (MDO) krijgt een steeds grotere rol binnen Ketenzorg, redenen hiervoor zijn:

Nadere informatie

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Handleiding- CrashplanPRO - Online Backup Download de clients hier: Windows 32- bit: http://content.cloud2.nl/downloads/back01- cra.backupnoc.nl/crashplan_x86.exe Windows

Nadere informatie

Installatie Remote Backup

Installatie Remote Backup Juni 2015 Versie 1.2 Auteur : E.C.A. Mouws Pagina 1 Inhoudsopgave BusinessConnect Remote Backup... 3 Kenmerken... 3 Beperkingen... 3 Gebruik op meerdere systemen... 3 Systeemeisen... 4 Support... 4 Installatie...

Nadere informatie

Rijnstate Virtueel Spreekuur

Rijnstate Virtueel Spreekuur Rijnstate Virtueel Spreekuur Persoonlijk contact met uw arts vanuit huis U bent door uw arts uitgenodigd voor een digitaal consult via Rijnstate Virtueel Spreekuur. In deze folder leggen we uit wat een

Nadere informatie

Handleiding EasyCap Video adapter:

Handleiding EasyCap Video adapter: Handleiding EasyCap Video adapter: Gefeliciteerd met uw aankoop! U kunt nu al uw oude video banden digitaal opslaan en bewerken. De EasyCAP Video adapter kan hoge kwaliteit video beelden en audio geluid

Nadere informatie

Technische Specificaties

Technische Specificaties Technische Specificaties 1) Installatie Om Sophia te starten, hoeft niets geïnstalleerd te worden op de server. Sophia is een Windows applicatie: Sophia.ECDL.exe (app. 15 MB) Bij de installatie zal er

Nadere informatie

Handleiding voor het installeren van en werken met Skype

Handleiding voor het installeren van en werken met Skype Handleiding voor het installeren van en werken met Skype 1 Inhoudsopgave: Wat is Skype?... 3 Systeem-eisen Skype... 3 Skype installeren... 4 Skype account aanmaken... 7 Werken met Skype... 10 Skype verwijderen...

Nadere informatie

Vergaderen op afstand

Vergaderen op afstand Vergaderen op afstand Versie: 5-5-2012 Auteur: Pierre Gorissen Deze uitgave wordt beschikbaar gesteld met de volgende Creative Commons licentie: Naamsvermelding-Niet-commercieel-Geen Afgeleide werken 3.0

Nadere informatie

Handleiding Demo account inloggen op NDC-IT Cloud Infrastructuur

Handleiding Demo account inloggen op NDC-IT Cloud Infrastructuur Handleiding Demo account inloggen op NDC-IT Cloud Infrastructuur Versie : 1.0 Datum : 01-01-2015 Inhoud Citrix Receiver installeren... 4 Stap 1 Citrix Receiver installatie... 4 Stap 2 Inloggen op de NDC-IT

Nadere informatie

Rijnstate Virtueel Spreekuur

Rijnstate Virtueel Spreekuur Rijnstate Virtueel Spreekuur Persoonlijk contact met uw arts vanuit huis U bent door uw arts uitgenodigd voor een digitaal consult via Rijnstate Virtueel Spreekuur. In deze folder leggen we uit wat een

Nadere informatie

Project Owner. Date : 3-6-2009. Version : 1.1

Project Owner. Date : 3-6-2009. Version : 1.1 Project Project Owner : Basisvoorwaarden DDV : NPO Date : 3-6-2009 Version : 1.1 Status : Definitief Revision History Revision Date By Description 0.1 11-2-2005 Dylan van Rijsbergen 0.2 14-2-2005 Dylan

Nadere informatie

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/ BELANGRIJKE NOOT OVER e-books: e-books in epub formaat, zijn beveiligd met DRM (Digital Rights Management) Om digitale E-Books te downloaden en lezen op uw ereader, epub formaat, heeft u het programma

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST

DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST DOCENTENHANDLEIDING JET-NET WEBCAST Inhoudsopgave Inloggen... 3 Layout... 5 Interactie... 6 Benodigdheden... 8 Praktische tips... 8 Bijlage I : HELP... 9 2 Inloggen Om deel te nemen aan de webcast, moet

Nadere informatie

Google Chrome Windows Vista Windows 7 Windows 8 8.1 Apple imac ibook Adobe Acrobat Reader

Google Chrome Windows Vista Windows 7 Windows 8 8.1 Apple imac ibook Adobe Acrobat Reader Probleem: bij het openen van de apdf ziet u een wit scherm i.p.v. de gegevens m.b.t. uw beheerrekening. Afhankelijk van de webbrowser, Windows versie of merk computer dat u gebruikt, kan dit probleem worden

Nadere informatie

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem?

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Executive summary Organisaties maken meer en meer gebruik van online

Nadere informatie

Videoconferencing IST

Videoconferencing IST -1- Videoconferencing IST Klik hier om een papieren versie van de webpagina af te drukken 1. Een videoconferentie voorbereidingen Alvorens een eerste videoconferentie op te zetten, moet een aantal voorbereidingen

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software.

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar van Brug Software beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar het Notarieel

Nadere informatie

8.13 Windows Hulp op afstand

8.13 Windows Hulp op afstand 1 8.13 Windows Hulp op afstand Misschien heeft u een probleem dat u zelf niet kunt oplossen, maar is één van uw (klein)kinderen of kennissen erg handig met computers. Dan kunt u natuurlijk telefonisch

Nadere informatie

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010 Terminal Services Dit document beschrijft hoe op afstand kan worden ingelogd op een Terminal Server. Lees dit document zorgvuldig, voordat u voor het eerst hiervan gebruik maakt! Isaeus Solutions Tel:

Nadere informatie

Onze Online Assessment experts hebben de antwoorden op de meest gestelde vragen over Online Assessment.

Onze Online Assessment experts hebben de antwoorden op de meest gestelde vragen over Online Assessment. Alles wat de HR professional wil weten over Online Assessments Wilt u een kandidaat uitnodigen om deel te nemen aan een Online Assessment? Wilt u weten hoe een Online Assessment is samengesteld of welke

Nadere informatie

Handleiding Office 365

Handleiding Office 365 Handleiding Office 365 Document: Handleiding Office 365 Datum: 2-6-2016 Versie: 0.2 Auteur: Stefan de Vries en Ingrid de Bont Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Aanmelden bij Office 365... 4 3 Navigeren

Nadere informatie

Implementatiemodellen online werken

Implementatiemodellen online werken Gerard Bottemanne, onderzoeksbureau GBNED www.ictaccountancy.nl Twee uitersten: 1. Software en gegevens lokaal 2. Software en gegevens bij ASP aanbieder Eerst begrippen voor de beeldvorming.. De begrippen

Nadere informatie

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit Microsoft Office 365 voor bedrijven Remcoh legt uit Beter samenwerken, ook onderweg Starten met Office 365 is starten met het nieuwe werken. Met Office 365 heeft u namelijk de mogelijkheid om altijd en

Nadere informatie

Dynamische Patiënt Simulaties via Windows Based Terminal Testverslag van fase 2 van het ICT project

Dynamische Patiënt Simulaties via Windows Based Terminal Testverslag van fase 2 van het ICT project Dynamische Patiënt Simulaties via Windows Based Terminal Testverslag van fase 2 van het ICT project Doelstelling Het doel van fase 2 van het project Interfacultaire communicatie training via een virtuele

Nadere informatie

Zakelijk Veiligheidspakket van InterNLnet Handleiding voor de installatie van Windows besturingssystemen.

Zakelijk Veiligheidspakket van InterNLnet Handleiding voor de installatie van Windows besturingssystemen. Zakelijk Veiligheidspakket van InterNLnet Handleiding voor de installatie van Windows besturingssystemen. 1 INHOUD: Inleiding blz 3 a) Installatie van het Zakelijk Veiligheidspakket voor de eerste keer.

Nadere informatie

VidyoConferencing. Toelichting

VidyoConferencing. Toelichting VidyoConferencing Toelichting Toelichting Versie 1.0/23-10-2013 As a Service Pagina 2 Inhoudsopgave 1. Wat is VidyoConferencing?...4 2. Type gebruikers...5 2.1. VidyoMobile (ios en Android tablets)...5

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) De eerste keer inloggen Pagina 2 4) Terminal Sessions Pagina 5 5) Gebruik vanaf Apple of Linux systemen

Nadere informatie

Aan de slag met het e-mailadres van uw nieuwe Website

Aan de slag met het e-mailadres van uw nieuwe Website Aan de slag met het e-mailadres van uw nieuwe Website Handleiding Inhoud 03 Basisinformatie e-mail 04 E-mailprogramma's 07 SMTP controleren als u geen e-mails kunt versturen 10 Veranderen van SMTP-poort

Nadere informatie

Introductie Werken met Office 365

Introductie Werken met Office 365 Introductie Werken met Office 365 Een introductie voor gebruikers Inhoud Inleiding... 4 Aanmelden bij Office 365... 4 Werken met Office 365 Outlook... 5 Werken met Outlook 2007/2010... 5 Werken met de

Nadere informatie

Conferencing Win tijd met vergaderen op afstand

Conferencing Win tijd met vergaderen op afstand Conferencing Win tijd met vergaderen op afstand Overleg met collega s op andere vestigingen, een plan presenteren aan een klant, met een partner samenwerken aan een offerte, het contract uitonderhandelen

Nadere informatie

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0 Media Hans Roeyen V 3.0 12 maart 2015 Inhoud 1. (Multi)Media op websites... 3 2. Flash en Websites... 4 3. Video op je website... 4 3.1. YouTube insluiten op de pagina... 4 3.2. Video zonder YouTube...

Nadere informatie

Snel op weg met webworxx e-mail

Snel op weg met webworxx e-mail pagina 1 van 23 Snel op weg met webworxx e-mail U heeft kleur bekend en gekozen voor webworxx e-mail. Met deze handleiding helpen wij u graag snel op weg bij het instellen van uw e-mailaccount. Firefox

Nadere informatie

Handleiding ZorgMail Secure e-mail - Outlook

Handleiding ZorgMail Secure e-mail - Outlook Handleiding ZorgMail Secure e-mail - Outlook 2014 ENOVATION B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd, opgeslagen in een data verwerkend systeem

Nadere informatie

VidyoCloud. Toelichting. Toelichting

VidyoCloud. Toelichting. Toelichting VidyoCloud Toelichting Toelichting Versie 2.5 / juni 2014 As a Service VidyoCloud Pagina 2 Inhoudsopgave 1. Wat is VidyoCloud?... 4 2. Type gebruikers... 5 2.1. VidyoMobile (ios en Android tablets)...

Nadere informatie

pagina 1 van 7 Vragenlijst Toestemming uitwisselen medische gegevens Invullen namens: NPCF - Nanda Beck Tekstgrootte: A A A Toestemming uitwisselen medische gegevens Inleiding Uw zorgverlener is verplicht

Nadere informatie

Beginnen met businessdesk

Beginnen met businessdesk Beginnen met businessdesk Inleiding De businessdesk oplossingen van Desk Solutions zijn specifieke oplossingen die u een flexibele desktop omgeving leveren zonder dat u zich zorgen hoeft te maken over

Nadere informatie

HANDLEIDING DESKTOP PUBLISHER

HANDLEIDING DESKTOP PUBLISHER BHV VCA Outlook Windows Vista Windows XP Office 2003 Office 2007 cursus elearningredacteur HANDLEIDING DESKTOP PUBLISHER 1 van 13 1. DESKTOP PUBLISHER Wat is de desktop Publisher? De desktop Publisher

Nadere informatie

DIT PROGRAMMA EN EEN ADOBE ID DIENT TE GEBEUREN VOORDAT U BOEKEN KOOPT!

DIT PROGRAMMA EN EEN ADOBE ID DIENT TE GEBEUREN VOORDAT U BOEKEN KOOPT! BELANGRIJKE NOOT OVER e-books: e-books in epub formaat, zijn beveiligd met DRM (Digital Rights Management) Om digitale E-Books te kopen, downloaden en lezen op uw ereader, epub formaat, heeft u het programma

Nadere informatie

Stichting Dichterbij unit Sterk voor Werk

Stichting Dichterbij unit Sterk voor Werk RAPPORT CLIËNTAUDIT 2012 / 2013 BLIK op WERK KEURMERK 1 Inhoudsopgave 2 Bevindingen 2.1 Algemeen 2.2 Voortraject inzicht in aanpak 2.3 Uitvoering 2.4 Begeleiding 2.5 Afronding 2.6 Communicatie en bereikbaarheid

Nadere informatie

Handleiding bij het gebruik van het bibsource portaal

Handleiding bij het gebruik van het bibsource portaal Handleiding bij het gebruik van het bibsource portaal Inhoudsopgave 1.0 introductie... 2 2. 0 Voor je begint Software vereisten... 2 2.1 VPN client installeren (voor toegang thuis)... 2 2.2 Citrix Receiver

Nadere informatie

VDAB PLAZA - Handleiding. Inhoud

VDAB PLAZA - Handleiding. Inhoud 1 VDAB PLAZA - Handleiding Inhoud Welke stappen moet je ondernemen om VDAB-plaza te gebruiken? Wat heb je nog nodig? Technische test Contact opnemen met de werkgever Videochat Tekstchat Functionaliteiten

Nadere informatie

Diensten en tarieven Zakelijk. Diensten en tarieven Zakelijk. Versie 1.0, 13 JAN - 2016

Diensten en tarieven Zakelijk. Diensten en tarieven Zakelijk. Versie 1.0, 13 JAN - 2016 ` Diensten en tarieven Zakelijk 1. Computer bewaking Met Computer bewaking worden uw werkstations continue gecontroleerd op veel Windows punten. Hierdoor kan Total Progress direct reageren op situaties

Nadere informatie

1. Inloggen op Everyware

1. Inloggen op Everyware Full Manual Inhoudstafel 1. Inloggen op Everyware...3 1.1 Via de Everyware website...3 1.2 Via uw lokale computer...4 2. Aan de slag met Everyware...5 3. Printen met Everyware...7 4. Uw Everyware-sessie...9

Nadere informatie

vergaderen voor systeembeheerders en hosts Cisco WebEx Optimale werkwijzen voor veilig Overzicht van WebEx-privacy WebExsitebeheer Functie Voordelen

vergaderen voor systeembeheerders en hosts Cisco WebEx Optimale werkwijzen voor veilig Overzicht van WebEx-privacy WebExsitebeheer Functie Voordelen Overzicht van WebEx-privacy Met online WebEx-oplossingen van Cisco kunnen medewerkers en virtuele teams van over de hele wereld in realtime samenkomen en met elkaar samenwerken alsof ze zich in dezelfde

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding . Gebruikershandleiding Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wat is Citrix?... 3 1.2 Voordelen van Citrix... 3 1.3 Wat heeft u nodig om toegang te krijgen... 3 2 Systeemeisen... 4 2.1 Ondersteunde Web browsers...

Nadere informatie

1 INTRODUCTIE...5 2 SYSTEEMVEREISTEN...6. 2.1 Minimum Vereisten...6 2.2 Aanbevolen Vereisten...7

1 INTRODUCTIE...5 2 SYSTEEMVEREISTEN...6. 2.1 Minimum Vereisten...6 2.2 Aanbevolen Vereisten...7 NEDERLANDS...5 nl 2 OVERZICHT nl 1 INTRODUCTIE...5 2 SYSTEEMVEREISTEN...6 2.1 Minimum Vereisten...6 2.2 Aanbevolen Vereisten...7 3 BLUETOOTH VOORZIENINGEN...8 4 SOFTWARE INSTALLATIE...9 4.1 Voorbereidingen...10

Nadere informatie

Gebruikershandleiding My Conferencing Outlook Add-In

Gebruikershandleiding My Conferencing Outlook Add-In Gebruikershandleiding My Conferencing Outlook Add-In Inhoudsopgave 1. INLEIDING OP HET GEBRUIK... 4 2. EISEN EN BEPERKINGEN... 6 3. WAT U VÓÓR HET INSTALLEREN MOET WETEN... 6 4. ZO INSTALLEERT U MY CONFERENCING

Nadere informatie

HANDLEIDING Installatie TESTS 2012

HANDLEIDING Installatie TESTS 2012 HANDLEIDING Installatie TESTS 2012 INHOUDSOPGAVE: Algemeen:... 2 Installatie instructies voor stand-alone computer.. 2 Uitsluitend voor netwerk-installatie.. 6 Client installatie deel 1... 6 Deel 2 netwerkinstallatie:

Nadere informatie

Installatie KIMS Sales&Design 2014

Installatie KIMS Sales&Design 2014 Installatie KIMS Sales&Design 2014 Simar automatisering, mei 2014 Overzicht De installatie van KIMS Sales&Design bestaat uit de gecombineerde installatie van - KIMS 9.0 - SIMAR-Design FX De installatie

Nadere informatie

Vergroot de productiviteit en verlaag de kosten met vergaderen via internet

Vergroot de productiviteit en verlaag de kosten met vergaderen via internet Vergroot de productiviteit en verlaag de kosten met vergaderen via internet Een nadere beschouwing van WebEx en meetings via internet Datum: 8 april 2004 Versie 1.0 EXP-2004-04- Vergroot de productiviteit

Nadere informatie

ALL-CRM Installatie handleiding

ALL-CRM Installatie handleiding ALL-CRM Installatie handleiding Auteur: Shams Hadi Datum: 05-06-2014 Version: v1.2 2014, All-CRM 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave 2 2 Systeem vereisten 3 2.1 Cliënt (Desktop applicaties) 3 2.2 Cliënt (Internet

Nadere informatie

Remote Back-up Personal

Remote Back-up Personal handleiding Remote Back-up Personal Versie 4 1 INLEIDING... 3 1.1 SYSTEEMEISEN... 3 1.2 BELANGRIJKSTE FUNCTIES... 3 2 INSTALLATIE BACK-UP MANAGER... 4 2.1 VOLLEDIGE DATA BESCHIKBAARHEID IN 3 STAPPEN...

Nadere informatie

VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN

VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN 1 De Netwerkschool ROC Nijmegen onderzocht de toepassingsmogelijkheden van videoconferencing in de Netwerkschool. Er werd zowel marktonderzoek

Nadere informatie

Voordelen voor leerlingen en leerkrachten:

Voordelen voor leerlingen en leerkrachten: Pass for schools is een totaaloplossing voor het eenvoudig beheren van het computer- en netwerkplatform in onderwijsinstellingen. Pass voorziet in basistechnologie, waarop alle technologische middelen

Nadere informatie

CSCW: introductie 1. CSCW staat voor

CSCW: introductie 1. CSCW staat voor CSCW: introductie 1 CSCW staat voor Computer-Supported Cooperative/Collaborative Work het gaat om groupware, d.w.z., software, die samenwerkingsprocessen in groepen ondersteunt de samenwerking kan op (ruimtelijke

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) Junos Pulse installeren en configureren Pagina 3 4) Een verbinding maken met Junos Pulse Pagina 4 5) Een werkstation op afstand overnemen Pagina 6

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) Junos Pulse installeren en configureren Pagina 3 4) Een verbinding maken met Junos Pulse Pagina 4 5) Een werkstation op afstand overnemen Pagina 6

Nadere informatie

Handleiding Sportlink Club

Handleiding Sportlink Club Handleiding Sportlink Club Dit document is automatisch gegenereerd. We raden u aan de handleiding online te raadplegen via www.sportlinkclub.nl/support. 1. Installatiehandleiding.........................................................................................

Nadere informatie

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 HANDLEIDING VIEW DESKTOP Document: Auteur: Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 Handleiding VIEW Desktop M. Huibers P. de Gooijer Inleiding Het Hoornbeeck College en Van Lodenstein maakt gebruik van VMware View.

Nadere informatie

SiteCam Webcam Hosting Services. Prijsstelling en Aanvraagformulier

SiteCam Webcam Hosting Services. Prijsstelling en Aanvraagformulier SiteCam Webcam Hosting Services Prijsstelling en Aanvraagformulier Introductie: SiteCam Hosting Services is ontwikkeld door WebcamCenter om onze klanten de mogelijkheid te bieden op een eenvoudige wijze

Nadere informatie

webbased video interview

webbased video interview webbased video interview Ten behoeve van Samengesteld door : Geinteresseerden : CLOOKS b.v. Document : 2011-0001 Datum : 1 januari 2011 Versie : 1.0 Pagina 1 van 5 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Wat

Nadere informatie

Samenwerken. afstand. In 5 stappen. Stappenplan. Samenwerken op afstand in 5 stappen

Samenwerken. afstand. In 5 stappen. Stappenplan. Samenwerken op afstand in 5 stappen Samenwerken op afstand In 5 stappen Stappenplan Samenwerken op afstand in 5 stappen Inleiding Veel organisaties hebben medewerkers in dienst die geen vaste werklocatie hebben. Of het nu buitendienstmedewerkers,

Nadere informatie

ZIEZO Remote Back-up Personal

ZIEZO Remote Back-up Personal handleiding ZIEZO Remote Back-up Personal Versie 4 1 INLEIDING... 3 1.1 SYSTEEMEISEN... 3 1.2 BELANGRIJKSTE FUNCTIES... 3 2 INSTALLATIE BACK-UP MANAGER... 4 2.1 VOLLEDIGE DATA BESCHIKBAARHEID IN 3 STAPPEN...

Nadere informatie

Transitie Project 4: Tele-technologische ondersteuning voor zorg en welzijn

Transitie Project 4: Tele-technologische ondersteuning voor zorg en welzijn Transitie Project 4: Tele-technologische ondersteuning voor zorg en welzijn Drs. Yan Ping Man Dr. Marieke Spreeuwenberg Prof. dr. Luc de Witte Kenniskring Technologie in de Zorg Zuyd Hogeschool, Heerlen

Nadere informatie

Handleiding Internet Veiligheidspakket Windows & Mac Versie april 2014

Handleiding Internet Veiligheidspakket Windows & Mac Versie april 2014 Handleiding Internet Veiligheidspakket Windows & Mac Versie april 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Bestellen van het Internet Veiligheidspakket 4 Hoofdstuk 3. Installatie 9 3.1

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) De eerste keer inloggen Pagina 3 4) Terminal Sessions Pagina 5 5) Gebruik vanaf Apple of Linux systemen

Nadere informatie

Behandeling op afstand door beeldbellen. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor jongeren en ouders

Behandeling op afstand door beeldbellen. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor jongeren en ouders Behandeling op afstand door beeldbellen Kinderen en Jeugdigen Informatie voor jongeren en ouders Behandeling op afstand door beeldbellen Inleiding Jouw behandelaar heeft voorgesteld om naast de reguliere

Nadere informatie

Technische Specificaties

Technische Specificaties Technische Specificaties 1) Installatie Om Sophia te starten, hoeft niets geïnstalleerd te worden op de server. Sophia is een Windows applicatie: Sophia.ECDL.exe (app. 30 MB) Bij de installatie zal er

Nadere informatie

mydesktop Anywhere Deze mydesktop Anyhwere oplossing biedt een aantal voordelen:

mydesktop Anywhere Deze mydesktop Anyhwere oplossing biedt een aantal voordelen: mydesktop Anywhere Binnen A-Hak bestaat er de mogelijkheid om te werken op een online virtuele werkplek, dit noemen wij de mydesktop Anyhwere. Deze werkplek bieden wij aan vanuit de A-Hak Private Cloud.

Nadere informatie

SERVER MONITOR SMS SERVER

SERVER MONITOR SMS SERVER TEC Server Monitor: Een flexibele oplossing om uw server zorgvuldig te monitoren en te bewaken. De TEC Server Monitor is een flexibele applicatie voor het bewaken van uw server. Indien de server offline

Nadere informatie

bla bla Messenger Gebruikershandleiding

bla bla Messenger Gebruikershandleiding bla bla Messenger Gebruikershandleiding Messenger Messenger: Gebruikershandleiding publicatie datum dinsdag, 21. juli 2015 Version 1.2.0.0 Copyright 2006-2013 OPEN-XCHANGE Inc., Dit document is intellectueel

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de

Nadere informatie

15 July 2014. Betaalopdrachten web applicatie gebruikers handleiding

15 July 2014. Betaalopdrachten web applicatie gebruikers handleiding Betaalopdrachten web applicatie gebruikers handleiding 1 Overzicht Steeds vaker komen we de term web applicatie tegen bij software ontwikkeling. Een web applicatie is een programma dat online op een webserver

Nadere informatie

RESPONSMONITORING NSE 2014

RESPONSMONITORING NSE 2014 RESPONSMONITORING NSE 2014 Instructie voor het monitoren van de tussentijdse respons op de Nationale Studenten Enquête 2014 Inhoud Belangrijk om vooraf te weten... 3 Definitie van respons... 3 Het naslaan

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen - bestuurlijke informatievoorziening Kwaliteitszorg administratieve processen en systemen Applicatie: Corsa Eindrapport

Rijksuniversiteit Groningen - bestuurlijke informatievoorziening Kwaliteitszorg administratieve processen en systemen Applicatie: Corsa Eindrapport Rijksuniversiteit Groningen - bestuurlijke informatievoorziening administratieve processen en systemen Applicatie: Eindrapport (29 maart 2007) Auteur: Henk Buurma (FED/BIV) De applicatie De Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. Copyright 2013 Media Security Networks BV. All rights reserved.

Gebruikershandleiding. Copyright 2013 Media Security Networks BV. All rights reserved. Gebruikershandleiding NL - Revisie 3.7 YourSafetynet home Copyright 2013 Media Security Networks BV. All rights reserved. INHOUD 1 Inleiding... 3 2 YourSafetynet gebruiken... 3 2.1 Systeemvereisten...

Nadere informatie

Handleiding Inloggen met SSL VPN

Handleiding Inloggen met SSL VPN Handleiding Inloggen met SSL VPN Beveiligd verbinding maken met het bedrijfsnetwerk via de Desktop Portal Versie: 24 april 2012 Handleiding SSL-VPN Pagina 1 van 10 Inleiding SSL VPN is een technologie

Nadere informatie

Handleiding Office 2013 en Office 365. voor thuisgebruik

Handleiding Office 2013 en Office 365. voor thuisgebruik Handleiding Office 2013 en Office 365 voor thuisgebruik Versie: augustus 2015 1 Inhoudsopgave 1. Wat is Office 365 en wat kun je ermee?... 3 2. Wat je moet weten voordat je gaat installeren?.... 13 3.

Nadere informatie

Topicus Jeugdzorg VVE- UP. Functionele beschrijving

Topicus Jeugdzorg VVE- UP. Functionele beschrijving Topicus Jeugdzorg VVE- UP Functionele beschrijving Topicus Jeugdzorg, 17 mei 2013 2 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave...2 Versiebeheer...2 2 Inleiding...3 3 Instellingen VVE- UP...4 4 Beheer...5 5 Smartobject

Nadere informatie

SYSTEEMEISEN EN VX COMPONENTEN INSTALLATIE. Versie Status Datum Auteur Opmerking 1.0 Definitief 14-3-2012 Servicedesk

SYSTEEMEISEN EN VX COMPONENTEN INSTALLATIE. Versie Status Datum Auteur Opmerking 1.0 Definitief 14-3-2012 Servicedesk SYSTEEMEISEN EN VX COMPONENTEN INSTALLATIE Versie Status Datum Auteur Opmerking 1.0 Definitief 14-3-2012 Servicedesk INHOUDSOPGAVE 1 SYSTEEMEISEN VOOR HET INSTALLEREN EN WERKEN MET VERZUIMXPERT... 3 2

Nadere informatie

Voordelen voor leerlingen en leerkrachten:

Voordelen voor leerlingen en leerkrachten: Pass for schools is een totaaloplossing voor het eenvoudig beheren van het computer- en netwerkplatform in onderwijsinstellingen. Pass voorziet in basistechnologie, waarop alle technologische middelen

Nadere informatie

Datum 15 juni 2006 Versie 1.0.6. Exchange Online. Handleiding voor gebruiker Release 1.0

Datum 15 juni 2006 Versie 1.0.6. Exchange Online. Handleiding voor gebruiker Release 1.0 Datum 1.0.6 Exchange Online Handleiding voor gebruiker Release 1.0 1.0.6 Inhoudsopgave 1 Instellingen e-mail clients 2 1.1 Gebruik via Outlook 2003 2 1.2 Gebruik via ActiveSync 15 1.3 Gebruik via andere

Nadere informatie