Aardbevingen en gaswinning. Bernard Dost KNMI

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aardbevingen en gaswinning. Bernard Dost KNMI"

Transcriptie

1 Aardbevingen en gaswinning Bernard Dost KNMI

2 Aardbevingen in Nederland ( ) Natuurlijke aardbevingen Rood: Roze: Licht roze: <1904 Geïnduceerde aardbevingen Geel (NL): >1986

3 Boorgat netwerk- 17 stations - 23 accelerometers Eind 2010: alle boorgat data in realtime naar de Bilt Uitbreiding met downhole monitoring

4 Ontwerp van het seismisch netwerk in Nederland Criteria Noord Nederland: Elke aardbeving van een M>1.5 moet gelokaliseerd kunnen worden Een regionaal netwerk als deze heeft een onnauwkeurigheid van km (horizontaal) en vertikaal 1-3 km Grotere nauwkeurigheid door: verdichten netwerk (horizontaal) sensoren op diepte (vertikaal)

5 Ontwikkeling van de seismiciteit Noord Holland NO Nederland NO Nederland

6 Relatie met de geologie Breuken op reservoir diepte Locaties lijken de breuken te volgen Onzekerheid in de locatie is ca km Onzekerheid kan worden verkleind door A] stations dichtheid te vergroten B] lokale (P- en S-) snelheids modellen te gebruiken

7 Geologische setting Groningen source NAM - Event diepte ca 3 km, in- of in de buurt van- het gas reservoir - Golfvormen worden sterk beinvloed door de zout (Zechtein) laag op het reservoir -

8 All Groningen Catalogus ( ) Total M> M>

9 Ontwikkelingen in de seismiciteit van het Groningen gasveld Het proces is niet stationair

10 Ontwikkeling seismische energie Groningen veld Productie data Groningen (bron NAM) Periode-1 Cumulative seismic energy release Totale vrijgekomen energie door aardbevingen lijkt te veranderen rond 2003 Met totale energie is het effect van grote en kleine aardbevingen goed vergelijken

11 Frequentie-magnitude relatie Log N (M 1.5) = a b M Een duidelijke toename in de seismicity-rate bij gelijkblijvende b-waarde (richtings-coefficient) Geen aanwijzing in de data voor een Mmax

12 Effect van sterkere bevingen Een passende Ground Motion Prediction Equation (GMPE) is nodig Deze vertaalt sterktes van bevingen (M) in maximale versnelling/snelheid aan het oppervlak Bestaande GMPEs ontwikkeld voor bevingen met M>4-5 Extrapolatie naar kleinere magnitude geeft vaak een overschatting Voor een deterministische analyse is dit voldoende Beter: een probabilistische methode Voor Groningen is een GMPE geselecteerd die gebaseerd is op ondiepe bevingen en waarbij de variatie in ondiepe ondergrond wordt meegenomen. Deze relatie is gecalibreerd met geregistreerde versnellingen in Groningen

13 Ground Motion Prediction Equation voor Groningen PGA predictions using the modified Akkar et al. (2013) GMPE to match the Groningen data below M w 4.2 at hypocentral distance of 3, 5, 10 and 15 km Waarom zijn de bodembewegingen In Groningen zo laag? Mogelijk effect van het ca 1 km dikke pakket Zechstein zout op het reservoir Bommer, 2013

14 Salt influence: defocusing Average (regional) model VELMOD model (1D sample) Kraaijpoel & Dost, 2012, J. of Seism.

15 PGA and PGV contours, input to e.g. Quick scan Scenario, gebaseerd op de gemiddelde waarde van het ASB model en de aanname dat het seismisch actieve gebied wordt bepaald door de regio waar tot nu toe sterkere bevingen zijn opgetreden (M>= 3.0).

16 Probabilistische Seismische Hazard Analyse (PSHA) fault (line source) R R site area source Source zonation log N (m>m) log N = a b M M 0 M max magnitude M Seismicity log (peak ground acceleration) f ( M, R) mean + σ mean - σ log (R) Attenuation amplification probability of exceedance P (a > A) P = 0.1 a (P=0.1) frequency Site response acceleration (A) Seismic hazard After Cornell

17 PSHA ingredients: spatial distribution Classic zonation Empirical Physical model (NAM)

18 PSHA: Seismicity rate number of events/year N (M 1.5) - Toename in de seismicity rate: lineaire of exponentiele extrapolatie (equally significant) voor de komende 5 jaren - N=40 is gekozen, gebaseerd op een exponentiele extrapolatie in Nov, 2013

19 PSHA results Zonation PGA PGV Aanname: Mmax=5, jaarlijkse seism. rate: 40 (M>1.4), b=1, ASB modified GMPE, 10% kans in 50 jaar. Maximum PGA: 0.42g, maximum PGV: 16 cm/s.

20 Effecten van de 16 Augustus, 2012: Huizinge event M=3.6 Individuele meldingen worden verwerkt in Community weighted intensities (links), die vervolgens worden gecontourd (rechts). Veel meldingen uit de stad Groningen,maar met geringe intensiteit. Contour wordt beinvloed door bevolkingsdichtheid. Het instrumenteel bepaalde epicentrum is aangegeven met een ster.

21 Duur van de grondbeweging Duur van de grootste beweging is veel groter dan verwacht (2-3 groepen) Verklaring hiervoor is vermoedelijk te vinden in het zoutpakket (multiples, mode conversies). Golfvorm modellering is gestart.

22 Conclusies Seismische activiteit in Groningen is de laatste jaren toegenomen Het proces is niet-stationair Een maximale sterkte van toekomstige bevingen is niet eenduidig uit de dataset te bepalen Een Ground Motion Prediction Equation is voor Groningen ontwikkeld. Onzekerheden zijn groot Een probabilistische seismische hazard analyse (PSHA) voor de komende vijf jaar is bepaald op basis van een schatting van de toenemende activiteit NAM heeft een model ontwikkeld op basis van compactie. Resultaten zijn vergelijkbaar (van Elk) De PSHA resultaten worden e.g. gebruikt in de ontwikkeling van een praktijkrichtlijn voor gebouwen (Vrouwenvelder)

Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen Integratie van deelstudies

Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen Integratie van deelstudies TNO-rapportnummer NITG 04-244-B ISBN 90-369-2263-1 Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen Integratie van deelstudies Datum 20 december 2004 Auteurs Wassing, B.B.T., TNO-NITG Van Eck, T., KNMI Van

Nadere informatie

Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen Integratie van deelstudies

Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen Integratie van deelstudies Earth, Environmental and Life Sciences Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus 80015 3508 TA Utrecht www.tno.nl T +31 88 866 42 56 F +31 88 866 44 75 infodesk@tno.nl Seismisch hazard van geïnduceerde aardbevingen

Nadere informatie

14/04/2017. Aardbevingen: een basis 6e Creatieve Sessie Geokunststoffen toepassen bij aardbeving bestendig bouwen. Overzicht

14/04/2017. Aardbevingen: een basis 6e Creatieve Sessie Geokunststoffen toepassen bij aardbeving bestendig bouwen. Overzicht Overzicht Aardbevingen: een basis 6e Creatieve Sessie Geokunststoffen toepassen bij aardbeving bestendig bouwen Siefko Slob De impact van aardbevingen Hoe ontstaan aardbevingen? Wat is een aardbeving?

Nadere informatie

NAM UGS Norg. Presentatie 9 september UGS NORG BRON VAN ONZE ENERGIE

NAM UGS Norg. Presentatie 9 september UGS NORG BRON VAN ONZE ENERGIE Presentatie 9 september UGS NORG 1 Mei 2015 Agenda 1. Schade aan panden in Steenbergen e.o. 2. Opslagplan Norg - reservoirdruk 3. Vragen 2 Mei 2015 Schade aan panden in Steenbergen 1/2 NAM onderzoekt de

Nadere informatie

Addendum Waterinjectie Management Plan

Addendum Waterinjectie Management Plan Addendum Waterinjectie Management Plan Protocol seismische activiteit door waterinjectie kenmerk EP201502216336, d.d. 26 februari 2015 Seismische activiteit door waterinjectie Het productiewater dat vrijkomt

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus EC DEN HAAG 2500EC. Geachte heer Jongerius,

Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus EC DEN HAAG 2500EC. Geachte heer Jongerius, Retouradres: Postbus 80015, 3508 TA Utrecht Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus 20101 2500 EC DEN HAAG 2500EC Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus

Nadere informatie

Technische bijlage (bijlage 3) behorend bij het Meet- en Regelprotocol seismisch risico voor de gaswinning Groningen

Technische bijlage (bijlage 3) behorend bij het Meet- en Regelprotocol seismisch risico voor de gaswinning Groningen Technische bijlage (bijlage 3) behorend bij het Meet- en Regelprotocol seismisch risico voor de gaswinning Groningen STATUS: FINAL DRAFT NAM B.V. EP Document Nummer.: EP201510211791 Owner: NAM Revision

Nadere informatie

Gasvondst Slochteren-1 (1959) De Wereldreis van Nederland 550 miljoen jaar geleden - nu. Bron: SPB Atlas, 2011 Bron: Berendsen 2004 6!

Gasvondst Slochteren-1 (1959) De Wereldreis van Nederland 550 miljoen jaar geleden - nu. Bron: SPB Atlas, 2011 Bron: Berendsen 2004 6! Bevingen in Hoe zit dat nu? Gasvondst Slochteren-1 (1959) NL Gas Productie Slochteren Rien Herber Infoversum, 22 november Source: EBN 2010 Rotliegend Zandsteen Reservoir De Wereldreis van Nederland 550

Nadere informatie

Hierbij bieden wij u het rapport Recent developments on the Groningen field in 2015 aan (rapportnummer TNO-2015 R10755, dd. 28 mei 2015).

Hierbij bieden wij u het rapport Recent developments on the Groningen field in 2015 aan (rapportnummer TNO-2015 R10755, dd. 28 mei 2015). Retouradres: Postbus 80015, 3508 TA Utrecht Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus 20401 2500 EC DEN HAAG 2500EC Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Onderzoeken 5 en 6 - bodemdaling, geïnduceerde aardbevingen en analyse van seismische hazard in Groningenveld Technische bijlage bij Winningsplan Groningen 2013 Nederlandse samenvatting Date: 17 januari

Nadere informatie

KNMI open data, verschillende voorspellingen en de uitspraak van de Raad van State over een max. toegestane magnitude en intensiteit.

KNMI open data, verschillende voorspellingen en de uitspraak van de Raad van State over een max. toegestane magnitude en intensiteit. 1 KNMI open data, verschillende voorspellingen en de uitspraak van de Raad van State over een max. toegestane magnitude en intensiteit. Bron: Shellvenster mei/juni 2009 A. KNMI opendata, 16 okt. 2015:

Nadere informatie

AARDBEVINGSBELASTINGEN: Gevolgen voor de constructeur

AARDBEVINGSBELASTINGEN: Gevolgen voor de constructeur AARDBEVINGSBELASTINGEN: Gevolgen voor de constructeur Matthijs de Hertog Arup 1 Introductie 16 Augustus 2012: Aardbeving bij Huizinge (Magnitude 3,6) Zwaarste aardbeving tot dat moment, dichtbij aangehouden

Nadere informatie

SBR Trillingsrichtlijn Visiebijeenkomst Actualisatie

SBR Trillingsrichtlijn Visiebijeenkomst Actualisatie SBR Trillingsrichtlijn Visiebijeenkomst Actualisatie 20 november 2012 Introductie Ton Vrouwenvelder TNO Bouw 2 Kernvragen: Wanneer kan het kwaad voor de constructie? Wanneer is het hinder voor personen

Nadere informatie

Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring

Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring Maandrapportage December 2014 Sign. Datum 22-jan-2015 Sign. Datum 22-jan-2015 D. Nieuwland B. Teuben Author Project Director Prepared Authorized INHOUD Het

Nadere informatie

Van Schoonebeek tot schaliegas. Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015

Van Schoonebeek tot schaliegas. Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015 Van Schoonebeek tot schaliegas Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015 Aardbevingen in Groningen Van Schoonebeek tot schaliegas Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13

Nadere informatie

Technische Begeleidingscommissie Ondergrond. Review TBO rapportage onderzoek 6

Technische Begeleidingscommissie Ondergrond. Review TBO rapportage onderzoek 6 Review TBO rapportage onderzoek 6 Technische Begeleidingscommissie Ondergrond (TBO), Den Haag, Utrecht, de Bilt, 9 december 2013 Joost Haenen Bernard Dost Karin van Thienen-Visser Barthold Schroot Hans

Nadere informatie

Over figuur 14 zegt de NAM dat er nog veel onzekerheid bestaat tussen de verschillende berekeningsmodellen voor de compactie en dat dit een

Over figuur 14 zegt de NAM dat er nog veel onzekerheid bestaat tussen de verschillende berekeningsmodellen voor de compactie en dat dit een Seismische dreiging In het recente advies van de SodM(bijlage 1) is geconcludeerd dat de seismische dreiging (de mate waarin de grond beweegt als gevolg van een beving) naar beneden is bijgesteld vanwege

Nadere informatie

Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.

Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. Schepersmaat 2 Postbus 28000 9400 HH ASSEN Telefoon: (0592) 369111 Telefax : (0592) 362200 www.nam.nl Staatstoezicht op de Mijnen t.a.v. de Inspecteur-generaal de

Nadere informatie

Gaswinning Groningen Meet- en Regelprotocol Aardbevingen

Gaswinning Groningen Meet- en Regelprotocol Aardbevingen Gaswinning Groningen Meet- en Regelprotocol Aardbevingen [blanco] pag. 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 1 Inleiding... 4 2 Risicobeheerssysteem... 5 3 Meten... 6 3.1 Signaalparameters... 6 3.2 Grenswaarden

Nadere informatie

AARDBEVINGEN IN NEDERLAND

AARDBEVINGEN IN NEDERLAND AARDBEVINGEN IN NEDERLAND ONGEMAKKELIJK EN ONVERWACHT KNAG Onderwijsdag 11 nov 2016 Dr Bernd Andeweg Aardwetenschappen VU Amsterdam In nummer mei 2016 in 1. Presentatie staat (bijna) op www.falw.vu/~andb/knagdag

Nadere informatie

Factsheet seismische risico s Caribisch gebied

Factsheet seismische risico s Caribisch gebied Factsheet seismische risico s Caribisch gebied (versie 11 maart 2016, Bernard Dost) Bovenwindse eilanden (St Eustatius (Statia), Saba, Sint Maarten; ca 18 o N, 63 o W): De bovenwindse eilanden liggen in

Nadere informatie

ARUP studie Groningen 2013

ARUP studie Groningen 2013 ARUP studie Groningen 2013 Strategie voor structurele versteviging van gebouwen Nederlandse samenvatting Issue 17 januari 2014 Nederlandse samenvatting 1 Inleiding Dit rapport omvat een samenvatting van

Nadere informatie

Hoe veilig zijn Groningse huizen en infrastructuur? Dr. ir. Mandy Korff Strategisch adviseur Deltares Associate Professor GeoEngineering TUDelft

Hoe veilig zijn Groningse huizen en infrastructuur? Dr. ir. Mandy Korff Strategisch adviseur Deltares Associate Professor GeoEngineering TUDelft Hoe veilig zijn Groningse huizen en infrastructuur? Dr. ir. Mandy Korff Strategisch adviseur Deltares Associate Professor GeoEngineering TUDelft Opbouw presentatie Introductie Aardbevingen - Groningen

Nadere informatie

Risico Analyse Aardgasbevingen Groningen

Risico Analyse Aardgasbevingen Groningen Risico Analyse Aardgasbevingen Groningen Staatstoezicht op de Mijnen Ministerie van Economische Zaken SAMENVATTING Deze notitie bevat de kwantificering van het aardbevingsrisico op basis van de resultaten

Nadere informatie

Winningsplan Groningen 2013: advies Staatstoezicht op de Mijnen

Winningsplan Groningen 2013: advies Staatstoezicht op de Mijnen Staatstoezicht op de Mijnen Winningsplan Groningen 2013: advies Staatstoezicht op de Mijnen KNAW-MINISYMPOSIUM AARDGASWINNING EN AARDBEVINGEN IN GRONINGEN Amsterdam 27 maart 2014 1 Waar gaat het over?

Nadere informatie

GASWINNING EN AARDBEVINGEN IN HET GRONINGEN-GASVELD. Aardbevingsonderzoek

GASWINNING EN AARDBEVINGEN IN HET GRONINGEN-GASVELD. Aardbevingsonderzoek EN AARD IN HET GRONINGEN-GASVELD INHOUDSOPGAVE I INLEIDING STUDIE PROGRAMMA II DATA-VERGARING EN METEN III AARDBEVINGS- DREIGING IV AARDBEVINGS- RISICO V TRANSPARANTIE I INLEIDING STUDIEPROGRAMMA I INLEIDING

Nadere informatie

Deterministische hazard analyse voor geïnduceerde seismiciteit in Nederland

Deterministische hazard analyse voor geïnduceerde seismiciteit in Nederland TNO-rapport 2012 R10198 Deterministische hazard analyse voor geïnduceerde seismiciteit in Nederland EU Office Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus 80015 3508 TA Utrecht www.tno.nl T +31 88 866 42 56

Nadere informatie

Onderzoek naar aardbevingen en de relatie met activiteiten in de ondergrond

Onderzoek naar aardbevingen en de relatie met activiteiten in de ondergrond Onderzoek naar aardbevingen en de relatie met activiteiten in de ondergrond André Niemeijer Experimentele gesteentedeformatie /HPT Lab Faculteit Geowetenschappen Universiteit Utrecht Een aardbeving is

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus EK DEN HAAG 2500EK Geachte heer Jongerius,

Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus EK DEN HAAG 2500EK Geachte heer Jongerius, Retouradres: Postbus 80015, 3508 TA Utrecht Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG 2500EK20401 Energie Princetonlaan 6 3584 CB

Nadere informatie

Borgingsprotocol Seismisch Risico Groningen

Borgingsprotocol Seismisch Risico Groningen Borgingsprotocol Seismisch Risico Groningen 1 Business Approval: Name Ref. Indicator Role Signature Date Johan de Haan Eilard Hoogerduijn Strating Jan van Elk UIO/P/G UIO/P/G UIO/T/D Asset Manager Groningen

Nadere informatie

Maximale schade door geïnduceerde aardbevingen: inventarisatie van studies met toepassingen op Bergermeer

Maximale schade door geïnduceerde aardbevingen: inventarisatie van studies met toepassingen op Bergermeer TNO-KNMI rapport Maximale schade door geïnduceerde aardbevingen: inventarisatie van studies met toepassingen op Bergermeer Datum: 3 mei 2011 Auteurs: Ir. W. van Kanten-Roos (TNO) Dr. B. Dost (KNMI) Prof.

Nadere informatie

Tilt metingen Inleiding willen ander vraagstuk dan waar wij de sensoren voor gebruiken dit aardbevingsonderzoek

Tilt metingen Inleiding willen ander vraagstuk dan waar wij de sensoren voor gebruiken dit aardbevingsonderzoek Tilt metingen Welke toegevoegde waarde hebben tiltmetingen voor het duidelijk maken van de relatie tussen trillingen/bevingen en schade. Van belang voor o.a. het aardbevingsbestendig bouwen/herstellen.

Nadere informatie

Datum 13 juli 2015 Betreft Beantwoording vragen en commissieverzoek over productiewaterinjectie

Datum 13 juli 2015 Betreft Beantwoording vragen en commissieverzoek over productiewaterinjectie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Voorstel voor een seismische gevaren- en risicoanalyse voor geothermische projecten in Nederland

Voorstel voor een seismische gevaren- en risicoanalyse voor geothermische projecten in Nederland Uitgebreide Nederlandse Samenvatting Raport titel: voor geothermische projecten in Nederland - Uitgebreide Nederlandse Samenvatting Door: Stefan Baisch 1, Christopher Koch 1, Henrik Stang 1, Bas Pittens

Nadere informatie

Review TBO rapportage onderzoek 5

Review TBO rapportage onderzoek 5 Review TBO rapportage onderzoek 5 Technische Begeleidingscommissie Ondergrond (TBO), Den Haag, Utrecht, de Bilt, 24 november 2013 Hans de Waal Barthold Schroot Karin van Thienen-Visser Bernard Dost Joost

Nadere informatie

Integraal Meet en Monitoringsplan Seismisch Risico Groningen

Integraal Meet en Monitoringsplan Seismisch Risico Groningen Integraal Meet en Monitoringsplan Seismisch Risico Groningen 1 Business Approval: Name Ref. Indicator Role Signature Date Johan de Haan Eilard Hoogerduijn Strating Jan van Elk UIO/P/G UIO/P/G UIO/T/D Asset

Nadere informatie

Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring

Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring Maandrapportage Januari 2016 Sign. Datum 9-3-2016 Sign. Datum 9-3-2016 T.T. Scherpenhuijsen Author Prepared W.J. Plug Subsurface Team Lead Authorized INHOUD

Nadere informatie

Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring

Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring Maandrapportage Januari 2015 Sign. Datum 26-feb-2015 Sign. Datum 26-feb-2015 T.T. Scherpenhuijsen Author Prepared B. Teuben Project Director Authorized INHOUD

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Economische Zaken Staatstoezicht op de Mijnen Ministerie van Economische Zaken > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag Ministerie vr che Zaken Staatstoezicht op de Mijnen Bezoekadres Henri Faasdrae 312 2492 JP Den

Nadere informatie

Aardbevingen in Groningen

Aardbevingen in Groningen Ruimtelijke veiligheid en risicobeleid Jrg 6. Nr. 19 2015 Ι 11 Analyse / discussie Aardbevingen in Groningen Statistiek en Risicoanalyse J. (Jacques) Hagoort 1 Samenvatting Vanaf de eerste aardbeving in

Nadere informatie

HET MYSTERIE VAN ONDERGRONDSE ZAKEN

HET MYSTERIE VAN ONDERGRONDSE ZAKEN HET MYSTERIE VAN ONDERGRONDSE ZAKEN Wat is van groot belang om schade door bevingen of zettingen vergoed te krijgen? Naast een fatsoenlijk gedrag van NAM natuurlijk een goed meetsysteem. Blijft de vraag

Nadere informatie

Staatstoezicht op de Mijnen. Veilige. gaswinning. in Groningen. Staatstoezicht op de Mijnen. Avondseminar KIVI Delft 3 maart 2014

Staatstoezicht op de Mijnen. Veilige. gaswinning. in Groningen. Staatstoezicht op de Mijnen. Avondseminar KIVI Delft 3 maart 2014 Staatstoezicht op de Mijnen Veilige gaswinning in Groningen Staatstoezicht op de Mijnen Avondseminar KIVI Delft 3 maart 2014 1 Staatstoezicht op de Mijnen Waar gaat het over? 1.Intro Staatstoezicht op

Nadere informatie

SEISMISCH RISICO IN NOORD-NEDERLAND. Th. de Crook H.W. Haak B. Dost

SEISMISCH RISICO IN NOORD-NEDERLAND. Th. de Crook H.W. Haak B. Dost SEISMISCH RISICO IN NOORD-NEDERLAND Th. de Crook H.W. Haak B. Dost februari 1998 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, Afdeling Seismologie Seismisch risico in Noord-Nederland Samenvatting Dit

Nadere informatie

Geachte mevrouw Franke,

Geachte mevrouw Franke, Retouradres:, Aan de griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw & Innovatie T.a.v. mevrouw drs. M.C.T.M. Franke Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 2500EA Onderwerp Rondetafelgesprek inzake

Nadere informatie

Technische commissie bodembeweging

Technische commissie bodembeweging 2500 EK DEN HAAG Directeur Energie en Omgeving T.a.v. de heer drs, J.M.C. Smallenbroek Postbus 20401 Ministerie van Economische Zaken - badembeweging keteuradres Pothus 20401 2500 EI< Den iiaaçj Pagina

Nadere informatie

Gebouwschade Loppersum

Gebouwschade Loppersum Gebouwschade Loppersum Drs. G. de Lange ir. N.G.C. van Oostrom Drs. S. Dortland Ir. H. Borsje (TNO) Ir. S.A.J. de Richemont (TNO) 1202097-000 Deltares, 2011 Inhoud 1 Inleiding 1 1.1 Achtergrond en doelstelling

Nadere informatie

Extrapolatie van de waterstand in het Waddengebied

Extrapolatie van de waterstand in het Waddengebied Extrapolatie van de waterstand in het Waddengebied Henk van den Brink KNMI 8 juli 2015 Probleemstelling De onzekerheid in de extrapolatie is ongewenst groot bij het gebruik van een 3-parameter (Extreme

Nadere informatie

Samenvatting. Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant

Samenvatting. Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant 1 Samenvatting Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant De gemeenten Breda, Tilburg en Helmond hebben in samenwerking met de Provincie Noord-Brabant, Brabant Water en

Nadere informatie

2015 Waddenzee. A) Algemene gegevens A1.1) Naam indiener. Formulier actualisenng meetplan ex a/t/jce/ 30 lid 6 Mijnbouwbesluit. Onderwerp.

2015 Waddenzee. A) Algemene gegevens A1.1) Naam indiener. Formulier actualisenng meetplan ex a/t/jce/ 30 lid 6 Mijnbouwbesluit. Onderwerp. Formulier actualisenng meetplan ex a/t/jce/ 30 lid 6 Mijnbouwbesluit Dit formulier dient ervoor om te zorgen dat de aanvraag om Instemming voldoet aan de eisen die de IVIIjntKiuwwet en IVIijnbouwbeslult

Nadere informatie

BOUWEN MET. vakblad over staal en staalconstructies

BOUWEN MET. vakblad over staal en staalconstructies BOUWEN MET 12 15 248STAAL vakblad over staal en staalconstructies aardbevingsbestendig ontwerpen Bouwen met Staal 248 jaargang 48 december 2015 ISSN 0166-6363. Uitgever Marco Pauw. Redactie Paul van Deelen

Nadere informatie

METHODIEK VOOR RISICOANALYSE OMTRENT GEÏNDUCEERDE BEVINGEN DOOR GASWINNING TIJDELIJKE LEIDRAAD VOOR ADRESSERING MBB P, VERSIE 1.

METHODIEK VOOR RISICOANALYSE OMTRENT GEÏNDUCEERDE BEVINGEN DOOR GASWINNING TIJDELIJKE LEIDRAAD VOOR ADRESSERING MBB P, VERSIE 1. 1 FEBRUARI 2016 METHODIEK VOOR RISICOANALYSE OMTRENT GEÏNDUCEERDE BEVINGEN DOOR GASWINNING TIJDELIJKE LEIDRAAD VOOR ADRESSERING MBB. 24.1.P, VERSIE 1.2 STAATSTOEZICHT OP DE MIJNEN Postbus 24037, 2490 AA,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 529 Gaswinning Groningen-veld Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Effect van aardbevingen op leidingen de robuustheid van HDD. Paul Hölscher, Deltares i.s.m. Henk Kruse

Effect van aardbevingen op leidingen de robuustheid van HDD. Paul Hölscher, Deltares i.s.m. Henk Kruse Effect van aardbevingen op leidingen de robuustheid van HDD Paul Hölscher, Deltares i.s.m. Henk Kruse Onderwerpen 1. Verwachten we schade door geïnduceerde aardbevingen? 2. Wat speelt een rol? 3. Hoe berekenen

Nadere informatie

Spoor op slappe grond

Spoor op slappe grond Spoor op slappe grond Inhoud Strak spoor: Wat zijn de problemen? Spoordegradatie: Hoe komt dat? Hoe kun je er mee omgaan? Bepalen van de kwetsbaarheid op netwerkniveau Meten- en monitoren Nauwkeurig modelleren

Nadere informatie

Ervaringen met besturen in onzekerheid

Ervaringen met besturen in onzekerheid Ervaringen met besturen in onzekerheid een probabilistische aanpak Prof.dr.ir. P.H.A.J.M. van Gelder Hoogleraar Safety Science, Faculteit Techniek, Bestuur en Management 1 4 2016, Provinciehuis Groningen

Nadere informatie

Gebouwschade Loppersum

Gebouwschade Loppersum Gebouwschade Loppersum Drs. G. de Lange ir. N.G.C. van Oostrom Drs. S. Dortland Ir. H. Borsje (TNO) Ir. S.A.J. de Richemont (TNO) 1202097-000 Deltares, 2011 Titel Gebouwschade Loppersum Opdrachtgever

Nadere informatie

Seismisch risico volgens de SRA methode voor de voorkomens Schoonebeek ZE, Oosterhesselen ZE en Coevorden ZE

Seismisch risico volgens de SRA methode voor de voorkomens Schoonebeek ZE, Oosterhesselen ZE en Coevorden ZE Seismisch risico volgens de SRA methode voor de voorkomens Schoonebeek ZE, Oosterhesselen ZE en Coevorden ZE Kenmerk EP20161021051 d.d. 1-11-2016 Auteur: Rob van Eijs, Onno van der Wal Review: Dirk Doornhof,

Nadere informatie

Staatstoezicht op de Mijnen Advies. Bevingsgevoeligheid van de Eemskanaal regio

Staatstoezicht op de Mijnen Advies. Bevingsgevoeligheid van de Eemskanaal regio Staatstoezicht op de Mijnen Advies Bevingsgevoeligheid van de Eemskanaal regio december 2014 1.Inleiding De Minister van Economische Zaken (EZ) heeft aan Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) gevraagd 1 een

Nadere informatie

Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring

Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring Gasopslag Bergermeer Microseismische monitoring Maandrapportage April 2016 Sign. Datum 25-5-2016 Sign. Datum 25-5-2016 T.T. Scherpenhuijsen Author Prepared W.J. Plug Subsurface Team Lead Authorized INHOUD

Nadere informatie

Ir. A.M. de Roo MBA RO Hoofd Adviesgroep Constructies ARCADIS Nederland BV

Ir. A.M. de Roo MBA RO Hoofd Adviesgroep Constructies ARCADIS Nederland BV Ir. A.M. de Roo MBA RO Hoofd Adviesgroep Constructies ARCADIS Nederland BV 1 1 Introductie Aardbevingen 2 Kaders en normen 3 Aanpak Bouwkundig Versterken 4 Noodzaak van een efficiënt ontwerp 5 Belangrijke

Nadere informatie

Gaswinning Groningen Analyses van de ontwikkeling van seismiciteit en van de voorgestelde beheersmaatregelen

Gaswinning Groningen Analyses van de ontwikkeling van seismiciteit en van de voorgestelde beheersmaatregelen Gaswinning Groningen Analyses van de ontwikkeling van seismiciteit en van de voorgestelde beheersmaatregelen Rapportage periode mei 2016 september 2016 [blanco] pag. 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 529 Gaswinning Groningen-veld Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt. Postbus EC S-GRAVENHAGE. Geachte

Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt. Postbus EC S-GRAVENHAGE. Geachte Retouradres: Postbus 80015, 3508 TA UTRECHT Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt Postbus 20101 2500 EC S-GRAVENHAGE ' Princetonlaan 6 Postbus 80015 3508 TA Utrecht www.tno.nl Datum 27

Nadere informatie

een kilootje meer aandacht voor de veiligheid van de Groningers

een kilootje meer aandacht voor de veiligheid van de Groningers Voormalig Inspecteur-generaal Jan de Jong: opmerkingen bij besluit Gaswinning Groningen van 18 december 2015 een kilootje meer aandacht voor de veiligheid van de Groningers Allereerst wat opmerkingen over

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Datum: 24 januari 2016 Onderwerp: Toepassing Tilttechniek in Groningen Brief minister Kamp aan Kamer d.d. Geachte leden van de Tweede Kamer,

Datum: 24 januari 2016 Onderwerp: Toepassing Tilttechniek in Groningen Brief minister Kamp aan Kamer d.d. Geachte leden van de Tweede Kamer, Datum: 24 januari 2016 Onderwerp: Toepassing Tilttechniek in Groningen Ref.: Brief minister Kamp aan Kamer d.d. Geachte leden van de Tweede Kamer, In het voorjaar 2015 is er door een van de fracties aan

Nadere informatie

Leven met de dreiging van geïnduceerde aardbevingen. Manuel Sintubin Faculteit Wetenschappen Geologie KU Leuven

Leven met de dreiging van geïnduceerde aardbevingen. Manuel Sintubin Faculteit Wetenschappen Geologie KU Leuven Leven met de dreiging van geïnduceerde aardbevingen Manuel Sintubin Faculteit Wetenschappen Geologie KU Leuven Aardbevingen en breukwerking Wat is een aardbeving? the sudden elevations, depressions, or

Nadere informatie

Onderwerp Relatie tussen PGA waarden en kans op schade voor geïnduceerde aardbevingen in Groningen

Onderwerp Relatie tussen PGA waarden en kans op schade voor geïnduceerde aardbevingen in Groningen Notitie Aan Staatstoezicht op de Mijnen Van Dr. ir. C.P.W. Geurts Prof. dr. ir. R.D.J.M. Steenbergen Onderwerp Relatie tussen PGA waarden en kans op schade voor geïnduceerde aardbevingen in Groningen In

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Economische Zaken Staatstoezicht op de Mijnen Ministerie van Economische Zaken > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag De Minister van Economische Zaken Ministerie van Economische Zaken Directie Energie en Omgeving

Nadere informatie

MEMO. Voorlopige ontwerpuitgangspunten voor nieuwbouw en verbouw onder aardbevingsbelasting ten gevolge van de gaswinning in het Groningenveld

MEMO. Voorlopige ontwerpuitgangspunten voor nieuwbouw en verbouw onder aardbevingsbelasting ten gevolge van de gaswinning in het Groningenveld MEMO Ten behoeve van de Minister van Economische Zaken Nederlands Normalisatie Instituut Voorlopige ontwerpuitgangspunten voor nieuwbouw en verbouw onder aardbevingsbelasting ten gevolge van de gaswinning

Nadere informatie

Meet-& regelprotocol. Kaders voor het managen van het seismisch risico in Groningen

Meet-& regelprotocol. Kaders voor het managen van het seismisch risico in Groningen Meet-& regelprotocol Kaders voor het managen van het seismisch risico in Groningen Algemeen Doel: beheersen van het seismisch risico binnen de norm voor aardbevingsrisico's Methode: afgeleide, goed te

Nadere informatie

Eerste advies. Adviescommissie Omgaan met risico s van geïnduceerde aardbevingen. 23 juni 2015

Eerste advies. Adviescommissie Omgaan met risico s van geïnduceerde aardbevingen. 23 juni 2015 Eerste advies Adviescommissie Omgaan met risico s van geïnduceerde aardbevingen 23 juni 2015 Adviescommissie Omgaan met risico s van geïnduceerde aardbevingen Secretariaat: Lysias Advies B.V. Soesterweg

Nadere informatie

412151 140426 412151 140426 C TEBODIN 2007 Scenario Input Description [Maximum Values if weather occurs multiple times] Discharge Results Toxic Results Flammable Results General Radiation results Explosion

Nadere informatie

Nationale Staalbouwdag 2015

Nationale Staalbouwdag 2015 ABT Wassenaar? Nationale Staalbouwdag 2015 Wassenaar Haren Inleiding aardbevingsproblema6ek in Groningen ABT Del$ ABT Velp Ir. Rudi Roijakkers, RO Senior adviseur ABT Wassenaar Seismisch Advies ABT Antwerpen

Nadere informatie

Gasproductie in Nederland

Gasproductie in Nederland Schaliegas Winning in Nederland Een Introductie Rien Herber KNAW Minisymposium 12 Juni 2013 Gasproductie in Nederland Slochteren Slochteren Offshore Offshore Land Land Gas Consumptie (41.5 BCM) industrie

Nadere informatie

Hoe smartphonegebruikers. weerstations werden. Hidde Leijnse

Hoe smartphonegebruikers. weerstations werden. Hidde Leijnse Hoe smartphonegebruikers mobiele weerstations werden Hidde Leijnse Hoe smartphonegebruikers mobiele weerstations werden Aart Overeem 1,2, James Robinson 4, Hidde Leijnse 1, Gert-Jan Steeneveld 2, Berthold

Nadere informatie

Technische haalbaarheid Geologische aspecten en risico s

Technische haalbaarheid Geologische aspecten en risico s Technische haalbaarheid Geologische aspecten en risico s Jan Tel 23 September 2013 Aardwarmte (Diepe Geothermie) Extractie van warmte / grondwater uit de diepe ondergrond Warmteproductie en/of electriciteitsproduktie

Nadere informatie

OPLEGNOTITIE OVER GEVOLGEN VAN HET ONTWERPBESLUIT VAN HET KABINET OP AARDBEVINGEN

OPLEGNOTITIE OVER GEVOLGEN VAN HET ONTWERPBESLUIT VAN HET KABINET OP AARDBEVINGEN OPLEGNOTITIE OVER GEVOLGEN VAN HET ONTWERPBESLUIT VAN HET KABINET OP AARDBEVINGEN AANLEIDING Op vrijdag 17 januari 214 heeft NAM op vijf productielocaties rond de productie zoveel mogelijk teruggebracht.

Nadere informatie

Geachte heer van der Meyden,

Geachte heer van der Meyden, eretouradres: Postbus 80015, 3508 TA Utrecht Staatstoezicht op de Mijnen T.a.v. de heer H. van der Meyden Postbus 24037 2490 AA DEN HAAG 2490AA Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus 80015 3508 TA Utrecht

Nadere informatie

Diepe geothermie Nationaal Onderzoek Programma Geothermie (NOPG) Breed inzetbare goedkope duurzame energie. EGS in Europa en een case studie

Diepe geothermie Nationaal Onderzoek Programma Geothermie (NOPG) Breed inzetbare goedkope duurzame energie. EGS in Europa en een case studie Diepe geothermie Nationaal Onderzoek Programma Geothermie (NOPG) Breed inzetbare goedkope duurzame energie EGS in Europa en een case studie Het Soultz project is een uitgebreid onderzoeksproject Soultz-sous-Forêts

Nadere informatie

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunienetwerk. Studie naar de robuustheid van het gasleidingennetwerk

Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunienetwerk. Studie naar de robuustheid van het gasleidingennetwerk Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunienetwerk in Groningen Studie naar de robuustheid van het gasleidingennetwerk Effecten geïnduceerde aardbevingen op het Gasunienetwerk in Groningen Studie

Nadere informatie

Samenvatting. Figuur 1: Onderzoeksgebied in paars

Samenvatting. Figuur 1: Onderzoeksgebied in paars Samenvatting Geothermie duurzame energiebron De lat voor verduurzaming in de woningbouw, tuinbouw en industrie ligt hoog. Het blijkt uit onderzoek en praktijk dat geothermie een zeer kosteneffectieve manier

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage. Datum 25 januari 2013 Betreft Gaswinning Groningen-veld

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage. Datum 25 januari 2013 Betreft Gaswinning Groningen-veld > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Gaswinning Groningen meet- en regelprotocol seismisch risico

Gaswinning Groningen meet- en regelprotocol seismisch risico Gaswinning Groningen meet- en regelprotocol seismisch risico Status Datum Opdrachtgever Referentie Initial version 21 mei Nederlandse Aardolie Maatschappij BV Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 Definitie

Nadere informatie

De Minister van Economische Zaken De heer H.G.J. kamp Postbus EK 's-gravenhage. Da len, 20 december Geachte heer Kamp,

De Minister van Economische Zaken De heer H.G.J. kamp Postbus EK 's-gravenhage. Da len, 20 december Geachte heer Kamp, De Minister van Economische Zaken De heer H.G.J. kamp Postbus 20401 2500 EK 's-gravenhage Da len, 20 december 2013 Geachte heer Kamp, Hierbij doet de stuurgroep Onderzoeken Aardbevingen Groningen u haar

Nadere informatie

Prof Dr Iunio Iervolino Univ. van Napels Federico II; Bouwtechnieken. Voortgangsnotitie Wetenschappelijke Adviescommissie Groningen

Prof Dr Iunio Iervolino Univ. van Napels Federico II; Bouwtechnieken. Voortgangsnotitie Wetenschappelijke Adviescommissie Groningen Aan: Ministerie van Economische Zaken, Drs Pieter Jongerius Van: Wetenschappelijke Adviescommissie Groningen Drs Lucia van Geuns KNGMG; voorzitter (rapporteert) Prof Dr Rune Holt NTNU & SINTEF; Rotsmechanica

Nadere informatie

De bouwkundige uitdaging in het noorden

De bouwkundige uitdaging in het noorden De bouwkundige uitdaging in het noorden Eric Heerkens Project Manager Uitvoering Groningen Aardbevingen Bouwkundig Versterken BRON VAN ONZE ENERGIE Het Groningen gasveld Een van de grootste gasvelden ter

Nadere informatie

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Pieter Jongerius De Mijnbouwwet 2 1 De Mijnbouwwet Invloedssfeer Wat is de diepe ondergrond? 100 m 500 m ~ 5 km 3 De Mijnbouwwet Vergunningen

Nadere informatie

Aanleiding en onderzoeken. Aardbevingen ondergrond. Verweking. Funderingen. Vragen

Aanleiding en onderzoeken. Aardbevingen ondergrond. Verweking. Funderingen. Vragen Funderingen in Eurocode 8 Dr. ir. Mandy Korff Opbouw presentatie Aanleiding en onderzoeken Aardbevingen ondergrond Verweking Funderingen Vragen 1 Aardbevingen consequenties NPR ontwikkeling 2013 / 2014

Nadere informatie

Seismisch risico Groningenveld Beoordeling rapportages & advies. Staatstoezicht op de Mijnen

Seismisch risico Groningenveld Beoordeling rapportages & advies. Staatstoezicht op de Mijnen Seismisch risico Groningenveld Beoordeling rapportages & advies Staatstoezicht op de Mijnen Juni 2015 Inhoud Samenvatting... 3 1. Leeswijzer... 7 2. Inleiding... 8 3. Werkwijze SodM... 11 3.1 Afbakening

Nadere informatie

Brandgevolgen voor Gebouwontwerp

Brandgevolgen voor Gebouwontwerp Brandgevolgen voor Gebouwontwerp Een perspectief vanuit Groot-Brittanië Susan Deeny, PhD 2 Broadgate Phase 8 3 5 Vormgeven aan een betere wereld Experience of working in Abu Dhabi 6 UAE 7 Gevolgen van

Nadere informatie

Vermilion Energy Netherlands BV. Plaatselijk belang Skoatterwâld 9 februari 2017

Vermilion Energy Netherlands BV. Plaatselijk belang Skoatterwâld 9 februari 2017 Vermilion Energy Netherlands BV Plaatselijk belang Skoatterwâld 9 februari 2017 1 Vermilion Energy Inc. Vermilion Energy Netherlands BV is een volledige dochteronderneming van het Canadese bedrijf Vermilion

Nadere informatie

Hoogte in de Lage Landen: AHN3 Tecchnische ontwikkeling hoogteverandering

Hoogte in de Lage Landen: AHN3 Tecchnische ontwikkeling hoogteverandering Hoogte in de Lage Landen: AHN3 Tecchnische ontwikkeling hoogteverandering Ramon Hanssen, M. Caro Cuenca, C.Tiberius, P. Mahapatra, S. Samiei Esfahany, H. van der Marel 1, P. Dheenathayalan, L. Chang, A.

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling. 20 november 2014

Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling. 20 november 2014 Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling 20 november 2014 Wat kunt u vanavond verwachten? De resultaten van het onderzoek naar bodemdaling gaswinning De achtergrond van de resultaten De

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

De Minister van Economische Zaken Postbus EK Den Haag. Datum 13 april 2017 Betreft Advies SodM Groningen gasveld.

De Minister van Economische Zaken Postbus EK Den Haag. Datum 13 april 2017 Betreft Advies SodM Groningen gasveld. > Retouradres Postbus 24037 2490 AA Den Haag De Minister van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Staatstoezicht op de Mijnen Bezoekadres Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postadres Postbus

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Inauguratiesymposium, 1-2 december 2008, Leeuwarden Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Dr. Hessel Speelman Dr. Albert Oost Dr. Hanneke Verweij Dr. Zheng Bing Wang Thema s in tijd en ruimte

Nadere informatie

Folkert Buiter 2 oktober 2015

Folkert Buiter 2 oktober 2015 1 Nuchter kijken naar feiten en trends van aardbevingen in Groningen. Een versneld stijgende lijn van het aantal en de kracht van aardbevingen in Groningen. Hoe je ook naar de feitelijke metingen van de

Nadere informatie