Ecologische modellen en mogelijkheden voor aansluiting met remote sensing. Han van Dobben

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ecologische modellen en mogelijkheden voor aansluiting met remote sensing. Han van Dobben"

Transcriptie

1 Ecologische modellen en mogelijkheden voor aansluiting met remote sensing Han van Dobben

2 Waarom modellen? Blik in de toekomst: als alles hetzelfde blijft bij autonome ontwikkeling (bv klimaat) wat als? vragen: scenario's (bv depositie, hydrologie, beheer) Wat zou je willen weten? biodiversiteit (bv als kans op voorkomen per soort of type) koolstof vastlegging vegetatiestructuur, bv als invoer voor andere modellen

3

4 Algemene vorm: uitvoer = f (invoer) Statisch: f is een black box tijd speelt geen rol parameters bepaald met training set met bekende in en uitvoer Dynamisch: f is gebaseerd op proceskennis werkt met tijdstappen parameters uit de literatuur, evt fine tuning (calibratie) met training sets

5 Dynamisch vs statisch Ecologische modellen zijn meestal een combinatie van beide Vaak achter elkaar geschakeld in modelketens (raamwerken) Ik concentreer me nu even op dynamische modellen

6 hydrological model atmospheric model deposition of N, H phreatic level soil water cont evapotranspiration soil chemical model N availability vegetation structure ph N availability plant growth & competition model litterfall vegetation structure vegetation model fauna model vegetation structure biodiversity model Probability probability per species

7 NTM/MOVE/? Calculation of the potential plant biodiversity and the chance of occurrence of vegetation types SUMO3 Simulation of the biomass Effects of management SMART2 Simulation of the soil processes > ph, N and P availability and moisture availability

8 SMART2 Natural vegetation areas only Soil acidification Nutrient cycling Soil solution concentration below root zone Vertical column One layer One year time step Simplified process descriptions Water flow as input data Deposition as input

9 SMART2 SUMO2

10 Hoe wordt een ecologisch model een landschapsmodel? de meeste modellen zijn puntmodellen fluxen gaan alleen omhoog of omlaag, niet opzij ze kunnen wel kaartbeelden genereren maar dat zijn dan verzamelingen punten zonder interactie schaal van de uitvoer = schaal van de invoer grondwatermodellen en faunamodellen hebben wel echte ruimtelijke interactie ruimtelijk vegetatiemodel (met dispersie) is in aanbouw

11

12 Concurrentie Alle functionele typen zijn altijd aanwezig maar in wisselende hoeveelheden Concurrentie om nutriënten gebaseerd op wortelbiomassa Concurrentie om licht gebaseerd op bladbiomassa en hoogte

13 Groei Actuele groei per functioneel type = potentiele groei * set van reductiefuncties: Aact = Amax * RI * RNav * RPav * RMav i, j,t i,j i,j,t i,j,t i,j,t i,j,t *Rman *RT i, j,t i, j,t Aact : actual growth (ton.ha 1.y 1 ) Amax : maximum growth (ton.ha 1.y 1 ) RI : Reduction factor for light availability RNav : Reduction factor for nitrogen availability RPav : Reduction factor for phosphorus availability RMav : Reduction factor for water availability RMan : Reduction factor for management RT : Reduction factor for temperature

14 Successie De verhouding tussen de biomassa's van de functionele typen bepaalt het vegetatietype ( successie) grasland, heide, rietland, struweel, kwelder, licht naaldbos, donker naaldbos, licht loofbos, donker loofbos, onbeheerd bos) Parametrisatie per functioneel type en per vegetatietype, maar expliciet voor de boomsoorten (15)

15

16 Beheer Beheer is afvoer van biomassa maaien (X maal per jaar) plaggen (1X per X jaar) begrazen (keuze uit 15 soorten grazers, met of zonder dichtheidregulatie) bosbeheer branden

17

18 Hoe krijg je een model aan het draaien? parametrisatie calibratie initialisatie validatie = opzoeken parameter waarden = fine tuning parameter waarden = toekennen initiele waarden aan toestandsvariabelen = confronteren modeluitkomsten met waarnemingen gevoeligheidsanalyse = regressie van uitvoer op parameters of invoer onzekerheidsanalyse = bepalen van de onzekerheid in de uitvoer, gegeven de onzekerheid in de invoer

19 Validatie (1) y = x R 2 = N simulated N field Measured (N field) and simulated (N simulated) N content (in mg/g) of leaves for 169 forest sites in The Netherlands. All major tree species in The Netherlands are present in the dataset. The thin black line represents the ideal 1:1 line, the dark black line the regression line.

20 Validatie (2) simul. Linear (0) Measured (blue) and simulated (yellow) aboveground biomass production for the Ossekampen, a grassland site near Wageningen. The black line gives the linear regression for the field data, which can be regarded as the long term average. This is a former agricultural grassland where manuring stopped in 1958 (the start of the monitoring and the model run). The site is mown twice a year.

21 Forest reserve, biomass biomass (tons/ha) pine oak herb dwarfshrub shrub beech year

22 Heathland, biomass 15 biomass (tons/ha) 10 5 herb dwarfshrub shrub birch pine year

23 Waar kan RS een rol spelen? Bijeen brengen van vraag en aanbod belangrijke taak voor de komende jaren (?) Vraag vooral bij opschaling van punt naar vlak: toestandvariabelen moeten initiele waarden hebben worden nu meestal geschat: ofwel uit generieke geografische bestanden bv top.krt, BGT, ofwel door initialisatie runs eigenlijk moet je ook hun onzekerheid kennen vlakdekkend valideren is momenteel vrijwel niet mogelijk en het moet eigenlijk ook in tijdreeksen!!

24 Vraagkant? voor SUMO: biomassa hoogte N gehalte (P gehalte, BC gehalte) vegetatiestructuur (=verticale verdeling van de [blad]biomassa) beheer voor SMART: in Nederland, regionaal: bodemtype (7 klassen), GT, FGR, vegetatietype (5 klassen) elders: vochtvoorziening, chemische data

25 Aanbodkant? biomassa (uit NDVI) LAI gap fraction vegetatiestructuur(?), vegetatietype C/N, N gehalte chlorophyll concentratie verdamping(?) bodemvocht(?)

26 Discussie... Wageningen UR

Waterwijzer Natuur. Effecten van waterbeheer en klimaatverandering op de natuur

Waterwijzer Natuur. Effecten van waterbeheer en klimaatverandering op de natuur 1 Remco van Ek (Deltares) Janet Mol (Alterra) Han Runhaar (KWR) Flip Witte (KWR) Waterwijzer Natuur Effecten van waterbeheer en klimaatverandering op de natuur 2 Waarom een robuust vegetatiemodel nodig?

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Verlies van bomen in grote delen van Europa

Verlies van bomen in grote delen van Europa Verlies van bomen in grote delen van Europa Maar sommige boeren hebben bomen in stand gehouden... En anderen hebben zelfs pas bomen geplant. Wat zit aarachter? Welke incentives kun je geven? Wat is optimaal?

Nadere informatie

Impact van verhoogde biomassaoogst op nutriëntenvoorraad

Impact van verhoogde biomassaoogst op nutriëntenvoorraad Impact van verhoogde biomassaoogst op nutriëntenvoorraad Luc De Keersmaeker INBO Afdeling Beheer en Duurzaam gebruik Onderzoeksgroep Ecosysteembeheer Inhoud Terminologie en definities (Luc) Summier: globale

Nadere informatie

Het in kaart brengen van veranderingen in landbouwintensiteit op grote schaal , dr.ir. Arnaud Temme

Het in kaart brengen van veranderingen in landbouwintensiteit op grote schaal , dr.ir. Arnaud Temme Het in kaart brengen van veranderingen in landbouwintensiteit op grote schaal 16-12-2011, dr.ir. Arnaud Temme Landbouwintensiteit waarom onze bodemkundige interesse? Bodemvormende factor Phenotypes reflect

Nadere informatie

Eerste fase van de ontwikkeling van het Successie Model SUMO 1

Eerste fase van de ontwikkeling van het Successie Model SUMO 1 Eerste fase van de ontwikkeling van het Successie Model SUMO 1 Verbetering van de vegetatiemodellering in de Natuurplanner G.W.W. Wamelink J.P. Mol-Dijkstra H.F. van Dobben J. Kros F. Berendse Alterra-rapport

Nadere informatie

Bedrijven & Biodiversiteit = 3!

Bedrijven & Biodiversiteit = 3! Bedrijven & Biodiversiteit... 1+ 1 = 3! Context, praktijk en kansen 6 Oktober 2016, Robbert Snep Verspreiding van bedrijventerreinen in Nederland Bedrijventerrein ?? ?? Infra-rood beeld: rood is bomen,

Nadere informatie

Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen

Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen Fauna in de PAS Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen De Programatische Aanpak Stikstof Natuurdoelen en economische ontwikkelingsruimte 1600

Nadere informatie

SMS-200/300/400 tapes & ribbons

SMS-200/300/400 tapes & ribbons SMS-200/300/400 tapes & ribbons ST700 Series Premium Industrial Vinyl Application: General industrial labels Outside durability Average 7 to 10 years Adhesive: Permanent Acrylic Users Temp.: Between -40

Nadere informatie

Ruimtelijke vergelijking van gemodelleerde biomassa met NDVI

Ruimtelijke vergelijking van gemodelleerde biomassa met NDVI Ruimtelijke vergelijking van gemodelleerde biomassa met 2 Alterra-rapport 893 Ruimtelijke vergelijking van gemodelleerde biomassa met Onderzoek ter verbetering van de modellering in de Natuurplanner van

Nadere informatie

Voorspel uw toekomstige. afzet met Sales & Operations Planning. Rene van Luxemburg. Ilja Kempenaars

Voorspel uw toekomstige. afzet met Sales & Operations Planning. Rene van Luxemburg. Ilja Kempenaars Voorspel uw toekomstige Rene van Luxemburg Ilja Kempenaars afzet met Sales & Operations Planning Break-out sessie Break-out sessie S.&.O.P. & Forecasting Forecast Pro applicatie Effectief? Ja! Duur? Nee!

Nadere informatie

Project WaterWijzer Landbouw en gebruik satellietdata (bijv. Groenmonitor) Mirjam Hack en Allard de Wit 22 april 2014

Project WaterWijzer Landbouw en gebruik satellietdata (bijv. Groenmonitor) Mirjam Hack en Allard de Wit 22 april 2014 Project WaterWijzer Landbouw en gebruik satellietdata (bijv. Groenmonitor) Mirjam Hack en Allard de Wit 22 april 2014 WaterWijzer Landbouw = Vervanging HELP HELP-tabellen: effecten kwantificeren van waterhuishoudkundige

Nadere informatie

Studiedag 17 maart 2011 Starters in het bosonderzoek. Inhoud

Studiedag 17 maart 2011 Starters in het bosonderzoek. Inhoud Studiedag 17 maart 2011 Starters in het bosonderzoek Het boomsoorteffect op regenwormpopulaties in Deense en Vlaamse bossen Stephanie Schelfhout An De Schrijver, Jan Mertens, Lars Vesterdal, Kris Verheyen

Nadere informatie

Vegetatie-klimaat-terugkoppelingen en de (on)waarschijnlijkheid van kantelpunten

Vegetatie-klimaat-terugkoppelingen en de (on)waarschijnlijkheid van kantelpunten Vegetatie-klimaat-terugkoppelingen en de (on)waarschijnlijkheid van kantelpunten Han Dolman, Antoon Meesters en Ko van Huissteden Afdeling Aardwetenschappen Vrije Universiteit Amsterdam De neerslag-vegetatie

Nadere informatie

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Ab Grootjans, Rijksuniversiteit Groningen/ Radboud Universiteit Nijmegen E-mail; A.P.Grootjans@rug.nl Groenknolorchis

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Onderzoek naar mogelijkheden voor natuurontwikkeling in de depressie van de Moervaart in relatie tot fosfor

Onderzoek naar mogelijkheden voor natuurontwikkeling in de depressie van de Moervaart in relatie tot fosfor Onderzoek naar mogelijkheden voor natuurontwikkeling in de depressie van de Moervaart in relatie tot fosfor Doelstelling Onderzoek naar geschiktheid van bodem voor natte natuur te creëren 72 ha open water

Nadere informatie

Begrazing voor biodiversiteit

Begrazing voor biodiversiteit Begrazing voor biodiversiteit In terrestrische ecosystemen Chris Smit Community and Conservation Ecology University of Groningen 1 2 Begrazing in NL Hoofddoel Vergroten heterogeniteit en biodiversiteit

Nadere informatie

5. Verdamping 1 91/ dag Maand Jan feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec

5. Verdamping 1 91/ dag Maand Jan feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec 5. Verdamping Voor de verdamping in het stroomgebied de Goorloop is de gemiddelde referentiegewasverdamping van het KNMI weerstation in Eindhoven gebruikt. Dit station is het dichtstbij gelegen KNMI station

Nadere informatie

Flying Sensor Report. Collaboratorium Klimaat en Weer Valorius Programma Klimaat voor Ruimte

Flying Sensor Report. Collaboratorium Klimaat en Weer Valorius Programma Klimaat voor Ruimte Flying Sensor Report, Noord-Brabant Netherlands Vlucht datum: 7-Jun-2013 Flying Sensor: Pelican Opdrachtgever: Collaboratorium Klimaat en Weer Programma Klimaat voor Ruimte HiView rapport 52 HiView info@hiview.nl

Nadere informatie

412151 140426 412151 140426 C TEBODIN 2007 Scenario Input Description [Maximum Values if weather occurs multiple times] Discharge Results Toxic Results Flammable Results General Radiation results Explosion

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Natuurherstel in Duinvalleien

Natuurherstel in Duinvalleien Natuurherstel in Duinvalleien Kan het natuurlijker? A.P.Grootjans@rug.nl 1 Universiteit Groningen, IVEM 2 Radboud Universiteit Nijmegen Opbouw lezing Hydrologisch systeem van een duinvallei Relatie hydrologie,

Nadere informatie

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Wladimir Moen Director Business Development wmoen@agtinternational.com 0031 6 31 95 48 77 A leader

Nadere informatie

Bepaling van de primaire impacten van globale klimaatsveranderingen

Bepaling van de primaire impacten van globale klimaatsveranderingen Bepaling van de primaire impacten van globale klimaatsveranderingen Dries Van den Eynde, Stéphanie Ponsar, José Ozer & Fritz Francken Beheerseenheid Mathematisch Model Noordzee Gulledelle 100, B-1200 Brussel

Nadere informatie

Van Riskmanagement naar Computervalidatie. Hanny Nelis

Van Riskmanagement naar Computervalidatie. Hanny Nelis Van Riskmanagement naar Computervalidatie Hanny Nelis Inhoud 1. Risico Management 2. Aanpak Validatie traject 3. Voorbeeld Risico Analyse Monitoringssysteem 4. Conclusies 8 okt 2009 2 1. Risico management

Nadere informatie

Modellering van bosbeheer in SUMO

Modellering van bosbeheer in SUMO Modellering van bosbeheer in SUMO G.W.W. Wamelink R.M.A. Wegman H.F. van Dobben Alterra-rapport 66 In opdracht van DWK Alterra, Research Instituut voor de Groene Ruimte, Wageningen, 2 REFERAAT G.W.W. Wamelink,

Nadere informatie

High Availability & Disaster Recovery

High Availability & Disaster Recovery Disaster Recovery Problematiek en denkpistes voor oplossingen Cevi Usernamiddag 8 december 2009 9 december 2009 Cevi bedrijfspresentatie High Availability & Disaster Recovery Een theoretische benadering

Nadere informatie

Ervaringen in het gebruik van FME

Ervaringen in het gebruik van FME Ervaringen in het gebruik van FME Corine Land Cover INSPIRE Landcover 1 juli 2015, Maarten Storm Programma Korte intro Alterra en EAGLE EAGLE project Corine Land Cover INSPIRE Landcover Ervaringen met

Nadere informatie

MNP Rapport 500067001/2006. Gevoeligheidsanalyse Natuurplanner Van complex tot simpel. D.C.J. van der Hoek, P.S.C. Heuberger

MNP Rapport 500067001/2006. Gevoeligheidsanalyse Natuurplanner Van complex tot simpel. D.C.J. van der Hoek, P.S.C. Heuberger MNP Rapport 500067001/2006 Gevoeligheidsanalyse Natuurplanner Van complex tot simpel D.C.J. van der Hoek, P.S.C. Heuberger Contact: D.C.J. van der Hoek Natuur, Landschap en Biodiversiteit Dirk-Jan.van.der.Hoek@mnp.nl

Nadere informatie

Beheren met oog voor Insecten. Michiel Wallis de Vries

Beheren met oog voor Insecten. Michiel Wallis de Vries Beheren met oog voor Insecten Michiel Wallis de Vries Groot en Klein bijten elkaar soms Thomas et al. (2004) Science 303, 1791-1796 Insecten vs. Planten bij Begrazing Insecten wetsbaarder voor begrazing

Nadere informatie

Bodemvruchtbaarheid in de ecologische moestuin

Bodemvruchtbaarheid in de ecologische moestuin Bodemvruchtbaarheid in de ecologische moestuin zaterdag 28 november 2015 Frank Petit-Jean Cultuur versus natuur: successie Pioniersvegetatie wat als de mens niet ingrijpt? Graslandvegetatie Ruigte Struweel

Nadere informatie

Opzet. Eten en gegeten worden. Waarom is er honger is? Honger is dat erg? Honger, is dat erg. Waarom is er honger?

Opzet. Eten en gegeten worden. Waarom is er honger is? Honger is dat erg? Honger, is dat erg. Waarom is er honger? Opzet Honger, is dat erg Waarom is er honger? Bart Nyssen Over noodhulp en duurzame ontwikkeling 2 Honger is dat erg? Eten en gegeten worden Maar dan moet er wel iets te eten zijn: Basis voedselketen =

Nadere informatie

Agriculture and biodiversity

Agriculture and biodiversity Agriculture and biodiversity Meeting the challenge: producing while preserving Maarten Hens Agricultural biodiversity Biodiversity is the basis of agriculture 1. Species and genetic variation of crops

Nadere informatie

Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei

Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei Biodiversiteit 3 Principes: A) Repertoire: Organismen werken stap voor stap. (Kaas Houtstof) B) Interacties: Anderen zijn nodig (zetmeel afbreken

Nadere informatie

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW Range Features Range of high pressure sodium lamps with double arc tube construction Dual arc tube design guarantees immediate re-strike after a power interruption Doubled lamp life and reduced occurrence

Nadere informatie

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server)

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server) Multi user Setup Firebird database op een windows (server) Inhoudsopgave osfinancials multi user setup...3 Installeeren van de firebird database...3 Testing van de connectie met FlameRobin...5 Instellen

Nadere informatie

De andere elementen komen niet zomaar aanwaaien.

De andere elementen komen niet zomaar aanwaaien. a Welke twee zoutoplossingen zou hij daarvoor kunnen gebruiken? Geef de oplosvergelijkingen voor beide zouten. Noem de oplossingen resp. oplossing A en oplossing B b Geef de reactievergelijking van de

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Maatregelen voor bosherstel

Maatregelen voor bosherstel Veldwerkplaats Voedselkwaliteit en biodiversiteit in bossen Maatregelen voor bosherstel Gert-Jan van Duinen Arnold van den Burg Conclusie OBN-onderzoek bossen Te hoge atmosferische stikstofdepositie Antropogene

Nadere informatie

Welke bijdrage leveren digitale sensoren voor de Smart Industry?

Welke bijdrage leveren digitale sensoren voor de Smart Industry? Welke bijdrage leveren digitale sensoren voor de Smart Industry? Agenda Smart Industry Smart Sensoren anno 2016 Analoge sensoren Digitale sensoren IO-link sensoren Slot Smart Industry Industrie 4.0 is

Nadere informatie

DROP - adaptatie aan waterschaarste en droogte

DROP - adaptatie aan waterschaarste en droogte DROP - adaptatie aan waterschaarste en droogte Willem Defloor 26 september 2014, Waterforum Waterschaarste en droogte Overzicht 1. Globaal kader 2. EU Drop project 3. Droogte-indicatoren / waterinfo.be

Nadere informatie

De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden

De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden Jan Willem Erisman 10 oktober 2016 Stikstof (nutriënten) hebben goede en Te weinig slechte kanten Te veel Voor 1 kg zuivere stikstof is 135

Nadere informatie

Gezonde Ruimtelijke Ordening 25 februari 2009

Gezonde Ruimtelijke Ordening 25 februari 2009 Stedelijk groen en luchtkwaliteit Waarom luchtzuiverend groen in de ruimtelijke planvorming? Gezonde Ruimtelijke Ordening 25 februari 2009 fred@tripleee.nl Het probleem van fijn stof? Stadsgroen en luchtkwaliteit

Nadere informatie

Modelling Contest Hupsel

Modelling Contest Hupsel Modelling Contest Hupsel SPHY (Spatial Processes in Hydrology) toepassing Hupselse Beek Wilco Terink & Peter Droogers w.terink@futurewater.nl p.droogers@futurewater.nl FutureWater Locatie: Wageningen (6

Nadere informatie

Innovatie met biomassa: meer dan techniek

Innovatie met biomassa: meer dan techniek Biobased innovation Innovatie met biomassa: meer dan techniek InnoTeP Nijmegen, 26 September 2014 Hans Langeveld (Biomass Research) Foluke Quist-Wessel (AgriQuest) foluke.quist@gmail.com hans@biomassresearch.eu

Nadere informatie

De club van Rome had toch gelijk!

De club van Rome had toch gelijk! De club van Rome had toch gelijk! Bernard Dam MECS, Chemical Engineering, Faculty of Applied Science, Delft University of Technology 11 november 2009 Delft University of Technology Challenge the future

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

Het VCA-Register. Transparantie en Afrekenbaarheid in Duurzaam Landgebruik en Natuurlijk Kapitaal. Werkconferentie Natuurlijk Kapitaal

Het VCA-Register. Transparantie en Afrekenbaarheid in Duurzaam Landgebruik en Natuurlijk Kapitaal. Werkconferentie Natuurlijk Kapitaal Het VCA-Register Transparantie en Afrekenbaarheid in Duurzaam Landgebruik en Natuurlijk Kapitaal Werkconferentie Natuurlijk Kapitaal Utrecht, 15 december 2015 Zorgen voor onze planeet Overal staat biodiversiteit

Nadere informatie

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst André Zeijseink (KEMA) Biomassa Meestook Symposium, Amsterdam, 27 mei 2010 Inleiding KEMA in t kort Belangrijke energie-drivers Rol van kolen in

Nadere informatie

(Klimaat)robuuste berekening landbouwschade

(Klimaat)robuuste berekening landbouwschade (Klimaat)robuuste berekening landbouwschade Ruud Bartholomeus en Mirjam Hack, Amersfoort, 14 maart 2013 mede namens Jan van Bakel, Joop Kroes, Jos van Dam en Flip Witte Het klimaat verandert Klimaatverandering:

Nadere informatie

Klimaatreddende bodem? Biochar, ondergrondse CO 2 -opslag

Klimaatreddende bodem? Biochar, ondergrondse CO 2 -opslag Klimaatreddende bodem? Biochar, ondergrondse CO 2 -opslag Rob van Haren (Kiemkracht) en Romke Postma (NMI) Bodembreed, Lunteren, 2 december 2008 Inhoud Het Biochar-concept Aandacht voor Biochar - internationaal

Nadere informatie

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi. Lotos-Euros v1.7: validatierapport voor 10 en bias-correctie Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.nl Conclusies Bias-correctie:

Nadere informatie

Waterplanten en Waterkwaliteit

Waterplanten en Waterkwaliteit Waterplanten en Waterkwaliteit Leon van den Berg Moni Poelen Monique van Kempen Laury Loeffen Sarah Faye Harpenslager Jeroen Geurts Fons Smolders Leon Lamers Platform Ecologisch Herstel Meren Vrijdag 11

Nadere informatie

Product-Service Systems

Product-Service Systems Product-Service Systems Joris Van Ostaeyen Centrum voor Industrieel Beleid, Departement Werktuigkunde, K.U.Leuven 2/2014 1 Joris Van Ostaeyen - 2003: ir. elektromechanica, KU Leuven - 2003-2007: kwaliteits-

Nadere informatie

Bedieningspaneel. Drukknoppen en Ds

Bedieningspaneel. Drukknoppen en Ds Bedieningspaneel Dit hoofdstuk bechrijft de het bedieningspaneel en de funktie van de LEDS. Note: de labels van de knoppen en de leds kunnen iets afwijken van de tekst echter de funkties blijven hetzelfde

Nadere informatie

Modelling and Mapping of Atmospherically-induced Ecosystem Impacts in Europe

Modelling and Mapping of Atmospherically-induced Ecosystem Impacts in Europe Modelling and Mapping of Atmospherically-induced Ecosystem Impacts in Europe CCE Status Report 2012 M. Posch, J. Slootweg, J.-P. Hettelingh (eds) CCE Status Report 2012 1 The work reported here has been

Nadere informatie

eximius VV&C ledenbijeenkomst 18 September 2012 Jos Martens Senior Account Director

eximius VV&C ledenbijeenkomst 18 September 2012 Jos Martens Senior Account Director eximius VV&C ledenbijeenkomst 18 September 2012 Jos Martens Senior Account Director Agenda Thomson Reuters eximius Overzicht Hoe eximius de zelfstandinge vermogensbeheerder kan ondersteunen met de regel

Nadere informatie

Een ander kasdek op mijn kas? Komkommer commissie, 2 juni 2010

Een ander kasdek op mijn kas? Komkommer commissie, 2 juni 2010 Komkommer commissie, 2 juni 1 Programma Kas als Energiebron Eén integrale aanpak met 7 transitiepaden: www.energiek.nu Energie besparen Duurzame energiebronnen Fossiele energie efficiënt inzetten Overig

Nadere informatie

Workflow Management MIS 3TI 2010-2011

Workflow Management MIS 3TI 2010-2011 Workflow Management MIS 3TI 2010-2011 Een scenario CREATE ORDER PRE-PROCESSINGORDER PROCESSING PRODUCTION SHIPPING Work Collection of tasks that have to be executed sequentially or in parallel, by at least

Nadere informatie

Plotten. technisch tekenwerk AUTOCAD 2000

Plotten. technisch tekenwerk AUTOCAD 2000 Inleiding Voor het plotten van uw bent u bij Lifoka aan het juiste adres. Snel, betrouwbaar en dat in grote of kleine oplagen. Niet alleen het plotten, maar ook vergaren en verzenden kan Lifoka voor u

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Brand building blocks 3 Logo 4 Colors 7 Images 8 Tile 9 Font 10 Typo 11 Header 12 Url 13 Action panel 14

Inhoudsopgave. Brand building blocks 3 Logo 4 Colors 7 Images 8 Tile 9 Font 10 Typo 11 Header 12 Url 13 Action panel 14 Inhoudsopgave Brand building blocks 3 Logo 4 Colors 7 Images 8 Tile 9 Font 10 Typo 11 Header 12 Url 13 Action panel 14 Applying brand building blocks 15 Flyer 16 Placemat 18 Dutch examples 19 2 Brand building

Nadere informatie

SNL, NEM en occupancy

SNL, NEM en occupancy SNL, NEM en occupancy Verschillende antwoorden op verschillende vragen 350 300 250 200 150 100 50 Vroege glazenmaker 0 1999 2002 2005 2008 2011 2014 Tim Termaat De Vlinderstichting Jaap Bouwman Unie van

Nadere informatie

Wat is de rationale voor Regionale Biomassaketens?

Wat is de rationale voor Regionale Biomassaketens? Wat is de rationale voor Regionale Biomassaketens? Wolter Elbersen (Wageningen UR) Amersfoort, 1 december 2011 Biomassa en Bioenergie in Nederland Netherlands 4 million ha total and 2 million ha agriculture

Nadere informatie

TYPE EXAMENVRAGEN VOOR TOEGEPASTE STATISTIEK

TYPE EXAMENVRAGEN VOOR TOEGEPASTE STATISTIEK TYPE EXAMENVRAGEN VOOR TOEGEPASTE STATISTIEK Prof. Dr. M. Vandebroek 1. Een aantal proefpersonen werd gevraagd een frisdrank te beoordelen door aan te geven in hoeverre ze het eens zijn met de volgende

Nadere informatie

Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject

Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject Student: Begeleiders: Professor: Sandra Desabandu (s.desabandu@zoetermeer.nl Edward Verbree (GIMA/TU Delft) en Pieter Bresters (CBS)

Nadere informatie

Veldwerkplaats dotterbloemgraslanden in de veenweiden. Bas van de Riet Landschap Noord-Holland 26 augustus 2010

Veldwerkplaats dotterbloemgraslanden in de veenweiden. Bas van de Riet Landschap Noord-Holland 26 augustus 2010 Veldwerkplaats dotterbloemgraslanden in de veenweiden Bas van de Riet Landschap Noord-Holland 26 augustus 21 Overview Introductie: Introductie project waarheen met het veen? Korte schets: wat zijn dotterbloemgraslanden

Nadere informatie

Groeimodel aardappel in QMS akkerbouw (97) Frits K. van Evert Corné Kempenaar

Groeimodel aardappel in QMS akkerbouw (97) Frits K. van Evert Corné Kempenaar Groeimodel aardappel in QMS akkerbouw (97) Frits K. van Evert Corné Kempenaar Plant Research International, onderdeel van Wageningen UR Business Unit Agrosysteemkunde maart 2013 2013 Wageningen, Stichting

Nadere informatie

jasper.stroom@rijnland.net Hoogheemraadschap van R ijnland

jasper.stroom@rijnland.net Hoogheemraadschap van R ijnland Hoogheemraadschap van R ijnland diepe putten beleid Rijnland en koudew inning platform ecologisch herstel meren Jasper Stroom inhoud diepe putten beleid koelwaterwinning Nieuw Meer diepe putten beleid

Nadere informatie

Nieuwe modellen voor het schatten van genotype-milieu interactie

Nieuwe modellen voor het schatten van genotype-milieu interactie Nieuwe modellen voor het schatten van genotype-milieu interactie Mario Calus Roel Veerkamp Divisie Dier en Omgeving Animal Sciences Group (ASG) - Lelystad Wageningen UR Wat is genotype-milieu interactie?

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Partiele factoren CUR226. Piet van Duijnen

Partiele factoren CUR226. Piet van Duijnen Partiele factoren CUR226 Piet van Duijnen R > S Kalibratie rekenmodel Geometry Soil properties Reinforcement properties External loads F(x) Is the outcome safe??? 3 Inhoud Doel: Komen tot een veilige ontwerpmethode:

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/37037 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/37037 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37037 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Lupatini, Manoeli Title: Microbial communities in Pampa soils : impact of land-use

Nadere informatie

Risico s van CO2 leidingen

Risico s van CO2 leidingen takes gastransport further Risico s van CO2 leidingen Kennistafel buisleidingen T. Veenstra HSE coordinator Utrecht, 7 september 2010 Groningen, 9-9-2010 1 Inhoud Duurzaamheidsbeleid van Gasunie Ontwikkelingen

Nadere informatie

Hetverwerken van informatie uit Remote Sensingopnamenenhetgebruik

Hetverwerken van informatie uit Remote Sensingopnamenenhetgebruik W A G E NI N G E N /- T t TEELT Library Haarweg 333 3709 RZ Wageningen The Netherlands Hetverwerken van informatie uit Remote Sensingopnamenenhetgebruik ervan in een gewasgroeimodel Scriptie afstudeervak

Nadere informatie

Leven in een steeds lichtere wereld

Leven in een steeds lichtere wereld Leven in een steeds lichtere wereld Effecten van nachtelijk kunstlicht op de Nederlandse natuur Maaike de Jong VOGELWERKGROEP WAGENINGEN 8 oktober 2015 (1) Introductie nachtelijk kunstlicht (2) Het Licht

Nadere informatie

Business Sprint LOOT-scholen en Zo.Leer.Ik in kader van project Leerling 2020. Door Madelief Keyser en Michael van Wetering

Business Sprint LOOT-scholen en Zo.Leer.Ik in kader van project Leerling 2020. Door Madelief Keyser en Michael van Wetering Business Sprint LOOT-scholen en Zo.Leer.Ik in kader van project Leerling 2020 Door Madelief Keyser en Michael van Wetering Aanleiding Business Sprints Inzicht krijgen in behoeftes van nieuwe onderwijsconcepten

Nadere informatie

Het Kloppend Marketing Autohart BIG Auto Data. Kijkje in onze keuken

Het Kloppend Marketing Autohart BIG Auto Data. Kijkje in onze keuken Het Kloppend Marketing Autohart BIG Auto Data Kijkje in onze keuken Kwaliteit boven ALLES De datakwaliteit top-10: 1. Filteren = met minder MEER doen 2. Altijd maximaal 1x dezelfde fout maken 3. Niks Black

Nadere informatie

Invloed van waterplanten en maaibeheer op de ecologie en hydrologie van waterlopen

Invloed van waterplanten en maaibeheer op de ecologie en hydrologie van waterlopen Invloed van waterplanten en maaibeheer op de ecologie en hydrologie van waterlopen Prof. Patrick Meire Dr. Jonas Schoelynck Dr. Kris Bal Ir. Kerst Buis Veerle Verschoren Platform Beek- en Rivierherstel

Nadere informatie

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC Innovaties in Zonne-energie ~~~~ een bloeiend stukje Nederlandse kenniseconomie Waarom zonne-energie? Prijsdaling PV modules Average module spot price

Nadere informatie

Rooted plant plugs tailor-made. Bedrijfsprofiel Company profile

Rooted plant plugs tailor-made. Bedrijfsprofiel Company profile Rooted plant plugs tailor-made Bedrijfsprofiel Company profile Rooted plant plugs tailor-made Uw leverancier bij uitstek Stekbedrijf Bergs in Heythuysen vermeerdert een uitgebreid assortiment planten voor

Nadere informatie

Nationaal modelinstrumentarium voor integraal waterbeheer. Jan van Bakel Alterra

Nationaal modelinstrumentarium voor integraal waterbeheer. Jan van Bakel Alterra Nationaal modelinstrumentarium voor integraal waterbeheer Jan van Bakel Alterra Inhoud Inleiding Enige historische achtergronden Modellering hydrologie op nationale schaal Vervolg Advies aan OWO Relaties

Nadere informatie

Plant-on-a-Truck. Peter Van Broeck Director Chemical Technology Development Pharmaceutical Research & Development FISCH@ 30 September 2011 Leuven

Plant-on-a-Truck. Peter Van Broeck Director Chemical Technology Development Pharmaceutical Research & Development FISCH@ 30 September 2011 Leuven 0 Plant-on-a-Truck Peter Van Broeck Director Chemical Technology Development Pharmaceutical Research & Development FISCH@ 30 September 2011 Leuven 1 UITDAGINGEN VOOR CHEMISCHE PLANTS BINNEN DE FARMA Multifunctioneel

Nadere informatie

Rasbeschrijving Variety Description

Rasbeschrijving Variety Description Rasbeschrijving Variety Description 1. Verwijsnummer rapporterende autoriteit TLP2420 Reference number reporting authority 2. Verwijsnummer opdrachtgevende autoriteit Reference number requesting authority

Nadere informatie

Samenwerking DICA-IKNL

Samenwerking DICA-IKNL Samenwerking DICA-IKNL Waarom, wat en hoe DICA-congres 24 juni 2013 Marlies Jansen-Landheer Waarom? Zelfde doel voor ogen: optimale kwaliteit van zorg voor de patient Centrale rol voor de professionals

Nadere informatie

Actuele en kortetermijnvoorspellingen voor operationeel waterbeheer

Actuele en kortetermijnvoorspellingen voor operationeel waterbeheer Actuele en kortetermijnvoorspellingen voor operationeel waterbeheer Hanneke Schuurmans, Marc Bierkens en Frans van Geer 1 Het Hydrological Now- and Forecasting System (HNFS), oftwel het hydrologische actuele-

Nadere informatie

2e2 Group BV. Dynomic BV Ronald Verweij Business Line Manager Date: 28 September 2006 Location: Bilthoven

2e2 Group BV. Dynomic BV Ronald Verweij Business Line Manager Date: 28 September 2006 Location: Bilthoven 2e2 Group BV Dynomic BV Ronald Verweij Business Line Manager Date: 28 September 2006 Location: Bilthoven Voorstellen Ronald Verweij S&P Simac IT dienstverlening, Manager Operations Services Dynomic IT

Nadere informatie

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000 Rienk-Jan Bijlsma Onderwerpen Habitatkaart bossen Veluwe Kwaliteitsverbetering habitattypen bos Oppervlaktevergroting habitattypen bos Habitatkaart: typen en criteria

Nadere informatie

EFFECTEN VAN GRAZERS OP BELANGRIJKE KWELDER PROCESSEN

EFFECTEN VAN GRAZERS OP BELANGRIJKE KWELDER PROCESSEN Samenvatting INTRODUCTIE Een groot deel van het landoppervlak op aarde is bedekt met graslanden en deze worden doorgaans door zowel inheemse diersoorten als door vee begraasd. Dit leidt vaak tot een zeer

Nadere informatie

De Scandinavische manier van bemesten. Nationaal Golf & Groen symposium, 10 december 2015

De Scandinavische manier van bemesten. Nationaal Golf & Groen symposium, 10 december 2015 De Scandinavische manier van bemesten Nationaal Golf & Groen symposium, 10 december 2015 Programma 1. Situaties 2. Referentie 3. De optimale mix van voedingstoffen 4. Grassoorten en hun groei potentieel

Nadere informatie

grasland en bouwland, op bodemkwaliteit

grasland en bouwland, op bodemkwaliteit Effect landgebruik in de melkveehouderij, grasland en bouwland, op bodemkwaliteit Nick van Eekeren Functies bodemkwaliteit Productie Milieu (o.a. waterkwaliteit, kwantiteit) Biodiversiteit (o.a. weidevogels)

Nadere informatie

Karakterisering en monitoring van vervuilingsgedrag in de ketel bij biomassa meestoken

Karakterisering en monitoring van vervuilingsgedrag in de ketel bij biomassa meestoken Karakterisering en monitoring van vervuilingsgedrag in de ketel bij biomassa meestoken Mariusz Cieplik, Fred Verhoeff (ECN) en Arkadiusz Dyjakon (TUD) Biomassa Meestook Symposium, Amsterdam, 27 mei 2010

Nadere informatie

Sleutelprocessen in een natuurlijke Waddenzee Han Olff & Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen

Sleutelprocessen in een natuurlijke Waddenzee Han Olff & Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen Sleutelprocessen in een natuurlijke Waddenzee Han Olff & Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen Growth of the world human population over last 10,000 yrs Campbell & Reese 2008 Hoofdthema s Sleutelprocessen

Nadere informatie

Kees Kaijser. Dow Terneuzen Veiligheid - Duurzaamheid

Kees Kaijser. Dow Terneuzen Veiligheid - Duurzaamheid Kees Kaijser Dow Terneuzen Veiligheid - Duurzaamheid 1 2 Dow in Terneuzen Op één na grootste vestiging van Dow wereldwijd 26 fabrieken verspreid over 440 hectare Productie volume 8 miljoen ton per jaar

Nadere informatie

SPL D2 MKII GEBRUIKSAANWIJZING USER MANUAL

SPL D2 MKII GEBRUIKSAANWIJZING USER MANUAL SPL D2 MKII GEBRUIKSAANWIJZING USER MANUAL Spl-D2 Next generation Inleiding De SPL5-D2 unit is een geluidsdrukmeter die gekoppeld kan worden aan de SPL5. Het apparaat kan ook als losse geluidsdrukmeter

Nadere informatie

Thema WATER. Themacoordinatoren: Okke Batelaan Patrick Willems

Thema WATER. Themacoordinatoren: Okke Batelaan Patrick Willems Thema WATER Themacoordinatoren: Okke Batelaan Patrick Willems Harte, Physics Today, 2002 Conflict or opportunity? Argument Synthesis is needed for BIG issues in earth system science: 1. How will climate

Nadere informatie

GRIP. Lecture 3: E-Contacts. Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann. NEVI-Chair Purchasing RUG. Groningen, Rijksuniversiteit. universiteitgroningen.

GRIP. Lecture 3: E-Contacts. Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann. NEVI-Chair Purchasing RUG. Groningen, Rijksuniversiteit. universiteitgroningen. Groningen Research Institute of Purchasing Lecture 3: E-Contacts Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann NEVI-Chair Purchasing RUG Groningen, RuG Goal Potential EP New roles, opportunities & threats E-Contacts Electronic

Nadere informatie

We hebben zeer waarschijnlijk al een (kleine) klimaatverandering meegemaakt!

We hebben zeer waarschijnlijk al een (kleine) klimaatverandering meegemaakt! We hebben zeer waarschijnlijk al een (kleine) klimaatverandering meegemaakt! 15-16 oktober 1987, windstoten tot 220 km/h, grote schade 2004, bijna 1400 tornado s december (!!) 2001, Faxai, 879 mbar 27

Nadere informatie

Starters in het bosonderzoek 2011. Gorik Verstraeten Bart Muys, Jakub Hlava, Kris Verheyen. Margot Vanhellemont. Inleiding

Starters in het bosonderzoek 2011. Gorik Verstraeten Bart Muys, Jakub Hlava, Kris Verheyen. Margot Vanhellemont. Inleiding Starters in het bosonderzoek 2011 Veranderingen in bodem- en strooiselkenmerken bij de omvorming van gemengd loofhout naar fijnspar. Gorik Verstraeten Bart Muys, Jakub Hlava, Kris Verheyen Margot Vanhellemont

Nadere informatie