Ecologische modellen en mogelijkheden voor aansluiting met remote sensing. Han van Dobben

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ecologische modellen en mogelijkheden voor aansluiting met remote sensing. Han van Dobben"

Transcriptie

1 Ecologische modellen en mogelijkheden voor aansluiting met remote sensing Han van Dobben

2 Waarom modellen? Blik in de toekomst: als alles hetzelfde blijft bij autonome ontwikkeling (bv klimaat) wat als? vragen: scenario's (bv depositie, hydrologie, beheer) Wat zou je willen weten? biodiversiteit (bv als kans op voorkomen per soort of type) koolstof vastlegging vegetatiestructuur, bv als invoer voor andere modellen

3

4 Algemene vorm: uitvoer = f (invoer) Statisch: f is een black box tijd speelt geen rol parameters bepaald met training set met bekende in en uitvoer Dynamisch: f is gebaseerd op proceskennis werkt met tijdstappen parameters uit de literatuur, evt fine tuning (calibratie) met training sets

5 Dynamisch vs statisch Ecologische modellen zijn meestal een combinatie van beide Vaak achter elkaar geschakeld in modelketens (raamwerken) Ik concentreer me nu even op dynamische modellen

6 hydrological model atmospheric model deposition of N, H phreatic level soil water cont evapotranspiration soil chemical model N availability vegetation structure ph N availability plant growth & competition model litterfall vegetation structure vegetation model fauna model vegetation structure biodiversity model Probability probability per species

7 NTM/MOVE/? Calculation of the potential plant biodiversity and the chance of occurrence of vegetation types SUMO3 Simulation of the biomass Effects of management SMART2 Simulation of the soil processes > ph, N and P availability and moisture availability

8 SMART2 Natural vegetation areas only Soil acidification Nutrient cycling Soil solution concentration below root zone Vertical column One layer One year time step Simplified process descriptions Water flow as input data Deposition as input

9 SMART2 SUMO2

10 Hoe wordt een ecologisch model een landschapsmodel? de meeste modellen zijn puntmodellen fluxen gaan alleen omhoog of omlaag, niet opzij ze kunnen wel kaartbeelden genereren maar dat zijn dan verzamelingen punten zonder interactie schaal van de uitvoer = schaal van de invoer grondwatermodellen en faunamodellen hebben wel echte ruimtelijke interactie ruimtelijk vegetatiemodel (met dispersie) is in aanbouw

11

12 Concurrentie Alle functionele typen zijn altijd aanwezig maar in wisselende hoeveelheden Concurrentie om nutriënten gebaseerd op wortelbiomassa Concurrentie om licht gebaseerd op bladbiomassa en hoogte

13 Groei Actuele groei per functioneel type = potentiele groei * set van reductiefuncties: Aact = Amax * RI * RNav * RPav * RMav i, j,t i,j i,j,t i,j,t i,j,t i,j,t *Rman *RT i, j,t i, j,t Aact : actual growth (ton.ha 1.y 1 ) Amax : maximum growth (ton.ha 1.y 1 ) RI : Reduction factor for light availability RNav : Reduction factor for nitrogen availability RPav : Reduction factor for phosphorus availability RMav : Reduction factor for water availability RMan : Reduction factor for management RT : Reduction factor for temperature

14 Successie De verhouding tussen de biomassa's van de functionele typen bepaalt het vegetatietype ( successie) grasland, heide, rietland, struweel, kwelder, licht naaldbos, donker naaldbos, licht loofbos, donker loofbos, onbeheerd bos) Parametrisatie per functioneel type en per vegetatietype, maar expliciet voor de boomsoorten (15)

15

16 Beheer Beheer is afvoer van biomassa maaien (X maal per jaar) plaggen (1X per X jaar) begrazen (keuze uit 15 soorten grazers, met of zonder dichtheidregulatie) bosbeheer branden

17

18 Hoe krijg je een model aan het draaien? parametrisatie calibratie initialisatie validatie = opzoeken parameter waarden = fine tuning parameter waarden = toekennen initiele waarden aan toestandsvariabelen = confronteren modeluitkomsten met waarnemingen gevoeligheidsanalyse = regressie van uitvoer op parameters of invoer onzekerheidsanalyse = bepalen van de onzekerheid in de uitvoer, gegeven de onzekerheid in de invoer

19 Validatie (1) y = x R 2 = N simulated N field Measured (N field) and simulated (N simulated) N content (in mg/g) of leaves for 169 forest sites in The Netherlands. All major tree species in The Netherlands are present in the dataset. The thin black line represents the ideal 1:1 line, the dark black line the regression line.

20 Validatie (2) simul. Linear (0) Measured (blue) and simulated (yellow) aboveground biomass production for the Ossekampen, a grassland site near Wageningen. The black line gives the linear regression for the field data, which can be regarded as the long term average. This is a former agricultural grassland where manuring stopped in 1958 (the start of the monitoring and the model run). The site is mown twice a year.

21 Forest reserve, biomass biomass (tons/ha) pine oak herb dwarfshrub shrub beech year

22 Heathland, biomass 15 biomass (tons/ha) 10 5 herb dwarfshrub shrub birch pine year

23 Waar kan RS een rol spelen? Bijeen brengen van vraag en aanbod belangrijke taak voor de komende jaren (?) Vraag vooral bij opschaling van punt naar vlak: toestandvariabelen moeten initiele waarden hebben worden nu meestal geschat: ofwel uit generieke geografische bestanden bv top.krt, BGT, ofwel door initialisatie runs eigenlijk moet je ook hun onzekerheid kennen vlakdekkend valideren is momenteel vrijwel niet mogelijk en het moet eigenlijk ook in tijdreeksen!!

24 Vraagkant? voor SUMO: biomassa hoogte N gehalte (P gehalte, BC gehalte) vegetatiestructuur (=verticale verdeling van de [blad]biomassa) beheer voor SMART: in Nederland, regionaal: bodemtype (7 klassen), GT, FGR, vegetatietype (5 klassen) elders: vochtvoorziening, chemische data

25 Aanbodkant? biomassa (uit NDVI) LAI gap fraction vegetatiestructuur(?), vegetatietype C/N, N gehalte chlorophyll concentratie verdamping(?) bodemvocht(?)

26 Discussie... Wageningen UR

Waterwijzer Natuur. Effecten van waterbeheer en klimaatverandering op de natuur

Waterwijzer Natuur. Effecten van waterbeheer en klimaatverandering op de natuur 1 Remco van Ek (Deltares) Janet Mol (Alterra) Han Runhaar (KWR) Flip Witte (KWR) Waterwijzer Natuur Effecten van waterbeheer en klimaatverandering op de natuur 2 Waarom een robuust vegetatiemodel nodig?

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Verlies van bomen in grote delen van Europa

Verlies van bomen in grote delen van Europa Verlies van bomen in grote delen van Europa Maar sommige boeren hebben bomen in stand gehouden... En anderen hebben zelfs pas bomen geplant. Wat zit aarachter? Welke incentives kun je geven? Wat is optimaal?

Nadere informatie

Impact van verhoogde biomassaoogst op nutriëntenvoorraad

Impact van verhoogde biomassaoogst op nutriëntenvoorraad Impact van verhoogde biomassaoogst op nutriëntenvoorraad Luc De Keersmaeker INBO Afdeling Beheer en Duurzaam gebruik Onderzoeksgroep Ecosysteembeheer Inhoud Terminologie en definities (Luc) Summier: globale

Nadere informatie

Het in kaart brengen van veranderingen in landbouwintensiteit op grote schaal , dr.ir. Arnaud Temme

Het in kaart brengen van veranderingen in landbouwintensiteit op grote schaal , dr.ir. Arnaud Temme Het in kaart brengen van veranderingen in landbouwintensiteit op grote schaal 16-12-2011, dr.ir. Arnaud Temme Landbouwintensiteit waarom onze bodemkundige interesse? Bodemvormende factor Phenotypes reflect

Nadere informatie

Eerste fase van de ontwikkeling van het Successie Model SUMO 1

Eerste fase van de ontwikkeling van het Successie Model SUMO 1 Eerste fase van de ontwikkeling van het Successie Model SUMO 1 Verbetering van de vegetatiemodellering in de Natuurplanner G.W.W. Wamelink J.P. Mol-Dijkstra H.F. van Dobben J. Kros F. Berendse Alterra-rapport

Nadere informatie

SMS-200/300/400 tapes & ribbons

SMS-200/300/400 tapes & ribbons SMS-200/300/400 tapes & ribbons ST700 Series Premium Industrial Vinyl Application: General industrial labels Outside durability Average 7 to 10 years Adhesive: Permanent Acrylic Users Temp.: Between -40

Nadere informatie

Bedrijven & Biodiversiteit = 3!

Bedrijven & Biodiversiteit = 3! Bedrijven & Biodiversiteit... 1+ 1 = 3! Context, praktijk en kansen 6 Oktober 2016, Robbert Snep Verspreiding van bedrijventerreinen in Nederland Bedrijventerrein ?? ?? Infra-rood beeld: rood is bomen,

Nadere informatie

Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen

Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen Fauna in de PAS Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen De Programatische Aanpak Stikstof Natuurdoelen en economische ontwikkelingsruimte 1600

Nadere informatie

Ruimtelijke vergelijking van gemodelleerde biomassa met NDVI

Ruimtelijke vergelijking van gemodelleerde biomassa met NDVI Ruimtelijke vergelijking van gemodelleerde biomassa met 2 Alterra-rapport 893 Ruimtelijke vergelijking van gemodelleerde biomassa met Onderzoek ter verbetering van de modellering in de Natuurplanner van

Nadere informatie

Voorspel uw toekomstige. afzet met Sales & Operations Planning. Rene van Luxemburg. Ilja Kempenaars

Voorspel uw toekomstige. afzet met Sales & Operations Planning. Rene van Luxemburg. Ilja Kempenaars Voorspel uw toekomstige Rene van Luxemburg Ilja Kempenaars afzet met Sales & Operations Planning Break-out sessie Break-out sessie S.&.O.P. & Forecasting Forecast Pro applicatie Effectief? Ja! Duur? Nee!

Nadere informatie

Nutriënten en organische stof stromen en voorraden op wereld en Europese schaal. Jan Peter Lesschen. Kimo van Dijk en Oene Oenema

Nutriënten en organische stof stromen en voorraden op wereld en Europese schaal. Jan Peter Lesschen. Kimo van Dijk en Oene Oenema Nutriënten en organische stof stromen en voorraden op wereld en Europese schaal Jan Peter Lesschen Kimo van Dijk en Oene Oenema Introductie Bodemvruchtbaarheid ongelijk verdeeld in de wereld Natuurlijke

Nadere informatie

Project WaterWijzer Landbouw en gebruik satellietdata (bijv. Groenmonitor) Mirjam Hack en Allard de Wit 22 april 2014

Project WaterWijzer Landbouw en gebruik satellietdata (bijv. Groenmonitor) Mirjam Hack en Allard de Wit 22 april 2014 Project WaterWijzer Landbouw en gebruik satellietdata (bijv. Groenmonitor) Mirjam Hack en Allard de Wit 22 april 2014 WaterWijzer Landbouw = Vervanging HELP HELP-tabellen: effecten kwantificeren van waterhuishoudkundige

Nadere informatie

natuurbeheer Jens Verwaerde Natuurpunt CVN

natuurbeheer Jens Verwaerde Natuurpunt CVN natuurbeheer Jens Verwaerde Natuurpunt CVN indeling inleiding: voorstelling a geschiedenis van het natuurbeheer b - biotopen en soorten en hun beheer pauze c - beheer richt zich op de omgeving d - natuurbeheer

Nadere informatie

Report for D-Sheet Piling 9.2

Report for D-Sheet Piling 9.2 Report for D-Sheet Piling 9.2 Design of Sheet Pilings Developed by Deltares Company: RPS advies en ingenieurs bv Date of report: 10/2/2013 Time of report: 4:03:39 PM Date of calculation: 10/2/2013 Time

Nadere informatie

Studiedag 17 maart 2011 Starters in het bosonderzoek. Inhoud

Studiedag 17 maart 2011 Starters in het bosonderzoek. Inhoud Studiedag 17 maart 2011 Starters in het bosonderzoek Het boomsoorteffect op regenwormpopulaties in Deense en Vlaamse bossen Stephanie Schelfhout An De Schrijver, Jan Mertens, Lars Vesterdal, Kris Verheyen

Nadere informatie

Bodemsanering bij Droogkuisbedrijven

Bodemsanering bij Droogkuisbedrijven Bodemsanering bij Droogkuisbedrijven Saneren zonder overlast Leading in soil and groundwater remediation Catherine Detaille Groundwater Technology Leading in soil and groundwater remediation 1 4 2011 Problematiek

Nadere informatie

Modellering van bosbeheer in SUMO

Modellering van bosbeheer in SUMO Modellering van bosbeheer in SUMO G.W.W. Wamelink R.M.A. Wegman H.F. van Dobben Alterra-rapport 66 In opdracht van DWK Alterra, Research Instituut voor de Groene Ruimte, Wageningen, 2 REFERAAT G.W.W. Wamelink,

Nadere informatie

Vegetatie-klimaat-terugkoppelingen en de (on)waarschijnlijkheid van kantelpunten

Vegetatie-klimaat-terugkoppelingen en de (on)waarschijnlijkheid van kantelpunten Vegetatie-klimaat-terugkoppelingen en de (on)waarschijnlijkheid van kantelpunten Han Dolman, Antoon Meesters en Ko van Huissteden Afdeling Aardwetenschappen Vrije Universiteit Amsterdam De neerslag-vegetatie

Nadere informatie

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Ab Grootjans, Rijksuniversiteit Groningen/ Radboud Universiteit Nijmegen E-mail; A.P.Grootjans@rug.nl Groenknolorchis

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Onderzoek naar mogelijkheden voor natuurontwikkeling in de depressie van de Moervaart in relatie tot fosfor

Onderzoek naar mogelijkheden voor natuurontwikkeling in de depressie van de Moervaart in relatie tot fosfor Onderzoek naar mogelijkheden voor natuurontwikkeling in de depressie van de Moervaart in relatie tot fosfor Doelstelling Onderzoek naar geschiktheid van bodem voor natte natuur te creëren 72 ha open water

Nadere informatie

Gewas Reflectie Sensoren Voor On-The-Go Variabel Doseren & Karteren

Gewas Reflectie Sensoren Voor On-The-Go Variabel Doseren & Karteren Gewas Reflectie Sensoren Voor On-The-Go Variabel Doseren & Karteren Relatie tussen Zon en Plant Celstructuur en Reflectie Celstructuur en Reflectie Bare Soil VISIBLE Reflectance Controlled by Leaf Pigments

Nadere informatie

Daylight saving time. Assignment

Daylight saving time. Assignment Daylight saving time Daylight saving time (DST or summertime) is the arrangement by which clocks are advanced by one hour in spring and moved back in autumn to make the most of seasonal daylight Spring:

Nadere informatie

5. Verdamping 1 91/ dag Maand Jan feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec

5. Verdamping 1 91/ dag Maand Jan feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec 5. Verdamping Voor de verdamping in het stroomgebied de Goorloop is de gemiddelde referentiegewasverdamping van het KNMI weerstation in Eindhoven gebruikt. Dit station is het dichtstbij gelegen KNMI station

Nadere informatie

412151 140426 412151 140426 C TEBODIN 2007 Scenario Input Description [Maximum Values if weather occurs multiple times] Discharge Results Toxic Results Flammable Results General Radiation results Explosion

Nadere informatie

Begrazing voor biodiversiteit

Begrazing voor biodiversiteit Begrazing voor biodiversiteit In terrestrische ecosystemen Chris Smit Community and Conservation Ecology University of Groningen 1 2 Begrazing in NL Hoofddoel Vergroten heterogeniteit en biodiversiteit

Nadere informatie

Flying Sensor Report. Collaboratorium Klimaat en Weer Valorius Programma Klimaat voor Ruimte

Flying Sensor Report. Collaboratorium Klimaat en Weer Valorius Programma Klimaat voor Ruimte Flying Sensor Report, Noord-Brabant Netherlands Vlucht datum: 7-Jun-2013 Flying Sensor: Pelican Opdrachtgever: Collaboratorium Klimaat en Weer Programma Klimaat voor Ruimte HiView rapport 52 HiView info@hiview.nl

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Optimalisatie kaasbereiding via big data-analyse

Optimalisatie kaasbereiding via big data-analyse Optimalisatie kaasbereiding via big data-analyse Alex Hoekstra, Manager Quality & Development DOC Kaas Peter de Jong, Lector Zuivelprocestechnologie Van Hall Larenstein 1 december 2016 Outline 1. DOC Kaas

Nadere informatie

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Wladimir Moen Director Business Development wmoen@agtinternational.com 0031 6 31 95 48 77 A leader

Nadere informatie

Bepaling van de primaire impacten van globale klimaatsveranderingen

Bepaling van de primaire impacten van globale klimaatsveranderingen Bepaling van de primaire impacten van globale klimaatsveranderingen Dries Van den Eynde, Stéphanie Ponsar, José Ozer & Fritz Francken Beheerseenheid Mathematisch Model Noordzee Gulledelle 100, B-1200 Brussel

Nadere informatie

Natuurherstel in Duinvalleien

Natuurherstel in Duinvalleien Natuurherstel in Duinvalleien Kan het natuurlijker? A.P.Grootjans@rug.nl 1 Universiteit Groningen, IVEM 2 Radboud Universiteit Nijmegen Opbouw lezing Hydrologisch systeem van een duinvallei Relatie hydrologie,

Nadere informatie

High Availability & Disaster Recovery

High Availability & Disaster Recovery Disaster Recovery Problematiek en denkpistes voor oplossingen Cevi Usernamiddag 8 december 2009 9 december 2009 Cevi bedrijfspresentatie High Availability & Disaster Recovery Een theoretische benadering

Nadere informatie

Van Riskmanagement naar Computervalidatie. Hanny Nelis

Van Riskmanagement naar Computervalidatie. Hanny Nelis Van Riskmanagement naar Computervalidatie Hanny Nelis Inhoud 1. Risico Management 2. Aanpak Validatie traject 3. Voorbeeld Risico Analyse Monitoringssysteem 4. Conclusies 8 okt 2009 2 1. Risico management

Nadere informatie

AdVISHE: Assessment of the Validation Status of Health- Economic Decision Models

AdVISHE: Assessment of the Validation Status of Health- Economic Decision Models AdVISHE: Assessment of the Validation Status of Health- Economic Decision Models Pepijn Vemer, George van Voorn, Isaac Corro Ramos, Maiwenn Al, Talitha Feenstra Rationale In theorie: Doe alles! Een model

Nadere informatie

Organische stof: stof tot nadenken

Organische stof: stof tot nadenken Wereld Bodemdag Organische stof: stof tot nadenken Steven Sleutel Universiteit Gent Vakgroep Bodembeheer Bodem organische stof (BOS) O,H C S P N Landbouwgrond organische koolstof (OC) voorraad 0-30cm Bron:

Nadere informatie

MNP Rapport 500067001/2006. Gevoeligheidsanalyse Natuurplanner Van complex tot simpel. D.C.J. van der Hoek, P.S.C. Heuberger

MNP Rapport 500067001/2006. Gevoeligheidsanalyse Natuurplanner Van complex tot simpel. D.C.J. van der Hoek, P.S.C. Heuberger MNP Rapport 500067001/2006 Gevoeligheidsanalyse Natuurplanner Van complex tot simpel D.C.J. van der Hoek, P.S.C. Heuberger Contact: D.C.J. van der Hoek Natuur, Landschap en Biodiversiteit Dirk-Jan.van.der.Hoek@mnp.nl

Nadere informatie

Ervaringen in het gebruik van FME

Ervaringen in het gebruik van FME Ervaringen in het gebruik van FME Corine Land Cover INSPIRE Landcover 1 juli 2015, Maarten Storm Programma Korte intro Alterra en EAGLE EAGLE project Corine Land Cover INSPIRE Landcover Ervaringen met

Nadere informatie

Strategieën voor omvorming landbouwgronden naar natuur

Strategieën voor omvorming landbouwgronden naar natuur DPWE workshop Bronnen 2015 1 Strategieën voor omvorming landbouwgronden naar natuur Camiel Aggenbach Matty Berg Jan Frouz Tjisse Hiemstra Leo Norda Jan Roymans Rudy van Diggelen Doel & vragen 2 Doel 1.

Nadere informatie

natuur bij de realisatie van natuur en milieudoelen:

natuur bij de realisatie van natuur en milieudoelen: Afwegingen tussen maatregelen in de landbouw en in natuur bij de realisatie van natuur en milieudoelen: aanzet tot een geïntegreerde aanpak Hans Kros Wim de Vries Overzicht Inleiding DSS Bonanza: evaluatie

Nadere informatie

Beheren met oog voor Insecten. Michiel Wallis de Vries

Beheren met oog voor Insecten. Michiel Wallis de Vries Beheren met oog voor Insecten Michiel Wallis de Vries Groot en Klein bijten elkaar soms Thomas et al. (2004) Science 303, 1791-1796 Insecten vs. Planten bij Begrazing Insecten wetsbaarder voor begrazing

Nadere informatie

Bodemvruchtbaarheid in de ecologische moestuin

Bodemvruchtbaarheid in de ecologische moestuin Bodemvruchtbaarheid in de ecologische moestuin zaterdag 28 november 2015 Frank Petit-Jean Cultuur versus natuur: successie Pioniersvegetatie wat als de mens niet ingrijpt? Graslandvegetatie Ruigte Struweel

Nadere informatie

Reading comprehension: The Tropical Rainforest

Reading comprehension: The Tropical Rainforest Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Patricia Termeer 05 februari 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/71971 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

De club van Rome had toch gelijk!

De club van Rome had toch gelijk! De club van Rome had toch gelijk! Bernard Dam MECS, Chemical Engineering, Faculty of Applied Science, Delft University of Technology 11 november 2009 Delft University of Technology Challenge the future

Nadere informatie

Agriculture and biodiversity

Agriculture and biodiversity Agriculture and biodiversity Meeting the challenge: producing while preserving Maarten Hens Agricultural biodiversity Biodiversity is the basis of agriculture 1. Species and genetic variation of crops

Nadere informatie

Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei

Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei Biodiversiteit 3 Principes: A) Repertoire: Organismen werken stap voor stap. (Kaas Houtstof) B) Interacties: Anderen zijn nodig (zetmeel afbreken

Nadere informatie

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW Range Features Range of high pressure sodium lamps with double arc tube construction Dual arc tube design guarantees immediate re-strike after a power interruption Doubled lamp life and reduced occurrence

Nadere informatie

Remote Sensing. Remote Sensing bij Vitens. 22 april 2014 SAT - WATER 1

Remote Sensing. Remote Sensing bij Vitens. 22 april 2014 SAT - WATER 1 Remote Sensing Remote Sensing bij Vitens 22 april 2014 SAT - WATER 1 Inhoud Wat doet Vitens met Remote Sensing? 1. Reeds uitgevoerd onderzoek naar zout en klei voorkomens 2. Droogteschade: nog uit te voeren

Nadere informatie

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server)

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server) Multi user Setup Firebird database op een windows (server) Inhoudsopgave osfinancials multi user setup...3 Installeeren van de firebird database...3 Testing van de connectie met FlameRobin...5 Instellen

Nadere informatie

De andere elementen komen niet zomaar aanwaaien.

De andere elementen komen niet zomaar aanwaaien. a Welke twee zoutoplossingen zou hij daarvoor kunnen gebruiken? Geef de oplosvergelijkingen voor beide zouten. Noem de oplossingen resp. oplossing A en oplossing B b Geef de reactievergelijking van de

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Maatregelen voor bosherstel

Maatregelen voor bosherstel Veldwerkplaats Voedselkwaliteit en biodiversiteit in bossen Maatregelen voor bosherstel Gert-Jan van Duinen Arnold van den Burg Conclusie OBN-onderzoek bossen Te hoge atmosferische stikstofdepositie Antropogene

Nadere informatie

SHAPING THE FUTURE. Risk reduction Jacob Nuesink

SHAPING THE FUTURE. Risk reduction Jacob Nuesink Risk reduction Jacob Nuesink SHAPING THE FUTURE DEKRA Certification B.V., Meander 1051, 6825 MJ, Arnhem, The Netherlands Contact: Jacob (Jaap) Nuesink, jaap.nuesink@dekra.com; +31 (0)88 96 833 75 World

Nadere informatie

Welke bijdrage leveren digitale sensoren voor de Smart Industry?

Welke bijdrage leveren digitale sensoren voor de Smart Industry? Welke bijdrage leveren digitale sensoren voor de Smart Industry? Agenda Smart Industry Smart Sensoren anno 2016 Analoge sensoren Digitale sensoren IO-link sensoren Slot Smart Industry Industrie 4.0 is

Nadere informatie

Hydrogeologische maatregelen zelfvoorzienendheid in de Zuidwestelijke Delta, NL: GO-FRESH

Hydrogeologische maatregelen zelfvoorzienendheid in de Zuidwestelijke Delta, NL: GO-FRESH Hydrogeologische maatregelen zelfvoorzienendheid in de Zuidwestelijke Delta, NL: GO-FRESH Gualbert Oude Essink Deltares/UU, The Netherlands More information: www.go-fresh.info Gezette stappen sinds 2004

Nadere informatie

Van landbouwgrond naar schrale natuur: leiden alle wegen naar Rome?

Van landbouwgrond naar schrale natuur: leiden alle wegen naar Rome? Van landbouwgrond naar schrale natuur: leiden alle wegen naar Rome? Evaluatie strategieën omgang met overmatige voedingsstoffen OBN-2014-60-NZ Rudy van Diggelen Camiel Aggenbach Matty Berg Jan Frouz Tjisse

Nadere informatie

De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden

De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden De wereld kan op lange termijn alleen biologisch gevoed worden Jan Willem Erisman 10 oktober 2016 Stikstof (nutriënten) hebben goede en Te weinig slechte kanten Te veel Voor 1 kg zuivere stikstof is 135

Nadere informatie

Modelling Contest Hupsel

Modelling Contest Hupsel Modelling Contest Hupsel SPHY (Spatial Processes in Hydrology) toepassing Hupselse Beek Wilco Terink & Peter Droogers w.terink@futurewater.nl p.droogers@futurewater.nl FutureWater Locatie: Wageningen (6

Nadere informatie

Gezonde Ruimtelijke Ordening 25 februari 2009

Gezonde Ruimtelijke Ordening 25 februari 2009 Stedelijk groen en luchtkwaliteit Waarom luchtzuiverend groen in de ruimtelijke planvorming? Gezonde Ruimtelijke Ordening 25 februari 2009 fred@tripleee.nl Het probleem van fijn stof? Stadsgroen en luchtkwaliteit

Nadere informatie

Opzet. Eten en gegeten worden. Waarom is er honger is? Honger is dat erg? Honger, is dat erg. Waarom is er honger?

Opzet. Eten en gegeten worden. Waarom is er honger is? Honger is dat erg? Honger, is dat erg. Waarom is er honger? Opzet Honger, is dat erg Waarom is er honger? Bart Nyssen Over noodhulp en duurzame ontwikkeling 2 Honger is dat erg? Eten en gegeten worden Maar dan moet er wel iets te eten zijn: Basis voedselketen =

Nadere informatie

Innovatie met biomassa: meer dan techniek

Innovatie met biomassa: meer dan techniek Biobased innovation Innovatie met biomassa: meer dan techniek InnoTeP Nijmegen, 26 September 2014 Hans Langeveld (Biomass Research) Foluke Quist-Wessel (AgriQuest) foluke.quist@gmail.com hans@biomassresearch.eu

Nadere informatie

Drones in de boomkwekerij

Drones in de boomkwekerij Drones in de boomkwekerij Sensing, data, toepassingen 20 oktober 2016, Ton Baltissen Inhoud Van far naar near sensing Ervaringen uit projecten Bodemscans Gewasscans Verwerking data: Akkerweb Toepassingen

Nadere informatie

Kaartenreeks 2: Oppervlakte open ruimte

Kaartenreeks 2: Oppervlakte open ruimte Kaartenreeks 2: Oppervlakte open ruimte OPPERVLAKTE OPEN RUIMTE Kaart: Kwantiteit open ruimte Vlaanderen 30,4 69,6 Cijfers: Kwantiteit open ruimte Vlaanderen BRONMATERIAAL Kaart Landgebruikskaart NARA-T

Nadere informatie

VLOPS+IFDM in IMPACT. IMPACT studiedag David Roet VMM, Dienst Lucht, Team MIR 31 januari 2017

VLOPS+IFDM in IMPACT. IMPACT studiedag David Roet VMM, Dienst Lucht, Team MIR 31 januari 2017 VLOPS+IFDM in IMPACT IMPACT studiedag David Roet VMM, Dienst Lucht, Team MIR 31 januari 2017 Inhoudstafel VLOPS modellering algemeen VLOPS modellering depositie Koppeling VLOPS+IFDM in IMPACT Referenties

Nadere informatie

De stikstofcyclus verstoord: een ecologische kijk op de N problematiek

De stikstofcyclus verstoord: een ecologische kijk op de N problematiek De stikstofcyclus verstoord: een ecologische kijk op de Nproblematiek INBO Luc De Keersmaeker Inhoud Stikstofcyclus en stikstofdepositie Stikstofcyclus: open en complex Kritische Depositie Waarde (KDW)

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/45834 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Evans, Tracy Title: Management implications for invertebrate assemblages in the

Nadere informatie

Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject

Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject Student: Begeleiders: Professor: Sandra Desabandu (s.desabandu@zoetermeer.nl Edward Verbree (GIMA/TU Delft) en Pieter Bresters (CBS)

Nadere informatie

CO 2 in zoet water. source. sink? Jolanda Verspagen a, Maria Meijer a, Arie Vonk a, Jef Huisman a Ko van Huissteden b, Joshua Dean b, Han Dolman b

CO 2 in zoet water. source. sink? Jolanda Verspagen a, Maria Meijer a, Arie Vonk a, Jef Huisman a Ko van Huissteden b, Joshua Dean b, Han Dolman b CO 2 in zoet water source of sink? Jolanda Verspagen a, Maria Meijer a, Arie Vonk a, Jef Huisman a Ko van Huissteden b, Joshua Dean b, Han Dolman b a UvA Freshwater and Marine Ecology b VU - Earth Sciences

Nadere informatie

Het VCA-Register. Transparantie en Afrekenbaarheid in Duurzaam Landgebruik en Natuurlijk Kapitaal. Werkconferentie Natuurlijk Kapitaal

Het VCA-Register. Transparantie en Afrekenbaarheid in Duurzaam Landgebruik en Natuurlijk Kapitaal. Werkconferentie Natuurlijk Kapitaal Het VCA-Register Transparantie en Afrekenbaarheid in Duurzaam Landgebruik en Natuurlijk Kapitaal Werkconferentie Natuurlijk Kapitaal Utrecht, 15 december 2015 Zorgen voor onze planeet Overal staat biodiversiteit

Nadere informatie

Ecologische meerwaarde gehoede schaapskuddes. Loek Kuiters en Pieter Slim

Ecologische meerwaarde gehoede schaapskuddes. Loek Kuiters en Pieter Slim Ecologische meerwaarde gehoede schaapskuddes Loek Kuiters en Pieter Slim Gescheperde vs. standbeweiding Sturing begrazing Verspreiding diasporen Verschraling Functionele samenhang landschapschaal Gescheperde

Nadere informatie

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst André Zeijseink (KEMA) Biomassa Meestook Symposium, Amsterdam, 27 mei 2010 Inleiding KEMA in t kort Belangrijke energie-drivers Rol van kolen in

Nadere informatie

BODEM ALS BASIS VOOR ECOSYSTEEMDIENSTEN

BODEM ALS BASIS VOOR ECOSYSTEEMDIENSTEN BODEM ALS BASIS VOOR ECOSYSTEEMDIENSTEN Jan Staes, Universiteit Antwerpen We weten nu dat bodems in feite unieke ecosystemen zijn. Gevormd door processen die lopen over honderden jaren. Maar in recente

Nadere informatie

(Klimaat)robuuste berekening landbouwschade

(Klimaat)robuuste berekening landbouwschade (Klimaat)robuuste berekening landbouwschade Ruud Bartholomeus en Mirjam Hack, Amersfoort, 14 maart 2013 mede namens Jan van Bakel, Joop Kroes, Jos van Dam en Flip Witte Het klimaat verandert Klimaatverandering:

Nadere informatie

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.

Conclusies. Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes. KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi. Lotos-Euros v1.7: validatierapport voor 10 en bias-correctie Martijn de Ruyter de Wildt en Henk Eskes KNMI, afdeling Chemie en Klimaat Telefoon +31-30-2206431 e-mail mruijterd@knmi.nl Conclusies Bias-correctie:

Nadere informatie

Klimaatreddende bodem? Biochar, ondergrondse CO 2 -opslag

Klimaatreddende bodem? Biochar, ondergrondse CO 2 -opslag Klimaatreddende bodem? Biochar, ondergrondse CO 2 -opslag Rob van Haren (Kiemkracht) en Romke Postma (NMI) Bodembreed, Lunteren, 2 december 2008 Inhoud Het Biochar-concept Aandacht voor Biochar - internationaal

Nadere informatie

The relationship between site conditions, nutrient availability and vegetation in Western-Siberian mires A reference for Western-European mires

The relationship between site conditions, nutrient availability and vegetation in Western-Siberian mires A reference for Western-European mires The relationship between site conditions, nutrient availability and vegetation in Western-Siberian mires A reference for Western-European mires De relatie tussen vegetatie en standplaatsfactoren in West-Siberische

Nadere informatie

Product-Service Systems

Product-Service Systems Product-Service Systems Joris Van Ostaeyen Centrum voor Industrieel Beleid, Departement Werktuigkunde, K.U.Leuven 2/2014 1 Joris Van Ostaeyen - 2003: ir. elektromechanica, KU Leuven - 2003-2007: kwaliteits-

Nadere informatie

De natuur vanuit verschillend perspectief wetgeving, ecologie, remote sensing

De natuur vanuit verschillend perspectief wetgeving, ecologie, remote sensing De natuur vanuit verschillend perspectief wetgeving, ecologie, remote sensing Anne Schmidt 13 januari 2005 Waar gaat deze presentatie over? Kader: WOT-programma Informatievoorziening Natuur Centrale vraag:

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository)

UvA-DARE (Digital Academic Repository) UvA-DARE (Digital Academic Repository) Heathland ecosystems, human impacts and time: A long term heathland trial investigating ecosystem changes that occur after exposure to climate change, elevated N

Nadere informatie

DROP - adaptatie aan waterschaarste en droogte

DROP - adaptatie aan waterschaarste en droogte DROP - adaptatie aan waterschaarste en droogte Willem Defloor 26 september 2014, Waterforum Waterschaarste en droogte Overzicht 1. Globaal kader 2. EU Drop project 3. Droogte-indicatoren / waterinfo.be

Nadere informatie

Bedieningspaneel. Drukknoppen en Ds

Bedieningspaneel. Drukknoppen en Ds Bedieningspaneel Dit hoofdstuk bechrijft de het bedieningspaneel en de funktie van de LEDS. Note: de labels van de knoppen en de leds kunnen iets afwijken van de tekst echter de funkties blijven hetzelfde

Nadere informatie

Een ander kasdek op mijn kas? Komkommer commissie, 2 juni 2010

Een ander kasdek op mijn kas? Komkommer commissie, 2 juni 2010 Komkommer commissie, 2 juni 1 Programma Kas als Energiebron Eén integrale aanpak met 7 transitiepaden: www.energiek.nu Energie besparen Duurzame energiebronnen Fossiele energie efficiënt inzetten Overig

Nadere informatie

eximius VV&C ledenbijeenkomst 18 September 2012 Jos Martens Senior Account Director

eximius VV&C ledenbijeenkomst 18 September 2012 Jos Martens Senior Account Director eximius VV&C ledenbijeenkomst 18 September 2012 Jos Martens Senior Account Director Agenda Thomson Reuters eximius Overzicht Hoe eximius de zelfstandinge vermogensbeheerder kan ondersteunen met de regel

Nadere informatie

Modelling and Mapping of Atmospherically-induced Ecosystem Impacts in Europe

Modelling and Mapping of Atmospherically-induced Ecosystem Impacts in Europe Modelling and Mapping of Atmospherically-induced Ecosystem Impacts in Europe CCE Status Report 2012 M. Posch, J. Slootweg, J.-P. Hettelingh (eds) CCE Status Report 2012 1 The work reported here has been

Nadere informatie

Plotten. technisch tekenwerk AUTOCAD 2000

Plotten. technisch tekenwerk AUTOCAD 2000 Inleiding Voor het plotten van uw bent u bij Lifoka aan het juiste adres. Snel, betrouwbaar en dat in grote of kleine oplagen. Niet alleen het plotten, maar ook vergaren en verzenden kan Lifoka voor u

Nadere informatie

GS1 Data Source: Meest voorkomende foutmeldingen na de Major Release

GS1 Data Source: Meest voorkomende foutmeldingen na de Major Release GS1 Data Source: Meest voorkomende foutmeldingen na de Major Release Nieuw validaties Tijdens major release van GS1 Data Source (MR 3.1) is een aantal validaties toegevoegd. Deze dragen bij aan het voorkomen

Nadere informatie

Bodemvruchtbaarheid. fundament onder voedselproductie. René Schils

Bodemvruchtbaarheid. fundament onder voedselproductie. René Schils Bodemvruchtbaarheid fundament onder voedselproductie René Schils Bodemvruchtbaarheid fundament onder voedselproductie Wat is bodemvruchtbaarheid? Waarom is bodemvruchtbaarheid belangrijk? Wat zijn de actuele

Nadere informatie

SNL, NEM en occupancy

SNL, NEM en occupancy SNL, NEM en occupancy Verschillende antwoorden op verschillende vragen 350 300 250 200 150 100 50 Vroege glazenmaker 0 1999 2002 2005 2008 2011 2014 Tim Termaat De Vlinderstichting Jaap Bouwman Unie van

Nadere informatie

De Peelvenen. Hoogveenherstel op het randje. Gert-Jan van Duinen en vele anderen

De Peelvenen. Hoogveenherstel op het randje. Gert-Jan van Duinen en vele anderen De Peelvenen Hoogveenherstel op het randje Gert-Jan van Duinen en vele anderen 1. Op de grens van Brabant en Limburg 2. Ontstaan rondom de Peelrandbreuk De Verheven Peel op de Peelhorst: hoog en nat De

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Brand building blocks 3 Logo 4 Colors 7 Images 8 Tile 9 Font 10 Typo 11 Header 12 Url 13 Action panel 14

Inhoudsopgave. Brand building blocks 3 Logo 4 Colors 7 Images 8 Tile 9 Font 10 Typo 11 Header 12 Url 13 Action panel 14 Inhoudsopgave Brand building blocks 3 Logo 4 Colors 7 Images 8 Tile 9 Font 10 Typo 11 Header 12 Url 13 Action panel 14 Applying brand building blocks 15 Flyer 16 Placemat 18 Dutch examples 19 2 Brand building

Nadere informatie

Modelling and Mapping the Impacts of Atmospheric Deposition of Nitrogen and Sulphur CCE Status Report 2015

Modelling and Mapping the Impacts of Atmospheric Deposition of Nitrogen and Sulphur CCE Status Report 2015 Modelling and Mapping the Impacts of Atmospheric Deposition of Nitrogen and Sulphur CCE Status Report 2015 Colophon ISBN 978-90-6960-283-7 J. Slootweg (author) RIVM M. Posch (author) RIVM J.-P. Hettelingh

Nadere informatie

Selling software anno 2014, een vak apart? Reint Jan Holterman 14 mei 2014

Selling software anno 2014, een vak apart? Reint Jan Holterman 14 mei 2014 Selling software anno 2014, een vak apart? Reint Jan Holterman 14 mei 2014 Even voorstellen Marketingadvies voor softwarebedrijven Marketing strategie Product positionering Content creatie Interim marketing

Nadere informatie

TYPE EXAMENVRAGEN VOOR TOEGEPASTE STATISTIEK

TYPE EXAMENVRAGEN VOOR TOEGEPASTE STATISTIEK TYPE EXAMENVRAGEN VOOR TOEGEPASTE STATISTIEK Prof. Dr. M. Vandebroek 1. Een aantal proefpersonen werd gevraagd een frisdrank te beoordelen door aan te geven in hoeverre ze het eens zijn met de volgende

Nadere informatie

AWARE: ook op weg naar ventilatie-inschatting. IVAM Chemische Risico s. Hildo Krop

AWARE: ook op weg naar ventilatie-inschatting. IVAM Chemische Risico s. Hildo Krop AWARE: ook op weg naar ventilatie-inschatting IVAM Chemische Risico s Hildo Krop 16 april, NVvA-symposium, Zeist Aanleiding Validatie blootstellingsmodel bij handelingen van: Kwasten en rollen en handmatig

Nadere informatie

Click to edit Master title style

Click to edit Master title style Klimaatverandering en EHS Kansen voor adaptatie Claire Vos, Jana Verboom e.v.a. Alterra, Wageningen UR, VlinderStichting, SOVON, FLORON, e.a. 1 Inhoud Klimaatverandering heeft zichtbare gevolgen klimaatverandering

Nadere informatie

jasper.stroom@rijnland.net Hoogheemraadschap van R ijnland

jasper.stroom@rijnland.net Hoogheemraadschap van R ijnland Hoogheemraadschap van R ijnland diepe putten beleid Rijnland en koudew inning platform ecologisch herstel meren Jasper Stroom inhoud diepe putten beleid koelwaterwinning Nieuw Meer diepe putten beleid

Nadere informatie

Actuele en kortetermijnvoorspellingen voor operationeel waterbeheer

Actuele en kortetermijnvoorspellingen voor operationeel waterbeheer Actuele en kortetermijnvoorspellingen voor operationeel waterbeheer Hanneke Schuurmans, Marc Bierkens en Frans van Geer 1 Het Hydrological Now- and Forecasting System (HNFS), oftwel het hydrologische actuele-

Nadere informatie