Acceptatie voorkomt frustratie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Acceptatie voorkomt frustratie"

Transcriptie

1 39 fidelfstof fihora est! hora est!, de tijd is verstreken, luidt de uitroep waarmee de pedel een promotie beëindigt. De openbare verdediging van het proefschrift en stellingen is daarmee achter de rug. Deze rubriek gaat in op de argumenten van een promovendus voor zijn of haar laatste stelling, een stelling die vaak los staat van het onderzoek. Acceptatie voorkomt frustratie Stelling van Willemijn Marieke Hüsslage, mijnbouwkundig ingenieur, bij het proefschrift «Dynamic Distributions Sulphur Transfer and Flow in a High Temperature Packed Coke Bed». Hüsslage promoveerde bij prof. dr. M.A. Reuter en prof. dr. R.H. Heerema, beiden verbonden aan de faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen (CiTG). Het zwavelgehalte is een van de belangrijkste parameters, die de kwaliteit van het ruwijzer zoals dit onderuit de hoogoven wordt getapt bepalen. Het eerste doel van dit promotie-onderzoek was dan ook de zwaveloverdracht in de hoogoven te beschrijven. Het tweede oogmerk doel was tweeledig: aantonen van de distributie en stochasticiteit van de processen in de hoogoven en het opnemen van deze fenomenen in huidige wittedoos-modellen. Dr. ir. Willemijn Hüsslage werkt sinds 2003 bij de afdeling Research en Development van de Corus Groep in IJmuiden, waar ze onderzoek verricht naar het materiaal dat in de hoogovens gaat. Direct nadat ik mijn stellingen had ingeleverd, vroeg een van mijn promotoren welke negatieve ervaring binnen het promotie-onderzoek mij misschien tot deze uitspraak had geïnspireerd. Maar ik had dit zinnetje allesbehalve negatief bedoeld! Je zou ook kunnen zeggen dat deze tekst leidt tot mótivatie. Die dubbele betekenis zit juist mooi in deze drie woorden, en dat is goed zo. Natuurlijk zijn mijn laboratoriumjaren medeverantwoordelijk voor de inhoud van deze stelling. Wie week-in-week-uit proefjes doet, weet dat het vaak mis gaat. Maar je kunt je laten leiden door wat mis gaat en dat dan je leven laten bepalen. Een manier om daarmee goed om te gaan is toch even boos te zijn: omdat het niet ging zoals je wilde! Iets dat je weer op weg kan helpen naar een juiste oplossing; leren van je fouten dus. Zelf ben ik wel een voorbeeld van een gemakkelijke accepteerder, ik kijk tamelijk nuchter tegen het leven aan. Voorbeeld: de afdeling waar ik jaren heb rondgelopen, heette vroeger mijnbouw. In de altijd doorgaande veranderingsgedachten moest die naam na jaren plotseling wijken. Het werd technische aardwetenschappen en nu heet het weer anders, maar er zijn lang mensen geweest die iets anders nauwelijks goed vonden en die zeiden dat zo n naam nooit veranderd moet worden. Voor mij heeft het geen zin je om zoiets heel druk te maken! Je kunt ook doorslaan. Wie alles accepteert, haalt pieken en dalen weg. Het gaat om die middenweg. Wat aanvaardt men wel en wat niet? Als je bepaalde dingen niet wilt accepteren, op je werk bijvoorbeeld, dan moet je een alternatief zoeken. Veel mensen lijken hun situatie te accepteren, maar zeuren en klagen intussen door. Zulke schijnacceptatie wordt met deze stelling dus niet bedoeld. Het gaat ook om het accepteren van gemaakte fouten. Iemand kan heel erg in fouten blijven hángen. Het leven wordt veel gemakkelijker als je niet alleen neerlegt bij fouten maar er ook van wilt leren. Ook voor mij is deze stelling dus: het verleden loslaten en je daarmee richten op de toekomst. henk kloosterhuis

2 40 stellingen Natuurkunde is de moeilijkste weg naar een laag inkomen. Geert Derk Jan Smit doctorandus in de natuur- en wiskunde Spreken over blunderdetectie, zoals gebruikelijk is in de mathematische geodesie, kan beledigend zijn voor de verantwoordelijke landmeter. Een non-fictieboek zonder jaartal heeft hoogstens de helft van de waarde van hetzelfde boek als het wel een jaartal zou hebben gehad. Frank Kleijer geodetisch ingenieur Verkeersstromen dienen laminair te zijn. Koen van Dijk civiel ingenieur De keuze voor Prometheus als boegbeeld van de TU Delft geeft duidelijk het ongemak weer in de relatie tussen God, de Schepper, en de mens als eigenaar van de technologie. De meeste meningen worden niet gevormd maar bedacht om ook eens wat te zeggen. Gijsbert Korevaar scheikundig ingenieur De gelijkenis van een pasfoto is vaak al achterhaald vóórdat een identiteitsbewijs verloopt. Buffetten en autorijden halen het primitiefste in de mens naar boven. Judith Dijk natuurkundig ingenieur Voor wie nadenkt tijdens het intikken van tekst is typen met twee vingers meer dan efficiënt genoeg. Pieter Jacobus Cornelis Jan de Wilde bouwkundig ingenieur De mens bereikt nooit het duizelingwekkende hoogtepunt van wijsheid dat hij niet langer bij de neus genomen kan worden. Daarom blijven advertenties effectief. Anca Ioana Daniela Bucur inginer, universitatea politechnica bucuresti Wetenschappers hebben liever een verre vriend op hun eigen vakgebied dan een goede buur op een aanverwant vakgebied. Bram Christiaan van Prooijen civiel ingenieur Catenaccio is de meest effectieve manier om voetbal te spelen. Francesco Andreatta ingegnere dei materiali, universita degli studi di trento In tegenstelling tot de uitdrukking Dat slaat als een tang op een varken kunnen laparoscopische tangen uitstekend op varkensweefsel worden getest. Eveline Anna Maria Heijnsdijk doctorandus in de bewegingswetenschappen Het op Hollandse bodem telen en consumeren van Hollandse (seizoens)groenten en fruit verdient de voorkeur boven groenten en fruit van exotische oorsprong. Miranda Mariëlle Mooijer-Van den Heuvel scheikundig ingenieur Noodlot is geen nuttig concept daar het uitsluitend achteraf vastgesteld wordt. Vooraf heet het toeval.

3 41 Het is een misverstand dat applaus na een presentatie alleen een dankbetuiging aan de spreker is. Bernd Rieger diplom physiker, technische universitat muenchen Sporadisch sport beoefenen is nog erger dan nooit sport beoefenen. Het is niet zo dat een goede chefkok per se gezet moet zijn, maar het is een slecht teken als hij te mager is. Christian Luis Luengo Hendriks natuurkundig ingenieur Het onderwijs in exacte vakken wordt steeds taliger door vraagstukken meer in verhaaltjes te gieten. Dit remt de ontwikkeling van immigranten-kinderen tot de bèta s die dit land zo hard nodig heeft. Wie zijn geautomatiseerde meetopstelling zelf bouwt is minder afhankelijk van wegbezuinigd ondersteunend personeel. In dit licht is het beginnende promovendi aan te bevelen zich te bekwamen in solderen en elektrotechniek. Michiel Thijs Kreutzer scheikundig ingenieur Het nut van computers in het onderwijs wordt óverschat en de schade ervan ónderschat. Simon Martijn van den Berg elektrotechnisch ingenieur Ondanks de derde wet van Newton is het verschil in tackelen of getackeld worden opmerkelijk groot: de lekkerste tackles maak je zelf. Gabriëlle Josephine Maria Tuijthof werktuigkundig ingenieur

4 42 JOHAN KELDERMAN column Spelregels Dit stukje kan zonder meer, graag zelfs, op iedere werkplek gelezen worden, maar het mist elk doel wanneer het in een bijeenkomst wordt voorgedragen. Het publiek zal zijn geld terugvragen. Het mooiste werkt het als je deze tekst op het scherm leest, je weet wel, met die leuke rode kringeltjes onder verdachte woorden. Kunnen die kringeltjes trouwens niet standaard afgedrukt worden? Het zou het lezen van brieven, boeken en kranten een stuk interessanter maken. Als je netjes met elkaar om wilt gaan, moet je in onze ingewikkelde samenleving toch wel weten hoe iemand gespeld wordt. Als je er een slag naar slaat, bega je de ene blunder na de andere. Wie beslist nu eindelijk eens over Corry of Corrie? Je ziet het: geen van beide (of geen van beiden) komt door de spelling-check op uw p.c.. Wel wordt in beide gevallen Corri gesuggereerd, zodat de dames weten waar ze binnenkort, na het wereldwijd verplicht stellen van de AutoCorrectie, aan toe zijn. De minder serieuze alternatieven Sorry en Lorrie moeten we afkeuren, hoewel de eerste als aanhef van een brief geen gek figuur slaat. De nieuwste spellingvoorschriften voor de Nederlandse Taal hebben een eind gemaakt aan het gedogen van varianten naast de voorkeurspelling en laten een vrij consequente terugkeer van de k naar de c zien. Het is zelfs zo gesteld dat je de risico s goed kunt beheersen door in geval van twijfel geen k te gebruiken. Als we hiermee in principe akkoord gaan, wordt het tijd om ons over Eric en Erik te buigen. Eerste teleurstelling: de favoriete spellingchecker vindt allebei goed! Mijn ervaring is dat er in de praktijk een wereld van verschil is. Ongeveer zoveel verschil als tussen een Noorman en een Insectenboek. Over het algemeen wordt Eric met een k ernstig op z n ziel getrapt, terwijl je de Erik die met een c benaderd wordt, schouderophalend ziet denken: Weet niet beter, wil interessant doen. Die Erik doet dan wel een beetje stoer want hij weet donders goed dat zijn k meer Kipling dan Prado is. Eric daarentegen accepteert je excuses op waardige wijze, maar verwacht wel een correctie. Cees en Kees mutatis mutandis idem dito. Met dien verstande dat het na een naïef gebruik van de spelling Sees (want een c voor een e klinkt volgens afspraak als een s) nooit meer goed komt. Dit klopt weer uitstekend met de waarneming dat de meeste Schotse voetbalclubs volgens zeggen liever van Keltic winnen dan van Seltic verliezen. Carel en Karel nemen een tussenpositie in. De gevoeligheden liggen precies zo als bij Cees en Kees, maar Karel is geaccepteerd Nederlands en Carel niet. Althans niet overal. Word vindt het meestal goed, WordPerfect suggereert Corel, waar Word op zijn beurt de nodige moeite mee heeft. Johan Kelderman.

5 43 Nelleke en de getallen Heerlijk om weer eens iemand te horen over het veel gebruikte begrip Meten is weten. Tik die regel maar in bij Google, je weet dan niet wat je soms krijgt resp. leest als zoekresultaat. Zelf voeg ik aan die tekst altijd toe Fout meten is fout weten. Maar de opmerking Je weet niets als je alleen meet (gastschrijver Nelleke Noordervliet in Delft Integraal ) is net zo heerlijk. Goed zo Nelleke, ga zo door. Schreeuw het van de daken! Ik beken: van mijn studie heb ik een tik meegekregen. Als de overheid bijna zeven jaren geld in je geïnvesteerd heeft, moet dat toch wat in iemands hersenen hebben teweeg gebracht. Mijn studie was technische natuurkunde in Delft en daar leerde ik in de eerste jaren iets dat ik tenslotte zo normaal vond, dat het me later verbaasde dat andere studierichtingen het niet kenden. Dat iets is samen te vatten onder Wat stelt dat getal nu eigenlijk voor?. We deden experimenten en na afloop kwam een student-assistent of de docent langs om te vragen wat het resultaat nu eigenlijk voor stelde. Wat had ik willen leren van het experiment? Wat was de vereiste nauwkeurigheid om dat te kunnen? Wat was het resultaat en hoe nauwkeurig was dat? Deze discussies verpestten bijna mijn eerste jaar, want ik vond ze vervelend en lastig. Maar langzamerhand ging ik het waarderen. Eigenlijk waren het heel normale en legitieme vragen! Zoals veel van mijn medestudenten kwam ik in de jaren zeventig terecht in de ICT-wereld. Ik werkte bij een leverancier van analyse-software. De ICT-branche was (en is) een opportunistisch wereldje waar vragen over nauwkeurigheid van cijfers niet op prijs werden/worden gesteld. En al helemaal niet bij management-informatie. We kwamen er ook nauwelijks aan toe, we waren al blij als we überhaupt getallen kregen. Maar wat die getallen vaak voorstelden? Dat maakten anderen wel uit. En daar zat en zit nog altijd juist de kneep. Toen ik op een zeker ogenblik directeur was van deze softwareleverancier en mijn eerste financiële jaaroverzicht kreeg van de boekhouding (wij hadden geen boekhouders maar finance-managers) wist ik uiteraard al lang welke cijfers ik ongeveer verwachten kon. Terwijl de finance-manager trots stond te wachten op mijn reactie (we hadden een fraaie winst gemaakt), kreeg ik de neiging om een rode pen te pakken en te gaan strepen. De winst stond op de cent nauwkeurig aangegeven en ik hoorde een stem binnen mij zeggen: Bakker, je suggereert een grotere nauwkeurigheid dan je waar kunt maken. Streep erdoor! En ik vroeg hardop (ik kreeg er snel weer spijt van): Mooie winst. Maar hoe groot is nu de kans dat de werkelijke winst de helft is van dit bedrag?. De finance-manager wist ondanks zijn fraaie opleidingen en afkortingen voor en achter zijn naam, niet wat ik bedoelde. Integendeel, hij werd boos. Als je me niet vertrouwt... Maar daar ging het mij als directeur niet om. Meten is weten dus, maar ook: Fout-meten is fout-weten. Waarom horen we deze laatste kanttekening nooit? Sterker nog: waarom worden mensen boos als je daar over begint? Het laatste woord brieven van lezers Veel bedrijven noemen hun informatie-systeem (of: Executive Information System, of: Management Information System, of: Balanced Score Card, of...) hun cockpit. Dat is onzin: van alle metertjes in een echte vliegtuigcockpit is bekend wat hun nauwkeurigheid moet zijn en wat het resultaat voorstelt. Van alle systemen die wij bouwden als software-leverancier heb ik nooit enig idee gehad hoe nauwkeurig die getallen waren die we mooi in traffic-lighting op het scherm toverden. Opmerkelijk, want de zakenmensen voor wie wij de systemen maakten, zouden het niet in hun hoofd halen om in vliegtuigen te stappen die niet voldoen aan alle cijfermatige eisen. Zo wil je niet de wereld in geslingerd worden! Sterker nog: als vliegtuigfabrikanten even slordig met de cijfers zouden omspringen als zij zelf deden, dan zouden deze zakenlui een advocaat richting fabrikanten sturen. In discussies hierover krijg ik veelal standaardreacties. Veel mensen maken de fout te denken dat getallen dus zo nauwkeurig mogelijk bepaald moeten worden. Ook dat is onzin: de gewenste nauwkeurigheid kun je van tevoren bepalen (en met elkaar afspreken). Het is bijvoorbeeld in een vliegtuig niet nodig om de hoogte tot op een-tiende millimeter te weten, al zal het waarschijnlijk technisch wel kunnen. Maar als de hoogte gegeven wordt met een nauwkeurigheid van een paar honderd meter, dan kun je er op wachten dat bij slecht zicht de vliegtuigen honderd meter beneden het maaiveld proberen te landen. En dat doen ze dan maar één keer. Andere mensen vinden dat in de boekhouding enige creativiteit mogelijk moet zijn. Maar kun je niet beter rommelen met cijfers waarvan je in ieder geval weet wat ze voorstellen? Creatief boekhouden met nauwkeurige cijfers lijkt mij slimmer dan creatief boekhouden met cijfers waarvan je eigenlijk geen idee hebt wat ze voorstellen. Weer anderen stellen dat je geen statistiek op boekhouding kunt loslaten: het een aantal malen herhalen van een experiment is niet mogelijk. Dat is uiteraard niet waar: dat zou wel mogelijk zijn, maar het is inderdaad niet erg praktisch (ik zie het voor me: ieder bedrijf heeft 3 min of meer volstrekt onafhankelijk van elkaar draaiende administraties...). Er zijn ook mensen die beweren dat de mééste getallen nauwkeurig bepaald worden, dus dat het resultaat dan minstens zo nauwkeurig moet zijn... Ook dat is onzin, de nauwkeurigheid van een resultaat wordt bepaald door de meest onnauwkeurige cijfers. Dat werd er tijdens onze studie in Delft wel ingehamerd! Waarom niet bij andere studies?

6 44 Dertig jaren geleden werden belangrijke data tenminste tweemaal, soms driemaal geponst: want er was bekend dat bij het intikken van getallen fouten gemaakt werden. Daar hoor je nooit meer over. Maken we geen tik- of typefouten meer tegenwoordig? Ik heb - heus waar - moeten meemaken dat zo n financemanager de getallen 100, 200 en 300 moest optellen en daarbij de rekenmachine pakte. De uitkomst was 1500, meldde hij - de betrokkene zag niet eens iets geks in dat eindresultaat. Tijdens mijn opleiding maakten we nog gebruik van rekenlinialen. Daarbij werd je getraind in bijhouden van de orde grootte van de getallen. De liniaal deed dat niet voor je, dat moest je zelf doen. Het is natuurlijk onzin om het rekenlineaal weer terug te willen halen, maar meer training in gevoel voor cijfers lijkt geen overbodige luxe. Toen ik onlangs een gastcollege gaf aan bedrijfskundestudenten van een grote universiteit over allerlei mogelijke fouten in data warehousing, had ik aan het einde een zaal vol verbaasde gezichten. Kennelijk is het vreemd om het over fouten te hebben. Hoeven studenten zich niet te realiseren dat een zeker gezond wantrouwen tegenover cijfers (uit computers) zeer gezond is? Niemand ging de discussie aan, men verliet beleefd maar zwijgend de zaal. Studenten hebben tegenwoordig geen tijd meer om zich ook nog met fouten bezig te houden, zeiden aanwezige docenten. Gelooft u dat? Bij een bedrijf werd eens Activity Based Management ingevoerd, want een manager vond dat de interne doorbelasting niet eerlijk werd uitgevoerd, waardoor hij zijn target niet kon halen. Het ABCmodel werd tenslotte zo ingewikkeld (na heel wat ruzies) dat ik me afvroeg in hoeverre we ooit konden controleren of het wel goed was wat hier allemaal aan cijfermateriaal uitrolde. Opvallend: de input voor het model kwam voor een groot gedeelte van urenschrijverij van afdelingen waarop nauwelijks controle mogelijk was... Ook heb ik meegemaakt dat een verkoper dagen afschreef op een klant terwijl de verkoper zijn huis stond te schilderen. En het gekste van alles: bijna iedereen accepteerde de bijna heilige uitkomsten van de computer (met vele cijfers achter de komma) als eerlijk, nauwkeurig en volstrekt juist. Wie zat zichzelf nu voor de gek te houden? Hoe vaak wordt een computer misbruikt als dure natte vinger die beslissingen neemt resp. besluiten moet rechtvaardigen die het management niet durft te nemen? Over fouten en onnauwkeurigheden werd in de betrokken onderneming niet gepraat, men was dat niet gewend... Het probleem lijkt me niet dát er fouten gemaakt worden. Het probleem is dat we geen inzicht hebben in de grootte ervan! Nelleke Noordervliets stellingen over meten en toch (niet) weten in Delft Integraal vormden voor mij de aanleiding tot dit betoog over de relatieve betrouwbaarheid van getallen. Ik houd hierbij een pleidooi om regelmatig zeer kritisch het hele proces van vergaren en verwerking van gegevens voor - bijvoorbeeld - management-informatie te blijven controleren; zelfs de meeste accountants hebben daar weinig gevoel voor. De lezer mag deze reactie ook beschouwen als pleidooi studenten veel bewuster te maken van fouten en onnauwkeurigheden, en niet alleen de studenten van het technisch onderwijs. In het hele hoger onderwijs, vooral in de bedrijfskundige hoek, zou méér aandacht moeten ontstaan voor de zuiverheid van het getal. En tenslotte pleit ik er op deze plaats voor om van bedrijven te eisen dat zij voortaan hun cijfers publiceren, voorzien van een betrouwbaarheids-interval! Het laatste zal niet gemakkelijk zijn, maar het is ook niet onmogelijk. Het voorgaande lijkt mij in ieder geval een mooi terrein voor onderzoek aan Nederlandse universiteiten. Immers, toen bijna twee eeuwen geleden mensen opperden dat slavernij afgeschaft diende te worden, zeiden ook velen dat dit economisch onmogelijk én volstrekt onverantwoordelijk was. ede ir. Jan G. M. Bakker

Lezen is cool. Pilot met vrij lezen op vmbo- KB in Duiven slaat aan. Door: Elise Haarman

Lezen is cool. Pilot met vrij lezen op vmbo- KB in Duiven slaat aan. Door: Elise Haarman Lezen is cool Pilot met vrij lezen op vmbo- KB in Duiven slaat aan Door: Elise Haarman Toen docent Nederlands Hans van Kol vorig jaar gevraagd werd om mee te doen aan een project om zijn vmbo- leerlingen

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers?

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Inhoud: 1. Aanleiding 2. Geen bonus bij Staatsteun 3. Lagere beloningen (in de top) bij staatsdeelnemingen 4. Ontnemen onterechte

Nadere informatie

VIA PUZZELS GOOGLE LEREN

VIA PUZZELS GOOGLE LEREN GOOZZLES VIA PUZZELS GOOGLE LEREN Goozzles: Puzzles teaching you Google este bezoeker van Lowlands, Welkom in de wiskundetent, en in het bijzonder bij de UvA-workshop over de PageRank van Google. Met behulp

Nadere informatie

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 accepteren en adapteren nieuwe diensten en technologieën steeds sneller. Zij zien vooral veel in het gebruik van een zelfscankassa, Click

Nadere informatie

Welke Wiskunde moet ik kiezen?

Welke Wiskunde moet ik kiezen? Welke Wiskunde moet ik kiezen? Welke Wiskundes zijn er? Welke Wiskunde past bij mij? Welke Wiskunde heb ik nodig? Welke Wiskunde kan ik op het Erasmiaans volgen? Welke Wiskundes zijn er? Wiskunde A Wiskunde

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

SSamenvatting. 1. Introductie

SSamenvatting. 1. Introductie S 1. Introductie PowerPoint is niet meer weg te denken bij presentaties. Het programma kende wereldwijd meer dan 200 miljoen gebruikers in 2012. Sommigen wenden het aan voor hun colleges, anderen voor

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Natuurkundeles 8 januari 2007, 6 e uur (13.30-14.20 uur), klas 2a2 (2 vwo) 1 e les. 2a2, 26 leerlingen, 15 meisjes en 11 jongens.

Natuurkundeles 8 januari 2007, 6 e uur (13.30-14.20 uur), klas 2a2 (2 vwo) 1 e les. 2a2, 26 leerlingen, 15 meisjes en 11 jongens. Natuurkundeles 8 januari 2007, 6 e uur (13.30-14.20 uur), klas 2a2 (2 vwo) 1 e les ent: Klas: Onderwerp: Materialen: Lokaal: Bord: Man 2a2, 26 leerlingen, 15 meisjes en 11 jongens. Significante cijfers.

Nadere informatie

REDENEN OM. Dankbaar TE ZIJN. Dirkje Evers

REDENEN OM. Dankbaar TE ZIJN. Dirkje Evers REDENEN OM Dankbaar TE ZIJN Dirkje Evers Er zijn vele kleine zegeningen die het leven de moeite waard maken. Leer de kleine dingen in het leven te waarderen. Het helpt je om een dankbaar hart te ontwikkelen

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2012

Examen VMBO-GL en TL 2012 Examen VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-15.30 uur Nederlands CSE GL en TL Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Spel: Wat heb ik geleerd dit jaar?

Spel: Wat heb ik geleerd dit jaar? Spel: Wat heb ik geleerd dit jaar? Inleiding Traditioneel staat de decembermaand in het teken van jaaroverzichten en top 100 of top 2000 lijstjes. Allemaal bedoeld om terug te kijken op het afgelopen jaar.

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

DIDACTISCH GROEPSPLAN

DIDACTISCH GROEPSPLAN SBO De Boei DIDACTISCH GROEPSPLAN GROEP: Kof LEERKRACHT(EN): Anke Heijs/Margriet Wouda VAKGEBIED: Rekenen PERIODE: Jan.-juni Samenstelling van de groep: Stimulerende factoren: Belemmerde factoren: Beginsituatie:

Nadere informatie

Bewegen is gezonder dan sporten

Bewegen is gezonder dan sporten fidelfstof fihora est! 40 hora est!, de tijd is verstreken, luidt de uitroep waarmee de pedel een promotie beëindigt. De openbare verdediging van het proefschrift en stellingen is daarmee achter de rug.

Nadere informatie

Interview Han van der Maas

Interview Han van der Maas Interview Han van der Maas Voor mij is programmeren een essentiële tool, zoals hamer en spijkers voor een timmerman 272 Interview Hoe ben je zelf geïnteresseerd geraakt in programmeren? Pas op de universiteit,

Nadere informatie

Koen Van Riet VTK Didactiek

Koen Van Riet VTK Didactiek Koen Van Riet VTK Didactiek 395 masterstudenten Deze enquete: enkel globaal overzicht Resultaten per richting / fase: excels Ook enquete bij de Bachelor Niet opgenomen (wel beschikbaar) Voor CIT hebben

Nadere informatie

Ik denk niet dat mijn oma s gevoel over de wereld van internet en smartphones ooit zal veranderen. Het gaat

Ik denk niet dat mijn oma s gevoel over de wereld van internet en smartphones ooit zal veranderen. Het gaat Doorsnee omagedrag Ja, luister eens, jongen, mijn huistelefoon doet het niet. De stem van mijn oma tettert door de hoorn. Mijn vader is in de war. Maar, mam, vraagt hij verbaasd, hoe kan je me nu dan bellen?

Nadere informatie

Nieuwsbrief Bètasteunpunt September 2011

Nieuwsbrief Bètasteunpunt September 2011 Nieuwsbrief Bètasteunpunt September 2011 Het Bètasteunpunt van de Hanzehogeschool is in 2009 opgezet om o.a. hulp te bieden aan leerlingen uit het voortgezet onderwijs die bezig zijn met hun profielwerkstuk.

Nadere informatie

Wijkaanpak. bekendheid, betrokkenheid en communicatie

Wijkaanpak. bekendheid, betrokkenheid en communicatie Afdeling Onderzoek & Statistiek Gemeente Deventer Karen Teunissen April 2006 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Bekendheid en betrokkenheid 4 Samenvatting 8 Hoofdstuk 2 Communicatie 9 Samenvatting 12

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

1. Een van mijn collega s, liet een mooi verhaal zien: De opgave was: Los op ln(x + 2) ln(x + 1) = 1.

1. Een van mijn collega s, liet een mooi verhaal zien: De opgave was: Los op ln(x + 2) ln(x + 1) = 1. Tentamen-wiskunde?. De basiswiskunde. Een van mijn collega s, liet een mooi verhaal zien: De opgave was: Los op ln(x + 2) ln(x + ) =. Oplossing : ln(x + 2) = + ln(x + ) x + 2 = ln + x + 3 = ln dus x =

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Communiceren met ouderen

Communiceren met ouderen Communiceren met ouderen 1. Introductie a) Het SEE-GREEN project Het SEE-GREEN project is een Europees initiatief om de gevolgen voor de oudere generatie burgers in onze gemeenschappen te bepalen wanneer

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

In Katern 2 hebben we de volgende rekenregel bewezen, als onderdeel van rekenregel 4:

In Katern 2 hebben we de volgende rekenregel bewezen, als onderdeel van rekenregel 4: Katern 4 Bewijsmethoden Inhoudsopgave 1 Bewijs uit het ongerijmde 1 2 Extremenprincipe 4 3 Ladenprincipe 8 1 Bewijs uit het ongerijmde In Katern 2 hebben we de volgende rekenregel bewezen, als onderdeel

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Coöperatief Vergaderen

Coöperatief Vergaderen Coöperatief Vergaderen Een complete aanpak voor actief vergaderen met betrokken deelnemers Dr. Spencer Kagan Met Betty de Jaeger en Dook Kopmels Inhoud Hoe dit boek tot stand kwam 4 Voorwoord 5 Hoofdstuk

Nadere informatie

Toelichting en lesplanning bij groepswerk gelijkvormigheid voor klas 9B (havogroep)

Toelichting en lesplanning bij groepswerk gelijkvormigheid voor klas 9B (havogroep) Toelichting en lesplanning bij groepswerk gelijkvormigheid voor klas 9B (havogroep) Deze week gaan we groepswerk over gelijkvormigheid. De groepsindeling is als volgt: Boudewijn Kjell Pepijn Synne Tom

Nadere informatie

fx-82es (PLUS) Werken met de CASIO fx-82es (PLUS) instellingen

fx-82es (PLUS) Werken met de CASIO fx-82es (PLUS) instellingen Werken met de CASIO fx-82es (PLUS) Deze 'gewone' rekenmachine heeft een natural display. Het intypen en aflezen van bijv breuken, machten, wortels en logaritmen gaat (eindelijk!) op een manier die logisch

Nadere informatie

De verdwenen pakjes. Maarten Stevens www.cts-producties.nl www.schooltoneel.net

De verdwenen pakjes. Maarten Stevens www.cts-producties.nl www.schooltoneel.net De verdwenen pakjes Maarten Stevens www.cts-producties.nl www.schooltoneel.net Rollen: De bekende kindervriend De trouwe helper van Sinterklaas Pakjespiet 1: Een Piet de taak heeft te zorgen voor de pakjes

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG INCIDENT Toelichting Deze brochure is een vertaling van de handleiding van Gottman (www.gottman.com) voor het verwerken van ruzies uit het verleden en betreurenswaardige

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Jaap Bierman G&I Klas 1 A Sunday 24 January 2016 Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Will you, push it to the limit? HKU Een week voordat het project van start ging kwam Tim Bosje naar

Nadere informatie

Heleen slaat het boek dicht. Vanavond komt er niets van lezen, haar gedachten dwalen steeds af.

Heleen slaat het boek dicht. Vanavond komt er niets van lezen, haar gedachten dwalen steeds af. 1 Heleen van Rijnsburg zet de wekker op halfacht. Als ze nu nog een halfuurtje leest in bed, dan krijgt ze zeven uur slaap. Dat is precies genoeg. Zes uur is te kort en acht uur is te lang. Op het nachtkastje

Nadere informatie

DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN

DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN E-blog DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN In zelfvertrouwen Veel professionals zijn introvert (zeker 1 op de 3 mensen). Introverte professionals zijn net als mooie ijsbergen.

Nadere informatie

Informatie over EthicsPoint

Informatie over EthicsPoint Informatie over EthicsPoint Melden algemeen Beveiliging en vertrouwelijkheid van meldingen Tips en beste praktijken Informatie over EthicsPoint Wat is EthicsPoint? EthicsPoint is een uitgebreid en vertrouwelijk

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Zakelijk declareren veroorzaakt veel onnodige problemen. Bonnetjes die kwijtraken, vermoedens van fraude,verwarring met privé-uitgaven, nodeloze

Zakelijk declareren veroorzaakt veel onnodige problemen. Bonnetjes die kwijtraken, vermoedens van fraude,verwarring met privé-uitgaven, nodeloze Zakelijk declareren veroorzaakt veel onnodige problemen. Bonnetjes die kwijtraken, vermoedens van fraude,verwarring met privé-uitgaven, nodeloze discussies en tijdverlies. Een groot landelijk onderzoek

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min.

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Bidden voor dummies Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Kennisspel, stellingenspellen en gebedshoudingen. Alleen in je

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

WIE IS. Kees-JanDiepstraten. Hij legt de branche het vuur na aan de schenen VISIONAIR

WIE IS. Kees-JanDiepstraten. Hij legt de branche het vuur na aan de schenen VISIONAIR VISIONAIR In zijn scriptie over strategische allianties stelde hij dat bezit zal verdwijnen en accountancy gebaseerd op kosten op een dood spoor zit. Hij zakte bijna omdat zijn docenten hem niet geloofden.

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in dutch)

Samenvatting. (Summary in dutch) Samenvatting (Summary in dutch) 74 Samenvatting Soms kom je van die stelletjes tegen die alleen nog maar oog hebben voor elkaar. Ze bestellen hetzelfde ijsje, maken elkaars zinnen af en spiegelen elkaar

Nadere informatie

1.3 Rekenen met pijlen

1.3 Rekenen met pijlen 14 Getallen 1.3 Rekenen met pijlen 1.3.1 Het optellen van pijlen Jeweetnuwatdegetallenlijnisendat0nochpositiefnochnegatiefis. Wezullen nu een soort rekenen met pijlen gaan invoeren. We spreken af dat bij

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

1.1 Wat zijn negatieve getallen? Een negatief getal is een getal dat kleiner is dan 0. Een negatief getal is kleiner dan 0.

1.1 Wat zijn negatieve getallen? Een negatief getal is een getal dat kleiner is dan 0. Een negatief getal is kleiner dan 0. Hoofdstuk 1. Negatieve getallen De winter van 1942 was ijskoud. Er waren veel sneeuwstormen en het pak sneeuw was op sommige plekken wel 2 meter hoog! Mensen wisten niet wat ze aan moesten trekken om warm

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes?

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? December 2007 / Januari 2008 Door: Marco Bouman, Impulse, Strategie & Marketing Februari 2008 2008 Marco Bouman, alle rechten voorbehouden Het is niet

Nadere informatie

Kerstmorgen 2015, als gelezen is uit Jesaja 60: 1 5a en Johannes 1: 1 14

Kerstmorgen 2015, als gelezen is uit Jesaja 60: 1 5a en Johannes 1: 1 14 Kerstmorgen 2015, als gelezen is uit Jesaja 60: 1 5a en Johannes 1: 1 14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin

Nadere informatie

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Universiteit Leiden Afdeling ICT&O, Cleveringa Instituut,

Nadere informatie

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland?

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? 16 mei 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 13 tot 15 mei 2013, deden 2.415 jongeren mee. Hiervan zijn er 649 homo, lesbisch of bi. De uitslag

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

A c e! Z e l f t e s t O m g a a n m e t w e e r s t a n d

A c e! Z e l f t e s t O m g a a n m e t w e e r s t a n d Training Coaching Consulting Interim Management Den Haag Amsterdam Den Bosch Rotterdam Zwolle Utrecht Arnhem Amersfoort Breda Eindhoven Maastricht Brussel Antwerpen A c e! Z e l f t e s t O m g a a n m

Nadere informatie

Een spannend spel loopt verkeerd af

Een spannend spel loopt verkeerd af De strafzaak Een spannend spel loopt verkeerd af Algemene informatie over de rechtszaak in het simulatiespel Ben, Najib en Roos, drie vmbo leerlingen van 15 jaar, hebben de laatste lesuren vrij van school

Nadere informatie

De Gok van Pascal Felix Sperans Uitgeverij Gelderland

De Gok van Pascal Felix Sperans Uitgeverij Gelderland De Gok van Pascal Felix Sperans Uitgeverij Gelderland De Gok van Pascal Felix Sperans Uitgeverij Gelderland Blaise Pascal Blaise Pascal was een allround geleerde met een uitzonderlijke intelligentie. In

Nadere informatie

Hé, man Goedemorgen. Ja, goedemorgen. Ik hoorde jullie praten, met al dat broeder en zuster gedoe. Hou op,

Hé, man Goedemorgen. Ja, goedemorgen. Ik hoorde jullie praten, met al dat broeder en zuster gedoe. Hou op, Het team Hé, broeder, Kan ik je even spreken? Ja, wacht even, oké, oké, ja, zeg het maar. Nou, ja, het zit eigenlijk zo: je hebt mij heel erg pijn gedaan. O? Ja. Ik heb één van je oude toespraken beluisterd.

Nadere informatie

Franka Rolvink Couzy GELDFABRIEK. Tekeningen Joost Hölscher

Franka Rolvink Couzy GELDFABRIEK. Tekeningen Joost Hölscher DE GELDFABRIEK Franka Rolvink Couzy DE GELDFABRIEK Tekeningen Joost Hölscher Eerste druk november 2015 Tekst: Franka Rolvink Couzy Illustraties: Joost Hölscher Vormgeving: Joost Hölscher Eindredactie:

Nadere informatie

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Wynand van de Ven en Erik Schut Wederreactie op Douven en Mannaerts In ons artikel in TPEdigitaal (Van de Ven en Schut 2010) hebben wij uiteengezet

Nadere informatie

1 Koningen 18:16-39 - Themadienst: Heb ik een afgod?

1 Koningen 18:16-39 - Themadienst: Heb ik een afgod? 1 Koningen 18:16-39 - Themadienst: Heb ik een afgod? Heb ik een afgod? 1.Afgoden? Niets voor mij! dia 1 zwart Heb ik een afgod? Volgens mij zijn we vandaag snel klaar. Natuurlijk heb je geen afgod. Of

Nadere informatie

Bescherm je foto s met een watermerk

Bescherm je foto s met een watermerk Bescherm je foto s met een watermerk Het is vervelend wanneer een ander met je foto's aan de haal gaat. Je steekt er niet alleen tijd en moeite in maar ook wettelijk heb je rechten over je eigen foto's.

Nadere informatie

1 Samuel 24 - Ik krijg je nog wel - Of zou jij het anders doen?

1 Samuel 24 - Ik krijg je nog wel - Of zou jij het anders doen? 1 Samuel 24 - Ik krijg je nog wel - Of zou jij het anders doen? Gezinsdienst Liturgie Zingen: - Gez 75,1.2.5 Nu gaan de bloemen nog dood - EL 445 Ik zag een kuikentje - Gez 171 Wees stil voor het aangezicht

Nadere informatie

TECSYS SMS - Supply Management System

TECSYS SMS - Supply Management System TECSYS SMS - Supply Management System Innovatie op de werkplek Curomed BV info@curomed.nl www.curomed.nl Uitdagingen in zorglogistiek op de werkplek Moderne ziekenhuizen hebben dagelijks te maken met verschillende

Nadere informatie

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST 2: vergaderen Als je lid bent van een studentenraad, vergader je vaak. Je hebt vergaderen met de studentenraad, maar ook vergaderingen met het College van Bestuur en de Ondernemingsraad (OR). Gemiddeld

Nadere informatie

Jesaja 40: Help, ik twijfel! Is het wel waar?

Jesaja 40: Help, ik twijfel! Is het wel waar? Jesaja 40:12-31 - Help, ik twijfel! Is het wel waar? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

Doorbraak in onderzoek naar ME

Doorbraak in onderzoek naar ME Doorbraak in onderzoek naar ME Gezaghebbende Amerikaanse overheidsinstanties hebben opnieuw bij MEpatiënten een virus aangetroffen. Al eerder berichtte EenVandaag over de ontdekking van het XMRV-virus

Nadere informatie

de waarnemingsvoorkeur

de waarnemingsvoorkeur 5 de waarnemingsvoorkeur Sensors - Intuitives Lees de volgende stellingen door en kijk welke van de twee het meest op jou van toepassing is: A of B. Geef voor een zo precies mogelijke score het antwoord

Nadere informatie

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld NEDERLANDERS OVER DE VIERDAAGSE Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen Nienke Lammertink en Koen Breedveld Mei 2016 1 Nederlanders over de

Nadere informatie

Waarom anderen Ik krijg altijd gelijk lezen

Waarom anderen Ik krijg altijd gelijk lezen Waarom anderen Ik krijg altijd gelijk lezen Nee heb je, gelijk kun je krijgen! Maarten Santman, advocaat Iets krijgen is altijd veel bevredigender dan iets al hebben. Ik krijg dus liever gelijk dan dat

Nadere informatie

Genesis 1:1-2:4 - Geloof en wetenschap

Genesis 1:1-2:4 - Geloof en wetenschap Genesis 1:1-2:4 - Geloof en wetenschap Geloven: is dat niet ouderwets? Heeft de wetenschap geloof niet gewoon ingehaald? De wetenschap heeft toch aangetoond dat de bijbel niet klopt? Of ligt het toch een

Nadere informatie

Datum : 27 mei 2014 Ref. : WIL/LR/U14-348 (1.4.01) Betreft : examen wiskunde KB digitaal: mogelijkheid tot ongeldigverklaring

Datum : 27 mei 2014 Ref. : WIL/LR/U14-348 (1.4.01) Betreft : examen wiskunde KB digitaal: mogelijkheid tot ongeldigverklaring Aan alle leerlingen van klas 4 vmbo KB (en hun ouders/verzorgers) Datum : 27 mei 2014 Ref. : WIL/LR/U14-348 (1.4.01) Betreft : examen wiskunde KB digitaal: mogelijkheid tot ongeldigverklaring Beste leerling,

Nadere informatie

Hoogbegaafdheid en onderpresteren

Hoogbegaafdheid en onderpresteren Hoogbegaafdheid en onderpresteren Onderwijs Praktijk Texel Hoogbegaafdheid en onderpresteren Veel kinderen weten niet dat leren leuk kan zijn en weten niet wat ze nodig hebben om zich minder ellendig te

Nadere informatie

Wiskunde en creativiteit

Wiskunde en creativiteit Wiskunde en creativiteit Tom Verhoeff Al op de kleuterschool kreeg ik mijn bedenkingen bij de manier waarop het onderwijs omgaat met creativiteit. Creativiteit kwam toen niet verder dan de (door juffen

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

WISKUNDE B -DAG 2002 1+ 1 = 2. maar en hoe nu verder? 29 november 2002

WISKUNDE B -DAG 2002 1+ 1 = 2. maar en hoe nu verder? 29 november 2002 - 0 - WISKUNDE B -DAG 2002 1+ 1 = 2 maar en hoe nu verder? 29 november 2002 De Wiskunde B-dag wordt gesponsord door Texas Instruments - 1 - Inleiding Snel machtverheffen Stel je voor dat je 7 25 moet uitrekenen.

Nadere informatie

Simon de schildpad. 2012 J van Weert 1

Simon de schildpad. 2012 J van Weert 1 Programmeren met Simon Simon de schildpad 2012 J van Weert 1 Inleiding: Wat is programmeren eigenlijk? Een computer doet niets zonder een programma. Die programma s worden geschreven door mensen: programmeurs.

Nadere informatie

management & organisatie

management & organisatie Voorlichting management & organisatie vernieuwde tweede fase HAVO/VWO Een nieuw vak in de bovenbouw Ter voorbereiding is een deel van de stof bij het vak economie in de derde klas HAVO /VWO opgenomen.

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Brochure brain trainingen. Speed Reading Haal meer uit uw geheugen

Brochure brain trainingen. Speed Reading Haal meer uit uw geheugen 1 Brochure brain trainingen Speed Reading Haal meer uit uw geheugen 2 Inhoudsopgave Over MTcompany...... 3 Training 1: Speed Reading... 3 Training 2: Haal meer uit uw geheugen... 4 Begeleiding na de training...

Nadere informatie

Hans van der Beek. over schrijven en alles

Hans van der Beek. over schrijven en alles Hans van der Beek over schrijven en alles Hijschrijftcolumns,boekenennogveelmeer, behoorttotde KunstenMedia redactievanhet Parool,isvadervantweejongensenisbezigte halveren.juist,afvallen.hansvanderbeekschrijft.

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Toelichting MasterCard SecureCode & Verified by Visa

Toelichting MasterCard SecureCode & Verified by Visa Toelichting MasterCard SecureCode & Verified by Visa Versie: 2.2 Jaar: 2012 Auteur: Buckaroo Online Payment Services Acceptatie via internet MasterCard SecureCode en Verified by Visa Helaas komt fraude

Nadere informatie

Het stappenplan om snel en goed iets nieuws in te studeren

Het stappenplan om snel en goed iets nieuws in te studeren Studieschema voor goed en zelfverzekerd spelen Page 1 of 5 Het stappenplan om snel en goed iets nieuws in te studeren Taak Een nieuw stuk leren zonder instrument Noten instuderen Opname beluisteren Notenbeeld

Nadere informatie

Wiskundige vaardigheden

Wiskundige vaardigheden Inleiding Bij het vak natuurkunde ga je veel rekenstappen zetten. Het is noodzakelijk dat je deze rekenstappen goed en snel kunt uitvoeren. In deze presentatie behandelen we de belangrijkste wiskundige

Nadere informatie

Zicht op communicatiestijlen

Zicht op communicatiestijlen Zicht op communicatiestijlen In dit hoofdstuk maak je kennis met vijf communicatiestijlen. Deze vijf stijlen zijn oorspronkelijk bekend geworden als vijf conflictstijlen, want zoals ik al eerder aangaf

Nadere informatie

SIPP persoonlijkheidsvragenlijst

SIPP persoonlijkheidsvragenlijst SIPP persoonlijkheidsvragenlijst Deze vragenlijst bestaat uit een aantal stellingen. Deze stellingen hebben betrekking op de laatste 3 maanden. Door per stelling aan te geven in hoeverre u het hier bent,

Nadere informatie

Logisch denken over kansen

Logisch denken over kansen Logisch denken over kansen In zee met wiskunde D TU Eindhoven, 29 januari 2007 Mirte Dekkers en Klaas Landsman mdekkers@math.ru.nl landsman@math.ru.nl Radboud Universiteit Nijmegen Genootschap voor Meetkunde

Nadere informatie