Linux 4. Sander van Vugt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Linux 4. Sander van Vugt"

Transcriptie

1 Linux 4

2

3 Linux 4 Sander van Vugt

4 Meer informatie over deze en andere uitgaven kunt u verkrijgen bij: Sdu Klantenservice Postbus EA Den Haag tel.: fax: Sdu Uitgevers bv, Den Haag Academic Service is een imprint van Sdu Uitgevers bv 1e druk, juni 2007 Vormgeving en omslag: Studio Bassa, Culemborg Zetwerk: PROgrafici, Goes ISBN NUR 124 Alle rechten voorbehouden. Alle auteursrechten en databankrechten ten aanzien van deze uitgave worden uitdrukkelijk voorbehouden. Deze rechten berusten bij Sdu Uitgevers bv. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet 1912 gestelde uitzonderingen, mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich te wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatieen Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van een gedeelte van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uitgever. Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, kan voor de afwezigheid van eventuele (druk)fouten en onvolledigheden niet worden ingestaan en aanvaarden de auteur(s), redacteur(en) en uitgever deswege geen aansprakelijkheid voor de gevolgen van eventueel voorkomende fouten en onvolledigheden. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the publisher s prior consent. While every effort has been made to ensure the reliability of the information presented in this publication, Sdu Uitgevers neither guarantees the accuracy of the data contained herein nor accepts responsibility for errors or omissions or their consequences.

5 Voorwoord Dit boek is geschreven voor projectmatig onderwijs in Linux in het MBO. Het uitgangspunt van dit boek is dat de lezer in staat is noodzakelijke basiskennis zelf te verwerven, eventueel via het Leerboek Linux deel 1 tot en met 3. In dit boek wordt praktijkgericht beschreven wat nodig is voor leerlingen om projecten op basis van Linux te realiseren. Om die reden concentreren we ons in dit boek niet op het besturingssysteem Linux, maar specifiek op het gebruik van Linux als server. In het eerste hoofdstuk lees je hoe je Linux installeert als server. We bespreken daarbij de installatieprocedures van Fedora en SUSE Linux, maar met de nadruk op wat een installatie een goede installatie maakt als Linux-server. Dit betekent bijvoorbeeld dat we nauwkeurig kijken naar de te installeren packages die in bepaalde omstandigheden wel of niet nodig zijn, en naar de wijze waarop de schijf van de server gepartitioneerd wordt om een goede server te maken. In het tweede hoofdstuk maak je kennis met de beheerinterface van Linux. Dit betekent dat enige aandacht wordt besteed aan oplossingen die door de distributies ter beschikking gesteld worden denk aan SUSE s YaST en Fedora/Red Hat s system-config utilities maar vooral aan het werken op de prompt. Om een Linuxsysteem te kunnen beheren is nu eenmaal een grondige kennis van de opdrachtregel nodig. Na deze inleiding gaan we in de volgende hoofdstukken naar taken die meer direct te maken hebben met het beheer van een server. Denk daarbij aan het beheer van de gebruikersomgeving, werken met permissies en het beheer van processen. Nadat deze onderwerpen besproken zijn, leer je in de volgende vier hoofdstukken om de belangrijkste typen Linux-server in te richten. In het bedrijfsleven blijkt dat Linux met name ingezet wordt als webserver, mailserver en fileserver. Je leert daarom voor elk van deze servertypen hoe je deze inricht, uiteraard pas nadat nauwkeurig is gekeken naar de wijze waarop de netwerkkaart ingesteld wordt. In de laatste twee hoofdstukken tot slot maak je kennis met beheertaken die je ook vaak tegen zult komen in een serveromgeving: het beheer op afstand en het werken met de Netfilter-firewall.

6 VI Linux 4 Bij het schrijven van dit boek is ervoor gekozen te focussen op twee Linux-distributies: SUSE en Fedora/Red Hat. Waar gesproken wordt over Fedora wordt, tenzij nadrukkelijk anders vermeld, ook Red Hat bedoeld. Deze keuze is gemaakt omdat deze twee Linux-distributies momenteel meer dan 80% van de markt van professionele Linux-servers in handen hebben. Nadrukkelijk hebben we er niet voor gekozen om ook Ubuntu mee te nemen. Deze distributie namelijk doet het weliswaar goed als desktopdistributie, maar is als server nog een marginaal verschijnsel. De auteur van dit boek heeft ook een website. Via de website zal, als dat nodig is, aanvullende informatie worden verschaft. Je wordt ook van harte aangemoedigd om contact op te nemen met de auteur als er zaken zijn in dit boek die je niet bevallen of waarvan je denkt dat ze anders moeten. Je vindt de website van de auteur op Daarnaast is de auteur per te bereiken op Sander van Vugt Mei 2007

7 VII Inhoud Voorwoord V 1 Installatie Inleiding Installatie van SUSE Linux Installatie van Fedora Core Installeren van VMware Tools Samenvatting 37 2 Basisvaardigheden Inleiding Opstarten: LILO en Grub Inloggen Werken met Linux-opdrachten Redirection en piping Help opvragen Basistaken uitvoeren De inrichting van een Linux-bestandssysteem Bekijken van inhoud van bestanden en output van opdrachten Zoeken naar bestanden en tekst Kopiëren, verplaatsen, verwijderen en maken van directory s Nog meer basisopdrachten Maken van tekstbestanden Afsluiten Samenvatting 91 3 Gebruikers, groepen en permissies Inleiding Beheer van de gebruikersomgeving Beheer van de groepsomgeving Beheer van permissies Werken met sudo Samenvatting 120

8 viii Linux 4 4 Beheer van processen Inleiding Soorten processen Procesbeheer Schedulen van processen Prioriteit van processen Logging van procesactiviteit Processen en het pseudo-bestandssysteem /proc Samenvatting Configuratie van de netwerkkaart Inleiding Basiskennis TCP/IP Configuratie van een vaste netwerkkaart Configuratie van een PPP-interface De netwerkverbinding testen Samenvatting Apache Inleiding De werking van een webserver Configuratie van de Apache-server Configuratie van virtuele hosts Beperken van toegang tot de webserver Apache beveiligen met OpenSSL Werken met Apache-modules Samenvatting Linux als mailserver Inleiding Architectuur van een mailoplossing De Linux-opdracht mail Postfix-componenten Configuratie van inkomende mail met procmail Herdistributie van mail met qpopper Cyrus IMAPd Samenvatting Bestanden delen met Linux Inleiding Linux als NFS-server 281

9 Inhoud ix 8.3 Linux als Samba-server Samenvatting Beheer op afstand Inleiding Veilig contact maken met andere computers Authenticatiemethoden Snel aan het werk Configuratie van key-based authenticatie Samenvatting De Netfilter-firewall Inleiding Tables en chains Werken met tables en chains Iptables in de praktijk Iptables als Network Address Translator Samenvatting Shellscripting Inleiding Shellscripts Variabelen bewerken Rekenen in scripts Werken met flow control Werken met de stream editor Werken met functies Opties Afvangen van ongeoorloofde toetsencombinaties Geavanceerde scripts Samenvatting 427

10

11 1 Installatie Voordat je met Linux aan het werk kunt, zul je Linux moeten installeren. In dit hoofdstuk kun je lezen wat hier bij komt kijken. We bespreken zowel de installatie van OpenSUSE als van Fedora. De nadruk ligt daarbij op de installatie van een server. Naast de algemene stappen die nodig zijn, lees je daarom over aspecten die specifiek zijn bij het installeren van een server. 1.1 Inleiding Om de procedure die hier beschreven wordt zelf uit te kunnen voeren, heb je OpenSUSE of Fedora nodig. Je kunt OpenSUSE downloaden van Maak je geen zorgen wanneer tegen de tijd dat je dit leest er een nieuwere versie beschikbaar is. SUSE staat erom bekend dat de versienummers elkaar snel opvolgen. De stappen die hier beschreven worden, zullen echter in volgende versies in grote lijnen weinig veranderd zijn. Als dit je eerste kennismaking met Linux is, doe je er dus goed aan dit hoofdstuk toch door te lezen. Ook Fedora kun je gratis downloaden: op fedora.redhat.com of een van de mirror sites. Zowel OpenSUSE als Fedora zijn gratis versies waarop een commercieel product gebaseerd is. Het verschil zit vooral in de ondersteuning die voor de commerciële producten aangeschaft kan worden. Het commerciële product dat bij Fedora hoort, heet Red Hat Enterprise Server. Bij OpenSUSE hoort SUSE Linux Enterprise Server. Als je een server wilt installeren voor gebruik binnen een bedrijf, doe je er goed aan een van deze versies te kopen. De technieken die in dit boek besproken worden, kunnen alle op de servers ook toegepast worden, vaak zelfs een stuk eenvoudiger.

12 Linux 4 Omdat verschillende Linux-distributies zowel een gratis versie als een commerciële serverversie hebben, moet je weten wat precies de verschillen zijn. Beide versies zijn immers gebaseerd op open source-software en daarom kun je met beide versies hetzelfde doel bereiken. Toch zijn er redenen om Red Hat Enterprise Linux aan te schaffen in plaats van Fedora, of om te werken met SUSE Linux Enterprise Server in plaats van OpenSUSE. De belangrijkste voordelen van het gebruik van een serverversie worden hier genoemd: Een serverversie biedt ondersteuning. Dankzij deze ondersteuning weet je als bedrijf altijd zeker dat je er niet alleen voor staat als zich problemen voordoen. Serverversies worden aangeboden met ondersteuning voor langere tijd. De meeste serverversies bieden op zijn minst vijf jaar ondersteuning. Een serverversie zal ervoor zorgen dat hardware gecertificeerd is. Zo weet je bijvoorbeeld op voorhand zeker dat bepaalde servertypen van IBM, Dell, HP en andere het gewoon doen met jouw Linux-versie. Dit is met een open source-versie altijd nog maar afwachten. Serverversies zijn meer stabiel. Het nieuwste van het nieuwste wordt geboden in de open source-versies. Omdat deze techniek zo nieuw is, kan het voorkomen dat bepaalde functionaliteit nog niet werkt of onstabiel is. De serverversies komen pas als dit soort onregelmatigheden uit de open source-versies verdwenen is en zijn om die reden veel stabieler. Bepaalde softwareleveranciers certificeren hun software voor gebruik op de commerciële servers. Zo weet je bijvoorbeeld zeker dat je zowel op Red Hat als op SUSE gebruik kunt maken van de Oracle-databaseproducten of van SAP. Bovengenoemde argumenten zijn de reden waarom je bij middelgrote tot grote bedrijven geen Debian-servers zult vinden, maar SUSE- of Red Hat-servers. De aanschaf van een serverversie van Linux biedt garanties. Garanties die voor de bedrijven zeer belangrijk zijn omdat op die wijze de continuïteit van de bedrijfsprocessen gegarandeerd kan worden.

13 1 Installatie 1.2 Installatie van SUSE Linux Om SUSE Linux te kunnen installeren moet de computer aan bepaalde minimumeisen voldoen. Deze liggen bij Linux over het algemeen erg laag. Het is echter niet realistisch om van het minimum uit te gaan. Je zult immers wel willen dat de gebruikersprocessen met enige snelheid afgehandeld kunnen worden. Wat je hier leest, zijn daarom niet de absolute minimale systeemeisen, maar de eisen die gesteld worden aan een systeem om er prettig mee te kunnen werken als server. Uiteraard geldt hierbij dat het nooit een probleem is wanneer het systeem krachtiger is dan wat hier wordt geadviseerd. Pentium III Processor, 450 MHz of sneller. 256 MB werkgeheugen. 4 GB beschikbare schijfruimte voor installatie van het besturingssysteem. Grafische hardware die een resolutie van 1024x768 aankan. Muis. Cd- of dvd-station. Netwerkkaart. Naast deze algemene systeemeisen zul je in de server wellicht ook bepaalde hardware willen gebruiken die specifiek voor servers ontworpen is. Denk bijvoorbeeld aan een RAID-controller die ervoor zorgt dat meerdere vaste schijven gebundeld worden, of een dubbel uitgevoerde netwerkkaart. Deze onderdelen worden ook goed door de verschillende Linux-versies ondersteund en daarom besteden we er niet specifiek aandacht aan. Nu je weet wat er in een server aan hardware aanwezig moet zijn, kun je beginnen met de installatie. 1. Zorg ervoor dat op de vaste schijf ruimte beschikbaar is die nog niet aan Windows is toegewezen. Als je een serieuze server wilt inrichten, zorg je er natuurlijk voor dat de totale vaste schijf beschikbaar is voor de installatie van SUSE Linux. In deze beschrijving wordt van de laatste optie uitgegaan. Wil je wel de Windowsinstallatie behouden? Geen probleem. SUSE zorgt ervoor dat bestaande Windows-partities verkleind worden en dat je vanuit het opstartmenu nog steeds automatisch Windows kunt starten. In dit

14 Linux 4 hoofdstuk besteden we echter geen aandacht aan het inrichten van een dualboot-machine. 2. Stel in het BIOS van de computer in dat de pc tijdens het opstarten eerst probeert te booten vanaf een cd of dvd. Op de meeste moderne pc s is het niet nodig hiervoor het BIOS zelf aan te passen, maar volstaat het tijdens het booten een opstartmenu te activeren. Start dan de installatieprocedure vanaf de installatie-cd. Figuur 1.1 Zorg ervoor dat de pc vanaf het optische medium opstart om met de installatie te beginnen 3. Nadat de pc is opgestart vanaf het optische medium, verschijnt een menu waarin je aangeeft wat er moet gebeuren. In dit menu moet je de tweede optie selecteren om te kunnen beginnen met installatie. Figuur 1.2 Let erop dat je in het bootmenu moet aangeven dat je wilt installeren, de standaardoptie probeert namelijk te booten vanaf de vaste schijf

15 1 Installatie 4. Er wordt nu een initieel Linux-systeem geladen van waaruit de installatie wordt uitgevoerd. Wacht totdat dit systeem volledig geladen is. Er verschijnt vervolgens een venster waarin je kunt aangeven in welke taal je wilt installeren. Wij gaan hier uit van Nederlands. Selecteer hiervoor in de lijst de optie Nederlands en klik vervolgens op Accepteren. Houd er overigens rekening mee dat de vertaling niet helemaal perfect is. Sommige onderdelen zijn eenvoudigweg niet vertaald en worden daarom in het Engels weergegeven. Taal In verband met de mogelijkheid voor support is het in veel gevallen verstandig te kiezen voor een Engelstalige installatie. Supportorganisaties zijn vaak erg internationaal georiënteerd en iemand die probeert je ondersteuning te bieden vanuit Provo in de Verenigde Staten, zal waarschijnlijk moeite hebben met een Nederlandstalige installatie. Figuur 1.3 De eerste stap in de installatie van Linux is aangeven in welke taal je wilt installeren 5. Nu moet je aangeven hoe je wilt installeren. Selecteer hiervoor in het kader Installatiemodus de optie Nieuwe installatie (de enige optie die op een nieuw systeem beschikbaar is) en ga dan verder met de installatie.

16 Linux 4 Figuur 1.4 Op een pc waarop geen Linux geïnstalleerd is, is Nieuwe installatie de enige beschikbare optie 6. In het volgende venster selecteer je de regio waarin je woont. Als je voor de Nederlandse taal gekozen hebt, zal Nederland hier automatisch al geselecteerd zijn. Let vooral ook even op de tijdinstelling. De hardwareklok moet ingesteld staan op Lokale tijd; standaard staat hier UTC. Dit is een soort Greenwich Main Time voor servers. Pc s staan hier standaard niet op ingesteld, dus deze optie heb je niet nodig. Pas ook de lokale tijd aan voordat je verder gaat en klik op Verder. Figuur 1.5 Let erop dat je aangeeft gebruik te willen maken van lokale tijd 7. Linux staat voor keuze. Vaak zijn er verschillende oplossingen voor eenzelfde taak en dat geldt ook voor de weergave van de gra-

17 1 Installatie fische desktop. Standaard installeert SUSE de GNOME-desktop, maar als je dat liever hebt, kun je gebruikmaken van KDE. Ons maakt het niet uit, de configuratie van een server vindt namelijk voor een groot deel plaats vanuit de configuratiebestanden en daar is helemaal geen grafische omgeving voor nodig. In dit boek kiezen wij ervoor SUSE met KDE te installeren. GNOME wordt op Fedora gebruikt, maar zoals gezegd: eigenlijk maakt het niet uit want waarschijnlijk is de volgende stap toch dat je deze grafische omgeving uitzet. Figuur 1.6 In dit venster geef je aan met welke grafische interface je wilt gaan werken 8. Nu kom je in het venster Installatie-instellingen. Hier regel je hoe je precies wilt gaan installeren. In dit venster zijn twee dingen van wezenlijk belang: de partitie-indeling en de software die je gaat installeren. OpenSUSE staat ingesteld als desktopinstallatie, dus hier moet het een en ander aangepast worden. Figuur 1.7 De standaardinstellingen van OpenSUSE zijn niet ideaal voor een serverinstallatie

18 Linux 4 Niet voor Windows! De stappen over de partitie-indeling voer je alleen uit als je de volledige computer ter beschikking hebt om Linux te installeren. Zoals gezegd, in dit boek bespreken we niet hoe je een dualboot-systeem met Windows installeert. 9. Klik op de link Partitionering. Kies de optie Maatwerkpartitionering aanmaken en klik op Verder. Nu wordt gevraagd op welke schijf je wilt werken. Kies hier de optie Aangepaste partitionering (voor experts). Dit is namelijk de enige optie die je volledige controle geeft over wat er moet gebeuren. Figuur 1.8 Kies de optie Aangepaste partitionering voor een volledige controle over de schijfinrichting Eenvoudig houden De handmatige partitie-indeling die hier besproken wordt is vrij ingewikkeld, maar is wel speciaal doordacht voor gebruik op een server. Wil je het liever eenvoudig houden? Laat dan de optie Partitionering met rust en maak gebruik van de standaardinstellingen. Ook met de standaardinstellingen kun je prima een server inrichten.

19 1 Installatie 10. Er zijn twee manieren om een schijf in te richten. Met behulp van ouderwetse partities of door gebruik te maken van logische volumes. Dit laatste biedt twee belangrijke voordelen: je kunt naderhand vrij eenvoudig de grootte van een logisch volume aanpassen en daarbij is het eenvoudiger om een back-up te maken van een volume waarop alle bestanden in gebruik zijn. Hiervoor gebruik je dan de optie snapshot. Hier lees je hoe je de server inricht voor gebruik van logische volumes. We zullen meerdere volumes maken. Onder Linux koppel je dan een bepaalde specifieke directory aan een van deze volumes; dit proces wordt mounten genoemd. Het voordeel hiervan is dat je verschillende soorten bestanden die in principe niets met elkaar te maken hebben van elkaar gescheiden kunt houden. We maken in deze procedure de volgende volumes aan: /boot /srv /var /usr Dit is de enige directory die niet op een logisch volume mag. Deze is nodig om van op te starten. We kunnen het klein houden; 100 MB is in de meeste gevallen ruim voldoende en je moet er dus een partitie voor maken. Onder deze directory plaatsen veel servers hun bestanden. Webservers en FTP-servers hebben er bijvoorbeeld hun documentroot. Vooral omdat je aan gebruikers op internet toegang geeft tot deze bestanden, is het handig ze op een apart volume te houden. De grootte is lastig aan te geven en wordt bepaald door wat je ermee gaat doen. Wordt de computer een pure server? Dan mag dit volume heel groot worden: op een schijf van 200 GB kun je er bijvoorbeeld best 150 GB voor gebruiken. In de directory /var verschijnen bestanden die automatisch en ongecontroleerd gemaakt worden door het besturingssysteem. Reden genoeg om er een apart volume van te maken! Als je niets bijzonders doet met /var, is 1 GB een heel redelijke grootte. Als je gecentraliseerde diensten als NIS, DNS of LDAP gaat aanbieden, is het beter er ongeveer 5 GB van te maken en als je de server als drukke mailserver wilt inrichten, is het aan te raden het volume groot te maken; bijvoorbeeld 50 GB. In /usr staan alle programmabestanden op de server. Dit is een bestandssysteem waarop het niet nodig is ook te kunnen schrijven. Juist om die reden is het handig /usr als apart volume aan te maken en read-only te mounten. Wij zullen dat dan ook doen.

20 10 Linux 4 Schrijfbaar maken Je kunt een volume dat read-only is gemount heel eenvoudig beschrijfbaar maken. Gebruik hiervoor de opdracht mount -o remount,rw /volumenaam. /home Als je een fileserver maakt waarop je bestanden wilt delen voor eindgebruikers, heeft elke eindgebruiker een homedirectory. Deze homedirectory plaats je in de directory /home. /home/alex is bijvoorbeeld de homedirectory van gebruiker alex. Hoe groot deze directory moet zijn, is lastig te zeggen. Neem het aantal gebruikers dat je hebt en vermenigvuldig dit met de hoeveelheid schijfruimte die je per gebruiker wilt spenderen. Het resultaat is de totale grootte die je aan /home toekent. / Tot slot is er het volume waarop de rootdirectory (/) staat; het zogenoemde rootvolume. Hierop staan alle andere directory s en bestanden. Over het algemeen is een grootte van 4 GB meer dan genoeg voor dit volume. 11. Als je bepaald hebt hoe groot elk volume moet worden, is het tijd om aan het werk te gaan. Het uitgangspunt is een venster dat eruit kan zien zoals in figuur 1.9. Figuur 1.9 Als je begint met de partitie-indeling, zie je altijd de huidige schijfindeling

21 1 Installatie Je gaat een server inrichten en alle partities en volumes die nu op de schijf staan, mogen verwijderd worden. Selecteer hiervoor de vaste schijf. In figuur 1.9 staat deze boven in de lijst en heet /dev/ sda. Als je één schijf in je computer hebt, zal deze schijf altijd /dev/ sda of /dev/hda heten. Selecteer dit apparaat in de lijst die je ziet in figuur 1.9 en klik op Verwijderen. Het installatieprogramma vraagt of je het echt zeker weet en als je hier bevestigend op antwoordt, zijn alle bestaande partities en volumes verdwenen. Spijt? Ben je toch niet helemaal zeker dat inderdaad alles weg moet? Klik dan nu op Annuleren, er is namelijk op dit moment nog helemaal niets definitief weggegooid. 13. Nu zie je alleen nog de vaste schijf. Klik op Aanmaken om een bootpartitie aan te maken. Als het installatieprogramma vraagt wat voor type partitie je wilt, kies je voor een Primaire partitie. Kies onder de optie Formatteren het bestandssysteem ext2. Vul dan onder de eindcilinder de waarde 100M in. Kies tot slot onder Mountpunt de directory /boot en klik op OK. Je hebt nu een bootpartitie gemaakt. 14. We hebben een tweede partitie nodig die in zijn geheel voor logische volumes gebruikt kan worden. Klik nogmaals op Aanmaken. Kies de optie Niet formatteren en selecteer het bestandssysteem ID 0x8E Linux LVM. Klik op OK om de partitie voor gebruik door LVM aan te maken. 15. Klik op de knop LVM onder in beeld om te beginnen met het maken van logische volumes. 16. Nu zie je een venster waarin gevraagd wordt of je een volumegroep wilt maken. Klik in dit venster op OK om de standaardsuggesties gewoon te accepteren. Figuur 1.10 Klik hier op OK om de volumegroep aan te maken

22 12 Linux Je ziet het venster waarin je de LVM-partitie toevoegt aan de logische volumegroep die je zojuist hebt gemaakt (zie figuur 1.11). Klik in dit venster op Volume toevoegen. Hiermee zorg je ervoor dat de vaste schijf in zijn geheel wordt toegevoegd aan de volumegroep met de standaardnaam system. Klik op Verder Figuur 1.11 Klik op Volume toevoegen om de vaste schijf toe te voegen aan de volumegroep die je zojuist hebt gemaakt 18. In het venster Logische volumes zie je een schematische weergave van de inhoud van de volumegroep. Klik hier op de knop Toevoegen om het eerste logische volume te maken. Nu zie je het venster Logisch volume aanmaken dat je ook in figuur 1.12 ziet. In dit venster regel je de grootte van het volume, maar ook hoe het volume geformatteerd wordt. Tot slot specificeer je het mountpunt, dit is de naam van de directory waaraan je dit volume gaat koppelen. Voordat we bespreken hoe je een drietal volumes maakt, eerst een paar woorden over bestandssystemen. Bestandssysteem Een bestandssysteem bepaalt hoe het volume geformatteerd wordt. Sommige bestandssystemen zijn beter, andere zijn minder geschikt. We geven een kort overzicht van de bestandssystemen waaruit je kunt kiezen:

23 1 Installatie 13 Reiser Ext4 Ext3 Ext2 XFS Vfat Swap Dit was vroeger het standaardbestandssysteem onder SUSE. Dit bestandssysteem is nog steeds de beste keuze voor een server die veel kleine bestanden snel moet kunnen verwerken, zoals het geval is voor een mailserver. In alle andere gevallen is het beter een ander bestandssysteem te gebruiken. Reiser heeft namelijk een probleem met het aantal ontwikkelaars dat er nog aan werkt. Het bestandssysteem ext4 is de opvolger van ext2 en ext3. Alle tekortkomingen van zijn voorgangers moeten in dit bestandssysteem opgelost worden. Op het moment dat dit boek geschreven werd, was ext4 echter nog niet klaar. Ext3 is de opvolger van ext2 en al jarenlang het standaardbestandssysteem op de meeste Linux-distributies. Als je wilt werken met directory s waarin heel veel bestanden of hele grote bestanden voorkomen, is ext3 langzaam, maar in alle andere gevallen kies je met een gerust hart voor ext3. Ext2 is de voorganger van ext3. Het heeft zin dit bestandssysteem te kiezen op kleine volumes, tot een maximale grootte van 100 MB. XFS is een zwaargewicht onder de bestandssystemen. Voor doorsnee werk is dit zeker niet de snelste, maar als je wilt gaan werken met hele grote bestanden of mappen waarin heel veel bestanden voorkomen, is dit de beste keuze. Ook is XFS uitermate goed in het werken met streaming media; dit is handig om te weten als je een mediaserver wilt gaan inrichten. Er is maar één reden om vfat te gebruiken: als je op één machine zowel Windows als Linux wilt kunnen starten. Bestanden op een vfat-bestandssysteem kunnen namelijk zonder kunstgrepen door beide besturingssystemen gelezen worden. Je kiest Swap niet om bestanden op te slaan. Swap is het bestandssysteem dat gebruikt wordt om een swapvolume aan te maken. Linux swapt standaard namelijk niet naar een bestand, maar naar een partitie of logisch volume. 19. Gewapend met deze kennis over bestandssystemen kun je een aantal logische volumes maken en formatteren. In de komende stappen maken we de volgende bestandssystemen aan:

24 14 Linux 4 Een swapvolume van 1 GB. Handig om te weten: het heeft in geen enkel geval zin het swapvolume groter te maken dan 1 GB. Een /srv volume van 4 GB. Een /usr volume van 4 GB. De rest wordt toegewezen aan het rootvolume (/). 20. Kies in het kader Formatteren de optie Swap. Vul vervolgens een logische volumenaam in. Swap is in dit geval geen slechte keuze. Bij Grootte typ je 1 GB. Het resultaat ziet er zo uit als in figuur Klik op OK om het swapvolume te maken. Figuur 1.12 Standaardinstellingen voor het maken van een swapvolume 21. Je ziet nu in het venster Logische volumes van de volumemanager dat het swapvolume gemaakt is. De naam van het apparaat (device) dat voor dit doel gemaakt is, is /dev/system/swap. Zie je dit inderdaad? Klik dan op Toevoegen om een volume te maken voor de directory /srv. Zorg ervoor dat onder Formatteren het bestandssysteem ext3 gemaakt is. Geef het volume de naam srv en gebruik een grootte van 4 GB. Specificeer tot slot dat het volume onder /srv gemount moet worden en klik op OK om het volume aan te maken. 22. Maak nu het volume /usr. Ook dit volume krijgt een bestandssysteem ext3. Geef het de naam usr en een grootte van 4GB. Vul als mountpunt de directory /usr in. Klik op Fstab opties en selecteer hier de optie Mount read-only. Dit zorgt ervoor dat het voor een

25 1 Installatie 15 indringer niet mogelijk is bestanden op dit volume te wijzigen. In figuur 1.13 zie je hoe het venster eruitziet waarin je dit opgeeft. Figuur 1.13 Je past een stukje extra beveiliging toe door het /usr volume read-only te mounten 23. Maak tot slot het rootvolume. Dit volume heeft het mountpunt / en gebruikt ook een bestandssysteem ext3. Klik op de knop maximum om alle overgebleven schijfruimte aan dit volume toe te kennen en klik op OK. 24. De schijf is nu ingedeeld. Klik op Verder. Je ziet nu, zoals in figuur 1.14, de zojuist gemaakte partitie- en volume-indeling. Ziet het er min of meer hetzelfde uit, klik dan op Voltooien om door te gaan met de volgende stap. Figuur 1.14 Als je klaar bent met het maken van logische volumes, heb je waarschijnlijk een vrij complexe partitieindeling opgebouwd

26 16 Linux 4 Heb je ervoor gekozen niet moeilijk te doen en te werken met de standaardvolume-indeling? Dan kun je vanaf dit punt weer verder lezen. 25. Klik op Software. Je ziet nu de lijst met programmatuur die automatisch geïnstalleerd wordt. Zorg ervoor dat in deze lijst in elk geval de volgende opties geselecteerd zijn: Grafisch basissysteem KDE Desktop Environment GNOME-systeem Documentatie en ondersteuning Eenvoudige webserver met Apache LDAP-server en hulpprogramma's Netwerk en server Kernel-ontwikkeling Ervaren gebruiker Vergeten? Vergeten een bepaalde optie te installeren? Geen probleem, het is vrij eenvoudig later alsnog software toe te voegen. Figuur 1.15 Met deze softwareselectie installeer je een heel aardig basissysteem 26. Klik op Accepteren om te beginnen met de installatie. Mogelijkerwijs krijg je nog enkele licentiemeldingen van specifieke programma s te zien. Klik ook dan op Accepteren, net zolang totdat je ziet dat de bestandssystemen geformatteerd worden en de softwarepackages naar de computer worden gekopieerd.

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Wegwijs in Windows 7 Wegwijs in internet Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Windows Live Mail downloaden

Nadere informatie

RESULTAATGERELATEERDE

RESULTAATGERELATEERDE erde OVER NO CURE NO PAY RESULTAATGERELATEERDE BELONING Resultaatgerelateerde beloning Over no cure no pay OVER NO CURE NO PAY RESULT AATGERELATEERDE BELONING RESULTAATGERELATEERDE BELONING 02 Resultaatgerelateerde

Nadere informatie

Schijven en stations formatteren

Schijven en stations formatteren Schijven en stations formatteren Vaste schijven, de primaire opslagapparaten op uw computer, moeten worden geformatteerd voordat u deze kunt gebruiken. Als u een schijf formatteert, configureert u de schijf

Nadere informatie

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Wegwijs in Windows 8 Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over het downloaden en installeren

Nadere informatie

HET BESTURINGSSYSTEEM

HET BESTURINGSSYSTEEM HET BESTURINGSSYSTEEM Een besturingssysteem (ook wel: bedrijfssysteem, in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat na het opstarten

Nadere informatie

4/5 Installatieservers

4/5 Installatieservers Netwerk Services 4/5 Installatieservers 4/5.1 Een Su SE -installatieserver maken 4/5.1.1 Inleiding Als u maar één server te installeren hebt, doet u dat natuurlijk vanaf de installatie-dvd. Als er meerdere

Nadere informatie

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Wegwijs in Windows 8.1 Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze handleiding over het downloaden en installeren

Nadere informatie

UBUNTU 8 installatie. 13/10/2009 http://www.ivowebschool.be/uploads/ ivowebschool.be/ /205bc10d-ef8e-4a 1/14. Onderwerpen

UBUNTU 8 installatie. 13/10/2009 http://www.ivowebschool.be/uploads/ ivowebschool.be/ /205bc10d-ef8e-4a 1/14. Onderwerpen UBUNTU 8 installatie Onderwerpen Ubuntu downloaden VMWare klaarmaken Ubuntu installeren VMWare tools installeren 1. Ubuntu downloaden ( ) Je kan ubuntu gratis downloaden via de website www.ubuntu.com.

Nadere informatie

schoollan Post Installatie Handleiding

schoollan Post Installatie Handleiding schoollan Post Installatie Handleiding 24 augustus 2004 c 2003, 2004 Stichting schoollan, Arnhem, Nederland. Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Het systeem opstarten 1 3 Hardware detectie 3 4 Overzicht van

Nadere informatie

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows XP Professional Edition installeren. Alle stappen voor de installatie

Nadere informatie

Linux Gevorderden Basis installatie Linux. Elektronica-ICT. Selina Oudermans 2ICT4. Academiejaar 2015-2016

Linux Gevorderden Basis installatie Linux. Elektronica-ICT. Selina Oudermans 2ICT4. Academiejaar 2015-2016 Linux Gevorderden Basis installatie Linux Elektronica-ICT Selina Oudermans 2ICT4 Academiejaar 2015-2016 Campus Geel, Kleinhoefstraat 4, BE-2440 Geel 65 3 INHOUDSTAFEL INHOUDSTAFEL... 3 INLEIDING... 4 1

Nadere informatie

Installatie Windows XP Professional Edition

Installatie Windows XP Professional Edition Installatie Windwos XP Professional Edition 1 Installatie Windows XP Professional Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows XP Professional Edition installeren.

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van internet

Wegwijs in de wereld van internet Wegwijs in de wereld van internet Werkbladen les 5 voor Windows Vista (Windows Mail) Hannie van Osnabrugge Vijfde, herziene druk bussum 2010 Deze werkbladen horen bij Wegwijs in de wereld van internet

Nadere informatie

Operating Systems Linux Blok 7a Partities Erik Seldenthuis

Operating Systems Linux Blok 7a Partities Erik Seldenthuis Blok 7a Partities Tijdsduur Doel Benodigdheden Theorie 1 dagdeel omgaan met partities, partitiegegevens afbeelden en wijzigen, gebruik maken van partitie manager, kennis van indeling schijf in partities

Nadere informatie

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32 versie: V1.0 projectnummer: 04023 datum: oktober 2004 Postbus 468 3300 AL Dordrecht 078 631 21 02 2004, Dordrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

5/5 Red Carpet. 5/5.1 Inleiding

5/5 Red Carpet. 5/5.1 Inleiding Management Services 5/5 Red Carpet 5/5.1 Inleiding Met de overname van Ximian is Novell ook eigenaar geworden van de Red Carpet-technologie. Hoewel het aannemelijk is dat het hier een tijdelijke oplossing

Nadere informatie

Linux Server Installatie

Linux Server Installatie Linux Server Installatie Debian 5 Lenny Installeer Debian zonder grafische omgeving. Minimum voorwaarden voor een Debian Server: Install Type Minimal RAM[114] Recommended RAM[114] Hard Drive space used[114]

Nadere informatie

Installatie Remote Backup

Installatie Remote Backup Juni 2015 Versie 1.2 Auteur : E.C.A. Mouws Pagina 1 Inhoudsopgave BusinessConnect Remote Backup... 3 Kenmerken... 3 Beperkingen... 3 Gebruik op meerdere systemen... 3 Systeemeisen... 4 Support... 4 Installatie...

Nadere informatie

5/8 Patch management

5/8 Patch management Management Services 5/8 Patch management 5/8.1 Beheer van patches met Subscription Management Tool 5/8.1.1 Inleiding Een moderne Linux-server moet regelmatig worden bijgewerkt met de laatste versie van

Nadere informatie

Inhoudsopgave Disclaimer... 3 Voorwoord... 4 Inleiding... 5 Het downloaden van XAMPP... 7 Het installeren van XAMPP... 8 Joomla installeren op

Inhoudsopgave Disclaimer... 3 Voorwoord... 4 Inleiding... 5 Het downloaden van XAMPP... 7 Het installeren van XAMPP... 8 Joomla installeren op 1 Inhoudsopgave Disclaimer... 3 Voorwoord... 4 Inleiding... 5 Het downloaden van XAMPP... 7 Het installeren van XAMPP.... 8 Joomla installeren op XAMPP... 15 Handige links... 16 2 Disclaimer Bij de samenstelling

Nadere informatie

10/5 Integratie met Windows

10/5 Integratie met Windows Integratie 10/5 Integratie met Windows 10/5.1 Novell Domain Services for Windows 10/5.1.1 Inleiding Tot de belangrijkste vernieuwingen in Open Enterprise Server 2 SP 1 dat in december 2008 is uitgekomen,

Nadere informatie

Inrichting van een schoollan werkstation met Windows 98

Inrichting van een schoollan werkstation met Windows 98 Inrichting van een schoollan werkstation met Windows 98 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:...1 Woord vooraf...1 Stap 1 Installatie werkstation...2 Stap 2 Netwerk instellen...3 Stap 3 - Poledit......5 Stap 4

Nadere informatie

Webmail met Windows Live Hotmail

Webmail met Windows Live Hotmail Wegwijs in internet Webmail met Windows Live Hotmail Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Webmail met Windows Live Hotmail hoort bij Wegwijs in internet van

Nadere informatie

Extra les Werken met Windows Live Mail 2012

Extra les Werken met Windows Live Mail 2012 Wegwijs in Windows 8 Extra les Werken met Windows Live Mail 2012 Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze extra les over het werken met Windows Live Mail 2012 hoort bij

Nadere informatie

NSS volumes in een bestaande tree aanspreken vanuit Domain Services for Windows

NSS volumes in een bestaande tree aanspreken vanuit Domain Services for Windows NSS volumes in een bestaande tree aanspreken vanuit Domain Services for Windows Elders in dit werk hebt u kunnen lezen hoe DSfW ingezet kan worden als alternatief voor Active Directory. Dit heeft echter

Nadere informatie

1. Vo. Controleer, Indien jouw. uw computer. Kies uw taal.

1. Vo. Controleer, Indien jouw. uw computer. Kies uw taal. Les 2 Installeren Ubuntu desktop 1. Vo oorbereiding Controleer, bij problemen of voor de zekerheid, de CD op fouten. Leg de Ubuntu cd/dvd in de speler en herstart uw computer. Indien jouw computer niet

Nadere informatie

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine)

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Firmware Upgrade Utility

Firmware Upgrade Utility Firmware Upgrade Utility Inhoudsopgave Firmware Upgrade Procedure Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Inhoudsopgave 2 Voorbereiding 3 Modem/router resetten naar fabrieksinstellingen 3 Computer configuratie

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 ISBN: 978-90-817910-7-6 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Firmware Upgrade. Upgrade Utility (Router Tools)

Firmware Upgrade. Upgrade Utility (Router Tools) Firmware Upgrade Upgrade Utility (Router Tools) Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Voorbereiding 3 Modem/router resetten naar fabrieksinstellingen 3 Computer configuratie in Windows 8/8.1 4 Computer configuratie

Nadere informatie

Samsung Auto Backup FAQ

Samsung Auto Backup FAQ Samsung Auto Backup FAQ Installatie V: Ik heb het Samsung externe harde schijfstation aangesloten maar er gebeurt niets. A: Controleer de verbinding met de USB-kabel. Als het Samsung externe harde schijfstation

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project vertel ik wat Open Source is en wat ik daarover heb gevonden. Ik laat zien hoe ik een Virtuele machine geschikt maak voor Dual Boot. Dan laat ik zien hoe je 2 besturingssystemen

Nadere informatie

Handleiding - Nieuwe werkomgeving (medewerkers)

Handleiding - Nieuwe werkomgeving (medewerkers) Handleiding - Nieuwe werkomgeving (medewerkers) Onderwerp : Nieuwe werkomgeving (medewerkers) Datum : Januari 2014 Versie : 1.0 Auteur(s) Organisatie : Team Functioneel Applicatiebeheer : IT-Workz Dit

Nadere informatie

Installatie van Linux Mint 13

Installatie van Linux Mint 13 Installatie van Linux Mint 13 De installatie van Linux Mint 13 is zeer eenvoudig. Download de Mint 13 DVD ISO image van http://www.linuxmint.com/download.php en brand deze op een dvd en start uw computer

Nadere informatie

Opstart document nieuwe werkomgeving - medewerkers

Opstart document nieuwe werkomgeving - medewerkers Opstart document nieuwe werkomgeving - medewerkers Onderwerp : Nieuwe werkomgeving (medewerkers) Datum : Januari 2014 Versie : 1.0 Auteur(s) Organisatie : Team Functioneel Applicatiebeheer : IT-Workz Dit

Nadere informatie

Aandachtspunten voor installatie suse in vmware server

Aandachtspunten voor installatie suse in vmware server Aandachtspunten voor installatie suse in vmware server Voorbereiden van vware virtueel machine: 1. Select linux Suse linux 2. Maak disksize 5Gb Denk er als je virtual machine wilt draaien op FAT32 vink

Nadere informatie

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave Handleiding Telewerken met Windows Inhoudsopgave Inleiding Systeemvereisten Software installatie Inloggen op de portal Problemen voorkomen Probleemoplossingen Inleiding Voor medewerkers van de GGD is het

Nadere informatie

Startersgids. Nero BackItUp. Ahead Software AG

Startersgids. Nero BackItUp. Ahead Software AG Startersgids Nero BackItUp Ahead Software AG Informatie over copyright en handelsmerken De gebruikershandleiding bij Nero BackItUp en de inhoud hiervan zijn beschermd door midddel van copyright en zijn

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver Installatiehandleiding Installatiehandleiding voor de ODBC-driver van UNIT4 Multivers (Accounting) Online 8.1 Copyright 2013 UNIT4 Software B.V., Sliedrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Microsoft Security Essentials downloaden

Microsoft Security Essentials downloaden Wegwijs in internet Thuis in Windows Vista Thuis in Windows 7 Microsoft Security Essentials downloaden Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Microsoft Security

Nadere informatie

Siemens SE551. Handleiding Flits Thuis

Siemens SE551. Handleiding Flits Thuis Siemens SE551 Handleiding Flits Thuis Handleiding Siemens SE551 Flits Thuis Aansluiten Siemens SE551 Configuratie Siemens d.m.v. webinterface Instellen Gisgaset USB /PCMCIAdraadloze netwerk-adapter Aansluiten

Nadere informatie

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening. 11 april 2007 ZorgTTP

Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening. 11 april 2007 ZorgTTP Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening 11 april 2007 ZorgTTP Inleiding In het kader van Risicoverevening wordt gepseudonimiseerd informatie aangeleverd aan het College voor Zorgverzekeringen

Nadere informatie

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf Van dvd naar webserver Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf 1 Indeling Start installatie Wat is linux Wat zijn distributies Geschikte distributies

Nadere informatie

Mac OS X 10.6 Snow Leopard Installatie- en configuratiehandleiding

Mac OS X 10.6 Snow Leopard Installatie- en configuratiehandleiding Mac OS X 10.6 Snow Leopard Installatie- en configuratiehandleiding Lees dit document voordat u Mac OS X installeert. Dit document bevat belangrijke informatie over de installatie van Mac OS X. Systeemvereisten

Nadere informatie

Handleiding FileZilla

Handleiding FileZilla Handleiding FileZilla Deze handleiding beschrijft de installatie en configuratie van FileZilla. Met dit programma is het mogelijk om bestanden van uw computer te verplaatsen naar een zogeheten (web)server.

Nadere informatie

Boot Camp Installatie- en configuratiegids

Boot Camp Installatie- en configuratiegids Boot Camp Installatie- en configuratiegids Inhoudsopgave 3 Inleiding 4 Installatie-overzicht 4 Stap 1: Controleren of er updates nodig zijn 4 Stap 2: Uw Mac voorbereiden voor Windows 4 Stap 3: Windows

Nadere informatie

Workshop Harde schijf gebruiken in Eminent producten

Workshop Harde schijf gebruiken in Eminent producten Workshop Harde schijf gebruiken in Eminent producten 1.0 Introductie Wanneer je een product hebt aangeschaft van Eminent waarbij het vereist is een harde schijf in te bouwen, kan het vaak lastig zijn een

Nadere informatie

Boot Camp Installatie- en configuratiegids

Boot Camp Installatie- en configuratiegids Boot Camp Installatie- en configuratiegids Inhoudsopgave 3 Inleiding 4 Benodigdheden 5 Installatie-overzicht 5 Stap 1: Controleren of er updates nodig zijn 5 Stap 2: Uw Mac voorbereiden voor Windows 5

Nadere informatie

Installatiehandleiding Windows 98

Installatiehandleiding Windows 98 Installatiehandleiding Windows 98 Installatiehandleiding voor de systeembeheerder Arno Schoon IO1D4.1 Installatiehandleiding Windows 98 ICT Beheerder BOL-4 leerjaar 1 Koning Willem I College Project 2

Nadere informatie

Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition

Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition 1 Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition 1-1 Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows Server

Nadere informatie

Met de functie 'Bind IP to MAC' heeft u meer controle over het gebruik van LAN IP-adressen die in het netwerk worden gebruikt.

Met de functie 'Bind IP to MAC' heeft u meer controle over het gebruik van LAN IP-adressen die in het netwerk worden gebruikt. Bind IP to MAC Met de functie 'Bind IP to MAC' heeft u meer controle over het gebruik van LAN IP-adressen die in het netwerk worden gebruikt. Het is lastig om in de router functies toe te passen op IP

Nadere informatie

Ashampoo Rescue Disc

Ashampoo Rescue Disc 1 Ashampoo Rescue Disc Met de software kunt u een Rescue (Herstel) CD, DVD of USB-stick maken. Het rescue systeem (redding systeem) is voor twee typen situaties bedoeld: 1. Om een back-up naar uw primaire

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Waar moet uw pc aan voldoen?... 2 De installatie:... 4 De computer gereed maken voor gebruik:...

Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Waar moet uw pc aan voldoen?... 2 De installatie:... 4 De computer gereed maken voor gebruik:... Versie: 1.1 Gemaakt door: Whisper380 Eigenaar: whisper380-computerhulp Datum: 17-09-2010 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Waar moet uw pc aan voldoen?... 2 De installatie:... 4 De computer gereed maken

Nadere informatie

Boot Camp Installatie- en configuratiegids

Boot Camp Installatie- en configuratiegids Boot Camp Installatie- en configuratiegids Inhoudsopgave 3 Inleiding 3 Benodigdheden 4 Installatie-overzicht 4 Stap 1: Controleren of er updates nodig zijn 4 Stap 2: Uw Mac voorbereiden voor Windows 4

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Extra les Muis en toetsenbord

Extra les Muis en toetsenbord Wegwijs in Windows 8.1 Extra les Muis en toetsenbord Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze extra les over het werken met de muis en het toetsenbord hoort bij Wegwijs

Nadere informatie

SCENARIO ADVIES INSTALLATIEHANDLEIDING. Versie 1.3

SCENARIO ADVIES INSTALLATIEHANDLEIDING. Versie 1.3 SCENARIO ADVIES INSTALLATIEHANDLEIDING Versie 1.3 1 Handleiding Installatie Scenario Advies... 1 2 Voorbereiding installatie Scenario Advies... 1 2.1 Downloaden programmatuur... 2 3 Serverinstallatie Scenario

Nadere informatie

CDROM Installatie HANDLEIDING c 2003, 2004 Stichting schoollan, Arnhem, Nederland. Bill Maas

CDROM Installatie HANDLEIDING c 2003, 2004 Stichting schoollan, Arnhem, Nederland. Bill Maas CDROM Installatie HANDLEIDING c 2003, 2004 Stichting schoollan, Arnhem, Nederland. Bill Maas 2 juni 2004 Inhoudsopgave I Overzicht van de installatie 4 1 Inleiding 5 2 Hardware 6 3 Installatietypen en

Nadere informatie

7 aug. 2006 Snelstart document Thecus N2100 Y.E.S.box BlackIP Versie 1.0

7 aug. 2006 Snelstart document Thecus N2100 Y.E.S.box BlackIP Versie 1.0 Setup Wizard MET DHCP-server: 1. NA de installatie van de software welke zich op de CD bevindt krijgt u het volgende te zien: 2. V ervolgens gaat de softw are op zoek naar de Thecus Y.E.S.box welke is

Nadere informatie

SSL VPN. In deze handleiding zullen wij onderstaande SSL mogelijkheden aan u uitleggen. - SSL VPN account/groep creëren.

SSL VPN. In deze handleiding zullen wij onderstaande SSL mogelijkheden aan u uitleggen. - SSL VPN account/groep creëren. SSL VPN SSL VPN SSL VPN is een web based versie van VPN waarbij er geen VPN client software nodig is. Het wordt niet beperkt door netwerkomgevingen en is zeer eenvoudig te configureren. SSL staat voor

Nadere informatie

Dynamic DNS Wat is DNS? Wat is Dynamic DNS? Hoe krijgt u een domeinnaam? Welke DNS providers zijn er?

Dynamic DNS Wat is DNS? Wat is Dynamic DNS? Hoe krijgt u een domeinnaam? Welke DNS providers zijn er? Dynamic DNS Dynamic DNS Wat is DNS? De afkorting DNS staat voor Domain Name System. Door middel van DNS worden domeinnamen gekoppeld aan IP-adressen. Alle systemen op internet communiceren met elkaar met

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de

Nadere informatie

Thuisnetwerk instellen met Windows

Thuisnetwerk instellen met Windows Thuisnetwerk instellen met Windows Een thuisnetwerk kan behoorlijk lastig zijn om in te stellen. Gelukkig heeft Microsoft genoeg hulpmiddelen om alles in goede banen te leiden, of u nu Windows XP, Vista

Nadere informatie

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015 Handleiding Opslag Online Client voor Windows Versie maart 2015 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Systeemeisen 4 2.2 Downloaden van de software 4 2.3 Installeren van

Nadere informatie

Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1

Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1 Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1 22 oktober 2015 Voor vragen of problemen kunt u contact opnemen via: telefoonnummer 030-2729976. Of e-mail naar support@powerproject.nl.

Nadere informatie

Installatiehandleiding

Installatiehandleiding Installatiehandleiding TiSM- PC 10, 25, 100 en PRO Behorende bij TiSM Release 11.1 R e v i s i e 1 1 1 0 28 De producten van Triple Eye zijn onderhevig aan veranderingen welke zonder voorafgaande aankondiging

Nadere informatie

Pervasive Server V9 Installatiegids

Pervasive Server V9 Installatiegids Pervasive Server V9 Installatiegids 1 Inhoudsopgave 1. Om te beginnen... 3 2. Systeemeisen... 3 2.1 Server... 3 2.1.1 Hardware... 3 2.1.2 Software... 3 2.2 Client... 3 2.2.1 Hardware... 3 2.2.2 Software...

Nadere informatie

Praktijk opdrachten VMware

Praktijk opdrachten VMware Praktijk opdrachten VMware 1 1. Toegang tot de ICT Academie Cloud omgeving Om toegang te krijgen tot de Cloud omgeving van de ICT Academie, kun je onderstaande procedure volgen: http://wiki.vcloud.ictacademie.net/wp

Nadere informatie

Handleiding InCD Reader

Handleiding InCD Reader Handleiding InCD Reader Nero AG Informatie over auteursrecht en handelsmerken De handleiding en de volledige inhoud van de handleiding worden beschermd door het auteursrecht en zijn eigendom van Nero AG.

Nadere informatie

Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger. Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196

Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger. Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196 Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Systeemeisen... 3 2 Installatie... 4 3 Back-up Online configureren...

Nadere informatie

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een e-mailadres

Nadere informatie

6/7 Opslag onder Linux

6/7 Opslag onder Linux Storage 6/7 Opslag onder Linux 6/7.1 Werken met logische volumes Als u SuSE Linux installeert, worden er partities aangemaakt. Bij een SLES-installatie, is dat standaard een swappartitie en een root-partitie.

Nadere informatie

MS Virtual pc 2007 Handleiding

MS Virtual pc 2007 Handleiding MS Virtual pc 2007 Handleiding Start de Virtual PC 2007 console en klik op [New...] om een nieuwe virtuele pc aan te maken. De wizzard voor het aanmaken van een nieuwe, virtuele pc start op. New Virtual

Nadere informatie

Linux Mint 10 installeren op een pc of laptop.

Linux Mint 10 installeren op een pc of laptop. Linux Mint 10 installeren op een pc of laptop. Stap 1: Linux mint 10 in de live mode starten: (Voor het starten van de live mode moet de bios zijn ingesteld om op te starten met cd-rom. Meer info hierover

Nadere informatie

Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager

Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager Inhoudsopgave 1. Algemeen - 3-2. Installatie PostgreSQL database server - 4-3. Installatie FTP server - 9-4. Aanmaken account in FileZilla server - 13

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 Deze handleiding is onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Installatie Today s Pro

Installatie Today s Pro Installatie Today s Pro Ga je voor de eerste keer met Today s Pro aan de slag, heb je een nieuwe computer aangeschaft, of wil je Today s Pro gewoon opnieuw installeren? In deze instructie lees je hoe je

Nadere informatie

Resusci Anne Skills Station

Resusci Anne Skills Station MicroSim Frequently Asked Questions 1 Resusci Anne Skills Station Resusci_anne_skills-station_installation-guide_sp7012_NL.indd 1 24/01/08 13:06:06 2 Resusci_anne_skills-station_installation-guide_sp7012_NL.indd

Nadere informatie

INSTALLATIE VAN QUEEN 5.48

INSTALLATIE VAN QUEEN 5.48 INSTALLATIE VAN QUEEN 5.48 Dit document beschrijft de installatie van Queen. Onderstaande procedure voert u uit op de computer waarop u met Queen wilt gaan werken. Aandachtspunten bij installatie onder

Nadere informatie

WINDOWS 10 Waarom Windows 10? Grootste veranderingen Wanneer upgraden? Installatie Instellingen Ervaringen

WINDOWS 10 Waarom Windows 10? Grootste veranderingen Wanneer upgraden? Installatie Instellingen Ervaringen Waarom Windows 10? Grootste veranderingen Wanneer upgraden? Installatie Instellingen Ervaringen De Pionier 2015 Waarom Windows 10? (1) Windows 10 is een Service, d.w.z. gedurende de levensduur van de hardware

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online. voor Windows. Versie februari 2014

Handleiding. Opslag Online. voor Windows. Versie februari 2014 Handleiding Opslag Online voor Windows Versie februari 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Systeemeisen 4 2.2 Downloaden van software 4 2.3 Installeren van de software

Nadere informatie

Remote Back-up Personal

Remote Back-up Personal handleiding Remote Back-up Personal Versie 4 1 INLEIDING... 3 1.1 SYSTEEMEISEN... 3 1.2 BELANGRIJKSTE FUNCTIES... 3 2 INSTALLATIE BACK-UP MANAGER... 4 2.1 VOLLEDIGE DATA BESCHIKBAARHEID IN 3 STAPPEN...

Nadere informatie

Docenten handboek NSS

Docenten handboek NSS Docenten handboek NSS Naslagwerk voor docenten Uitgegeven door: LCS Systemen BV Polakweg 15 C 2288 GG Rijswijk LCS Systemen, Rijswijk 2013 Alle rechten voorbehouden. Zonder schriftelijke toestemming van

Nadere informatie

SnelStart. Stappenplan. SBR btw-aangifte met SnelStart 12. Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Status: Definitief Auteur: Selfservice

SnelStart. Stappenplan. SBR btw-aangifte met SnelStart 12. Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Status: Definitief Auteur: Selfservice SnelStart Stappenplan SBR btw-aangifte met SnelStart 12 Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Inleiding Vanaf 1 januari 2014 is het verplicht om de btw-aangifte te versturen volgens de Standard Business Reporting

Nadere informatie

Samsung Drive Manager - veelgestelde vragen

Samsung Drive Manager - veelgestelde vragen Samsung Drive Manager - veelgestelde vragen Installeren V: Mijn externe harde schijf van Samsung is aangesloten, maar er gebeurt niets. A: Controleer de USB-kabel. Als de externe harde schijf van Samsung

Nadere informatie

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 UNIT4 Multivers is een product van: UNIT4 Software B.V. Telefoon 0184 444444 Postbus 102 Telefax 0184 444445 3360 AC Sliedrecht Supportlijn 0184 444555 Supportfax

Nadere informatie

VPN Remote Dial In User. Windows VPN Client

VPN Remote Dial In User. Windows VPN Client VPN Remote Dial In User Windows VPN Client VPN Remote Dial In User Met een Virtual Private Network (VPN) is het mogelijk om door middel van een beveiligde(geautoriseerd en/of versleuteld) verbinding te

Nadere informatie

Handleiding Sportlink Club

Handleiding Sportlink Club Handleiding Sportlink Club Dit document is automatisch gegenereerd. We raden u aan de handleiding online te raadplegen via www.sportlinkclub.nl/support. 1. Installatiehandleiding.........................................................................................

Nadere informatie

INSTALLATIE VAN KING 5.50 STAND ALONE

INSTALLATIE VAN KING 5.50 STAND ALONE INSTALLATIE VAN KING 5.50 STAND ALONE Dit document beschrijft de installatie van King stand alone. Dat wil zeggen: u werkt single user en zowel programmatuur als administraties staan op dezelfde computer.

Nadere informatie

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een Outlook.com-account aanmaken hoort bij

Nadere informatie

Handleiding Back-up Online

Handleiding Back-up Online Handleiding Back-up Online April 2015 2015 Copyright KPN Zakelijke Markt Alle rechten voorbehouden. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van KPN Zakelijke Markt mag niets uit dit document worden

Nadere informatie

fiscale geschriften Goed koopmansgebruik Editie 2012 prof. dr. a.o. lubbers inkomstenbelasting

fiscale geschriften Goed koopmansgebruik Editie 2012 prof. dr. a.o. lubbers inkomstenbelasting 19 fiscale geschriften Goed koopmansgebruik Editie 2012 prof. dr. a.o. lubbers inkomstenbelasting Goed koopmansgebruik prof.dr. A.O. Lubbers Editie 2012 Sdu Uitgevers Den Haag, 2012 Meer informatie over

Nadere informatie

Bestandssystemen. yvan vander sanden. 16 maart 2015

Bestandssystemen. yvan vander sanden. 16 maart 2015 Bestandssystemen yvan vander sanden 16 maart 2015 Bij elk operating system is het belangrijk te begrijpen hoe schijven en bestandssystemen werken. Schijven moeten geformatteerd worden met een specifiek

Nadere informatie

Checklist Installatie PC5 Ubuntu 9.04 Desktop i386 10-10-2009

Checklist Installatie PC5 Ubuntu 9.04 Desktop i386 10-10-2009 TIP Kijk op karelzimmer.nl voor voor downloads, checklists, en scripts. 1. Installatie voorbereiden. 1.1. Aanmelden als karel. 1.2. Maak Ubuntu USB-stick aan via Systeem > Beheer > USB-opstartschijf aanmaken.

Nadere informatie

Test Joomla op je PC 1

Test Joomla op je PC 1 1 Disclaimer Bij de samenstelling van dit ebook is de grootst mogelijke zorg besteed aan de juistheid en correctheid van de informatie die in dit ebook wordt verstrekt. De auteur van dit ebook kan op geen

Nadere informatie