Een boekje over huisstijl

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een boekje over huisstijl"

Transcriptie

1 Een boekje over huisstijl

2

3 Een boekje over huisstijl Hans Stol De Erven Kuyper Colijn van de Bom Leiden Groningen Cambridge Oxford New York

4 Behoudens uitzonderingen door de Wet gesteld mag zonder schriftelijke toestemming van de rechthebbenden op het auteursrecht niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op gehele of gedeeltelijke bewerking. De uitgever is met uitsluiting van ieder ander gerechtigd door derden verschuldigde vergoedingen van kopiëren, bedoeld in artikel 17 lid 2 Auteurswet 1912 en het Koninklijk Besluit van 20 juni 1974 (Staatsblad 351) ex artikel 16b Auteurswet 1912, te innen en/of daartoe in en buiten rechte op te treden. De Erven Kuyper Colijn van de Bom Leiden Groningen Cambridge Oxford New York Eerste druk 1995 Tweede, herziene druk 2005 isbn x ean

5 Inhoud Inleiding 7 Geschiedenis van de visuele communicatie 11 Imago, huisstijl, identiteit 17 Huisstijl in theorie 21 Vormgeving van de huisstijl 27 Betrokkenen bij huisstijlprojecten 35 Organisatie van huisstijlprojecten 39 Bibliografie 45 Register 47 5

6 Alleen een idee heeft de kracht zich zo ver te verspreiden Ludwig Mies van der Rohe ( ) 6

7 Inleiding Huisstijl (m.), de aard en het geheel van de visuele presentatie van een onderneming, zoals naamcode, bedrijfssymbool, opmaak, lettersoort en eventueel kleur van het verspreide drukwerk en van opschriften enz. Was huisstijl tot de jaren tachtig van de vorige eeuw een verschijnsel waar slechts weinigen van gehoord hadden, tegenwoordig is het begrip volledig ingeburgerd. Vrijwel iedere organisatie beschikt over een huisstijl. Althans, naar eigen zeggen. En op grond van de bovenstaande omschrijving van het begrip huisstijl in het Groot Woordenboek der Nederlandse Taal klopt dat nog ook. Het probleem met deze omschrijving is dat zij nogal summier is. Het woordenboek gaat wel in op de verschijningsvorm van huisstijl, maar niet op de achterliggende visie. In dit boekje wordt aangetoond dat deze visie een essentieel onderdeel is van huisstijl en dat bij het ontbreken van deze visie er geen sprake is van een echte huisstijl. Huisstijl gaat verder dan het even plaatsen van een woordmerk (naamcode) en een beeldmerk (bedrijfssymbool) op het briefpapier en de gevel. Huisstijl probeert een organisatie als geheel te visualiseren. Om dat te kunnen, moet een huisstijl in staat zijn het wezenlijke van een organisatie tot uitdrukking te brengen, de identiteit. Wanneer de identiteit eenmaal in de huisstijl zichtbaar is gemaakt, vormt deze de basis voor een consistente vorm van communicatie. Voor de externe én de interne communicatie, want een organisatie heeft niet alleen met het publiek te maken; ook de eigen medewerkers kijken met bepaalde ogen naar hun werkgever. Functies van huisstijl Visualisering van de identiteit van een organisatie is niet de enige functie van huisstijl. Huisstijl zorgt ook voor herkenbaarheid en het verbeteren van de efficiëntie. Organisaties kunnen om tal van redenen onherkenbaar zijn voor het publiek. Soms hoeft dat geen probleem te zijn, zolang de producten maar herkend worden. Maar meestal is het lastig wanneer een organisatie onherkenbaar is: wanneer zij onherkenbaar is, raakt zij onvoldoende bekend en onbekend maakt 7

8 Iedere Nederlander kent het beeldmerk van de Nederlandse Spoorwegen. In stevige lijnen geeft het aan waar ns voor staat: beweging en dynamiek. Na ruim 35 jaar heeft dit beeldmerk nog altijd een enorme impact. onbemind. Omdat herkenning nu eenmaal in de eerste plaats optreedt door datgene wat zichtbaar is, wordt de herkenbaarheid van een organisatie vergroot door vormen van visuele communicatie, zoals huisstijl. En omdat mensen op grond van visuele prikkels niet alleen herkennen maar ook oordelen, moet de huisstijl in staat zijn mensen te helpen bij een goede oordeelsvorming ten aanzien van de organisatie. Daarom is het belangrijk dat de identiteit van een organisatie zichtbaar wordt in de huisstijl. Een vaak onderbelicht aspect van huisstijl is efficiëntieverbetering. De standaardisatie die inherent is aan een huisstijlproject het laten aanmeten van een huisstijl zorgt ervoor dat middelen en processen optimaal op elkaar worden afgestemd en dat levert besparingen op. Soms zelfs zoveel dat de investering ruimschoots wordt terugverdiend. Zo bespaarde de Belastingdienst een half miljoen euro per jaar aan portokosten dankzij een nieuw aangiftebiljet voor de inkomstenbelasting; de verwerkingskosten daalden met een veelvoud. Het is ook mogelijk om geld te verdienen: de bewegwijzering van de Deense spoorwegmaatschappij dsb, die onderdeel uitmaakt van de huisstijl, is zo goed dat zij door de verkoop van licenties meer heeft opgebracht dan zij gekost heeft. Maar dit zijn uitzonderingen. Wat betreft de efficiëntie zijn er objectieve criteria om 8 naar een huisstijl te kijken. Besparingen of verdiensten zijn vrij goed meetbaar en ook de mate waarin een huisstijl efficiëntie met zich meebrengt, is redelijk eenvoudig na te gaan. De zichtbaarheid van de organisatie is ook meetbaar. Als de huisstijl ruim en consequent wordt toegepast, zal het met de zichtbaarheid meestal wel in orde zijn. Maar het is heel moeilijk vast te stellen of de huisstijl begrepen wordt in die zin, dat de identiteit van de organisatie naar voren komt. Het gaat daarbij om opvattingen van esthetische aard, het kennen en interpreteren van symbolen en het leggen van associaties. Het kan heel lastig zijn de betekenis achter een beeldmerk te achterhalen en wanneer de makers hun verklaring geven, kan soms de indruk worden gewekt dat de uitleg pas achteraf is ontstaan. Ondanks alle zorgvuldigheid die wordt betracht bij huisstijlprojecten, moet er rekening mee worden gehouden dat de huisstijl zowel intern als extern niet alleen enthousiasme en lof zal ontmoeten, maar ook onverschilligheid, onbegrip, kritiek en spot. Intern is dit op te lossen door een goede motivatie van de medewerkers, maar extern blijft het afwachten. Redenen voor huisstijlprojecten We hebben hiervoor gezien wat de functies van huisstijl zijn: het herkenbaar maken van de organisatie, het verbeteren van de communicatie en het verbeteren van

9 Het beeldmerk van de Vrije Universiteit in Amsterdam. De griffioen met zijn dubbele natuur is een zinnebeeld van Jezus Christus, die zowel God als Mens is. De vleugels symboliseren de vrijheid van de universiteit en zijn daarom ook op een vrije manier weergegeven. de efficiëntie. Typische momenten voor het opstarten van een huisstijlproject zijn daarom de oprichting van een nieuwe organisatie, fusies en dergelijke, uitbreiding van de activiteiten en veroudering of verwatering van de huidige huisstijl. Ook wanneer er een achterhaalde of verkeerde identiteit uit de bestaande huisstijl spreekt, is het tijd voor een nieuwe huisstijl. Overigens moet worden gezegd dat huisstijl niet exclusief aan grotere organisaties is voorbehouden. Het is wel zo dat alleen zij zich exorbitant grote bedragen aan huisstijlprojecten kunnen veroorloven, maar voor relatief weinig geld kan ook een kleinere organisatie zich 9 een huisstijl laten aanmeten. Dat in dit boekje vrijwel alleen grotere organisaties als voorbeeld dienen, is alleen omdat zij door hun bekendheid niet meer bij de lezer geïntroduceerd hoeven te worden. Dit boekje Dit boekje bestaat uit twee delen, al zijn deze niet als zodanig aangegeven. Het eerste gedeelte bevat een beknopt overzicht van de evolutie van handelsmerken naar huisstijl, een beschouwing van de plaats van huisstijl binnen de communicatietheorie en een hoofdstuk over de theorieën rond huisstijl. Het tweede gedeelte is meer praktisch van aard: het gaat in op de vormgeving

10 van huisstijl en op de betrokkenen bij huisstijlprojecten. In het laatste hoofdstuk wordt een beknopt plan van aanpak gegeven voor de organisatie van huisstijlprojecten: wat komt eerst en wat daarna. Het doel van dit boekje is de lezer nader kennis te laten maken met het begrip huisstijl en de achtergronden van visuele communicatie, huisstijl en identiteit. De informatie in deze publicatie is beschrijvend van aard, het bevat algemene informatie op basis waarvan besloten kan worden of een huisstijl zinvol is voor een bepaalde organisatie of niet. Daarnaast geeft het een indruk van hoe een huisstijloperatie er in de praktijk uitziet. Het is beslist geen uitgewerkte handleiding voor het realiseren van een huisstijl, het geeft alleen de hoofdlijnen aan. Voor wie zich na het lezen verder wil verdiepen in het onderwerp is er meer gedetailleerde informatie te vinden in de boeken die staan opgesomd in de bibliografie. 10

11 Geschiedenis van de visuele communicatie Het begrip huisstijl dateert eigenlijk pas van na de Tweede Wereldoorlog. Toen de eerste bedrijven rond 1960 begonnen met het stelselmatig uitdragen van een identiteit door visuele communicatie, was dit evenwel niet nieuw. Men hanteerde daarvoor nog niet de begrippen waarvan men zich tegenwoordig bedient, maar het idee van het uitdragen van identiteit door visuele communicatie was wel degelijk aanwezig. Aan de hand van een chronologisch overzicht wordt hierna een beeld geschetst van de ontwikkelingen in de visuele communicatie in de loop van de geschiedenis. De Oudheid De basis voor wat de aanzetten zijn tot huisstijl dateren al van ver voor onze jaartelling. Reeds in de Oudheid brachten sommige handwerkslieden een soort eigendomsmerk aan op hun producten. In Mesopotamië ( voor Chr.) waren hiervoor onder andere rolzegels in gebruik, kleine cilinders van steen met daarin een voorstelling gegraveerd, die als hangers aan een ketting om de nek gedragen werden. Elk zegel was uniek: ieder mens had zijn eigen afbeelding. Deze afbeelding was niet overdraagbaar en kopiëren was verboden. Een afdruk van een zegel op een product maakte duidelijk wie de maker was en fungeerde als garantiebewijs. Hierna werden in alle beschavingen in de Oudheid soortgelijke eigendomsmerken van producenten aangetroffen. In het oude Griekenland ( voor Chr.) werd voor het eerst voor zover bekend reclame gemaakt. Dit gebeurde door middel van houten platen met inscripties die in openbare gelegenheden werden opgehangen. Ook waren symbolische beeldmerken al heel vroeg bekend en sommige bestaan nog steeds. De christenen in Rome bijvoorbeeld gebruikten sinds de tweede eeuw de afbeelding van een vis als aanduiding voor hun kerk, naar het Griekse Ichthus, dat niet alleen vis betekent, maar ook de afkorting is van Iêsous Christòs, Theou Huiós, Sotér Jezus Christus, Zoon van God, Redder. Vanaf de derde eeuw kwam het kruisteken op, dat rond het jaar 1200 uitgroeide tot het 11

12 Wapenschilden gaan erg lang mee als beeldmerk. In de huisstijlen van de gemeenten Leeuwarden (boven) en Haarlem (beneden) komen, weliswaar ontdaan van het schild zelf en nieuw vormgegeven, de middeleeuwse gemeentewapens nog steeds voor. gevestigde symbool van de christelijke kerk. Het gebruik van de vis nam in die negen eeuwen evenredig af, maar het symbool is zeker nog niet in onbruik geraakt. De Middeleeuwen In de vroege Middeleeuwen werd het idee van visuele communicatie sterker uitgewerkt. Rond 1150 waren stadszegels veelvuldig in gebruik en beschikten de legers over wapenschilden, die niet alleen als bescherming functioneerden, maar ook als teken van herkenning. In de twaalfde eeuw kwamen de gilden tot bloei, als een bescherming tegen onderlinge concurrentie en als waarborg van kwaliteitsnormen. Individueel adverteren werd beschouwd als oneerlijke concurrentie en was daarom verboden. Wel beschikten veel winkeliers, herbergiers, apothekers en handelsmensen over een uithangbord. In Engeland waren zij sinds 1363 zelfs wettelijk verplicht een schild of uithangbord aan hun huis te bevestigen. 12 Het opschrift moest op zo n manier zijn uitgevoerd, dat ook een analfabeet er wijs uit zou kunnen worden. In het begin van de twaalfde eeuw werd het gebruik van herkenningstekens voor het eerst gereguleerd. Toen bijvoorbeeld de bouwgilden of Bauhütten floreerden waren zulke tekens onder steenhouwers algemeen in gebruik. Niemand mocht een ander herkenningsteken gebruiken dan het teken dat hem door de Bauhütte was toegekend. Het eerste teken stamt overigens al uit In het begin van de achttiende eeuw raakten zij buiten gebruik omdat de Bauhütten en andere gilden werden ontbonden. De Nieuwe Tijd Vormden in de Middeleeuwen de stad en het omliggende gebied nog een economische eenheid, aan het einde van de zestiende eeuw werd de markt veel groter. Producten werden niet meer noodzakelijkerwijs gemaakt voor de consument om de hoek, maar waren

13 Het monogram van de Verenigde Oostindische Compagnie uit 1602 is het oudste bedrijfslogo ter wereld. Hieronder twee Duitse handelsmerken voor porselein en keramiek uit bestemd om verkocht te worden op een onbepaald moment in de toekomst, aan onbekende personen in onbekende streken. Met het verdwijnen van de gilden en de opkomst van het economisch individualisme later kapitalisme genoemd bestond er voor de vroegere gildeleden een grotere noodzaak om zich van hun concurrenten te onderscheiden, onder andere door visuele communicatie. Tijdens de vijftiende eeuw kwam daarom in verschillende Europese handelssteden een soort handelsmerken in gebruik, gebaseerd op de monogrammen, zegels, gildetekens en emblemen die er tot dan toe waren. Voorbeelden hiervan zijn de emblemen, al dan niet voorzien van een naam of een spreuk, die drukkers in hun boeken afdrukten. In 1575 werd het eerste geregistreerde handelsmerk door de Duitse keizer toegekend. Vanaf dat moment werden de verpakkingen van alle producten voorzien van het handelsmerk van de fabrikant of de importeur. In 1602 werd de Verenigde Oostindische Compagnie (voc) opgericht. Deze onderneming, een bundeling van handelsorganisaties uit enkele Hollandse en Zeeuwse steden, voerde zowel handel in Azië als tussen Azië en Europa. Het bedrijf ontwikkelde zich tot de grootste handelsen transportonderneming ter wereld. Het monogram van de voc geldt als het eerste bedrijfslogo ter wereld. 13 Tegen het einde van de zestiende eeuw was het gebruik van reclameposters en advertenties wijd verbreid. Aan het einde van de achttiende eeuw ontstonden de eerste firma s voor de vormgeving van reclamedrukwerk. Na de industriële revolutie Rond 1850 begonnen de eerste ondernemingen een programma op te zetten voor het uitdragen van hun identiteit door visuele communicatie. De spoorwegmaatschappijen in Engeland zijn hiervan een voorbeeld. Deze ondernemingen trachtten de gunsten van het publiek te verwerven door grote aandacht te besteden aan hun stationsgebouwen, het comfort van hun treinen en een eenduidige visuele stijl. Hieraan lagen uitgebreide standaardisatieprogramma s ten grondslag, die zorgvuldig en consequent werden nageleefd. Voor het eerst in de geschiedenis werd er bewust gewerkt aan het uitdragen van een identiteit op basis van visuele communicatie. De eerste helft van de twintigste eeuw kenmerkte zich door een verbetering van de druktechnieken, maar eveneens door een verslechtering van het grafisch bewustzijn. De verbeterde machines werden in de regel bediend door mensen met weinig vakmanschap, wat resulteerde in slecht verzorgd drukwerk en daarmee een slecht verzorgde visuele

14 Het logo van aeg is sinds het ontwerp in 1914 bijna constant en nagenoeg ongewijzigd in gebruik gebleven. communicatie. Ook andere machinaal vervaardigde producten leden in veel gevallen aan een gebrek aan goede vormgeving. Een uitzondering hierop vormde het werk van de architect en ontwerper Peter Behrens, in 1907 één van de oprichters van de Deutsche Werkbund, de succesvolste en belangrijkste Duitse organisatie voor kunst en bedrijfsleven voor de Eerste Wereldoorlog. Eveneens in 1907 werd Behrens artistiek adviseur van het Allgemeine Elektrizitätsgeselschaft (aeg) in Berlijn. Hij had een getalenteerd team, waar onder anderen Walter Gropius en Ludwig Mies van der Rohe beiden later directeur van het Bauhaus deel van uitmaakten en dat in enkele jaren tot een overvloedige productie kwam. Over en weer beïnvloedden zij vrijwel elk aspect van de visuele communicatie van het bedrijf. Dit betrof niet alleen verbruiksartikelen, maar bijvoorbeeld ook arbeidershuizen en fabrieken, waaronder de beroemde Turbinenfabrik in Berlijn, een schoolvoorbeeld van moderne fabrieksbouw. Daarnaast ontwierpen zij briefhoofden, catalogi en tentoonstellingen. De oprichters van aeg, Emil Rathenau en zijn zoon Walter, hechtten veel waarde aan het gevoel een boodschap te hebben. Niet zomaar een commerciële boodschap: zij geloofden dat sociaal gerichte kunst het leven van de mensen aangenamer kon maken. 14 Verder waren zij van mening dat een goed ontwerp een beter product zou opleveren en de verkoop zou bevorderen. Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog ging het huisstijlprogramma van aeg ten onder. Algemeen is men het erover eens dat aeg de eerste onderneming was met een echte huisstijl, waarbij de visuele communicatie van de onderneming duidelijk veel omvangrijker was dan alleen het gebruik van een handelsmerk. De twintigste eeuw Was bij aeg de huisstijl gebaseerd op vormgeving, bij Olivetti ging men uit van de sociale ontwikkelingen. De stichter, Camillo Olivetti, legde in 1908 de grondslag voor een sociaal geleid bedrijf, terwijl zijn zoon Adriano de onderneming uitbouwde op basis van het geloof dat voor een industriële organisatie de mensen die samen de organisatie vormen, het belangrijkst zijn. Op grond van deze uitgangspunten verzamelde Adriano Olivetti een groep jonge architecten, stedenbouwkundigen en ontwerpers om zich heen, om daarmee de uitbouw van de onderneming, ook in creatieve zin, ter hand te nemen. Geen onderneming heeft zo intensief en langdurig culturele, creatieve en commerciële uitgangspunten weten te combineren en tot uiting laten komen in haar huisstijl. Een ander voorbeeld van een motivatie voor het creëren van een huisstijl is bij

15 De roundel van de London Underground (1913) met zijn rode cirkel en blauwe balk is, samen met de beroemde plattegrond van het metronetwerk (1933), een icoon geworden van twintigste-eeuws design. de London Underground te vinden. Frank Pick, de man die vanaf 1909 verantwoordelijk was voor het opzetten van de huisstijl, opereerde niet op basis van een cultureel of sociaal idealisme of esthetisch gevoel. Pick wilde dat het onzichtbare netwerk van de ondergrondse steeds meer zichtbaar zou worden door duidelijke visuele communicatie. Het meest nadrukkelijk manifesteerde deze gedachte zich in de architectuur van de stations, die in opdracht van Pick waren ontworpen om open, licht en dynamisch te zijn, en in de belettering van stations, rollend materieel en drukwerk. Hiertoe leverde de typograaf Edward Johnston in 1916 een eigen lettertype voor de London Underground, gebaseerd op de ideeën van de Deutsche Werkbund, die zich sterk maakte voor de combinatie van schoonheid en functionaliteit in industriële ontwerpen. In Nederland timmerde sinds 1923 de ontwerper Piet Zwart aan de weg door zijn experimenten met een beperkte huisstijl en advertenties voor de Nederlandse Kabelfabriek (nkf). Bij Philips kwam in 1925 de eerste vaste ontwerper die verantwoordelijk was voor de uitvoering van de visuele communicatie van de gloeilampenfabriek in dienst. In 1933 kwamen in Duitsland de nazi s aan de macht. Zij kenden als geen ander de macht van goed geregisseerde visuele communicatie. Het hakenkruis werd 15 tot het belangrijkste herkenningsteken verheven en omgeven met de kleuren rood en zwart. Honderden banieren, duizenden gelijke uniformen en een even groot aantal opgeheven armen hadden een overdonderend effect waarvan de gevolgen niet uitbleven. Na de Tweede Wereldoorlog Het materiële herstel van de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog was omstreeks 1960 voltooid. De nieuwe welvaart en de zich in hoog tempo ontwikkelende techniek luidden een ander tijdperk in en het beeld van de westerse maatschappij veranderde snel. Door hun enorme groei kwamen veel bedrijven onpersoonlijker over dan ooit. Deze breuk in de relatie tussen de producent en het publiek deed de behoefte aan herkenbaarheid van de nieuwe grote onbekenden stijgen en visuele communicatie werd het middel bij uitstek om de kloof te overbruggen. Het was een middel dat niet uit de lucht kwam vallen, maar dat zijn waarde in engere zin reeds langdurig had bewezen. Twee organisaties die zich na de Tweede Wereldoorlog hebben onderscheiden door het voeren van een consequente huisstijl zijn Braun en ibm. De eerste beschikt over een zeer succesvolle huisstijl en de laatste had te veel succes. In navolging van de opvattingen rond visuele communicatie die eerder bij aeg leefden, houdt Braun er een huisstijl op

16 Het logo van Braun is, net als veel producten van de onderneming, uit geometrische elementen gevormd. na die haar gelijke in de wereld niet kent. De centrale bedrijfsontwerpafdeling gebaseerd op de ideeën van de Hochschule für Gestaltung in Ulm, een navolger van het Bauhaus heeft de vormgeving van alle producten en andere uitingen van visuele communicatie met elkaar in overeenstemming gebracht. Alles bij Braun, van de wekkers en de koffiezetapparaten tot het logo, bestaat uit rechte lijnen en vlakken, afgeronde hoeken en cirkels. Zelfs al zou het logo niet op de producten staan, dan nog zou iedereen kunnen zien dat het gaat om een product van Braun. ibm slaagde erin om in een wereld waarin voorheen rekenmachines en kantooruitrustingen ongeacht het merk werden verkocht, een stempel te zetten op de eigen producten en uiteindelijk op de gehele markt. Evenals aeg maakte ibm gebruik van de beste ontwerpers en architecten om door middel van een visuele stijl een reeks boodschappen over zichzelf samen te stellen die vrijwel onveranderlijk neerkwamen op de bevestiging van de eigen superioriteit. Dit lukte zo goed dat andere computerbedrijven niet eens meer overwogen om een eigen stijl tegenover die van ibm te zetten. De visuele stijl van ibm sober, modern en ingehouden zag er voortreffelijk uit toen ibm ermee begon, maar werd naamloos en vervelend toen hij ondoordacht en goedkoop door de concurrentie werd nagevolgd in haar streven om ibm compatible te zijn. Tot besluit Sinds het begin van de twintigste eeuw hebben verschillende mensen met verschillende visies op en beweegredenen voor het realiseren van een huisstijl gewerkt aan de visuele communicatie van organisaties. Vanuit kunstzinnige, sociale en economische idealen hebben zij niet alleen de specifieke huisstijl van de eigen organisatie ontwikkeld, maar ook het algemene concept dat aan een huisstijl ten grondslag ligt uitgewerkt. Uit de sinds de Oudheid bestaande handelsmerken, die golden als kwaliteitsmerk voor het desbetreffende product, zijn de huisstijlen gegroeid, die gelden als kwaliteitsmerk voor complete organisaties. Tegenwoordig is het daarom onder bedrijven, instellingen en overheden gemeengoed geworden om over een huisstijl te beschikken. Omdat huisstijlen een zo prominente plaats in de samenleving verworven hebben, zijn rond het begrip huisstijl gefundeerde theorieën ontstaan aangaande de beeldvorming van organisaties en de werking van huisstijl. Hierover gaan de volgende hoofdstukken. 16

17 Imago, huisstijl, identiteit Over het begrip huisstijl bestaat nogal wat verwarring. De opvattingen over de juiste interpretatie van dit begrip variëren vrij sterk en dat leidt al snel tot onbegrip. Zo zijn er mensen die menen dat er sprake is van een huisstijl zodra het briefpapier van een organisatie al jaren in een bepaalde kleur en een willekeurig lettertype gedrukt is; aan de andere kant heeft de opvatting post gevat dat huisstijl moet worden gelezen als de stijl van het huis, waarmee dan de gehele manier van communiceren van een organisatie naar binnen en naar buiten toe wordt aangeduid. Tussen de hierboven aangehaalde opvattingen bestaat een breed spectrum van meningen over wat huisstijl wel en niet is. Nu is het ook niet zo eenvoudig om het begrip huisstijl kernachtig en nauwkeurig te omschrijven. Vandaar dat er in het navolgende wel een uitleg is te vinden over wat huisstijl is, maar dat er geen exacte definitie van het begrip huisstijl gegeven wordt. In dit hoofdstuk wordt huisstijl als verschijnsel in een breder kader gezet en vervolgens begrensd, zodat het duidelijk is waar het over gaat wanneer in dit boekje over huisstijl gesproken wordt. Imago en identiteit Een van de aspecten voor oordeelsvorming over mensen, voorwerpen en organisaties is visuele waarneming. Mensen met een minder voordelig uiterlijk worden beduidend minder positief bejegend dan aardig ogende mensen. Boeken met een goede typografie, gedrukt op mooi papier en voorzien van een fraaie band worden hoger gewaardeerd dan onverzorgde publicaties en ook organisaties die een positief beeld weten op te roepen bij het publiek zullen meer sympathie ontvangen dan organisaties waarvan het publiek een slecht beeld heeft. Want hoezeer de mens ook weet dat hij eigenlijk niet op het uiterlijk mag afgaan, hij doet het toch. Het beeld dat het publiek heeft van iemand of en vanaf nu gaat het in dit boekje alleen nog daarover van een organisatie, heet imago. Het imago wordt bepaald door tal van zichtbare en onzichtbare factoren, maar in eerste instantie en daarom ook voornamelijk door de zichtbare factoren. Voorbeelden 17

18 daarvan zijn de vorm en de kwaliteit van de producten, het uiterlijk van de verpakking, de architectuur en de inrichting van de gebouwen van de organisatie, de manier waarop men met het publiek omgaat, kortom: de stijl van het huis. Het is voor elke organisatie van belang dat haar imago bij het publiek zo positief mogelijk is. Staat imago voor de manier waarop het publiek de uitstraling van een organisatie interpreteert, identiteit bepaalt hoe en wat de organisatie werkelijk is en vormt dus de basis van de uitstraling van de organisatie. Zo n identiteit kan bewust of onbewust ontstaan zijn, maar het is belangrijk dat een organisatie zich altijd van haar identiteit bewust is. Daarbij moet de identiteit in overeenstemming zijn met de persoonlijkheid van een organisatie, die wordt gevormd door de mensen die deel uitmaken van de organisatie en de cultuur die zij samen in stand houden. Een gedeelte van de identiteit van een organisatie wordt gevormd door de visuele identiteit. De visuele identiteit is naast reclame dat gedeelte van de totale identiteit dat is vormgegeven door grafische ontwerpers, productvormgevers en eventueel ook door architecten. Wanneer deze mensen bewust hebben nagedacht over de totale identiteit van een organisatie en op basis daarvan een visuele identiteit hebben gecreëerd, dan heet het resultaat van dat denken huisstijl. Huisstijl en identiteit Huisstijl is gebaseerd op de totale identiteit van een organisatie en maakt die idealiter zichtbaar. Dat wat zichtbaar wordt, maakt deel uit van de visuele identiteit. Huisstijl op zijn beurt bepaalt de visuele identiteit en daarmee mede de totale identiteit. Deze identiteit, die weer bepalend is voor de huisstijl, wordt dus onder andere gevormd door de huisstijl zelf. Concluderend mag worden gesteld dat een goede huisstijl niet alleen een vertolker, maar ook een versterker is voor de identiteit van een organisatie. Nu duidelijk is wat huisstijl is, kan ook worden bepaald wat hij niet is. Huisstijl is niet gelijk aan identiteit, omdat hij nu eenmaal niet de stijl van het huis is. In tegenstelling tot vroeger beseft men tegenwoordig dat identiteit veel complexer is dan huisstijl alleen. Huisstijl is niets meer dan een afspiegeling en versterking van de bestaande identiteit, maar ook niets minder. Een bepaalde kleur en een willekeurig lettertype zijn dus geen huisstijl omdat er geen sprake is van een afgeleide van of een bijdrage aan de identiteit. Er bestaat overigens wel een term voor de stijl van het huis : bedrijfsstijl. In de praktijk blijkt overigens dat zich momenten in het bestaan van een organisatie voordoen, waarop huisstijl en identiteit inwisselbare begrippen lijken te zijn. Wanneer de identiteit van een organisatie niet blijkt te 18

19 Alle logo s van (bedrijfsonderdelen van) de voormalige Koninklijke ptt Nederland (kpn) sinds ptt Telecom is via kpn Telecom opgegaan in moederbedrijf kpn; ptt Post is tpg Post geworden en zal in 2006 opgaan in het nieuwe moederbedrijf tnt, voorheen tnt Post Groep (tpg). De verwarring over de eigen identiteit is goed zichtbaar geworden door de ontwikkeling van de huisstijl. voldoen, bijvoorbeeld omdat zij niet in overeenstemming met de persoonlijkheid is of omdat zij sociaal onacceptabel is, moet er worden gezocht naar een nieuwe identiteit. Zodra deze is omschreven, is er sprake van een gewenste identiteit en op basis daarvan kan een nieuwe huisstijl ontwikkeld worden. Zo n huisstijl komt dan tot stand tijdens een identiteitscrisis de gewenste identiteit is wel bekend, maar nog niet gerealiseerd en op dat moment is de huisstijl de enige uiting van de nieuwe identiteit, terwijl de oude identiteit al is afgedankt. Door zijn identiteitsversterkende karakter draagt de huisstijl bij tot een snelle realisatie van de gewenste identiteit en als alles goed gaat zal hij al snel niet de enige bepalende factor meer zijn voor de nieuwe identiteit. 19 Huisstijl en imago Een geslaagde huisstijl geeft de identiteit op een juiste manier weer en versterkt haar. Omdat huisstijl deel uitmaakt van de visuele identiteit en dus zichtbaar is voor het publiek, is huisstijl mede bepalend voor het imago van een organisatie. Iedere organisatie streeft ernaar het imago zoveel mogelijk met de identiteit in overeenstemming te brengen; het is van groot belang dat het publiek een juist beeld van de organisatie heeft. Wanneer dit niet het geval is, is er sprake van een ongewenste situatie. Ook wanneer een organisatie een imago heeft dat beter is dan op grond van de identiteit verwacht mag worden, moet daar iets aan gedaan worden. De organisatie zal uiteindelijk niet aan de verwachtingen van het publiek

20 kunnen voldoen en het positieve beeld dat het publiek van de organisatie heeft, zal omslaan in een negatief beeld. Om dit voor te zijn zal de identiteit op tijd aan het imago moeten worden aangepast. Het imago wordt gevormd door een groot aantal factoren, maar in het bijzonder door datgene wat zichtbaar is voor het publiek. Huisstijl is zo n factor en daarom is het belangrijk dat de huisstijl een goed beeld geeft van de identiteit van een organisatie, teneinde een imago dat daarbij aansluit te bewerkstelligen en te ondersteunen. Hoe positiever het imago is, des te meer sympathie zal een organisatie ontvangen. Huisstijl en reclame Ook reclame behoort tot de visuele identiteit. Toch hebben huisstijl en reclame totaal verschillende functies. Huisstijl tracht de identiteit van de organisatie te verbeelden en is er primair op gericht het contact met het publiek te bewerkstelligen. Hij zou daarbij een zo groot mogelijke sympathie moeten weten te winnen en behouden. Huisstijl heeft dus een sociale functie. Reclame daarentegen is gericht op een zo groot mogelijk marktaandeel en heeft daarom een marktfunctie. Er zijn evenwel organisaties die proberen reclame onderdeel van de huisstijl te maken. Dat dit niet altijd even goed lukt, komt doordat reclame en huisstijl verschillende doelen dienen. Een bepaalde variant van reclame die corporate advertising heet, is gericht op het uitdragen van de identiteit en daarom zou het voor de hand liggen om te denken dat deze vorm ook een sociale functie heeft, net als huisstijl. Toch is corporate advertising bedoeld om te verkopen: het bestaan van de organisatie wordt onder de aandacht van het publiek gebracht, met als doel producten en diensten af te zetten. Uiteindelijk is dus ook hier sprake van een marktfunctie. Overigens hebben sommige uitingen van huisstijl in tweede instantie ook een commercieel doel: het gaat hierbij dan vooral om productvormgeving als onderdeel van huisstijl, zoals bij aeg en Braun het geval is. Een goed vormgegeven product verkoopt nu eenmaal beter dan iets wat er slecht uitziet. Ten slotte moet worden opgemerkt dat bepaalde vormen van adverteren wel degelijk onder de huisstijl kunnen vallen. Advertenties met een neutrale boodschap, zoals gewijzigde openingstijden of adresgegevens, en personeelsadvertenties kunnen heel goed onder de huisstijl vallen. Sterker nog, het is zelfs van groot belang dat zij in de huisstijl uitgevoerd zijn. Want juist bij die boodschappen heeft de organisatie veel baat bij een grote herkenbaarheid en, zeker in het geval van de personeelsadvertentie, bij het verwerven van sympathie of status. 20

Les 5 VID. Corporate Identity. If you don t know what to do make it big and red

Les 5 VID. Corporate Identity. If you don t know what to do make it big and red Les 5 VID Corporate Identity If you don t know what to do make it big and red Les 5 VID Corporate Identity If you don t know what to do make it big and red When in doubt make it big. If still in doubt,

Nadere informatie

Een lezing over huisstijl Hans Stol

Een lezing over huisstijl Hans Stol Een lezing over huisstijl Hans Stol Huisstijl De aard en het geheel van de visuele presentatie van een onderneming, zoals naamcode, bedrijfssymbool, opmaak, lettersoort en eventueel kleur van het verspreide

Nadere informatie

Huisstijlinformatiemap. Scholen met Succes

Huisstijlinformatiemap. Scholen met Succes Huisstijlinformatiemap Scholen met Succes Waarom een huisstijl? Als organisatie wil je een bepaalde indruk maken, een bepaald beeld achter laten bij doelgroepen en publieksgroepen. Een van de middelen

Nadere informatie

Basisprincipes van het ontwerpen

Basisprincipes van het ontwerpen Basisprincipes van het ontwerpen gordongroup Over de gordongroup gordongroup is een full-service marketing- en communicatiebureau waar klanten voor al hun wensen op het gebied van creatieve services terecht

Nadere informatie

Positionering, identiteit en imago

Positionering, identiteit en imago WHITE PAPER Positionering, identiteit en imago Ontwerppartners bv Mauritsstraat 12 4811 EP Breda 076 522 80 66 www.ontwerppartners.nl Inleiding Dagelijks zijn wij met onze klanten in gesprek over branding

Nadere informatie

Wat is marketing. Hoe wordt marketing gebruikt in de praktijk. Product. Prijs

Wat is marketing. Hoe wordt marketing gebruikt in de praktijk. Product. Prijs Wat is marketing Marketing is het proces die je moet doorgaan om de behoeften van uw klanten te bevredigen. Eerst werd marketing gezien als het geheel van activiteiten die de ruil van producten of diensten

Nadere informatie

Huis met stijl. Over identiteit en huisstijl. www.dickhoffdesign.com

Huis met stijl. Over identiteit en huisstijl. www.dickhoffdesign.com Huis met stijl Over identiteit en huisstijl www.dickhoffdesign.com Huis met stijl Over identiteit en huisstijl Voor elk bedrijf is het van belang een positieve indruk te maken. Op potentiële nieuwe klanten

Nadere informatie

Alvast iets om te bekijken, voor we persoonlijk kennismaken

Alvast iets om te bekijken, voor we persoonlijk kennismaken Alvast iets om te bekijken, voor we persoonlijk kennismaken In vogelvlucht Studio Wijkamp is een flexibele en dynamische studio voor grafisch ontwerp, communicatie en digitale media. Kleinschalig, klantvriendelijk

Nadere informatie

Uw bedrijf in beeld. Uw bedrijf in beeld versie 3.1 Pagina 1

Uw bedrijf in beeld. Uw bedrijf in beeld versie 3.1 Pagina 1 Uw bedrijf in beeld De manier waarop en de vorm waarin uw bedrijf zich presenteert, bepaalt in grote mate de beeldvorming van het bedrijf bij uw huidige en toekomstige relaties en klanten. Dit geldt voor

Nadere informatie

Wij maken graag reclame voor anderen

Wij maken graag reclame voor anderen Wij maken graag reclame voor anderen RECLAME ONTWERP WEBSITE HUISSTIJL U wilt uw doelgroep....aanspreken, informeren en overtuigen. Dat doet u met een heldere boodschap en direct in het oog springende

Nadere informatie

De stijl van het huis

De stijl van het huis De stijl van het huis een project in 2010! Pagina 1 van 9 Inhoudsopgave 1. Projectbeschrijving 3 1.1 Inleiding 3 1.2 Waarom een huisstijl? 3 2. Werkzaamheden 4 2.1 Inleiding 4 2.2 Fase 1: Identiteit bepalen

Nadere informatie

Basisprincipes van het ontwerpen

Basisprincipes van het ontwerpen Basisprincipes van het ontwerpen Als een van Ottawa s meest prominente marketing- en communicatiebedrijven, biedt gordongroup bekroonde ontwerpen voor een compleet assortiment aan communicatieproducten,

Nadere informatie

01/06. Websites Nederland over. Strategisch design. Whitepaper #01/2013. Thijs van der Schaaf creative consultant

01/06. Websites Nederland over. Strategisch design. Whitepaper #01/2013. Thijs van der Schaaf creative consultant 01/06 Websites Nederland over Strategisch design Thijs van der Schaaf creative consultant 02/06 Strategisch design Er was ooit een tijd dat een huisstijl werd ontworpen, vervolgens werd vastgelegd in een

Nadere informatie

GoedBeginnen.nl. Huisstijlhandboek Algemene richtlijnen en instructies voor gebruik van de huisstijl.

GoedBeginnen.nl. Huisstijlhandboek Algemene richtlijnen en instructies voor gebruik van de huisstijl. GoedBeginnen.nl Huisstijlhandboek Algemene richtlijnen en instructies voor gebruik van de huisstijl. Inhoud 1. Inleiding 2. De huisstijl 3. Logo toepassingen 4. Huisstijl kleuren 5. Typografie 6. Voorbeelden

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Definitie huisstijl: Dat deel van de visuele communicatie dat als doel heeft het imago van de organisatie aan te laten sluiten op de identiteit.

Definitie huisstijl: Dat deel van de visuele communicatie dat als doel heeft het imago van de organisatie aan te laten sluiten op de identiteit. Achtergrond Huisstijlen Definitie huisstijl: Dat deel van de visuele communicatie dat als doel heeft het imago van de organisatie aan te laten sluiten op de identiteit. Onder imago wordt verstaan het beeld

Nadere informatie

Case VNO-NCW Noord. Feiten. > vertegenwoordigt de vereniging vno-ncw in de provincies drenthe, friesland en Groningen. > ± 1.

Case VNO-NCW Noord. Feiten. > vertegenwoordigt de vereniging vno-ncw in de provincies drenthe, friesland en Groningen. > ± 1. Case VNO-NCW Noord VNO-NCW Noord is een actieve organisatie die zich richt op de optimalisatie van het klimaat voor ondernemingen en ondernemers in Noord Nederland met oog voor het breed maatschappelijk

Nadere informatie

Een goede huisstijl bestaat uit een combinatie van de volgende zes grafische basiselementen:

Een goede huisstijl bestaat uit een combinatie van de volgende zes grafische basiselementen: Een onderscheidende huisstijl heeft zijn eigen karakter en specifieke eigenschappen. Paperclip Design maakt dit tastbaar en voelbaar. Als logo en huisstijl specialist geef ik je graag tips en richtlijnen

Nadere informatie

Beter Leven keurmerk. Gebruikersprotocol en stijlhandboek

Beter Leven keurmerk. Gebruikersprotocol en stijlhandboek Beter Leven keurmerk Gebruikersprotocol en stijlhandboek Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevens-bestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk,

Nadere informatie

Huisstijlhandboek. Algemene richtlijnen & instructies voor gebruik van de huisstijl Belasting & Douane Museum Rotterdam.

Huisstijlhandboek. Algemene richtlijnen & instructies voor gebruik van de huisstijl Belasting & Douane Museum Rotterdam. Huisstijlhandboek Algemene richtlijnen & instructies voor gebruik van de huisstijl Belasting & Douane Museum Rotterdam februari 2012 Inhoud 1. Inleiding 2. De huisstijl 3. Logo toepassingen 4. Huisstijlkleuren

Nadere informatie

Ontwerpprincipes grafisch ontwerp. Dit document maakt onderdeel uit van Spoorbeeld, beleid voor de spoorbranche. versie september2012

Ontwerpprincipes grafisch ontwerp. Dit document maakt onderdeel uit van Spoorbeeld, beleid voor de spoorbranche. versie september2012 Ontwerpprincipes grafisch ontwerp 1 Dit document maakt onderdeel uit van Spoorbeeld, beleid voor de spoorbranche. Ontwerpprincipes grafisch ontwerp Binnen de spooromgeving komen zeer veel verschillende

Nadere informatie

Voorwaarden Preproductieomgeving DigiD (Leverancier)

Voorwaarden Preproductieomgeving DigiD (Leverancier) Voorwaarden Preproductieomgeving DigiD (Leverancier) Datum 15 mei 2012 Versie 4.0 Artikel 1 Begrippen De hierna met een hoofdletter aangeduide begrippen hebben in deze Voorwaarden de volgende betekenis:

Nadere informatie

Communicatie in de praktijk Examennummer: 27855 Datum: 5 februari 2011 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Communicatie in de praktijk Examennummer: 27855 Datum: 5 februari 2011 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Communicatie in de praktijk Examennummer: 27855 Datum: 5 februari 2011 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 7 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 10 meerkeuzevragen (maximaal

Nadere informatie

Meerwaarde van het gebruik van. Citymarketing. het regio-merk voor lokale bedrijven. Wim Beernaert Wim Beernaert 10 april 2012

Meerwaarde van het gebruik van. Citymarketing. het regio-merk voor lokale bedrijven. Wim Beernaert Wim Beernaert 10 april 2012 Meerwaarde van het gebruik van Citymarketing het regio-merk voor lokale bedrijven Wim Beernaert Wim Beernaert 10 april 2012 1 INHOUD 1. Wat is plaatsmarketing? 2. Opkomst & belang van plaatsmarketing 3.

Nadere informatie

HOOFDSTUK 4: MERKELEMENTEN KIEZEN OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN

HOOFDSTUK 4: MERKELEMENTEN KIEZEN OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN HOOFDSTUK 4: MERKELEMENTEN KIEZEN OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN 1 INTRODUCTIE H:4 Hoofdstuk 4 bespreekt de samenhang en verschillende functies van de merkelementen, soms ook wel merkidentiteiten genoemd.

Nadere informatie

Inleiding. Daarnaast geldt dat bij gebruik van een eigen website een link wordt geplaatst bij de contactgegevens naar de homepage van In de Weerd:

Inleiding. Daarnaast geldt dat bij gebruik van een eigen website een link wordt geplaatst bij de contactgegevens naar de homepage van In de Weerd: Huisstijlhandboek Inhoudsopgave Inleiding... 3 Missie & organisatiebeschrijving... 4 Logo, pay-off & pictogrammen... 5 Logo & kleurgebruik... 6 Typografie... 8 Briefpapier... 9 Persbericht... 10 Powerpoint

Nadere informatie

Bestaat het logo uitsluitend uit tekst dan spreken we over een woordmerk. Een voorbeeld hiervan is het logo van Hugo Boss.

Bestaat het logo uitsluitend uit tekst dan spreken we over een woordmerk. Een voorbeeld hiervan is het logo van Hugo Boss. Hoofdstuk 8 CASUS Jouw logo In deze opdracht ga je een eigen logo ontwerpen. Hierbij neem je een product, dienst of bedrijf als uitgangspunt. Voordat we overgaan tot de uitvoering hiervan behandelen we

Nadere informatie

Stromingen in vogelvlucht

Stromingen in vogelvlucht Stromingen in vogelvlucht Grieken en Romeinen (Klassiek Erfgoed) 500 v. Chr. tot 400 n. Chr. Middeleeuwen (Goddelijke Orde) 500 tot 1500 Renaissance (Homo Universalis) 1500 tot 1600 Barok en Rococo (Verleiding

Nadere informatie

het EU-depot van het collectieve woord- / beeldmerk IKB is ingeschreven, d.d. 26 mei 2004, onder nummer 002864593;

het EU-depot van het collectieve woord- / beeldmerk IKB is ingeschreven, d.d. 26 mei 2004, onder nummer 002864593; Het bestuur van de regelinghouder, in aanmerking nemende dat: het EU-depot van het collectieve woord- / beeldmerk IKB is ingeschreven, d.d. 26 mei 2004, onder nummer 002864593; het collectieve woord- /

Nadere informatie

Regels en richtlijnen voor de visuele identiteit >>

Regels en richtlijnen voor de visuele identiteit >> Regels en richtlijnen voor de visuele identiteit >> Maart 2010 De visuele identiteit van eherkenning Dit handboek bevat regels en richtlijnen voor de visuele identiteit van eherkenning. Het is voor iedereen

Nadere informatie

MANUAL EEN HANDLEIDING IN HET GEBRUIK

MANUAL EEN HANDLEIDING IN HET GEBRUIK MANUAL EEN ANDLEIDING IN ET GEBRUIK VAN ET LOGO ER GAAT NIETS BOVEN GRONINGEN 2 INOUDSOPGAVE 1 Voorwoord 3 2 et logo 4 3 Toepassing 5 4 Gebruik van het logo door derden 7 5 Toestemming voor gebruik 9 3

Nadere informatie

Georgie Dom. Greep op uw geheugen. Zo blijft u scherp

Georgie Dom. Greep op uw geheugen. Zo blijft u scherp Georgie Dom Greep op uw geheugen Zo blijft u scherp 1 e druk, juli 2010 Copyright 2010 Consumentenbond, Den Haag Auteursrechten op tekst, tabellen en illustraties voorbehouden Inlichtingen Consumentenbond

Nadere informatie

De punt op de i van de restauratie

De punt op de i van de restauratie Gerlof van der Veen De punt op de i van de restauratie Op zoek naar historische eenheid in hedendaagse verscheidenheid Aan de markten in Zutphen vormen de afzonderlijke gevels met elkaar een beschermd

Nadere informatie

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen.

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 1 woensdag 13 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift

Nadere informatie

yuki huisstijlmanual

yuki huisstijlmanual Inhoud 3 Huisstijl is meer dan het toevoegen van een beeldmerk. Wat een huisstijl tot een huisstijl maakt is vooral eenheid van stijl. Deze eenheid wordt alleen bereikt, wanneer iedereen zich houdt aan

Nadere informatie

Huisstijlafspraken Oefentherapie Cesar/Mensendieck en VvOCM. Eén gezicht, naar binnen en naar buiten. Voor alle oefentherapeuten in Nederland.

Huisstijlafspraken Oefentherapie Cesar/Mensendieck en VvOCM. Eén gezicht, naar binnen en naar buiten. Voor alle oefentherapeuten in Nederland. Huisstijlafspraken Oefentherapie Cesar/Mensendieck en VvOCM Eén gezicht, naar binnen en naar buiten. Voor alle oefentherapeuten in Nederland. Huisstijl Oefentherapie Cesar/Mensendieck en VvOCM; richtlijnen

Nadere informatie

Huisstijl. van logo tot briefpapier

Huisstijl. van logo tot briefpapier Huisstijl van logo tot briefpapier Was huisstijl tot de jaren tachtig van de vorige eeuw een verschijnsel waar slechts weinigen van gehoord hadden, tegenwoordig is het begrip volledig ingeburgerd. Vrijwel

Nadere informatie

REGLEMENT OP HET GEBRUIK VAN EN TOEZICHT OP HET COLLECTIEVE EI-KEURMERK IKB

REGLEMENT OP HET GEBRUIK VAN EN TOEZICHT OP HET COLLECTIEVE EI-KEURMERK IKB REGLEMENT OP HET GEBRUIK VAN EN TOEZICHT OP HET COLLECTIEVE EI-KEURMERK IKB Het bestuur van de Stichting IKB EI, hierna te noemen: de Stichting, in aanmerking nemende dat, het Productschap Pluimvee en

Nadere informatie

inhoud Merkpositionering 3

inhoud Merkpositionering 3 1 inhoud Deze styleguide is een overzicht van de kleuren/ texturen en lettertypes die in ons project uiteindelijke gekozen zijn. De onderbouwing en onderzoek hiernaar is te vinden op ons blog. Merkpositionering

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING VAN DE WARE NATUUR VAN DE MENS

UNIVERSELE VERKLARING VAN DE WARE NATUUR VAN DE MENS UNIVERSELE VERKLARING VAN DE WARE NATUUR VAN DE MENS PREAMBULE Overwegende dat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens uit 1948 in feite een verklaring is van Verlichting, van het hoogste dat

Nadere informatie

- Ontwikkeling huisstijldragers. - Uitwerking huisstijl op diverse huisstijldragers. - Presentatie. - Eventuele aanpassingen. - Akkoord.

- Ontwikkeling huisstijldragers. - Uitwerking huisstijl op diverse huisstijldragers. - Presentatie. - Eventuele aanpassingen. - Akkoord. Huisstijl Iedereen is overtuigd van het belang van goede communicatie en presentatie. Als organisatie wil je een bepaalde indruk maken, en een bepaald beeld achter laten bij de doelgroep. Kortom: als organisatie

Nadere informatie

Speelgoed Algemeen. Retail Trainingen. alles over de speelgoedbranche, speelgoed en leeftijd, soorten speelgoed en veilig speelgoed

Speelgoed Algemeen. Retail Trainingen. alles over de speelgoedbranche, speelgoed en leeftijd, soorten speelgoed en veilig speelgoed alles over de speelgoedbranche, speelgoed en leeftijd, soorten speelgoed en veilig speelgoed Onderdeel van de opleiding Verkopen in de Gemengde Branche Retail Trainingen 2 Dit vakinformatieboek is een

Nadere informatie

De mooiste steden. De keuze van de Reisgids

De mooiste steden. De keuze van de Reisgids De mooiste steden De keuze van de Reisgids Mooiste steden.indb 3 Copyright 2011 Consumentenbond, Den Haag Auteursrechten op tekst, tabellen en illustraties voorbehouden Inlichtingen Consumentenbond De

Nadere informatie

21.12.2004 Publicatieblad van de Europese Unie L 373/1. (Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing)

21.12.2004 Publicatieblad van de Europese Unie L 373/1. (Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing) 21.12.2004 Publicatieblad van de Europese Unie L 373/1 I (Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing) VERORDENING (EG) Nr. 2182/2004 VAN DE RAAD van 6 december 2004 betreffende op

Nadere informatie

Raadsmededeling - Openbaar

Raadsmededeling - Openbaar Raadsmededeling - Openbaar Nummer : 65/2011 Datum : 12 april 2011 B&W datum : 12 april 2011 Portefeuillehouder : G. Berghoef Onderwerp : Nota invoering gemeentewapen Aanleiding Bij Koninklijk Besluit van

Nadere informatie

Het handelsmerk VELUX

Het handelsmerk VELUX Het handelsmerk Bescherm het merk Gebruik het handelsmerk actief en correctief Een handelsmerk is een essentieel onderdeel van een succesvol merk. Een handelsmerk is een onderscheidend visueel element

Nadere informatie

HANDLEIDING Pensioenfederatie en Verbond van Verzekeraars 2014 oktober 2014 1

HANDLEIDING Pensioenfederatie en Verbond van Verzekeraars 2014 oktober 2014 1 HANDLEIDING Pensioenfederatie en Verbond van Verzekeraars 2014 oktober 2014 1 INHOUD Inleiding pagina 3 Logo en header pagina 5 Iconen pagina 6 Laag 1 pagina 7 Laag 2 pagina 9 Laag 3 pagina 10 Voorbeelden

Nadere informatie

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV H4 ~ periode B Toegepaste vormgeving Autonome kunst Inleiding INLEIDING In de eerste periode ben je vooral bezig geweest met het onderzoeken van vormen, materialen

Nadere informatie

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D RESEARCH CONTENT Loïs Vehof GAR1D INHOUD Inleiding ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ blz. 2 Methode -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Les 6 VID V2. Branding, metaforen & sfeer. You never get a second chance to make a first impression

Les 6 VID V2. Branding, metaforen & sfeer. You never get a second chance to make a first impression Les 6 VID V2 Branding, metaforen & sfeer You never get a second chance to make a first impression It is always better to be looked at than over-looked Mae West Branding Brand is Engels voor merk. Oorspronkelijk

Nadere informatie

FULL SERVICE RECLAME- EN DESIGNBUREAU

FULL SERVICE RECLAME- EN DESIGNBUREAU FULL SERVICE RECLAME- EN DESIGNBUREAU EEN BUREAU MET EEN DUIDELIJK DOEL Adson is een full service reclame- en designbureau, met als doel merken te voorzien van een eigen identiteit en deze bekend te maken.

Nadere informatie

BIJLAGE 4: KEURMERKREGLEMENT IKB KIP

BIJLAGE 4: KEURMERKREGLEMENT IKB KIP BIJLAGE 4: KEURMERKREGLEMENT IKB KIP Het bestuur van de Stichting PLUIMNED, in aanmerking nemende dat het Kip-keurmerk IKB staat ingeschreven bij het Benelux Merkenbureau, ten behoeve van de herkenbaarheid

Nadere informatie

Het Vliegwiel van Identiteit 3.0

Het Vliegwiel van Identiteit 3.0 Het Vliegwiel van Identiteit 3.0 Dr. Kaj Morel Dr. Ir. Lisanne Bouten k.p.n.morel@saxion.nl l.m.bouten@saxion.nl Lectoraat Identiteitsmarketing Academie Marketing & International Management Kenniscentrum

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Steden vroeger en nu Vragen bij het boek

Steden vroeger en nu Vragen bij het boek Steden vroeger en nu Vragen bij het boek Marlite Halbertsma Patricia van Ulzen 8 Deze vragen horen bij de tweede, herziene uitgave van Steden vroeger en nu van Marlite Halbertsma en Patricia van Ulzen.

Nadere informatie

Huisstijl Handboek Bar End

Huisstijl Handboek Bar End Huisstijl Handboek Bar End Het huisstijl handboek van Mountainbikeclub Bar End Met een huisstijl kunnen wij onze eigen identiteit goed tot uitdrukking brengen. Wij presenteren ons met een herkenbare eigen

Nadere informatie

Interieur met potlood of met de computer tekenen?

Interieur met potlood of met de computer tekenen? Interieur met potlood of met de computer tekenen? Het blijft een telkens terugkerende vraag, die slechts beantwoord kan worden door te doen. Het presentatiemiddel dient zo gekozen te worden dat het het

Nadere informatie

Vertaling C-125/14-1. Zaak C-125/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Fővárosi Törvényszék (Hongarije)

Vertaling C-125/14-1. Zaak C-125/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Fővárosi Törvényszék (Hongarije) Vertaling C-125/14-1 Zaak C-125/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 18 maart 2014 Verwijzende rechter: Fővárosi Törvényszék (Hongarije) Datum van de verwijzingsbeslissing: 10

Nadere informatie

2011-2015. Beleidsplan Stichting De Upside van Down

2011-2015. Beleidsplan Stichting De Upside van Down 2011-2015 Beleidsplan Stichting De Upside van Down Caroline Belle 2011-2015 Inhoud Inleiding. pagina 03 Hoofdstuk 1, Uitgangspunten. pagina 05 Hoofdstuk 2, Visie pagina 06 Hoofdstuk 3, Doelstellingen.

Nadere informatie

onze HUISSTIJL opgefrist... een adviesboekje

onze HUISSTIJL opgefrist... een adviesboekje onze HUISSTIJL opgefrist... een adviesboekje huis stijl (de ~ (m.)) 1 visuele presentatie van een bedrijf of inrichting op drukwerk enz. WAT? x Set afspraken Over de manier waarop we ons presenteren, in

Nadere informatie

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE 10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE Is uw website aan vernieuwing toe? Pas deze tips toe en haal meer uit je website De laatste jaren zien we grote veranderingen op het gebied van webdesign.

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Huisstijlbeschrijving

Huisstijlbeschrijving Huisstijlbeschrijving 2 Inhoud Inleiding 3 Het NBVlogo 4 Het kleurenpalet 5 Typografie 9 Vormtaal en grid 17 Beeldtaal 22 Beeldschermpresentaties 40 Digitale uitingen 41 Brochures, folders en leaflets

Nadere informatie

Whitepaper. Interne merkbeleving als katalysator voor succesvol veranderen

Whitepaper. Interne merkbeleving als katalysator voor succesvol veranderen Whitepaper Interne merkbeleving als katalysator voor succesvol veranderen Dynamics Business Consultancy, september 2010 Interne merkbeleving is op dit moment een hot topic. Er verschijnen regelmatig artikelen

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Gebruikshandleiding Certificatielogo s. Version 01.2010

Gebruikshandleiding Certificatielogo s. Version 01.2010 Gebruikshandleiding Certificatielogo s Version 01.2010 Inhoudsopgave 1. Algemene introductie 2. Beleidsrichtlijnen 3. Certificatielogo s 3.1 Opbouw 3.2 Beveiligingszone en minimum afmetingen 3.3 Kleurgebruik

Nadere informatie

Aan het bestuur van Stichting Help het Doel De Horst 4 3911 SZ RHENEN JAARREKENING 2015. RAPPORT Inzake jaarrekening 2015 27-6-2016-1

Aan het bestuur van Stichting Help het Doel De Horst 4 3911 SZ RHENEN JAARREKENING 2015. RAPPORT Inzake jaarrekening 2015 27-6-2016-1 Aan het bestuur van Stichting Help het Doel De Horst 4 3911 SZ JAARREKENING 2015 RAPPORT Inzake jaarrekening 2015 27-6-2016-1 JAARVERSLAG 2015 INHOUD Rapport Paginanummer 1 Samenstellingsverklaring 4 2

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

Een handleiding voor. Personal Branding. Marwin Bokkers

Een handleiding voor. Personal Branding. Marwin Bokkers Een handleiding voor Marwin Bokkers Een handleiding voor Auteur: Marwin Bokkers Opdrachtgever: Haagse Hogeschool Plaats: Woudenberg Datum: 03-2013 Organisatie: Haagse Hogeschool Docenten: Dhr. Hoogland

Nadere informatie

Groep: AGL fase 1 Vak: Culturele oriëntatie en creatieve expressie

Groep: AGL fase 1 Vak: Culturele oriëntatie en creatieve expressie Basis Groep: AGL fase 1 Vak: Culturele oriëntatie en creatieve expressie Kerndoelen: Verwerking binnen de lessen van de andere leergebieden. ICT, digibord, creatieve materialen Culturele oriëntatie en

Nadere informatie

dtl nobel Sjoerd H. de Roos / Andrea Fuchs en Fred Smeijers

dtl nobel Sjoerd H. de Roos / Andrea Fuchs en Fred Smeijers dtl nobel Sjoerd H. de Roos / Andrea Fuchs en Fred Smeijers Alhoewel het gebruik van schreefloze lettertypen door velen als kenmerkend voor moderne vormgeving wordt beschouwd, werden in de klassieke oudheid

Nadere informatie

Steunpunt GOK project Genk De bouwhoek

Steunpunt GOK project Genk De bouwhoek Uitwerking De Bouwhoek 1. Het belang van bouwen en construeren Bouwen en construeren ontwikkelen een groot aantal belangrijke vaardigheden, zoals: het bevorderen van eigen initiatief, samenwerken, samen

Nadere informatie

CONTEMPLATIEVE FOTOGRAFIE BEWUST ANDERS WAARNEMEN

CONTEMPLATIEVE FOTOGRAFIE BEWUST ANDERS WAARNEMEN CONTEMPLATIEVE FOTOGRAFIE BEWUST ANDERS WAARNEMEN Inleiding Wat wij beogen met deze drie dagen is een verdieping in fotograferen. Dat doen we door het effect van foto s te bestuderen. In algemeenheid geven

Nadere informatie

STICKY STORY DE NIEUWE MANIER OM EEN ELEVATOR PITCH TE MAKEN DIE BLIJFT HANGEN

STICKY STORY DE NIEUWE MANIER OM EEN ELEVATOR PITCH TE MAKEN DIE BLIJFT HANGEN STICKY STORY DE NIEUWE MANIER OM EEN ELEVATOR PITCH TE MAKEN DIE BLIJFT HANGEN Je zelf presenteren We zijn allemaal wel eens druk geweest met het maken van een pitch, of soms zelfs meerdere om in verschillende

Nadere informatie

Bescherm je foto s met een watermerk

Bescherm je foto s met een watermerk Bescherm je foto s met een watermerk Het is vervelend wanneer een ander met je foto's aan de haal gaat. Je steekt er niet alleen tijd en moeite in maar ook wettelijk heb je rechten over je eigen foto's.

Nadere informatie

SAMENVATTING HUISSTIJLBOEK

SAMENVATTING HUISSTIJLBOEK SAMENVATTING HUISSTIJLBOEK Ten behoeve van bureaumedewerkers, afdelingen en geledingen maart 2006 Pagina 1 Huisstijlboek samenvatting Voorwoord Een huisstijl levert op den duur een aantal voordelen op:

Nadere informatie

De diep verstandelijk gehandicapte medemens

De diep verstandelijk gehandicapte medemens De diep verstandelijk gehandicapte medemens Eerste druk, mei 2012 2012 Wilte van Houten isbn: 978-90-484-2352-1 nur: 895 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Stromingen in vogelvlucht

Stromingen in vogelvlucht Stromingen in vogelvlucht Grieken en Romeinen (Klassiek Erfgoed) 500 v. Chr. tot 400 n. Chr. Middeleeuwen (Goddelijke Orde) 500 tot 1500 Renaissance (Homo Universalis) 1500 tot 1600 Barok en Rococo (Verleiding

Nadere informatie

HOOFDSTUK 11: MERKSTRATEGIEËN OPSTELLEN EN UITVOEREN

HOOFDSTUK 11: MERKSTRATEGIEËN OPSTELLEN EN UITVOEREN HOOFDSTUK 11: MERKSTRATEGIEËN OPSTELLEN EN UITVOEREN 1 INTRODUCTIE H:11 Een merkstrategie voor een bedrijf identificeert welke merkelementen een bedrijf kiest voor toepassing op de diverse producten die

Nadere informatie

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 Een initiatief van het Nederlands Bijbelgenootschap om de Bijbel op een

Nadere informatie

Uw product onder de aandacht brengen

Uw product onder de aandacht brengen De Computerdienst is computerbegeleiding in de breedste zin van het woord. Gaat het nu om het leren gebruiken van uw computer of heeft uw computer het begeven en moet deze gerepareerd worden? Wij verzorgen

Nadere informatie

Publicatie Bescherming van het intellectueel eigendom als ondernemer met een modemerk

Publicatie Bescherming van het intellectueel eigendom als ondernemer met een modemerk Publicatie Bescherming van het intellectueel eigendom als ondernemer met een modemerk Hoe kan een Nederlandse startende ondernemer met een modelabel zijn intellectuele eigendom zo goed mogelijk beschermen?

Nadere informatie

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend.

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Eerste druk, 2014 2014 Johanna de Vos isbn: 9789048432172 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

make things ETA by Boudewijn Naaijkens

make things ETA by Boudewijn Naaijkens ET S make things ETA by Boudewijn Naaijkens VISUAL IDENTITY Student Boudewijn Naaijkens 2060969 Avans Hogeschool 42CM04 (O) Vakcoördinator Brenda Renssen Avans Hogeschool Overige betrokken docent(en) Marcel

Nadere informatie

Marketingmanagement. Marketing en bouw op scherpe en innovatieve wijze fuseren

Marketingmanagement. Marketing en bouw op scherpe en innovatieve wijze fuseren Marketingmanagement Marketing en bouw op scherpe en innovatieve wijze fuseren 1 2 3 Uit de praktijk Je hebt water En je hebt water Prijs 0,001 per liter Prijs 0,40 per liter Dezelfde grondstof levert 400

Nadere informatie

Schoolimago en identiteit Wat zien de ouders? concept plus design

Schoolimago en identiteit Wat zien de ouders? concept plus design Schoolimago en identiteit Wat zien de ouders? concept plus design Vanille concept plus design Vanille, wat is dat? Vanille is een basissmaak, neutraal. Wij zijn ontwerpers en werken vanuit de basis, kern

Nadere informatie

BIJLAGE 2 REGLEMENT OP HET GEBRUIK VAN EN TOEZICHT OP HET COLLECTIEVE MERK IKB PSB 2010

BIJLAGE 2 REGLEMENT OP HET GEBRUIK VAN EN TOEZICHT OP HET COLLECTIEVE MERK IKB PSB 2010 BIJLAGE 2 REGLEMENT OP HET GEBRUIK VAN EN TOEZICHT OP HET COLLECTIEVE MERK IKB PSB 2010 De schemabeheerder heeft, Overwegende dat de naleving van de voorschriften door deelnemers aan het regeling IKB PSB

Nadere informatie

Abstract Waaier van Merken Een inventarisatie van branding in de Nederlandse gesubsidieerde theatersector Margriet van Weperen

Abstract Waaier van Merken Een inventarisatie van branding in de Nederlandse gesubsidieerde theatersector Margriet van Weperen Abstract Waaier van Merken Een inventarisatie van branding in de Nederlandse gesubsidieerde theatersector Margriet van Weperen Bachelorscriptie Kunsten, Cultuur en Media Rijksuniversiteit Groningen Begeleider:

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen De kunst van cultuurmarketing Discussievragen en stellingen Ruurd Mulder Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2013 Deze discussievragen en stellingen horen bij De kunst van cultuurmarketing

Nadere informatie

Beurstips. Naar de beurs?

Beurstips. Naar de beurs? Beurstips 1 Naar de beurs? 2 NL EXPO, laat zien wie U bent! Hollandse nuchterheid & creativiteit in combinatie met jarenlange ervaring in presentatieoplossingen. Met een frisse blik helpen wij u uw bedrijf

Nadere informatie

Verslag. uitbreiding Heusden. Dialoogbijeenkomst. 29 maart 2011. Verzorgd door: Mevrouw S. Smeets (Architecten aan de Maas)

Verslag. uitbreiding Heusden. Dialoogbijeenkomst. 29 maart 2011. Verzorgd door: Mevrouw S. Smeets (Architecten aan de Maas) Verslag uitbreiding Heusden Dialoogbijeenkomst 29 maart 2011 Verzorgd door: Mevrouw S. Smeets (Architecten aan de Maas) I n h o u d Inhoud... 2 1. Inleiding... 3 2. Bijeenkomst... 4 3. Resultaten... 5

Nadere informatie

Kwaliteit begrotingsprogramma's Gemeente Dordrecht Bijlage 1

Kwaliteit begrotingsprogramma's Gemeente Dordrecht Bijlage 1 Kwaliteit begrotingsprogramma's Gemeente Dordrecht Bijlage 1 Beoordelingskader, ofwel hoe wij gekeken en geoordeeld hebben Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Uitgangspunten 2 3 Beoordelingscriteria 3 4 Hoe

Nadere informatie

Vormgeving voor beeldscherm:

Vormgeving voor beeldscherm: Vormgeving voor beeldscherm: LAB 1 : Wat is lelijkheid? Inleiding visual design o Stijl o Doel o Functie o Techniek o Complexiteit Een ontwerper proeft ALLES, kan alles maken en namaken ( Recept, handeling,

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker)

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Klas: 3 de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de Grafische sector

Nadere informatie