HAVEN EN GOED. Deurganckdoksluis verenigt bouw- en graffitikunst. Tattoo reist de haven rond. Stadsgedicht op Londenbrug: gratis poster!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HAVEN EN GOED. Deurganckdoksluis verenigt bouw- en graffitikunst. Tattoo reist de haven rond. Stadsgedicht op Londenbrug: gratis poster!"

Transcriptie

1 bijlage bij gazet van antwerpen en het nieuwsblad van 19 MAART 2015 In opdracht van het gemeentelijk havenbedrijf antwerpen HAVEN EN GOED Deurganckdoksluis verenigt bouw- en graffitikunst Tattoo reist de haven rond Stadsgedicht op Londenbrug: gratis poster! Werk in de haven: twee verhalen

2 2 HOE STAAT HET MET... HAVEN EN GOED... DE DEURGANCKDOKSLUIS Knap staaltje van (bouw)kunst De Deurganckdoksluis in de Waaslandhaven nadert haar voltooiing en zal eind april worden gevuld met Scheldewater. Om dit gigantische bouwwerk nog eenmaal van dichtbij te bewonderen, brachten duizenden kijklustigen op 7 en 8 maart een bezoek aan de werf. Zij zagen meteen ook kunstenaar Gunther Baeyens - beter gekend als Cazn - in volle actie, bij het maken van een reusachtige graffititekening op een kolkmuur van de sluis. Welke tekening? Cazn: Mijn uitgangspunt was een onderwaterwereld van fantasie, gekoppeld aan het hedendaagse industriële aspect van de haven. De tekening toont de evolutie van het havengebied door de eeuwen heen: van de prehistorische walvis en de middeleeuwse kogge, die werden opgegraven, tot de wereldhaven van vandaag, met haar containerschepen en hijskranen. We zien vogels, kleurrijke vissen, haaien, een zeemeermin, Neptunus en schepen in de haven. Omdat de tekening op de grote kolkmuur langs noordelijke zijde werd aangebracht, is ze zichtbaar vanuit de controletoren. Zo worden ook toekomstige bezoekers getrakteerd op een prachtig schouwspel in de sluis. Alleen bij eb zal de tekening volledig zichtbaar zijn. Tekening Sluis Oppervlakte : 9 x 300 m, bijna m² Aantal spuitbussen: 3 paletten Werkuren: 8 weken Lengte: 500 m (= 28 autobussen of 5 voetbalvelden) De tekening loopt over de bovenste rand van de sluis. Cazn en zijn medewerkers werkten hiervoor steeds minstens 10 meter boven de begane grond. Figuren: vissen, zeemeerminnen, Neptunus, koralen, vogels, schepen,... Kleuren: hoofdzakelijk beige en verschillende soorten blauw Bouwput: m³ m³ gewapend beton Voordat de sluis vol water loopt... Op 7 en 8 maart werd de Deurganckdoksluis een eerste keer overspoeld, maar nog niet met water. Het publieksevent voeten in de sluis lokte meer dan bezoekers! Eind april wordt de sluis onder water gezet, dus dit was de allerlaatste kans om over de bodem van de grootste sluis ter wereld te wandelen en het graffitikunstwerk van Cazn van dichtbij te bekijken. Meer foto's op: deurganckdoksluis en Breedte: 68 m (= autosnelweg met 19 rijstroken) Diepte: -17,80 m TAW (= 4 m dieper dan Berendrechtsluis) Kostprijs: 382 mio euro De Deurganckdoksluis is immens. Ik ben fier hieraan te hebben meegewerkt met wat ik het beste doe. Cazn, graffitikunstenaar ton wapeningsstaal ton constructiestaal (=3 x de Eiffeltoren) Start bouw najaar voorziene ingebruikname voorjaar 2016

3 HAVEN EN GOED I TATTOO YOU 3 Michel, al 30 jaar havenarbeider In het Antwerpse havengebied treffen we tal van mensen, die met gepaste trots over hun werkplek vertellen. Zo bijvoorbeeld Michel, havenarbeider in hart en nieren. Wij bekronen hem met de tatoeage I love Port of Antwerp, die hij op zijn beurt weer doorspeelt aan iemand met een passie voor de haven. Wie? Michel Van Loy (51) uit Westerlo. Wat voor werk doe je? Ik ben losse havenarbeider en werk sinds een vijftal maanden bij Cubanatie. Daar sta ik in voor het stapelen in de magazijnen van hoofdzakelijk hout, dat in containers per schip in de haven is aangekomen. Ik rijd het grootste deel van de tijd rond met een vorklift. Hoelang deze opdracht duurt, weet ik niet, al zeg ik steevast tegen mijn collega s tot morgen. Nadien krijg ik weer een andere werkplek in de haven, maar in wezen bestaat mijn job steeds uit laden en lossen. Hoe ben je in de haven verzeild? Hoewel ik een boerenzoon ben, zocht ik werk in een andere sector. Toen ik mijn vrouw leerde kennen, kwam ik in contact met de haven van Antwerpen, want haar familie telt heel wat havenarbeiders. Zo ging ik aan de slag als interimarbeider voor de verwerking van steenkool in de haven. En ik ben in de haven gebleven. Hoelang doe je deze job al? Ruim dertig jaar. Ik ben begonnen na mijn legerdienst, op 20-jarige leeftijd. In mijn jonge jaren deed ik soms met veel plezier twee shiften op een dag: s ochtends werkte ik in de steenkool en tijdens de late stak ik een handje toe bij de bananen. Op 40-jarige leeftijd heb ik na een gespecialiseerde opleiding mijn boek behaald, het officiële werkboek van de havenarbeider. Wat is je favoriete plek in de haven? Ik zou niet kunnen zeggen op welke plaats ik het liefst vertoef, maar ik hou best wel van Cubanatie. De haven ken ik door en door en ik werk er graag. In de buitenlucht voel ik me in mijn element, door weer en wind. Ik heb mijn job geleerd van ervaren rotten in het vak. Nu geef ik zoveel mogelijk kennis door aan de jongere generatie: je moet in de eerste plaats letten op de veiligheid en ook grote zorg dragen voor het materiaal. Aan wie geef je de tattoo door? Aan Sandra De Canck, commercieel directeur van het Loodswezen. In de haven van Antwerpen werken dagelijks mensen, indirect komt dat aantal zelfs op Al deze mensen maken samen de haven tot wat ze vandaag is en morgen zal zijn. Wil je meer weten over werken in de haven van Antwerpen? Surf naar jobs, of DUURZAME haven Sleepboten gaan niet over hun toeren Rond duurzaam energieverbruik neemt het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen tal van initiatieven, zoals het invoeren van ecovaren voor de sleepboten. Deze inspanningen werden recent bekroond met de ISO norm. Om de energie-efficiëntie van zijn afdelingen en diensten te verbeteren, onderneemt het Havenbedrijf een heel aantal acties. Een voorbeeld hiervan is het ecovaren, dat in 2013 in het sleepbedrijf werd ingevoerd. Ecovaren is te vergelijken met ecodriving bij auto s, verduidelijkt Eddy Van Hove, technisch manager energie bij het Havenbedrijf. De kapiteins van de sleepboten passen hierbij hun vaarstijl aan en stellen het aandrijfsysteem zo in, dat het brandstofverbruik daalt en de motor minder toeren draait. Dat wordt toegepast bij het varen tussen de sleepopdrachten in, wat wij losse vaart noemen. Het resultaat? De sleepboten hebben op jaarbasis bijna 5 procent minder verbruikt. Dat is goed voor het milieu en bovendien kostenbesparend. Daarnaast hebben we ook inspanningen gedaan om de emissie van fijn stof door de sleepboten terug te dringen. Al deze acties resulteerden in het behalen van de ISO norm, een standaard die de procedure voor duurzaam energiemanagement in bedrijven en grote organisaties vastlegt. Het Havenbedrijf is het eerste bedrijf in zijn soort dat deze norm achter zijn naam kan schrijven. De sleepbootkapiteins passen hun vaarstijl aan. Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen

4

5 Londenbrug stadsgedicht Antwerpen 2014 foto:

6 Lanxess 6 van a tot z HAVEN EN GOED Je auto, daar zit chemie in! Gastonia Porto Feliz Antwerpen Uerdingen Jhagadia Wuxi Wat hebben een auto, stofzuiger en een loopshirt met elkaar gemeen? Zij bevatten hoogwaardige plastics, waarvan de grondstof in de haven van Antwerpen wordt geproduceerd. Polyamide zie je soms op je kledinglabels staan, maar de polyamidekorrels, die het chemisch bedrijf Lanxess produceert en exporteert, gaan in hoofdzaak naar de auto-industrie. Wij volgen de weg, die de grondstoffen hiervan afleggen voordat polyamide wordt verwerkt tot een eindproduct. 1 Lucht, water en chemische processen We duiken even in de wereld van de chemie. De basis van polyamide is caprolactam, vertelt Wim Schelles, productieverantwoordelijke van polyamide bij Lanxess. Dat wordt vervaardigd met twee elementen. Het eerste is de organische vloeistof cyclohexanon, gevormd na oxidatie - contact met lucht - van cyclohexaan. Dat wordt over het water via het Kanaaldok aangeleverd. Een grote troef van onze ligging in de Antwerpse haven, is dat onze grondstoffen uit heel de wereld, zelfs met zeeschepen, via het water kunnen worden vervoerd. Het tweede element is hydramine, een waterige oplossing van een reactieproduct van o.a. ammoniak en zwavel. Die komen via een pijplijn vanuit een naburig bedrijf. 2 Caprolactam: vloeibaar of in flakes Lanxess kan jaarlijks ton caprolactam produceren. Dat gaat voor een klein deel naar externe klanten, maar grotendeels naar de fabrieken van Lanxess Lanxess voor de productie van polyamide. Caprolactam heeft een smeltpunt van 70 graden en in vloeibare vorm wordt het over de weg vervoerd met verwarmde tankwagens. Een klein gedeelte wordt in vaste vorm, in zakken met flakes of vlokken, wereldwijd per schip geëxporteerd. 3 Polyamide Het vloeibare caprolactam gaat naar de polyamidefabrieken van Lanxess, waar de moleculen zich verbinden tot kleine witte korreltjes polyamide. Sinds midden 2014 zet Lanxess - na een grote investering - ook op de site in de haven van Antwerpen het caprolactam om in polyamide, legt Michael Kreis uit. Hij is verantwoordelijk voor de plasticproductie. Voordien gebeurde dat alleen in onze polyamidefabriek in het Duitse Uerdingen. Maar de haven van Antwerpen is perfect gesitueerd en speelt nu een cruciale rol in de productie en het wereldwijde transport via containerschepen van de polyamidekorrels. 4 Toevoegingen Lanxess bouwt wereldwijd ook fabrieken waar een heel aantal chemische verbindingen met de polyamidekorrels wordt gemaakt. De onbewerkte witte korrels polyamide gaan vanuit de haven van Antwerpen naar onze fabrieken op alle continenten: in Duitsland, de VS, Brazilië, India en China. Daar worden ze opnieuw gesmolten en worden verbindingen met kleurstof, glasvezel - wat de polyamide bijzonder sterk maakt - of een andere stof gemaakt. Het eindresultaat zijn weer korreltjes, in allerlei kleuren, klaar voor verwerking tot een eindproduct. 5 High performance plastics De zo bekomen kunststof, Durethan gedoopt, gaat uiteindelijk naar de klanten van Lanxess, met de auto-industrie als grootste en groeiende afnemer. Onze polyamide bevindt zich in zowat alle automerken en wordt meer en meer toegepast in voertuigen, ter vervanging van staal of aluminium. De auto s worden zo veel lichter waardoor ze minder verbruiken. Polyamide wordt gebruikt in alles waar stevigheid en warmtebestendigheid belangrijk zijn. Denk aan bv. de elektro- en vliegtuigindustrie, voor de behuizing van boormachines of zetels in vliegtuigen, maar ook aan brandweerhelmen en loopshirts. Onze testlabo s testen het materiaal op stevigheid, schok- en warmtebestendigheid en verwerkbaarheid. De fabrikant van het eindproduct moet enkel nog via spuitgieten de korrels in een vorm brengen. Lanxess Lanxess Lanxess KOST AAN BOORD Hele bemanning verzot op Turkse keuken Wat schaft de pot zoal aan boord van een schip dat de haven van Antwerpen aandoet? Wij gingen kijken én proeven. De Turks-Griekse kok Atilla Tuna bereidt met veel toewijding dagdagelijks de maaltijden voor de bemanning van de Futura Carrier. Atilla, wat kook je vandaag? Deze ochtend heb ik eitjes met worst gebakken. De lunch is meestal licht: vlees en groenten. Vandaag bereid ik bonen met worteltjes en rundvlees, Turkse rijst en een stuk fruit als toetje. Een schep volle yoghurt smaakt prima bij de goed gekruide rijst. Deze avond staat er soep van groene linzen en Turkse pizza met veel kip op het menu. Na de maaltijd zet ik een stevig bakje Turkse koffie - waarbij ik in het bezinksel soms de toekomst van de crew voorspel - met een Turkish delight, een lekkere zoetigheid. Waar koop je de ingrediënten? Mijn huidige provisie werd ingeslagen in Duitsland en ook in Antwerpen gaat een medewerker van de rederij inkopen wat er op mijn boodschappenlijst staat. Ken je typisch Antwerpse of Belgische gerechten? Neen, ik kan alleen Turkse en Griekse specialiteiten bereiden. De acht bemanningsleden zijn afkomstig uit Azerbeidzjan en Turkije, de kapitein uit Venezuela. Ze zijn allemaal verzot op mijn keuken, dus hoef ik hier niet van af te wijken. Ik zag trouwens een eethuis in Antwerpen dat Turkse kebab aanprijst, maar dat is in niets te vergelijken met de echte Turkse keuken. Antwerpen is de belangrijkste Europese haven voor Turkije. In 2014 was er een goederentrafiek van ongeveer 11 miljoen ton tussen de twee partners. Ruim 80 procent hiervan was gecontaineriseerd, naast goederen als schroot, staal, non-ferroproducten, marmer en chemicaliën. Door zijn sterke ontwikkeling van de jongste jaren staat Turkije bekend als economisch groeiland. Het land profileert zich als draaischijf van de handel tussen Europa, Rusland, het Midden-Oosten, Centraal-Azië en het Verre Oosten.

7 HAVEN EN GOED CONTRASTRIJKE HAVEN 7 Twee mensen, twee verhalen met een rode draad De haven verenigt heel wat tegenstellingen. Denk maar aan natuur en industrie, die er broederlijk naast elkaar bloeien. Die diversiteit vind je ook terug in het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen, waar mensen werken met uiteenlopende levensverhalen. Zo bijvoorbeeld Marcel De Clippeleir, die de laatste werkmaand voor zijn pensioen bij het Havenbedrijf is ingegaan, en Antoon Kitenge, die er begin dit jaar een nieuwe werkstek vond. In UIT Antoon Kitenge (29), technisch assistent bouwkunde, sinds 1 januari 2015 in dienst bij het Havenbedrijf. Haven telt meer dan 400 km aan wegen Marcel De Clippeleir (64), assistent-hoofdverkeersleider, gaat op 30 april met pensioen, na een loopbaan van 26 jaar bij het Havenbedrijf. Ik blijf een schip wonderlijk vinden Mijn werkveld is infrastructuur, meer bepaald het onderhoud en beheer van het wegennet in de haven. En dat is een hele klus, want er lopen maar liefst 400 km wegen door de haven. De haven telt ook veel bruggen en sluizen en er dendert zwaar verkeer door. Het is belangrijk dat zowel wegdek als wegmarkeringen in goede staat blijven. Er gaat ook zeer veel aandacht naar de veiligheid van het fietsverkeer in de haven. Gelukkig zijn er al heel wat fietspaden, maar waar de fietsers op de baan moeten rijden, zoek ik mee naar de veiligste manier. Mijn afdeling staat ook in voor het groenbeheer en zorgt ervoor dat bomen worden gesnoeid en onkruid gewied, steeds voor de veiligheid van de weggebruikers. Antoon is opgegroeid in Tessenderlo en kende de haven van Antwerpen niet. Geleidelijk aan vind ik er mijn weg. Het is een zeer boeiende werkplek en ik kijk uit naar mijn verdere loopbaan binnen het Havenbedrijf. Vele jaren werkte ik als sluiswerker, voordien sassenier genoemd. Ik kwam in dienst in 1989, toen de Berendrechtsluis in bedrijf werd genomen. Mijn job bestond erin op de kade de schepen vast te maken en los te gooien. Qua tonnage werden de schepen in de loop der jaren steeds groter, maar het vastmaken met de meertouwen gebeurt nog steeds op dezelfde manier. Vroeger was het ook mijn taak om de sluis te bedienen, want dit gebeurde nog op het sluisplateau. Dat vond ik prachtig. Nu wordt de sluis bediend in de controlekamer. Marcel groeide door naar een job als assistent-hoofdverkeersleider. Ik verzorg de logistiek van onze diensten en bezorg de medewerkers al het materiaal dat ze nodig hebben: van zeemvellen tot helmen. Het is een leuke job in een zeer goede sfeer. Eenmaal met pensioen blijft Marcel zijn band met de schepen koesteren. Mijn vrouw en ik wonen in Zandvliet en komen ook in het weekend graag eens naar de haven, om te kijken naar de schepen. Een schip zal voor mij altijd een prachtig wonder blijven. HAVEN VAN DE TOEKOMST Wegverkeer lawaaieriger dan industrie Om de gemiddelde geluidsdruk te kennen van het Antwerpse havengebied in de aangrenzende woongebieden maakte de milieudienst van het Havenbedrijf een geluidsbelastingkaart op. Daaruit blijkt dat het weg- en spoorverkeer de meeste geluidshinder veroorzaken en niet zozeer de industrie. De resultaten van deze tests en metingen hoeven niet te verwonderen. Er wonen immers veel meer mensen in de directe nabijheid van drukke verkeerswegen dan in de buurt van fabrieken en andere havenactiviteiten. Het is belangrijk te weten dat deze kaart enkel de gemiddelde geluidsdruk op 24u weergeeft, die uitgaat van industrie, weg- en spoorverkeer. Piekbelastingen, zoals de slag veroorzaakt door het neerzetten van een container of het gesnerp van een brommertje, zijn met zulke kaart niet in beeld te brengen. Anderzijds houdt de kaart er wel rekening mee dat een bepaalde geluidsbelasting tijdens de avond- of de nachtperiode meer hinder geeft voor omwonenden dan diezelfde belasting overdag. Op basis van de resultaten schreef de haven de bevoegde ministers van Mobiliteit en Leefmilieu aan, om de nodige maatregelen te vragen die de geluidshinder door het wegverkeer verminderen, zoals bv. geluidsschermen en fluisterasfalt op de snelwegen. Het opstellen van de geluidsbelastingkaart gebeurt op basis van een rekenmodel en metingen op het terrein en wordt vijfjaarlijks herhaald. De kaart is één van de acties voor de omgeving, die gebeuren in het kader van het programma Ontwikkeling Havengebied Antwerpen. Dit past ook in de rapportering in het kader van de Europese richtlijn rond omgevingslawaai.

8 8 VARIA HAVEN EN GOED TOERIST IN DE HAVEN Geraakt door omvang én schoonheid van de haven Haven in de straat De haven van Antwerpen is om heel wat redenen zeker een bezoekje waard. Met de toeristische en educatieve bustochten van Antwerp Port Tours ontdek je de vele facetten van deze bruisende motor van onze economie. Enkele deelnemers delen hun ervaringen met ons. Daniel De Lophem en Carmen Mojer kijken hun ogen uit in de haven. Daniel, Carmen en Jules uit Palma de Mallorca maakten een bustocht met Antwerp Port Tours door de haven, samen met hun klasgenoten en enkele leerkrachten. Monique Bierce, leerkracht economie: Ik nam het initiatief, omdat de haven van Antwerpen de tweede grootste van Europa is en op internationaal economisch vlak erg belangrijk is. Daniel De Lophem (17): Niet alleen door rond te kijken tijdens de rit, maar ook via een ipad met videofragmenten, een koptelefoon en duiding door Laurens, de chauffeur, kwamen we heel wat achtergrondinfo over de haven te weten. De oppervlakte ervan is enorm, en nu hebben we nog slechts een deel gezien. Carmen Mojer (17): Echt indrukwekkend! Wij zijn kleine dorpjes met vissershaventjes gewend en ook de haven van Palma is zeer klein in vergelijking met die van Antwerpen. Ik had nog nooit een container gezien en stond versteld van de massa containers en de gigantische schepen in de haven. Het doet je ook stilstaan bij de organisatie van een dergelijk gebeuren en het aantal mensen dat in het gebied werkt. Ik begrijp nu beter het grote economische belang van de haven. Jules Boutet (19): Dit voelt echt aan als het hart van Europa en zelfs van de wereld. Ik ben zwaar onder de indruk, onder meer door alle waren die in de haven worden verhandeld en de link met ons dagelijks leven: kunststof, brandstoffen, bananen, koffie, suiker. Ik ben ook geraakt door de fierheid van de mensen die er werken en door de schoonheid van de haven. Ik vind dat hele gebeuren, door mensenhanden gemaakt, echt mooi. Deze bustour loonde absoluut de moeite. Antwerp Port Tours verzorgt ritten door de haven van woensdag t.e.m. zondag om 13u, 15u en 17u. Reserveren is niet verplicht, maar wel aangeraden voor groepen. Vertrek aan het MAS. Er zijn ook heel wat mogelijkheden voor een bustour op maat. Meer info op In het centrum van Antwerpen vind je tal van monumenten en straten, die naar de haven en de Schelde verwijzen. Wij streken neer in de Tolstraat op het Zuid en vroegen bewoonster Henny Waalwijk naar de herkomst van deze straatnaam. Ik weet enkel dat die heeft te maken met tol op de Schelde, net zoals het monument Schelde Vrij op de Marnixplaats, waar de Tolstraat op uitkomt. Beide verwijzen inderdaad naar het afkopen van de Scheldetol, opgelegd door Nederland. Op 16 juli 1863, een historisch zeer belangrijk moment voor de stad en de haven, kwam een einde aan een lange periode van blokkades en tolheffingen, waardoor Antwerpen zich tot de huidige economische metropool kon ontwikkelen. april Wees erbij! mei Instagram 8/04 BON 23-24/5 Scheldeprijs De grootste kampioenen starten in de 103de Scheldeprijs, de Antwerpse pijler van Flanders Classics. De ploegen verzamelen aan het MAS voor het grootste wielerfeest van Antwerpen. Start aan het MAS 19/4 Tulpenpluk Publieksevenement. Herdenking aan ruim 450 jaar geleden, toen de eerste tulpenbollen via de Antwerpse haven in West-Europa arriveerden. Tulpenveld Antwerpsebaan 110, naast de Bomenbank, Berendrecht /4 Jumping Antwerpen Deze paardenjumping is uitgegroeid tot een topevenement met de internationale ruitertop. Cockerillkaai, Antwerpen Bloemen voor papa s! Met de Tulpenpluk komen we al helemaal in lentesfeer! Omdat overmorgen de lente begint én omdat het vandaag vaderdag is, doet het Havenbedrijf je bloembollen cadeau. Ga met deze krant naar het MAS Havenpaviljoen en je ontvangt een zakje dahliabollen. Geldig zolang de voorraad strekt. 1 bon per persoon. MAS Havenpaviljoen, Hanzestedenplaats 19, Antwerpen World Ports Classic Vierde editie van deze wielertweedaagse tussen de havensteden Antwerpen en Rotterdam, met deelnemers van topniveau. De wielrenners leggen ook een stevig traject door de haven van Antwerpen af. Grote Markt en Italiëlei 25/05 Fietshappening Op de Solftplaats in Berendrecht, de Botermarkt in Zandvliet en het Kazerneplein in Lillo kan je fietsroutes komen halen. Aan de hand van deze routes fiets je door het district naar de pleintjes, waar leuke activiteiten op je wachten. Een kinderkoers en je fiets pimpen in Zandvliet, naar de fietsdokter, fietscontrole- en graveren in Berendrecht en koers op rollen of met gekke fietsen rijden in Lillo. Overal is er muziek. Plezier verzekerd voor jong en oud! 13-18u Botermarkt Zandvliet, Solftplaats Berendrecht, Kazerneplein Lillo Tijdens het bijzonder druk bijgewoonde publieksevent van 7 en 8 maart in de Deurganckdoksluis kon elke bezoeker virtueel meter of peter worden van zijn of haar vierkante meter. Heel wat foto s hiervan werden opgeladen op de website. Wij kozen er één leuke uit; je ontdekt er meer op Ga naar een Port of Antwerp-evenement of bezoek de haven en neem een foto. Misschien komt jouw foto wel in de volgende editie van Haven en Goed! Deel deze via Instagram en gebruik #portofantwerp. colofon V.U. Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen Entrepotkaai Antwerpen T E - Volg ons op facebook en twitter Redactie: Ilse Prinsen, Ines De Smet, Annik Dirkx Coördinatie: Anne Ceulebrouck en Ines De Smet Lay-out: Dries Houben - Fotografie: Ilse Prinsen

DEURGANCKDOKSLUIS WELKOM. Ir. Fernand Desmyter secretaris-generaal

DEURGANCKDOKSLUIS WELKOM. Ir. Fernand Desmyter secretaris-generaal DEURGANCKDOKSLUIS WELKOM Ir. Fernand Desmyter secretaris-generaal Departement Mobiliteit en Openbare Werken Animatie SCHELDE DOELDOK WAASLANDKANAAL VERREBROEKDOK 1 Ir. Freddy Aerts Afdelingshoofd Afdeling

Nadere informatie

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Als er één plek is die duidelijk maakt waarom Nederland in de moderne tijd zo n belangrijk handelsland is, dan is het Rotterdam wel. De haven ligt in de delta van

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis C Deze les bestaat uit 16 vragen over de zeescheepvaart. De meeste vragen hebben ook met aardrijkskunde en geschiedenis te maken. Als je deze les af hebt, weet je alles over de scheepvaart! eerkeuzevragen

Nadere informatie

Streekproducten en eten uit de buurt

Streekproducten en eten uit de buurt Spreekbeurt of werkstuk Streekproducten en eten uit de buurt Inhoud Stap 1. Ga zelf op onderzoek uit Stap 2. Streekproducten of gewoon producten uit de buurt Stap 3. Waarom zijn streekproducten zo bijzonder?

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK LESBRIEF VOORTGEZET ONDERWIJS ONDERBOUW OPDRACHTEN DE ROTTERDAMSE HAVEN GROEIT! Heel veel goederen die we gebruiken komen uit het buitenland. Het grootste deel komt via de haven

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Juli - augustus 2011 - nr 335

Juli - augustus 2011 - nr 335 Juli - augustus 2011 - nr 335 Kijker nr 335 : zomer 2011 Voor sommigen zit het er misschien al bijna op. Voor anderen is het nog maar pas begonnen en voor nog anderen duurt het nog enkele weken. Eén ding

Nadere informatie

ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 19 november 2011

ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 19 november 2011 ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 19 november 2011 Hieronder staan de vragen van het Stuurbrevet-examen van 19 november 2011. Het gedeelte Beperkt en het gedeelte Algemeen bestaan ieder uit 20 vragen (60

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Op bezoek in Het Beroepenhuis

Op bezoek in Het Beroepenhuis Op bezoek in Het Beroepenhuis Naam:... 1) Het Beroepenhuis Lees de folder van Het Beroepenhuis. Geef een antwoord op de vragen. Op bezoek met de klas In Het Beroepenhuis leer je ongeveer 50 beroepen kennen.

Nadere informatie

Advies blok Wonen en buitenruimte

Advies blok Wonen en buitenruimte Als Kindergemeenteraad hebben we ons twee jaar lang verdiept in verschillende beleidsterreinen. We werden hierbij ondersteund door drie adviescommissies: Milieu, Economie en Veiligheid. Ook hebben er ruim

Nadere informatie

Werkblad We-nose: De neus van de haven INLEIDING. 1 - De haven en omgeving RT R A NG

Werkblad We-nose: De neus van de haven INLEIDING. 1 - De haven en omgeving RT R A NG INLEIDING De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel van de spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen. Ze worden vervolgens vervoerd naar winkels en bedrijven

Nadere informatie

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt?

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? Beste kinderen, Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? In mijn vrije tijd ben ik natuurgids. Met mijn verrekijker en vergrootglas trek ik naar allerlei plekjes om de natuur

Nadere informatie

Transport en Logistiek

Transport en Logistiek Transport en Logistiek Het Buitenhout College / Transport & Logistiek 1 verhuizingen popconcerten scheepvaart defensie supermarkten koeriersdienst sport horeca zorginstellingen weekmarkt luchtvaart autodealers

Nadere informatie

Taal doet meer college

Taal doet meer college Fabio Italië De Italiaanse keuken is bekend als een van de populairste in de wereld. De recepten zijn simpel, lekker, gezond, en gebruiken ingrediënten van de beste kwaliteit. Laat je niet misleiden door

Nadere informatie

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken MISSIES M01 Gerecycled materiaal gebruiken Bouwmaterialen zijn vaak afkomstig uit de natuur, maar veel van deze materialen zijn schaars of het duurt vele jaren of zelfs eeuwen om de bouwmaterialen aan

Nadere informatie

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven.

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. U hebt voor deze toets maximaal een uur. Wacht tot u mag beginnen

Nadere informatie

WELKOM OP DE BOUWPLAATS VAN DE GROOTSTE SLUIS TER WERELD!

WELKOM OP DE BOUWPLAATS VAN DE GROOTSTE SLUIS TER WERELD! WELKOM OP DE BOUWPLAATS VAN DE GROOTSTE SLUIS TER WERELD! DEURGANCKDOKSLUIS Inhoud Ligging Noodzaak Een gigantisch werk! Projectbeschrijving Voorbereidende werken Bouw van de sluis Aanleg toegangsgeulen

Nadere informatie

12 Tijd. Klokkijken. Een plank van 3 m en 20 cm wordt in 4 gelijke stukken gezaagd. Hoe lang is elk stuk? 3 m en 20 cm = 320 cm. 320 cm : 4 = 80 cm

12 Tijd. Klokkijken. Een plank van 3 m en 20 cm wordt in 4 gelijke stukken gezaagd. Hoe lang is elk stuk? 3 m en 20 cm = 320 cm. 320 cm : 4 = 80 cm Regel Een plank van m en 0 cm wordt in gelijke stukken gezaagd. Hoe lang is elk stuk? m en 0 cm 0 cm. 0 cm : 0 cm De opbrengst van de boer is ton aardappelen. Hij houdt deel zelf. De rest gaat naar de

Nadere informatie

bijlage bij gazet van antwerpen en het nieuwsblad van 11 juni 2015 In opdracht van het gemeentelijk havenbedrijf antwerpen HAVEN EN GOED

bijlage bij gazet van antwerpen en het nieuwsblad van 11 juni 2015 In opdracht van het gemeentelijk havenbedrijf antwerpen HAVEN EN GOED bijlage bij gazet van antwerpen en het nieuwsblad van 11 juni 2015 In opdracht van het gemeentelijk havenbedrijf antwerpen HAVEN EN GOED Waarom is Saeftinghedok noodzakelijk? Sandra draagt trots de reizende

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

NO, NO2 en NOx in de buitenlucht. Michiel Roemer

NO, NO2 en NOx in de buitenlucht. Michiel Roemer NO, NO2 en NOx in de buitenlucht Michiel Roemer Inhoudsopgave Wat zijn NO, NO2 en NOx? Waar komt het vandaan? Welke bronnen dragen bij? Wat zijn de concentraties in de buitenlucht? Maatregelen Wat is NO2?

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2015/2016

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2015/2016 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland basisonderwijs 2015/2016 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Ontdek Het leven aan boord van verschillende schepen, doe mee aan het havenspel

Nadere informatie

Eerste week vd advent

Eerste week vd advent Advent vieren en beleven derde graad Eerste week vd advent De adventskrans staat centraal. Er speelt zachte muziek. De kinderen nemen bij het binnenkomen een sparrentakje uit de mand en leggen dit rond

Nadere informatie

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE SPREEKBEURT 1/8 Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE Q8KPE is gelegen in Rotterdam Europoort. De locatie Europoort heeft de grootste haven ter wereld waar veel producten worden gemaakt en verhandeld. Voor

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Mercator en de ontdekkingsreizen

Mercator en de ontdekkingsreizen Mercator en de ontdekkingsreizen V.U. ANNEMIE CHARLIER, GROTE MARKT 1, 9100 SINT-NIKLAAS Stedelijke Musea Sint-Niklaas 1 Beste leerling! Hopelijk vonden jullie het bezoek aan het Mercatormuseum een boeiende

Nadere informatie

Toeristen in Nederland

Toeristen in Nederland Toeristen in Nederland Het is bijna zomer. Veel Nederlanders gaan lekker op vakantie naar het buitenland. Maar er komen ook heel veel buitenlandse toeristen naar Nederland. Hoeveel zijn dat er eigenlijk?

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

KENNISMAKEN MET DE KLAS

KENNISMAKEN MET DE KLAS De foto's in deze handleiding komen uit verschillende landen in het Zuiden. In het kader van het project 'Correspondenten in het Zuiden' zal je in deze stap foto's aanreiken uit hetzelfde land (het land

Nadere informatie

Vraagstuk 1: Vloerlegger/Vloerlegster

Vraagstuk 1: Vloerlegger/Vloerlegster Vraagstuk 1: Vloerlegger/Vloerlegster Moeilijkheidsgraad: * Als vloerlegger dien je nauwkeurig en ordelijk te werken met aandac ht voor veiligheid. Je kan zelfstandig werken, maar dient ook in team goed

Nadere informatie

Afbeelding 1 t/m 3: Van een nieuwe LEGO serie maakt men eerst een 'artist impression', een schets met allerlei dingen die bij dit thema passen.

Afbeelding 1 t/m 3: Van een nieuwe LEGO serie maakt men eerst een 'artist impression', een schets met allerlei dingen die bij dit thema passen. Stap 1: Ontwerp Elk jaar brengt LEGO honderden nieuwe dozen uit. Dat betekend erg veel werk voor het ontwerpteam. Hieronder zie je wat er allemaal bij komt kijken om een nieuwe LEGO set te maken. Afbeelding

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

~~Weekly Diary 23~~ [social_share]

~~Weekly Diary 23~~ [social_share] ~~Weekly Diary 23~~ [social_share] Er is alweer een week voorbij, normaal zet ik deze blogitem op zondag online dus deze ene keer een dagje later. Het was een fijne week, met veel zon, een verjaardag bezoekje,

Nadere informatie

ik sluit mijn fiets Zo stuur je fietsdieven wandelen

ik sluit mijn fiets Zo stuur je fietsdieven wandelen ik sluit mijn fiets Zo stuur je fietsdieven wandelen Limburg is een echte fietsprovincie, zowel op toeristisch en sportief vlak als op het vlak van dagdagelijkse verplaatsingen. Niet verwonderlijk, want

Nadere informatie

INTERIEUR. Grandeur van toen, comfort van nu TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: CLAUDE SMEKENS 69

INTERIEUR. Grandeur van toen, comfort van nu TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: CLAUDE SMEKENS 69 INTERIEUR Grandeur van toen, comfort van nu TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: CLAUDE SMEKENS 69 Je kunt het huis van je dromen vinden en meer dan genoeg ideeën hebben om dat huis te herstellen in de

Nadere informatie

René op vakantie. 10-17 mei 2013 P U T T E N

René op vakantie. 10-17 mei 2013 P U T T E N René op vakantie 10-17 mei 2013 P U T T E N Begeleider Theo Vrijdag 10 mei Vertrek naar Landal Tegen 12 uur rijdt de Tendens bus de Ranonkelweg in en René straalt als hij mij ziet. Na de lunch nemen we

Nadere informatie

Inhoud. 1. Projectorganisatie 2. Noodzaak 3. Projectbeschrijving 4. Fasering van de werken & Timing 5. Minder hinder 6.

Inhoud. 1. Projectorganisatie 2. Noodzaak 3. Projectbeschrijving 4. Fasering van de werken & Timing 5. Minder hinder 6. Tweede sluis Waaslandhaven Infovergadering voor bedrijven Murielle Reyns 19 oktober 2011 CC Ter Vesten Beveren-Waas Vlaamse Overheid - TOD AMS Inhoud 1. Projectorganisatie 2. Noodzaak 3. Projectbeschrijving

Nadere informatie

Deze lesbrief gaat in op waar leerlingen in het verkeer op moeten letten bij vrachtverkeer en bespreekt de dode hoek.

Deze lesbrief gaat in op waar leerlingen in het verkeer op moeten letten bij vrachtverkeer en bespreekt de dode hoek. Lesbrief: vrachtverkeer en de dode hoek Deze lesbrief gaat in op waar leerlingen in het verkeer op moeten letten bij vrachtverkeer en bespreekt de dode hoek. N31 Harlingen: In november 2015 start Ballast

Nadere informatie

High value businesspark

High value businesspark High value businesspark High value businesspark Gelegen op een strategische toplocatie, uitstekend bereikbaar en met flexibele kavels en eersteklas collectieve voorzieningen, biedt het moderne AviationValley

Nadere informatie

Sinds jaar en dag wordt (bijna) alles wat we op het eiland kunnen kopen per schip en later met het vliegtuig naar het eiland gebracht.

Sinds jaar en dag wordt (bijna) alles wat we op het eiland kunnen kopen per schip en later met het vliegtuig naar het eiland gebracht. Het is zo vanzelfsprekend dat er etenswaren in de winkelschappen liggen, dat er televisies, kleding en boormachines te koop zijn. Vrijwel ieder product dat we op het eiland kunnen kopen heeft een lang

Nadere informatie

Safety Bike@Work. VSV Fietscongres 7 juni 2016 Gent Robert van Mullekom, bedrijfsleider LANXESS nv Ivo Van Aken, road safety advisor BIVV vzw

Safety Bike@Work. VSV Fietscongres 7 juni 2016 Gent Robert van Mullekom, bedrijfsleider LANXESS nv Ivo Van Aken, road safety advisor BIVV vzw Safety Bike@Work VSV Fietscongres 7 juni 2016 Gent Robert van Mullekom, bedrijfsleider LANXESS nv Ivo Van Aken, road safety advisor BIVV vzw LANXESS nv 150 fietsers op 900 personeelsleden 2014 24 woon-werk

Nadere informatie

DE BEHANDELING VAN CONVENTIONEEL STUKGOED

DE BEHANDELING VAN CONVENTIONEEL STUKGOED 1 DE BEHANDELING VAN CNVENTINEEL STUKGED 1. Situering Havennummer :........ Lokalisatie :.................... Firma:............... Dit excursiepunt is een voorbeeld van de behandeling van stukgoed. in

Nadere informatie

novacollege.nl/logistiek Havenoperaties Logistiek Logistiek 2016/2017

novacollege.nl/logistiek Havenoperaties Logistiek Logistiek 2016/2017 novacollege.nl/logistiek Havenoperaties Logistiek Logistiek 2016/2017 Ik wil werken in aviations, de wereld van Schiphol fascineert me. Het werken met al die vrachtdocumenten en hoe dat allemaal wordt

Nadere informatie

the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven

the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven 2 Vlaanderen is in actie op Blue Gate Antwerp. Aan de rand van de stad Antwerpen ontwikkelt Vlaanderen samen met de stad een nieuw bedrijventerrein

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

REIZENSYLVIE stelt voor

REIZENSYLVIE stelt voor REIZENSYLVIE stelt voor Groepscruise Oost-Middellandse Zee In samenwerking met : Periode : 05/06/2012-17/6/2012 Het begint met een tijdloze reis aan boord van een ruim, middelgroot schip. Het eindigt met

Nadere informatie

Infodossier Noorderlaanbrug

Infodossier Noorderlaanbrug Infodossier Noorderlaanbrug DEEL 1: PROJECTINFORMATIE Laatste update: 9/0/08 Inhoudstafel Inleiding Pagina 3 Situering Noorderlaanbrug 4 Onderdeel van het project Bruggen Albertkanaal 5 Huidige situatie

Nadere informatie

Op tocht met de New Star. Haal je GSM uit elkaar

Op tocht met de New Star. Haal je GSM uit elkaar Techniek graad 3 Op tocht met de New Star. Haal je GSM uit elkaar Lesvoorbereiding Zet de wakkerste burger-krant klaar op het smartboard. Projecteer de foto's op het smartboard. Print de tekst aankomst

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Kijk voor meer informatie op: www.broekpolderregatta.nl 15 & 16 MEI 20 EEN DAG TEAMBUILDING MET GEWELDIG VEEL PLEZIER

Kijk voor meer informatie op: www.broekpolderregatta.nl 15 & 16 MEI 20 EEN DAG TEAMBUILDING MET GEWELDIG VEEL PLEZIER 15 & 16 MEI 20 15 EEN DAG TEAMBUILDING MET GEWELDIG VEEL PLEZIER Kijk voor meer informatie op: Schrijf uw team in voor de aankomende editie op 15 & 16 mei a.s.! Een unieke, duurzame, authentieke, (in-

Nadere informatie

Kies het goede verkeersbord

Kies het goede verkeersbord Kies het goede verkeersbord Opgaven Aangeboden door: Oefeningen voor het schoolverkeersexamen Kies het goede verkeersbord Toelichting In dit document treft u elf printbare pagina s aan, elk met 6 verkeersborden

Nadere informatie

Missies. Achtergrond. M01 - Gerecycled materiaal gebruiken

Missies. Achtergrond. M01 - Gerecycled materiaal gebruiken Missies Achtergrond De TRASH TREK SM Challenge gaat over wat er gebeurt met spullen wanneer we denken dat we er klaar mee zijn of wanneer we denken dat ze niet meer bruikbaar zijn. Met een beetje fantasie

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Naam: Werken voor geld

Naam: Werken voor geld Naam: Werken voor geld Dat niet alle Nederlanders koeien melken en kaas maken voor hun werk wist je waarschijnlijk al. Maar wat doen Nederlanders nog meer en wat maakt Nederland zo bijzonder om in te werken?

Nadere informatie

WELKOM. in de kerncentrale van Doel

WELKOM. in de kerncentrale van Doel WELKOM in de kerncentrale van Doel Wie een bezoek brengt aan de kerncentrale van Doel kan onmogelijk rond het bezoekers- en informatiecentrum, kortom het Infocenter. Hier begint elke rondleiding in de

Nadere informatie

1. Hieronder is een verkeerssituatie afgebeeld. Geen van beide schepen volgt stuurboordwal. Geef aan welk vaartuig voorrang heeft.

1. Hieronder is een verkeerssituatie afgebeeld. Geen van beide schepen volgt stuurboordwal. Geef aan welk vaartuig voorrang heeft. 43 Examen maart 2013 ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 2 maart 2013 Opmerking: Tenzij anders vermeld hebben de vragen betrekking op het APSB. Verklaring van de gebruikte symbolen 1. Hieronder is een verkeerssituatie

Nadere informatie

tel: 0598 364224 - www.veenkoloniaalmuseum.nl Museumplein 5-9641 AD Veendam Veenkoloniaal Museum

tel: 0598 364224 - www.veenkoloniaalmuseum.nl Museumplein 5-9641 AD Veendam Veenkoloniaal Museum Ja, ik wil ook graag een redercedulle voor 1/36 e aandeel in het praamschip De Familietrouw! (kosten 25,- per jaar) Naam: Adres: Postcode: Woonplaats: Telefoon: E-mail: Deze bon opsturen naar het Veenkoloniaal

Nadere informatie

Camping Caravaning. Pointe de Kerbihan. Bretagne Sud. Bretagne Sud. In LA TRINITE vanaf pasen tot de herfstzon

Camping Caravaning. Pointe de Kerbihan. Bretagne Sud. Bretagne Sud. In LA TRINITE vanaf pasen tot de herfstzon Bretagne www.camping-de-la-baie.fr Camping Caravaning La Trinité sur Mer Rivière de Crac h...de schoonheld van haar stranden, haar stranden van fijn zand, het milde klimaat, haar gastvrijheid, haar gastronomie,

Nadere informatie

De Islam en de omgeving

De Islam en de omgeving De Islam en de omgeving POSE-2 ISLAM HAV0/VWO 4 - CSG CALVIJN GODSDIENST Presenteer een actueel onderwerp aan de klas dat te maken heeft met de islam in de Nederlandse samenleving, en leg vervolgens een

Nadere informatie

Oude locaties. inspireren tot nieuwe ideeën. Vestigingsplaats voor creatief ondernemen

Oude locaties. inspireren tot nieuwe ideeën. Vestigingsplaats voor creatief ondernemen Oude locaties inspireren tot nieuwe ideeën Vestigingsplaats voor creatief ondernemen Oude locaties NDSM Hans Brons (RoVorm) Minervahaven wijdse blik over het CS Amsterda schepen en kades Westergasfabriek

Nadere informatie

DIRECTE TOEGEVOEGDE WAARDE IN DE VLAAMSE HAVENS, HET LUIKSE HAVENCOMPLEX EN DE HAVEN VAN BRUSSEL

DIRECTE TOEGEVOEGDE WAARDE IN DE VLAAMSE HAVENS, HET LUIKSE HAVENCOMPLEX EN DE HAVEN VAN BRUSSEL 215-1-19 Het economische belang van de Belgische havens - flashraming 214 Om te voorzien in de behoefte aan snel beschikbare indicatoren over het verloop van de toegevoegde waarde en de werkgelegenheid

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Maar je kunt Frankrijk ook ontdekken per boot via de rivieren en kanalen. Wij doen dat al een paar jaar met onze boot, de Cadans III.

Maar je kunt Frankrijk ook ontdekken per boot via de rivieren en kanalen. Wij doen dat al een paar jaar met onze boot, de Cadans III. Frankrijk het meest favoriete vakantieland van Nederland. Velen gaan met de auto, caravan, camper of fiets. Voor een weekend bezoekt men vaak Parijs of een van de andere fraaie steden. Maar je kunt Frankrijk

Nadere informatie

containers vol bier de wereld in

containers vol bier de wereld in I TÍanspoft containers vol bier de wereld in f GEEN GESJOUW en haven in de Verenigde l-staten, begin jaren 50 van de vorige eeuw: olievaten, balen katoen, manden sinaasappels en dierenhuiden worden in

Nadere informatie

Nieuwsbrief Stichting Sport en Beweeg december 2015

Nieuwsbrief Stichting Sport en Beweeg december 2015 Nieuwsbrief Stichting Sport en Beweeg december 2015 Met deze nieuwsbrief wil de stichting Sport en Beweeg belangstellenden informeren en enthousiasmeren voor de stichting Sport en Beweeg. Voorwoord Het

Nadere informatie

Lente Uitstap. Zondag 14 juni Eindhoven. Vrienden van het Stedelijk Museum & Archief Diest. 14 mei 2015

Lente Uitstap. Zondag 14 juni Eindhoven. Vrienden van het Stedelijk Museum & Archief Diest. 14 mei 2015 14 mei 2015 Lente Uitstap Vrienden van het Stedelijk Museum & Archief Diest Zondag 14 juni Eindhoven Wie nu rondkijkt in Eindhoven, kan zich bijna niet voorstellen dat het één van de oudste steden van

Nadere informatie

PASPOORT. Ga op weg in TalentStad en vul je paspoort! KJTB5W6G31NLD12438463485G234823581947<<<<<<23

PASPOORT. Ga op weg in TalentStad en vul je paspoort! KJTB5W6G31NLD12438463485G234823581947<<<<<<23 PASPOORT Welkom in TalentStad: het beginpunt van een spannende reis, op weg naar je droomberoep. Ook als je net van de basisschool komt. Hier ontdek je waar jij goed in bent en helpen wij je jouw talenten

Nadere informatie

Opgave 2. ( 4 punten) Bereken de breedte van de tafel, afgerond op hele centimeters. Schrijf de berekening op.

Opgave 2. ( 4 punten) Bereken de breedte van de tafel, afgerond op hele centimeters. Schrijf de berekening op. D examen wiskunde tijdvak II 1998. Vergadertafels De vragen 1, 2, 3 en 4 gaan over symmetrische vergadertafels met één lange zijde van 150 cm en drie zijden van 75 cm. Op de foto hieronder zie je zo'n

Nadere informatie

Huizen. Luxe keuken. Vrij uitzicht. Twee goede slaapkamers. Moderne bouw. Eigen parkeerplaats. Ringweg-Kruiskamp 71 H, 3814 TE Amersfoort H47 H47

Huizen. Luxe keuken. Vrij uitzicht. Twee goede slaapkamers. Moderne bouw. Eigen parkeerplaats. Ringweg-Kruiskamp 71 H, 3814 TE Amersfoort H47 H47 Huizen vanhendriks Ringweg-Kruiskamp 71 H, 3814 TE Amersfoort Vrij uitzicht Moderne bouw Twee goede slaapkamers Luxe keuken Eigen parkeerplaats H47 H47 Kenmerken Soort Kamers Woonoppervlakte Inhoud Bouwjaar

Nadere informatie

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3:

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3: lesbrieven leerkrachtenbestand Lesbrief 3: geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 KAPITEINS LOGBOEK derde Logboekbericht De kok

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 12 sep t/m 18 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

de hoofddoek of muts. over Babbelonië. De één heeft het hart op de tong, de ander spreekt

de hoofddoek of muts. over Babbelonië. De één heeft het hart op de tong, de ander spreekt inleiding Je hebt ze in alle maten, modellen en kleuren... Rokken. En ook vrouwen. Vrouwen zijn natuurlijk niet te vergelijken met rokken. Al vertelt een rok soms veel over de vrouw die hem draagt. Maar

Nadere informatie

Les Crisis in de olie

Les Crisis in de olie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Crisis in de olie Werkblad Les Crisis in de olie Werkblad Op zondag 4 november 1973 bestonden er nog geen inline- skates. Hadden ze wel bestaan, dan had je die dag heerlijk

Nadere informatie

VAKANTIE VOORBIJ: SCHOP IN DE GROND!

VAKANTIE VOORBIJ: SCHOP IN DE GROND! Nieuwsbrief augustus 2015 Verbreding N279 s-hertogenbosch-veghel VAKANTIE VOORBIJ: SCHOP IN DE GROND! Tot nu toe waren er nog weinig werkzaamheden te zien voor de ver bre - ding van de N279 tussen s-hertogenbosch

Nadere informatie

aanleg werkspoor in Antwerpen (Ekeren) voor hsl Antwerpen-Nederlandse grens www.nmbs.be nmbs infofolder over de werken

aanleg werkspoor in Antwerpen (Ekeren) voor hsl Antwerpen-Nederlandse grens www.nmbs.be nmbs infofolder over de werken aanleg werkspoor in Antwerpen (Ekeren) voor hsl Antwerpen-Nederlandse grens www.nmbs.be nmbs infofolder over de werken nleg hsl Antwerpen-Nederlandse grens aanleg hsl Antwerpen-Nederl aanleg hsl Antwerpen-Nederlandse

Nadere informatie

De ontdekking van Jan Lammers

De ontdekking van Jan Lammers Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Witloof De ontdekking van Jan Lammers Witloof is een echt Belgische groente. Ze werd in België ontdekt. Dat gebeurde tijdens de strijd

Nadere informatie

KUNSTSTOF- EN RUBBERINDUSTRIE BELGIË

KUNSTSTOF- EN RUBBERINDUSTRIE BELGIË KUNSTSTOF- EN RUBBERINDUSTRIE BELGIË ECONOMISCH JAARRAPPORT 27 Federplast.be Vereniging van Producenten van Kunststof- en Rubberartikelen VZW Association des Producteurs d Articles en Matières Plastiques

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. wiskunde CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. wiskunde CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2012 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.30 uur wiskunde CSE KB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.

Nadere informatie

Inzameling en verwerking van vlakglas

Inzameling en verwerking van vlakglas Inzameling en verwerking van vlakglas Vlaanderen gebruikt en verbruikt heel wat materialen, grondstoffen en energie. In tijden van toenemende schaarste dringt de vraag zich op hoe we ze zo efficiënt mogelijk

Nadere informatie

Deze reis wordt begeleid door Gertrude van Everdingen (piano/zangeres/conservatoriumdocent) en Loes Ram (energiebehandelingen/coaching).

Deze reis wordt begeleid door Gertrude van Everdingen (piano/zangeres/conservatoriumdocent) en Loes Ram (energiebehandelingen/coaching). THEMAREIZEN EN SPECIALE GULET REIZEN Naast de zeilcruises voor 1 of 2 weken bieden wij ook een aantal speciale reizen aan. Op verzoek is het altijd mogelijk om een aantal themareizen te organiseren, zoals

Nadere informatie

Zuidwillemsvaart. Paul van Donk en Teun Geenen

Zuidwillemsvaart. Paul van Donk en Teun Geenen Zuidwillemsvaart S ochtends moesten wij om 8 uur op school zijn om in de bus te stappen richting Den Bosch. Toen wij daar aankwamen kregen wij een lekker bakske koffie, en mochten wij het museum van het

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011 Visie op voedsel WAT KAN IK IK DOEN? Cursus Permacultuur organiseren in Castricum en zelf meedoen Seizoenbewuster kopen Zinvolle planten in de tuin en beter

Nadere informatie

Jeroen Lavrijsen Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid

Jeroen Lavrijsen Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid 1 of 5 Geluidsoverlast is een belangrijke vorm van hinder: in Vlaanderen wordt 27% van de bevolking in enige mate gehinderd door geluid (bron: SLO 2008, zie artikel 'Beleving van geluidshinder in Vlaanderen').

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2016/2017

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2016/2017 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland basisonderwijs 2016/2017 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Ontdek Het leven aan boord van verschillende schepen, doe mee aan het havenspel

Nadere informatie

TrainingsCoach. Hard work, magic moments: starting now! TrainingsCoach Kenya Classic

TrainingsCoach. Hard work, magic moments: starting now! TrainingsCoach Kenya Classic TrainingsCoach Hard work, magic moments: starting now! TrainingsCoach Kenya Classic De Kenya Classic voert door open savannegebied en dichte bergketens, steeds met uitzicht op paden van steenslag, zand

Nadere informatie

DINEREN IN DE HOFTRAMMM

DINEREN IN DE HOFTRAMMM DINEREN IN DE HOFTRAMMM De bijzondere creatie van Bobby van Galen en Pierre Wind Foto s en tekst: Martien Versteegh Eigenaar en gastheer Bobby van Galen heet u van harte welkom Het begon met een droom

Nadere informatie

Thema 1 Kopen. 1. Het industrieterrein 1. Een plaats waar veel fabrieken bij elkaar staan.

Thema 1 Kopen. 1. Het industrieterrein 1. Een plaats waar veel fabrieken bij elkaar staan. Les 1.1 De industrie. 1. Het industrieterrein 1. Een plaats waar veel fabrieken bij elkaar staan. 1. 2. 2. De fabriekshal 2. Een grote ruimte in een fabriek, waar met machines producten worden gemaakt.

Nadere informatie

Lawaai om de Middenvijver

Lawaai om de Middenvijver Lawaai om de Middenvijver 20 juni 2015 Prof. Dirk Avonts, Universiteit Gent. Hoe luid is het hier (kwantitatief)? Geluidssterkte: Intensiteit van de geluidsgolven. Meten is weten: decibels. Pure geluidsterkte:

Nadere informatie

LES 3 - Werkvel 2 STAPPENPLAN

LES 3 - Werkvel 2 STAPPENPLAN - Werkvel Dit werkvel hoort bij de digitale module op www.portofrotterdam.com/havenlink. Dit icoontje betekent dat je bij dit onderdeel de module of internet nodig hebt. 1 INLEIDING In deze les ga je samen

Nadere informatie

Ik ben David de Graaf

Ik ben David de Graaf Ik ben David de Graaf geboren in 1984. met Downsyndroom Surprise! Ook voor mijzelf Ik heb het niet alleen, maar... ik ben ook in vaste dienst van de Stichting Downsyndroom Kort: de SDS www.downsyndroom.nl

Nadere informatie

Technologie en maatschappij vragen om nieuwe oplossingen in bouwconstructies Schöck ComBAR

Technologie en maatschappij vragen om nieuwe oplossingen in bouwconstructies Schöck ComBAR Welcome to ComBAR 2 Technologie en maatschappij vragen om nieuwe oplossingen in bouwconstructies Schöck ComBAR Wapeningstaal in betonconstructies is sinds 100 jaar de standaard in utiliteits- en woningbouw,

Nadere informatie

Werken in de olie- en gasindustrie

Werken in de olie- en gasindustrie Werken in de olie- en gasindustrie Beste gastdocent, Dit lespakket biedt u de handvatten om een leuke en leerzame gastles te kunnen geven in de groepen 6 t/m 8 van het basisonderwijs. Het bestaat uit kant-en-klaar

Nadere informatie