De klacht van Multatuli

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De klacht van Multatuli"

Transcriptie

1

2 De klacht van Multatuli In de achttiende eeuw maakte Europa kennis met een nieuw koloniaal product:. Vooral de Hollanders pionierden in de bonen en deden gouden zaken op hun plantages in Java. In de negentiende eeuw schoten ook in Latijns-Amerika en Centraal-Afrika de plantages als paddestoelen uit de grond. Koffie werd - na petroleum - de belangrijkste grondstof in de wereldhandel. Vanaf de beginjaren zat een en ander grondig scheef met de arbeidsomstandigheden in de teelt. Op het rijke, vruchtbare Java heerste hongersnood, klaagde Multatuli in zijn boek Max Havelaar (verschenen in 1860). De plaatselijke bevolking werd uitgebuit, omdat de Nederlanders hen verplichtten exportproducten zoals te verbouwen in plaats van voedsel voor de lokale markt. Tot vandaag is een typisch voorbeeld van de ongelijke Noord-Zuidverhoudingen in de wereld. De grondstof groeit alleen in het Zuiden (tussen de Kreefts- en de Steenbokskeerkring). Maar het Noorden zorgt voor de verwerking: branden, mengen, malen en op de markt brengen; kortom: de dingen waar het meeste geld mee te verdienen valt. Oxfam-Wereldwinkels wil iets doen aan de scheve wereld en streeft naar eerlijke handelsrelaties met de producenten in het Zuiden. 2

3 Het vakmanschap van de kleine boer Miljoenen mensen werken in de teelt, de verwerking en de verhandeling van. Grote plantages, meestal eigendom van grootgrondbezitters, leveren het gros van de productie. Slecht betaalde seizoenarbeiders zorgen er voor de oogst. Kleine boeren zijn goed voor een vijfde van de totale productie. Ze werken meestal in familieverband, al of niet georganiseerd in een coöperatie. Hun bonen zijn vaak van de beste kwaliteit, dankzij eeuwenlange ervaring en vakmanschap. Maar de omgeving en de grond waar ze werken bepalen mee de kwaliteit. In Latijns- Amerika verjoegen de grootgrondbezitters de kleine boeren naar de bergen en de heuvels. Daar is het moeilijker werken, maar groeien wel de hardste en de meest aromatische bonen ( hoogland ). 3 Ook vrouwenwerk Kleine boeren zijn meestal mannen. Mannen bezitten de velden en zijn aangesloten bij de coöperatie. Mannen hebben er een stem en innen de centen. Maar vaak doen vrouwen het meeste werk. Vrouwen onderhouden de struiken en plukken de bonen. Ze hebben echter weinig te vertellen over het beheer van hun velden of de verkoop van hun oogst. Bovendien zijn ze doorgaans in hun eentje verantwoordelijk voor het huishoudelijke werk en de opvoeding van de kinderen. Oxfam-Wereldwinkels werkt aan een meer evenwichtige verdeling van de arbeid en de inkomsten tussen mannen en vrouwen. We stimuleren coöperaties om vrouwen actiever te betrekken en hen te leren opkomen voor hun eigen behoeften en wensen. Alleen dan kan er iets veranderen. Ook dat is eerlijke handel.

4 De opkoper betaalde plots 16 gourdes Het grootste probleem voor de kleine producenten zijn de tussenhandelaars aan wie ze hun groene bonen verkopen. Vaak zijn het uitbuiters: ze geven krediet om de periode tussen twee oogsten te overbruggen aan woekerintresten, knoeien met gewichten en kwaliteiten of rekenen overdreven transportkosten aan. Onze vrienden in Haïti kunnen er van mee praten: Er is eigenlijk maar één grote opkoper in de streek. Alle boeren zijn verplicht aan hem te verkopen. Maar nu zijn veel boeren lid van onze coöperatie geworden. Daardoor staan ze sterker. Ze kunnen zelf exporteren. Ze ontvingen vorig jaar 18 gourdes per pond, terwijl ze van de grote koper maar 10 gourdes zouden gekregen hebben (1 gourde = 2,5 BEF). En weet je wat meer is? Omdat zo weinig boeren nog wilden verkopen aan de grote opkoper, en die dringend nodig had, besloot hij uiteindelijk 16 gourdes te betalen. 60 procent meer dan het jaar voordien! (Lavalette Saint-Vil, voorzitter van Recocarno, partner in Haïti) 4

5 Wetenschappers schenken klare Een groene boon heeft een complexe scheikundige samenstelling. Na het branden blijven oliën, zuren en zelfs vitamines over; maar ook cafeïne, de meest actieve stof in. Wetenschappers hebben uitgebreid de invloed van cafeïne op het menselijke lichaam onderzocht. Enkele conclusies: Cafeïne stimuleert het centrale zenuwstelsel. Ben je moe of lusteloos, dan zijn één of twee koppen een milde opkikker. Een gezonde volwassene verdraagt 250 tot 300 mg cafeïne per dag. Een dosis van 10 gram is dodelijk. Om die hoeveelheid binnen te krijgen, moet je in enkele minuten méér dan 100 kopjes sterke drinken én verteren. Een matig gebruik doet geen enkel ziektebeeld ontstaan. Cafeïne is kankervrij en kan zelfs de ontwikkeling van kwaadaardige gezwellen afremmen. Koffiedrinkers hebben een grotere kans om een hartaanval te overleven. Niet voor niets tref je cafeïne in heel wat medicatie aan. Een kop verbetert het uithoudingsvermogen bij lopen, fietsen en andere sporten. Koffie bevat nul calorieën en is een ideale dorstlesser. 5 Behandel je met liefde. Geef je de attentie die hij verdient.

6 Jojo op een wereldmarkt zonder buffers De prijs wordt bepaald op de beurzen van New York en Londen. Handelaars en speculanten trachten er munt te slaan uit het spel van de op- en neergaande prijzen. Worden er tekorten verwacht, dan kan de prijs stijgen. Voorziet men een grote oogst, dan keldert de prijs. Papieren Een staking in Colombia, geruchten over vorst in Brazilië, een opslagplaats die afbrandt in Costa Rica, overvloedige regen in Mexico of extreme droogte in Indonesië: elk klein incident kan de prijs naar omhoog jagen. Japanse en Amerikaanse investerings- en beleggingsfondsen spelen daar handig op in. Niet om die ooit als te gebruiken. Wel om te speculeren. Wist je dat ze elke zak gemiddeld 11 keer op de beurs verhandelen alvorens hij bij een brander terechtkomt? Als de speculanten genoeg papieren kopen, gaan de prijzen automatisch naar omhoog. Tot ze vinden dat ze genoeg verdiend hebben. Dan verkopen ze de hele boel en zakt de prijs. Dit vrije-marktdenken geeft de financiële speculanten vrij prijzenspel. Maar dergelijke jojo s zijn voor niemand goed. Zeker niet voor de kleine boeren en -boerinnen, die afhankelijk zijn van tussenhandelaars om hun op de markt te krijgen. 6

7 Nog maar de helft van tien jaar geleden Er is bovendien geen internationaal mechanisme meer dat de grote prijsschommelingen in toom houdt. Vroeger legden zowel producerende landen als handelshuizen grote voorraden aan. Die buffers werden aangesproken in tijden van tekorten en weer aangevuld als de markt een overschot vertoonde. In de jaren 90 beslisten Europese en Amerikaanse handelaars hun (dure) stocks af te bouwen en over te schakelen op just in time -leveringen. Maatregelen van het IMF en de Wereldbank zorgden er dan weer voor dat de stocks in de producentenlanden afgebouwd werden: Verkoop je voorraad en we geven je een lening, stelden de beide kredietverstrekkers als voorwaarde. Maar evengoed was het een garantie dat landen van het Zuiden hun stocks niet langer als politiek wapen zouden gebruiken. Sinds het afspringen van het Internationaal Koffieakkoord in 1989 werden geen prijsafspraken meer gemaakt tussen producenten en consumenten. De prijs van de op de wereldmarkt daalde dramatisch: tot minder dan 75 dollarcent per pond! De boer krijgt voor één pakje nog maar de helft van tien jaar geleden en verkoopt met verlies. De lage prijs zorgt ervoor dat hij andere inkomsten opzoekt en zijn velden verwaarloost. Dit laatste heeft dan weer nadelige gevolgen voor de kwaliteit van de. 7

8 Een nieuw akkoord? Oxfam-Wereldwinkels pleit voor een (nieuw) Internationaal Koffieakkoord. Goede afspraken tussen enerzijds de consumenten in Europa en de Verenigde Staten en anderzijds de producerende landen vormen de basis voor een stabiele markt, waar vraag en aanbod in evenwicht zijn. De producenten hebben belang bij goede prijzen, de consumenten bij goede kwaliteit. En zonder eerlijke prijzen voor haar natuurlijke rijkdommen is geen sprake van duurzame ontwikkeling voor de derde wereld. Oxfam-Wereldwinkels verwacht van België voorstellen voor een effectieve stabilisatie van de prijzen en voor duurzame oplossingen binnen de Internationale Koffieorganisatie; wil dat ons land bijdraagt aan de financiering van bufferstocks in producentenlanden. Als de prijzen op de wereldmarkt stijgen, zouden ze van de bufferstocks kunnen verkopen en op die manier mee profiteren van de prijsstijgingen; vraagt onze regering de accijnzen op af te schaffen, te beginnen met die op bio of van eerlijke handel. Alleen België en Duitsland heffen nog accijnzen! Ze afschaffen zou het verbruik stimuleren. 8 In het seizoen verkocht onze partner Prodecoop in Nicaragua zakken aan het commerciële circuit. Goed voor ongeveer 105 miljoen BEF. In het seizoen verkocht Prodecoop bijna dubbel zoveel zakken (21.765). Toch verdiende ze daarmee slechts 120 miljoen BEF. Een halvering van het inkomen dus op twee jaar tijd.

9 Nooit onder de minimumprijs Koffieboeren moeten een eerlijke prijs voor hun producten krijgen. Dat is het uitgangspunt van Oxfam- Wereldwinkels. Wij garanderen steeds een minimumprijs van 126 dollarcent per pond, wat ook de prijs op de wereldmarkt is. Lager dan de minimumprijs gaan we nooit, want dan verdient de producent niets aan de verkoop. Maar als de prijzen stijgen, geven ook wij een kleine toeslag. Dat extraatje investeren de boeren in nieuwe struiken en materialen (bijvoorbeeld een vrachtwagen om zelf hun te vervoeren), vorming of een sociaal programma. Voor Oxfam-Wereldwinkels betekent eerlijke handel ook: aankoop bij coöperaties van kleine boeren: door zich te verenigen staan de boeren sterker; voorfinancieringen: door een deel van de prijs vooruit te betalen blijven de boeren uit de handen van geldwoekeraars; langetermijncontracten: door ons voor een lange tijd te engageren zijn de boeren zeker van een minimale afzet en kunnen ze op termijn plannen; ondersteuning: door technisch advies, sociale vorming, uitwisselingsprogramma s, investeringskredieten, kunnen coöperaties hun achterstand bijbenen. 9 Coocafé is een koepel van acht coöperaties. Welnu, van die acht zouden er vijf de crisis van begin jaren negentig niet hebben overleefd zonder de eerlijke handel. In mijn eigen dorp is de coöperatie de hefboom gebleken voor de heropbouw van heel de plaatselijke economie. In 1990 waren de huizen er klein en van hout. Nu zijn de meeste huizen van steen. De wegen zijn goed onderhouden. Er is overal elektriciteit en stromend water. En dankzij de economische vooruitgang kon men investeren in scholen en gezondheidszorg. (Carlos Murillo, ex-adviseur van Coocafé, partner in Costa Rica)

10 De partners van Oxfam-Wereldwinkels Nicaragua (2 partners): Prodecoop en Cecocafen 2. Tanzania (2 partners): KNCU en KCU 3. Uganda: Unex 4. Bolivia: Coraca-Ri 5. Mexico (2 partners): Uciri en Ismam 6. Costa Rica: Coocafé 7. Guatemala: Guaya b 8. Cuba: Kavecafé 9. Haïti: Recocarno 10. Honduras: CCCH 11. Peru: Cepicafé

11 Bio zit in de lift. Momenteel hebben vier soorten Oxfam Fair Trade het Biogarantielabel: onze partners in Mexico, Bolivia, Nicaragua en Peru leveren ons bonen van biologische teelt. Vooral in Latijns-Amerika stappen steeds meer boeren over op café organico. Niet toevallig gaat het in veel gevallen om van inheemse boeren (indianen). Voor hen heeft de aarde een zeer speciale betekenis. God heeft ons de aarde gegeven om te zaaien en te oogsten. De aarde is ons leven. Daarom noemen we haar Moeder Aarde. Bioboeren werken enkel met de meest resistente soorten en gebruiken schaduwbomen die de struiken minder kwetsbaar maken. Compost van pulp, snoeisels, kalk en keukenafval komt in de plaats van chemische mest. Meer hakken, wieden en snoeien geeft ongedierte minder kansen. Andere teelten tussen de struiken (zoals bonen) verbeteren de vruchtbaarheid van de bodem. Schimmels of kevers bestrijdt men door natuurlijke vijanden uit te zetten of door te spuiten met natuurlijke insecticiden. Voor gezonde bioproducten betaalt Oxfam-Wereldwinkels met plezier een nóg hogere prijs. Bio smaakt beter

12 De meeste Oxfam Fair Trade is meng: een melange van van verschillende origine. Met de bedoeling een vaste smaak te bereiken, is de samenstelling van elke soort niet altijd dezelfde. Onderstaande opsomming van origines is dan ook een momentopname. De smaak van Extra Een hoogstaande melange van arabica en robusta uit Nicaragua, Tanzania en Uganda. Een zachte voor ieder moment van de dag. Gemalen en vacuüm verpakt. 250g. (Ook pakken van 1kg; ideaal voor grootverbruikers.) Dessert 100 % arabica uit Nicaragua, Bolivia, Guatemala en Honduras. Een typische ontbijt, gewaardeerd om zijn milde smaak. Gemalen en vacuüm verpakt. 250g. Mokka 100 % arabica uit Nicaragua, Costa Rica, Haiti en Guatemala. Een karaktervolle en krachtige met een subtiele bitterheid. Gemalen en vacuüm verpakt. 250g. Bio Mens- en milieuvriendelijk geteelde uit Mexico, Bolivia, Peru en Nicaragua. Een pittige arabica met zachte afdronk en verfijnd aroma. Met Biogarantielabel. Gemalen en vacuüm verpakt. 250g. Bio Bonen Voor wie het aroma van de bonen zelf vrij wil maken: biologische uit Mexico, Bolivia en Nicaragua. Even karaktervol en pittig als de gemalen versie. Met Biogarantielabel. Verpakking in kunststoffilm (met ventiel). 250g. Decaf Een cafeïnevrije melange van uit Costa Rica, Honduras, Guatemala en Uganda. Een zachte en milde om een ganse dag van te genieten. Gemalen en vacuüm verpakt. 250g. Bio Decaf Een cafeïnevrije en biologische melange op basis van uit Nicaragua, Mexico en Peru. Een zachte en milde om een ganse dag van te genieten. Primeur voor de Belgische markt! Met Biogarantielabel! Gemalen en vacuüm verpakt. 250g.

13 Oplos Een zachte dessert van onze partner Tanica in Tanzania. Blik van 100g. Bio Oplos Oplos van biologisch geteelde bonen. Van onze partner Uciri in Mexico. Glazen pot van 200g. Cubita Een eigenzinnige met een aparte smaak. Geteeld, gebrand én verpakt in Cuba. 250g. Arabica en Robusta Wereldwijd worden twee families van soorten verhandeld: Arabica Robusta een kleine 70% een goede 30% van de wereldproductie van de wereldproductie fijn aroma minder aroma s zacht van smaak bitter en pittiger van smaak lager cafeïnegehalte hoger cafeïnegehalte gevoeliger voor plagen meer bestand tegen ziektes duurder goedkoper hoofdbestanddeel gebruikt in goedkopere van betere mengelingen en voor instant voornaamste beurs: New York voornaamste beurs: Londen voornaamste producenten: Brazilië, voornaamste producenten: Colombia, Mexico, Guatemala, Vietnam, Indonesië, Costa Rica, El Salvador, Ecuador, Ivoorkust, Uganda, Congo, Honduras, India, Ethiopië, Kenya, Kameroen, Tanzania Vietnam ( ) In deze landen heeft Oxfam-Wereldwinkels partners.

14 België (in BEF/250g) Derde Wereld (in dollar/zak) Oxfam Fair Trade Dessert Kosten productie 40 $ Inkomsten boer 30 $ Ontwikkelingsfonds coöperatie 12 $ Organisatieversterking coöperatie 12 $ Havenkosten + belastingen +verpakken in zakken 12 $ Operationele kosten coöperatie (verwerking, transport) 20 $ Prijs per zak (FOB) 126 $ of in BEF per 250g 31,9 Zeevracht en transport naar brander, verzekeringen, havenkosten, belastingen 1,7 Accijnzen, BTW 7,5 Branden en verpakken (inclusief verpakking) 8 Gewichtsverlies bij branden 7,2 Max-Havelaarlicentie 2,1 Groothandelsmarge Oxfam-Wereldwinkels (inclusief transport naar winkels, intrest en voorfinanciering, promotie) 13.8 Marge Wereldwinkels 15,8 totaal 88 BEF De prijs van een pakje Koffiemerk X Kosten productie 35 $ Inkomsten boer 12 $ - - Marge tussenhandel 10 $ Havenkosten + belastingen +verpakken in zakken 10 $ Kosten tussenhandel (verwerking, transport) 18 $ Prijs per zak (FOB) 85 $ of in BEF per 250g 21,5 Zeevracht en transport naar brander, verzekeringen, havenkosten, belastingen 1,5 Accijnzen, BTW 6,9 Branden en verpakken (inclusief verpakking) 7,2 Gewichtsverlies bij branden Groothandelsmarge 14 Marge detailhandel 14,9 73 BEF 14 Mét keurmerk! Oxfam-Wereldwinkels is lid van Max Havelaar vzw. Deze organisatie kent een keurmerk toe aan producten van eerlijke handel. Het keurmerk garandeert de consument een onafhankelijke controle en

15 Wat leren we uit deze prijsvergelijking? Koffieboeren die hun groene bonen aan Oxfam-Wereldwinkels verkopen, verdienen meer. Rechtstreeks, omdat de Wereldwinkels een hogere prijs betalen. Oxfam-Wereldwinkels zakt nooit onder de minimumprijs van 126 $ per zak. Deze prijs houdt rekening met wat het de boer kost om te telen (kosten productie) en wat hij nodig heeft om met zijn gezin fatsoenlijk te leven (inkomsten boer). Als de wereldmarktprijs voor laag is, verdient de boer bij Oxfam-Wereldwinkels een inkomen dat 2 tot 3 keer hoger is. Bovendien heeft hij onrechtstreekse voordelen als lid van de coöperatie. Met geld uit het ontwikkelingsfonds kan de coöperatie investeren in projecten die de hele gemeenschap ten goede komen. De middelen voor organisatieversterking worden gebruikt voor de omkadering van de coöperatieve werking en de vorming van de leden. Onze hogere prijs heeft ook nadelen: een aantal kosten worden procentsgewijze berekend en kosten ons relatief meer, aangezien we een duurder product verwerken (verzekeringen, belastingen, gewichtsverlies bij het branden..). De kleinschaligheid werkt eveneens in ons nadeel. Grote merken kunnen goedkoper hun product verwerken, transporteren, branden... De groothandelsmarge van het nationaal secretariaat van Oxfam- Wereldwinkels is dan weer vergelijkbaar met het commerciële circuit. We hebben gevoelig minder promotie- en marketingkosten, maar geven wel voorfinancieringen aan onze partners. En die kosten ook geld. geeft ook commerciële branders de mogelijkheid hun steentje bij te dragen tot een (meer) eerlijke handel. Maar ook hier blijft Oxfam-Wereldwinkels een voortrekker. We hebben het ruimste assortiment en gaan in zee met beginnende groepen. We hebben aandacht voor technische ondersteuning en helpen onze partners door te dringen tot de Europese markt. Vanaf 2001 drinken de bijna ambtenaren 15 van de Vlaamse Gemeenschap nog uitsluitend met Max- Havelaarkeurmerk. Een belangrijk signaal voor andere overheden!

16 De beste boontjes zijn voor ons Recocarno is een koepel van zeven coöperaties in het noorden van Haïti. De groep telt bijna duizend leden; allemaal boeren met hoogstens een paar hectare grond, waarop ze telen, meestal gemengd met kookbananen, bonen en andere voedselgewassen. Een andere taal dan Creools spreken de mensen niet. Slechts enkelen kunnen lezen en schrijven. Sinds 1998 exporteert Recocarno naar Oxfam-Wereldwinkels. In het ochtendzonnetje zitten tientallen vrouwen bij elkaar op de grond. Allemaal hebben ze een bergje bonen voor zich, waarvan ze telkens een hand nemen. Eén voor één bekijken ze de bonen. Alle gave bonen gaan in een zak: voor de export. Kapotte of verkleurde bonen, te kleine bonen en bonen met blutsen gaan in een andere zak: voor de binnenlandse markt. Er heerst een serene sfeer. De vrouwen keuvelen en lachen. De aanblik is schokkend, vanwege een van die brutale tegenstellingen waar het Zuiden in grossiert: tientallen vrouwen pikken voor ons, met de hánd, de beste boontjes eruit, verkopen ook nog het uitschot en brouwen zelf van de schíllen van de bonen. En toch zijn ze blij dat ze werk én een eigen inkomen hebben. En dat alles ook nog onder aangename omstandigheden 16 gedrukt op 100% kringlooppapier verantw. uitgever: Marc Bontemps, Ververijstraat 17, B-9000 Gent. 3de herwerkte druk november 2000

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt Koffie foto: Eric De Mildt > Handel, uit respect. www.oww.be De klacht van Multatuli Bij het begin van het vorige millennium was koffie zeer populair in de Arabische wereld. Hij werd er gedronken als een

Nadere informatie

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt Koffie foto: Eric De Mildt Handel, uit respect. www.oww.be Struik tussen Kreeft en Steenbok De klacht van Multatuli Bij het begin van het vorige millennium was koffie zeer populair in de Arabische wereld.

Nadere informatie

2015 D Essentie Koffie, Thee & Meer Bergstraat 69, 2220 Heist-op-den-berg

2015 D Essentie Koffie, Thee & Meer Bergstraat 69, 2220 Heist-op-den-berg Koffie Lijst 2015 D Essentie Koffie, Thee & Meer Bergstraat 69, 2220 Heist-op-den-berg dessentie.com Inhoud " Milde Koffies 2 Sterkere koffies 3 Espresso Koffies 4 Exclusieve Koffies 5 2015 D Essentie

Nadere informatie

Stichting Max Havelaar Brochure 2011. De wereld van Fair Trade in één onafhankelijk keurmerk

Stichting Max Havelaar Brochure 2011. De wereld van Fair Trade in één onafhankelijk keurmerk Stichting Max Havelaar Brochure 2011 De wereld van Fair Trade in één onafhankelijk keurmerk INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave Pagina 2 Voorwoord Pagina 3 Geschiedenis van Stichting Max Havelaar Pagina 4 Assortiment

Nadere informatie

2015 D Essentie Koffie, Thee & Meer Bergstraat 69, 2220 Heist-op-den-berg

2015 D Essentie Koffie, Thee & Meer Bergstraat 69, 2220 Heist-op-den-berg Koffie Lijst 2015 D Essentie Koffie, Thee & Meer Bergstraat 69, 2220 Heist-op-den-berg dessentie.com Inhoud " Milde Koffies 2 Sterkere koffies 3 Espresso Koffies 4 Exclusieve Koffies 5 2015 D Essentie

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

FOCUS 3,99. De koffie van uw keuze altijd voor de laagste prijs. Nieuw

FOCUS 3,99. De koffie van uw keuze altijd voor de laagste prijs. Nieuw FOCUS De koffie van uw keuze altijd voor de laagste prijs Nieuw Graindor Intense Volle en evenwichtige koffie met een intense smaak. 7,98 /kg 3,99 Rode Prijzen en Extra-kortingen geldig van 8/10 t.e.m.

Nadere informatie

De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages

De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages De bananenteelt Geen product ter wereld wordt meer verhandeld dan bananen. Jaarlijks produceren tropische landen als Colombia, Dominicaanse Republiek en Peru meer dan 100 miljoen ton bananen. Bananen worden

Nadere informatie

Inhoud INLEIDING. Inleiding 03 Onze producenten 04 Van bes tot kop 09 Koffie voor iedereen 11 De koffiekaart 14 Ons assortiment 15

Inhoud INLEIDING. Inleiding 03 Onze producenten 04 Van bes tot kop 09 Koffie voor iedereen 11 De koffiekaart 14 Ons assortiment 15 KOFFIEGIDS Inhoud INLEIDING Inleiding 03 Onze producenten 04 Van bes tot kop 09 Koffie voor iedereen 11 De koffiekaart 14 Ons assortiment 15 Koffie is meer dan louter een grondstof. Voor kleinschalige

Nadere informatie

2015 D Essentie Koffie, Thee & Meer Bergstraat 69, 2220 Heist-op-den-berg

2015 D Essentie Koffie, Thee & Meer Bergstraat 69, 2220 Heist-op-den-berg Koffie Lijst 2015 D Essentie Koffie, Thee & Meer Bergstraat 69, 2220 Heist-op-den-berg dessentie.com Inhoud " Milde Koffies 2 Sterkere koffies 3 Espresso Koffies 4 Exclusieve Koffies 5 2015 D Essentie

Nadere informatie

Watwaaromwiehoe. voorstelling. Handel, uit respect. oww.be

Watwaaromwiehoe. voorstelling. Handel, uit respect. oww.be Watwaaromwiehoe voorstelling > Handel, uit respect. oww.be 200 winkels van eerlijke handel Heb JIJ er s morgens al eens bij stilgestaan wie er achter die lekkere kop koffie zit? Of waar je vers gestreken

Nadere informatie

Change the world shopping

Change the world shopping Change the world shopping V.U./E.R.: Erik Devogelaere, Hoogstraat 35 E, 3360 Bierbeek, België - Belgique Op een plezierige manier de wereld veranderen Kies voor eerlijke kwaliteitsproducten Het hoeft

Nadere informatie

Het geheim. van finesse. www.cafeami.nl

Het geheim. van finesse. www.cafeami.nl Het geheim van finesse www.cafeami.nl Sterk concept voor de horeca Er gaat geen dag voorbij zonder dat er een kop koffie wordt geschonken. TopClass Group biedt met Café Ami een onderscheidend koffieconcept

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

Heerlijke koffiemomenten

Heerlijke koffiemomenten Heerlijke koffiemomenten Koffie drinken is gezellig en gebeurt vaak samen, of het nu s ochtends, s middags of tussendoor is. Een goeie kop koffie doet deugd en kikkert echt op. Bij Colruyt vindt u koffie

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inhoudsopgave...1. 1 De geschiedenis van de thee...2. 2 Indeling...3. 2.1 Naar het land of de streek van herkomst...

Inhoudsopgave. Inhoudsopgave...1. 1 De geschiedenis van de thee...2. 2 Indeling...3. 2.1 Naar het land of de streek van herkomst... Inhoudsopgave Inhoudsopgave...1 1 De geschiedenis van de thee...2 2 Indeling...3 2.1 Naar het land of de streek van herkomst...3 2.2 Naar de grootte van het blad en de volgorde op de stengel...3 2.2.1

Nadere informatie

Koffie. Inhoud. 1.Waar komt koffie vandaan. 1. Waar komt koffie vandaan

Koffie. Inhoud. 1.Waar komt koffie vandaan. 1. Waar komt koffie vandaan Koffie Inhoud 1. Waar komt koffie vandaan 2. Hoe groeit koffie 3. Oogsten 4. Het mengen en branden 5. 10 uur koffietijd 6. Volksdrank 7. De verpakking 8. Cafeïne en cafeïnevrije koffie 9. Koffiemolens

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Fair Trade. ontwikkelingsstrategie. Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011

Fair Trade. ontwikkelingsstrategie. Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011 Fair Trade als duurzame economische ontwikkelingsstrategie Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011 SITUERING OXFAM-WERELDWINKELS Oxfam-Wereldwinkels Deel van Oxfam-in-België en Oxfam International Deel van

Nadere informatie

Nieuw thee assortiment Fair Trade Original

Nieuw thee assortiment Fair Trade Original Nieuw thee assortiment Fair Trade Original Datum: september 2011 Introductie Mede op basis van onderzoek onder Wereldwinkels en consumenten heeft Fair Trade Original haar thee assortiment aangepast tot

Nadere informatie

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen Inhoudsopgave Inleiding...3 Bananen in Nederland...3 De bananenteelt...5 Fairtrade bananen...7

Nadere informatie

ECOWIJZER. Gids voor duurzaam en (h)eerlijk consumeren in Kruibeke. Bioproducten. Fairtrade. Lokale producten. Duurzame materialen

ECOWIJZER. Gids voor duurzaam en (h)eerlijk consumeren in Kruibeke. Bioproducten. Fairtrade. Lokale producten. Duurzame materialen ECOWIJZER Bioproducten Fairtrade Lokale producten Duurzame materialen Gids voor duurzaam en (h)eerlijk consumeren in Kruibeke Beste lezer Deze Ecowijzer is een initiatief van de Gemeentelijke Raad voor

Nadere informatie

foto: Tineke D haese Prijsopbouw Handel, uit respect. Handel, uit respect.

foto: Tineke D haese Prijsopbouw Handel, uit respect. Handel, uit respect. De relativiteit van een prijsopbouw De prijsopbouw van een Oxfam Fairtradeproduct publiceren is een moeilijke evenwichtsoefening. Ten eerste zijn prijsopbouwen erg tijdsgebonden. De marktprijs van een

Nadere informatie

Antwoordenvel Handel en Wandel, primair onderwijs

Antwoordenvel Handel en Wandel, primair onderwijs ntwoordenvel Handel en Wandel, primair onderwijs Vraag 1: Zoek op de kaart van Nijmegen op welke straten er nog meer een naam hebben met een kolonie erin. Vraag 2a: Gezegde of spreekwoord met peper Vraag

Nadere informatie

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong U geniet van goede en eerlijke producten U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong Voor mens en milieu Steeds meer organisaties willen in de bedrijfsvoering een balans vinden tussen planet, people

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2005-II

Eindexamen m&o havo 2005-II Formuleblad Bij dit examen zijn geen formules gegeven. www. - 1 - 1 Resultatenrekeningen van Rigter Sport van 2000 tot en met 2004 Bedragen 1.000 euro Jaar 2004 2003 2002 2001 2000 geschat Omzet 1) 487,0

Nadere informatie

Koffie. Inhoud. 1.Waarom ik heb gekozen voor dit onderwerp. 2.Geschiedenis van de koffie. 1. Waarom ik dit onderwerp heb gekozen

Koffie. Inhoud. 1.Waarom ik heb gekozen voor dit onderwerp. 2.Geschiedenis van de koffie. 1. Waarom ik dit onderwerp heb gekozen Koffie Inhoud 1. Waarom ik dit onderwerp heb gekozen 2. Geschiedenis van koffie 3. De koffieplant 4. Verbouwen van koffie 5. De koffieplantage 6. De koffiebranderij 7. Koffiesoorten 8. Cafeine 9. Manieren

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffiebranderij Peeze Al 135 jaar heeft Peeze haar identiteit weten te behouden. Een puur bedrijf, waar uitsluitend koffie

Nadere informatie

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Verslag Fair Trade van Binnen naar buiten Vrijdag 10 januari 2014 Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Welkom en kennismaking Na het invullen van

Nadere informatie

Van boon tot koffie.

Van boon tot koffie. Van boon tot koffie. Legende. Rond 300 V.Ch. Ontdekte geitenhoeder Kaldi dat zijn geiten, na het eten van bessen van een bepaalde struik, opvallend energiek waren. Een monnik ving dit op en maakte een

Nadere informatie

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen?

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Oxfam Wereldwinkels en Fairtrade Campagne Kindslavernij lust ik niet! Doelgroepen Partners: hoe elkaar versterken? En nu? Oxfam

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

REISBEURZEN 2014. Studenten reizen naar het Zuiden

REISBEURZEN 2014. Studenten reizen naar het Zuiden REISBEURZEN 2014 Studenten reizen naar het Zuiden Wat? Wie? Waarom? Hoe? Ik? Duurzaam beheer van land en water in Tanzania Duurzame landbouw in Ecuador Toepassingen met niet-metallische materialen in Ecuador

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB 2004 ECONOMIE CSE KB ECONOMIE VBO-MAVO-C. tijdvak 1. 400009-1-639-545b

Bijlage VMBO-KB 2004 ECONOMIE CSE KB ECONOMIE VBO-MAVO-C. tijdvak 1. 400009-1-639-545b Bijlage VMBO-KB 2004 tijdvak 1 ECONOMIE CSE KB ECONOMIE VBO-MAVO-C 400009-1-639-545b EVEN VERDER SURFEN informatie 1 Van de website van een postorderbedrijf SET-AANBIEDING breedbeeld TV bijpassend tv-meubel

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

bacchi beans Voor de wholesale hebben we speciale kilo verpakkingen ontwikkeld. We bieden de volgende brandingen aan: Brazil, Crema en Italian Roast

bacchi beans Voor de wholesale hebben we speciale kilo verpakkingen ontwikkeld. We bieden de volgende brandingen aan: Brazil, Crema en Italian Roast meet bacchi Even rust, opladen, koffie van bacchi, een rijke smaak, heerlijk aroma, puur genieten, andere koffie, koester het moment met bacchi. Bacchi is een merk waarmee je gezien mag worden en om stil

Nadere informatie

HET ZWARTE GOUD. Concentratie in de koffieketen is nefast voor de producent én de consument 2 KOFFIE 3

HET ZWARTE GOUD. Concentratie in de koffieketen is nefast voor de producent én de consument 2 KOFFIE 3 KOFFIE VERKEERD 1 HET ZWARTE GOUD Ik sta op, nog niet wakker. Ik strompel door het huis als een stakker. Maar ondanks alles vind ik mijn doel, op het gevoel. Ja ik ben een gebruiker, het pure spul, dus

Nadere informatie

BIJLAGE 1 3/4. (c)2001 Roemers, Martin

BIJLAGE 1 3/4. (c)2001 Roemers, Martin BIJLAGE 1 1/4 BIJLAGE 1 2/4 BIJLAGE 1 3/4 (c)2001 Roemers, Martin BIJLAGE 1 4/4 BIJLAGE 2 4 KOFFIEMERKEN/10 LOGO S 5 De vier grootste koffi ebedrijven in de wereld zijn Sara Lee, Kraft, Nestlé en Procter

Nadere informatie

ANBI gegevens. Naam Instelling :Wereldwinkel Zelhem RSIN : 006708353. :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG Zelhem. Telefoonnummer :06 30085115

ANBI gegevens. Naam Instelling :Wereldwinkel Zelhem RSIN : 006708353. :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG Zelhem. Telefoonnummer :06 30085115 ANBI gegevens Naam Instelling :Wereldwinkel Zelhem RSIN : 006708353 Adres :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG Zelhem Telefoonnummer :06 30085115 E-mail adres: infowwzelhem@gmail.com Doelstelling In de Wereldwinkel

Nadere informatie

INTRODUCTIE CAFFE KIMBO

INTRODUCTIE CAFFE KIMBO INTRODUCTIE CAFFE KIMBO Bedrijfsstructuur Overname in 1993 Sinds 1963 Fabriek in België, Beyers Koffie Sinds 1880 90% Productie Private Labels Verkoop en ondersteuning Kimbo Benelux Fabriek in Italië Productie

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

KNVKT feiten&cijfers 2010

KNVKT feiten&cijfers 2010 KNVKT feiten&cijfers 2010 inhoud 5 Feiten en cijfers koffie 9 Feiten en cijfers thee 12 KNVKT Ledenlijst KNVKT feiten en cijfers 2010 4 feiten en cijfers koffie kg per jaar liter per jaar kopjes per dag

Nadere informatie

ANBI gegevens. Doelstelling: Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. De Organisatie. Geschiedenis RSIN 812105382

ANBI gegevens. Doelstelling: Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. De Organisatie. Geschiedenis RSIN 812105382 ANBI gegevens Naam instelling Wereldwinkel Zutphen RSIN 812105382 Vestigingsadres Nieuwstad 4, 7201 NP Zutphen Telefoonnummer 0575-543742 E-mail adres Jh.groeneveld@kpnmail.nl (secretaris) Doelstelling:

Nadere informatie

ONZE 4 TROEVEN VOOR EEN HEERLIJKE KOFFIEBELEVING

ONZE 4 TROEVEN VOOR EEN HEERLIJKE KOFFIEBELEVING ONZE 4 TROEVEN VOOR EEN HEERLIJKE KOFFIEBELEVING U zoekt een professionele en totale koffieservice? Dan bent u bij ons aan het juiste adres. Naast producten van topkwaliteit serveren we u gebruiksgemak,

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE.

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE. MILLENNIUMDOEL 1 MINDER ARMOEDE kaart MINDER ARMOEDE. 1. Wat betekent de extreme armoedegrens? 2. In welk werelddeel liggen de meeste landen waar mensen onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag leven?

Nadere informatie

Social Trade Organisation: Het Nieuwe Geld

Social Trade Organisation: Het Nieuwe Geld Social Trade Organisation: Het Nieuwe Geld Lezing voor studiestichting Alias, 25 februari 2013 Inhoud Social Trade Organisation Crisis huidig geldsysteem Nieuw Geld: vele vormen Nieuw Geld: praktijk Meer

Nadere informatie

De Kracht van Cacao. Werkblaadjes voor de leerling. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek

De Kracht van Cacao. Werkblaadjes voor de leerling. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek De Kracht van Cacao Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek Werkblaadjes voor de leerling 1 www.oxfamwereldwinkels.be Wat zie je op deze foto s? Wat zou het verband hiertussen

Nadere informatie

Potplanten en jonge planten 2007

Potplanten en jonge planten 2007 Importnota Potplanten en jonge planten 2007 HBAG Bloemen en Planten Aalsmeer, oktober 2008 Jan Lanning Monique Sassen Inleiding Het HBAG Bloemen en Planten heeft op basis van het meest recente AIPH-Union

Nadere informatie

Daarom werkt duurzame koffie en thee voor iedereen beter. Ook voor u.

Daarom werkt duurzame koffie en thee voor iedereen beter. Ook voor u. Omdat duurzame codes de koffie- en theeboeren helpen met betere bedrijfsvoering, meer opbrengsten, betere sociale voorzieningen of een premie. Omdat de landbouwmethodes beter zijn voor het milieu. Omdat

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Bieren met minder alcohol

Bieren met minder alcohol Portfolio Bieren met minder alcohol JUPILER BLUE De verfrissende smaak van een bitterzachte Jupiler, met slechts 3,3% alcohol Smaak Toegankelijk en fris karakter, met een rijke moutsmaak Alcohol 3,3% Oorsprong

Nadere informatie

Our mission, passion and obsession is to delight all those who cherish the quality of life, through our search for the best coffee nature can provide, enhanced by the best available technologies and by

Nadere informatie

WELKOM IN DE WERELD VAN SENSEO EN GENIET VAN EEN KOFFIEBELEVING DIE JE ZINTUIGEN PRIKKELT

WELKOM IN DE WERELD VAN SENSEO EN GENIET VAN EEN KOFFIEBELEVING DIE JE ZINTUIGEN PRIKKELT 1 13 WELKOM IN DE WERELD VAN SENSEO EN GENIET VAN EEN KOFFIEBELEVING DIE JE ZINTUIGEN PRIKKELT Er gaat niets boven een heerlijke kop perfect gebrande koffie. Net als jij, houden wij van goede koffie en

Nadere informatie

Ontdek onze hoogwaardige koffies en thees voor 100 % tevreden klanten!

Ontdek onze hoogwaardige koffies en thees voor 100 % tevreden klanten! Jetta Drinks www.jettadrinks.be Westvlaamse Drankencentrale www.westvlaamsedrankencentrale.be Limburgse Drankencentrale www.limburgsedrankencentrale.be Ontdek onze hoogwaardige koffies en thees voor 100

Nadere informatie

VLIR-ADVIES BETREFFENDE DE STUDIEGELDEN VOOR DIPLOMA- EN CREDITCONTRACTEN VOOR HET ACADEMIEJAAR 2012-2013

VLIR-ADVIES BETREFFENDE DE STUDIEGELDEN VOOR DIPLOMA- EN CREDITCONTRACTEN VOOR HET ACADEMIEJAAR 2012-2013 VLIR-ADVIES BETREFFENDE DE STUDIEGELDEN VOOR DIPLOMA- EN CREDITCONTRACTEN VOOR HET ACADEMIEJAAR 2012-2013 1. HET DECREET In de artikels tot en met 60 van het decreet van 30 april 2004 betreffende de flexibilisering

Nadere informatie

Belgische zoetigheid = Bittere drank

Belgische zoetigheid = Bittere drank cacao Belgische zoetigheid = Bittere drank De chocoladeroem van België is gebouwd op de cacaorijkdom van het Zuiden. Al is rijkdom voor miljoenen cacaoboeren een zeer relatief begrip... cacao 2 België

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-10.30 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Wist u dat l Max Havelaar geen koffiemerk is maar het Keurmerk voor Fairtrade (eerlijke handel) l Max Havelaar geen koffie verkoopt

Nadere informatie

KOFFIE. 1. De plant. Hoe ziet de plant er uit?

KOFFIE. 1. De plant. Hoe ziet de plant er uit? KOFFIE 1. De plant Hoe ziet de plant er uit? Koffie is een houtige struik en is altijd groen. Hij wordt gemiddeld 70 jaar oud. De gecultiveerde soorten zijn struiken die tot 3,5 meter hoog worden. De andere

Nadere informatie

Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013

Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013 1 van 22 Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013 Dossier Land van Bestemming Land van Eindgebruik Controlelijst Categorie Controlelijst Subcategorie Bedrag

Nadere informatie

Som eens op welke kosten jullie allemaal zullen maken.

Som eens op welke kosten jullie allemaal zullen maken. De prijs De prijs van het product dat je verkoopt is een erg belangrijk marketinginstrument. De prijs geeft immers de waarde van iets weer. Als je op restaurant gaat en je bestelt een menu van 50,00 EUR,

Nadere informatie

De markt voor eerlijke handel in België 2006

De markt voor eerlijke handel in België 2006 De markt voor eerlijke handel in België 26 Samenvatting studie uitgevoerd in opdracht van BTC-CTB September 27 1. Inleiding De groeiende belangstelling van de Belgische consument voor eerlijke handel is

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van eten

ik deel daar wordt iedereen beter van eten daar wordt iedereen beter van eten 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Koffie Werkstuk van Hugo Thijssen Groep 6 2009 1

Koffie Werkstuk van Hugo Thijssen Groep 6 2009 1 Koffie Werkstuk van Hugo Thijssen Groep 6 2009 1 Inhoudsopgave Bladzijde 2 Inleiding Blz. 3 Hoofdstuk 1 : Van koffieplant tot koffieboon Blz. 4 Hoofdstuk 2 : Koffie branden en melangeren Blz. 5 Hoofdstuk

Nadere informatie

Douwe Egberts Fresh Brew Gallery 210

Douwe Egberts Fresh Brew Gallery 210 Douwe Egberts Fresh Brew Gallery 210 Elk kopje vers én variatie Ieder kopje koffie vers gezet Koffie en espresso met een mooie crèmelaag Sterkte van koffie en de dosering van suiker en melk individueel

Nadere informatie

O r i g i n e Se l e c t i o n

O r i g i n e Se l e c t i o n O r i g i n e Se l e c t i o n Origine-chocolade Origine-chocolade staat voor chocolade vervaardigd uit cacaobonen afkomstig uit één enkel land, soms zelfs uit één enkele regio. De typische omgeving, de

Nadere informatie

Marktbeeld appels en peren

Marktbeeld appels en peren Afzet appels en peren door Russische boycot in de verdrukking Productie De appelproductie in de EU bedroeg in 215 ruim 12 miljard kilo. Dit was de op één na grootste EUoogst ooit. Bijna een derde van de

Nadere informatie

EErlijkE koffie Voor de hele familie

EErlijkE koffie Voor de hele familie p. 1 rombouts fairtrade Bio krant EErlijkE koffie Voor de hele familie Koffie rombouts ontstaat als in 1896 Frans rombouts besluit een brandtrommel te huren om koffie te gaan branden. het begin van het

Nadere informatie

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO De grote exportlanden (Ecuador, Costa Rica en Colombia) hebben je een contract aangeboden om nieuwe plantages te bouwen in hun landen. Je kan nu meer bananen telen en verkopen. Je winst stijgt enorm en

Nadere informatie

Datum onderteken ing

Datum onderteken ing Datum onderteken ing Datum inwerkingtreding Land Status Vindplaats 1. Albanië In werking 15-04-1994 01-09-1995 1994, 145 2. Algerije In werking 20-03-1997 01-08-2008 2007, 079 3. Argentinië In werking

Nadere informatie

De veranderende markt

De veranderende markt De veranderende markt 1 De veranderende markt Vanaf 2000 is de detailhandel sterk veranderd door de opkomst van de computer. Als verkoper kun je de kennis over de geschiedenis en de toekomst van de detailhandel

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Cacao. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Traveladict

Cacao. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Traveladict Cacao foto: Traveladict Handel, uit respect. www.oww.be High van chocola? België heeft een reputatie als chocoladeland. De Belgische chocolatiers halen een jaarlijkse productie van ruim 150.000 ton. Driekwart

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia De handelsbetrekkingen van België met Bolivia Algemeen: 2010 (schattingen) BBP 19,4 miljard USD Groeipercentage van het BBP 4,2% Inflatie 7,2% Uitvoer van goederen (FOB) Invoer van goederen (FOB) Handelsbalans

Nadere informatie

Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012

Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012 Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012 April- 30/04/ 12 Artikel 1. Jean-Luc Dehaene van de CD&V kan bijna 3 miljoen euro opstrijken. Door een aantal jaar geleden een pakket aandelenopties te kopen

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

De Kracht van Cacao. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek

De Kracht van Cacao. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek De Kracht van Cacao Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek Lesmethodiek voor de tweede en derde graad Secundair Onderwijs Werkblaadjes voor de leerkracht Britt Hamblok en Loes

Nadere informatie

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden.

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Gebeurteniskaarten positieve gebeurteniskaarten Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Jullie hebben samen betoogd tegen het kappen

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

NESCAFÉ ALEGRIA 100% ARABICA BLEND

NESCAFÉ ALEGRIA 100% ARABICA BLEND 100% ARABICA BLEND NESCAFÉ Alegria 100% Arabica is een donker gebrande melange, met een volle smaak en verrijkt met fruitige wijnaccenten. Ideaal voor het bereiden van een heerlijke karaktervolle koffie.

Nadere informatie

FAIR TRADE IN EEN NOTENDOP

FAIR TRADE IN EEN NOTENDOP FAIR TRADE IN EEN NOTENDOP BTC / Dieter Telemans WAT IS FAIR TRADE? Fair trade (eerlijke handel) is een handelssysteem dat benadeelde producenten, voornamelijk uit het Zuiden, de kans geeft op duurzame

Nadere informatie

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor?

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Erwin Wauters Senior Onderzoeker Melle, 27 maart 2015 WAT IS DE VRAAG EIGENLIJK Wat na de quota Wit goud of zwarte sneeuw?* De meningen

Nadere informatie

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014 Fairsterk je kerk! Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014 Inleiding In België, Nederland en Groot-Brittannië is het al een groot succes: FairTradeGemeenten.

Nadere informatie

V.U. Carl Michiels, Hoogstraat 147, 1000 Brussel - Foto cover : BTC / Tim Dirven FaiR TRaDe in een notendop

V.U. Carl Michiels, Hoogstraat 147, 1000 Brussel - Foto cover : BTC / Tim Dirven FaiR TRaDe in een notendop Fair trade in een notendop BTC / Dieter Telemans Wat is Fair trade? Fair trade (eerlijke handel) is een handelssysteem dat benadeelde producenten, voornamelijk uit het Zuiden, de kans geeft op duurzame

Nadere informatie

NIEUWS UIT DE NOORD ZUIDADVIESRAAD

NIEUWS UIT DE NOORD ZUIDADVIESRAAD NIEUWS UIT DE NOORD ZUIDADVIESRAAD Intro Met deze nieuwsbrief willen we de leden van de Noord - Zuidadviesraad en geïnteresseerden informeren over de werking van de Noord Zuidadviesraad van Zwevegem en

Nadere informatie

Factsheet Fruitonderzoek Questionmark

Factsheet Fruitonderzoek Questionmark Factsheet Fruitonderzoek Questionmark Samenvatting van het onderzoek naar groente en fruit in de schappen van de supermarkten, april 2015. Questionmark heeft tussen november 2014 en april 2015 de elf populairste

Nadere informatie

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept!

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept! SPREEKBEURT OF WERKSTUK Bananen Hier vind je alle informatie die je nodig hebt voor een spreekbeurt over bananen, waar ze vandaan komen en waarom ze gezond zijn. Het is handig om je spreekbeurt onder te

Nadere informatie

De geschiedenis van een bakje troost

De geschiedenis van een bakje troost Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Koffie De geschiedenis van een bakje troost Koffie. Velen drinken het elke dag. 's Morgens staat al een kopje te dampen. En de rest van

Nadere informatie

ANBI gegevens. Doelstelling. Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. Naam Instelling :Wereld-Winkel Zelhem RSIN : 006708353

ANBI gegevens. Doelstelling. Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. Naam Instelling :Wereld-Winkel Zelhem RSIN : 006708353 ANBI gegevens Naam Instelling :Wereld-Winkel Zelhem RSIN : 006708353 Adres :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG zelhem Telefoonnummer :06 30085115 E-mail adres: infowwzelhem@gmail.com Doelstelling In de Wereldwinkel

Nadere informatie