HANDLEIDING LEERKRACHT

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HANDLEIDING LEERKRACHT"

Transcriptie

1 HANDLEIDING LEERKRACHT Eigen Energie op school p. 1

2 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 2 OPZET VAN DE LESSEN 3 VOORBEREIDING EN BENODIGDHEDEN 4 DE LESSEN Les 1 Uitnodiging Les 2 Op pad Les 3 Resultaten Les 4 Uitdaging Les 5 Aan de slag in de klas BIJLAGEN Bijlage 1: TIP Bijlage 2: de energieset Bijlage 3: de energiemeter Bijlage 4 : begrippenlijst Bijlage 5: aanmelding bij Eigen Energie op school p. 2

3 INLEIDING AANDACHT VOOR DUURZAME ENERGIE EN ENERGIEBESPARING Mooi man! Uw school doet mee aan het project eigen energie op school en gaat aan de slag met het besparen van energie. Dit lespakket bevat een serie van 5 lessen voor de leerlingen uit de groepen 5 t/m 8. De gemiddelde duur van 1 les is 60 minuten. Tijdens de eerste 3 lessen werken de leerlingen toe naar een prestaxe van verbeterxps voor energiebesparing. In de vierde les werken de leerlingen aan hun presentaxe en presenteren hun verbeter- TIPS aan de schooldirecxe, en wie daar ook maar verder voor uitgenodigd gaan worden. In de laatste les is het de bedoeling dat de leerlingen met een klein budget kleine verbeteringen gaan uitvoeren. Omdat dit lespakket afgeleid is van het project energieke scholen ( zijn de aangeboden filmpjes en power point presentaxes op de site bijzonder geschikt voor ondersteuning van dit project. Iedere school kan zich kosteloos inschrijven op de site. Als bijlage bij de teamboekjes is een beschrijving gevoegd over de energieset en de energiemeter. INHOUD LESPAKKET De eerste les (klassikaal) begint met een korte introducxe over de opzet van het project. De leerlingen maken een keus voor een team en starten met de verkennende opdrachten uit hun teamboekjes. In de tweede les gaan de teams aan de slag met eenvoudige vragenlijsten om te onderzoeken, waar de school op energie kan besparen. Ieder team richt zich op één onderdeel en stelt vast wat goed is (TOP) en wat beter kan (TIP). In de derde les presenteert ieder team zijn TIPS en TOPS. Onder begeleiding van de leerkracht kiest de klas TIPS uit, waarmee de leerlingen zelf aan de slag gaan en ze stellen TIPS op die door anderen ( DirecXe en/of Gemeente) goedgekeurd- uitgevoerd moeten worden. Tijdens de vierde les geven de leerlingen een presentaxe aan.(extern?) In les 5 mogen de leerlingen kleine zichtbare acxes uitvoeren, waarmee het project wordt afgesloten. Eigen Energie op school p. 3

4 OPZET VAN DE LESSEN: De groepen werken in 4 teams: ieder team heee zijn/haar eigen opdracht. Per team zijn de opdrachten verdeeld over 5 lessen. De eerste les kan klassikaal gedaan worden, omdat die voor alle 4 teams het zelfde is. Team 1. VerlichXng en zonlicht Team 2. Stekkers en apparaten Team 3. Energiegebruik en schone energie Team 4. Verwarming en isolaxe Les Titel Leerdoelen Kerndoelen Tijd OrganisaXe Extra's 1Start project Leerlingen begrijpen het belang van energiebesparing. 4,34,39 60 min. Klassikale introductie en verkennende opdracht per team over energiebesparing. IntroducXe van de energiecoach en opwekking energie met de energieset. 2Aan de slag Leerlingen leren onderzoek doen naar het energieverbruik. 2,4,33,42 60 min. Alle groepen van 4 Nog invullen. teams onderzoeken onderdelen van energieverbruik op school. 3Resultaten Leerlingen maken 2,34,39 Eigen bewuste keuzes in invulling het gebruik van energie. PresentaXe per Indien mogelijk team over de energiecoach resultaten. Wat zijn aanwezig. de beste TIPS. Afspreken wat de leerlingen gaan doen. 4Uitdaging Leerlingen maken 2,34,39 Eigen bewuste keuzes in invulling het gebruik van energie. Presentatie van de beste TIPS aan de schooldirectie. Eventueel feestelijk met MR en ouderraad. 5Aan de slag in de klas Leerlingen maken 34,39 Eigen bewuste keuzes in invulling het gebruik van energie Samen met de leerlingen enkele verbeter TIPS uitvoeren. Nog invullen i.v.m. budget. Eigen Energie op school p. 4

5 VOORBEREIDINGEN EN BENODIGDHEDEN Lesmaterialen verzamelen Naast deze inleiding bestaat dit pakket uit de volgende lesmaterialen.. Lesboek team 1: VerlichXng en zonlicht. Lesboek team 2: Stekkers en apparaten. Lesboek team 3: Energiegebruik en schone energie. Lesboek team 4: Verwarming en isolaxe Neem de lesmaterialen vooraf door en bespreek ze eventueel met uw collega s van de andere groepen. Behalve deze lesmaterialen bestaat dit pakket ook uit een energieset en een energiemeter. (zie bijlagen) Voorbereiding leerlingen Bedenk voor u aan het project begint hoe u de teams wilt samenstellen. Afstemming in de school Bereid uw collega s er op voor dat uw groep onderzoek kan doen in de school. In de laatste les zullen de leerlingen hun resultaten presenteren, aan wie?? En hoe?? Overleg met de direcxe of er een klein budget is om eventuele kleine verbeteringen door de leerlingen te laten uitvoeren. DE LESSEN Les 1 uitnodiging Doel Leerlingen begrijpen het belang van energiebesparing. Energiebesparing: Energiecentrales gebruiken vooral fossiele brandstoffen als energiebron. Fossiele brandstoffen zijn resten in de grond van planten en dieren die miljoenen jaren geleden leefden. Door het verbranden van fossiele brandstoffen komt er kooldioxide (CO2) in de lucht. CO2 is een broeikasgas. Broeikasgassen vormen een deken om de aarde en houden de warmte van de zon vast. Dit noemen we het broeikaseffect. Dit broeikaseffect hebben we nodig om te kunnen leven op aarde. Zonder broeikaseffect zou het op aarde - 18 C zijn. Het broeikaseffect wordt versterkt doordat er meer CO2 (en fijnstof) in de lucht komt. Hier door sxjgt de gemiddelde temperatuur op aarde en verandert het klimaat. CO2 uitstoot kunnen we verminderen door minder energie te gebruiken en te zoeken naar duurzame energiebronnen. Duurzame energie, zoals windenergie en zonne- energie,is energie die nooit opraakt en voorminder CO2- uitstoot zorgt. Benodigdheden. lesboek voor iedere leerling. computers per team Eigen Energie op school p. 5

6 Vervolg les 1 ORGANISATIE EN TIJDSBESTEDING OriëntaRe 5 min. bekijk samen de bijlagen Inleiding 15 min presenteer het project. Zorg voor een indeling van de groep in 4 teams Kern Verwerking 20 min. 20 min. De teams voeren startopdrachten uit en bekijken eventueel filmpjes over energiebesparing Bespreek de opdrachten van de teams en maak een woordweb over energiebesparing AfsluiRng 5 min. Bespreek de samenwerking van de teams Vooruitblik 1 min. Bereid hen voor op de volgende les(sen) OriëntaRe Laat de leerlingen de bijlagen lezen, de begrippen die ze tegen kunnen komen en de materialen die ze gedurende het project kunnen gaan gebruiken. De leerlingen na laten denken over de vraag: is het nodig energiebesparing?? Inleiding Het is goed om in de inleiding al aandacht te besteden aan het broeikaseffect en aan de klimaatsverandering. In de verkennende opdrachten van de teams komen deze thema s opnieuw aanbod. Na deze inleiding moeten de teams worden samengesteld, ze kunnen of zelf kiezen of u maakt de keus. Kern Voor ieder team is er een lesboek op maat gemaakt. Een lesboek bevat een paar startopdrachten, een scan en een verwerkingsopdracht. In deze les gaan de leerlingen aan de slag met de opdrachten. Deel de lesboekjes uit en bekijk samen de opdrachten. In de eerste opdrachten staan regels voor het samenwerken en verdeelt het team een paar extra belangrijke rollen (taakverdeler, Xjdbewaker en presentator). Om de overige startopdrachten te beantwoorden, kunnen de leerlingen filmpjes bekijken op internet. De leerlingen in het team gaan aan de slag. Eigen Energie op school p. 6

7 Verwerking Leg uit dat de leerlingen gaan onderzoeken waarom zij een energiezuinige school willen zijn. Om dat onderzoek te kunnen uitvoeren moeten ze weten waarom energiebesparing zo belangrijk is. Ze hebben filmpjes kunnen bekijken en startopdrachten gemaakt. Wat weten de leerlingen nu over energiebesparing? Maak een woordweb hierover. En bespreek in het kort de begrippen die hierbij aan de orde komen. Isolatie Zonwering warmte cv broeikaseffect zonlicht fossiele brandstoffen zonne-energie CO2 duurzame zonnepanelen energie ENERGIEBESPAREN elektriciteit klimaat verandering windenergie waterenergie stekkers & apparaten sluipverbruik een voorbeeld van een woordweb over energiebesparing lampen AfsluiRng Bespreek hoe de samenwerking is verlopen in ieder team. Kwam iedereen aan de beurt door de taakverdeler? Kregen jullie de opdrachten op Xjd af door de aanwijzing van de Xjdbewaker? Hebben jullie je gehouden aan de regels voor samenwerken? Moeten er nog nieuwe afspraken gemaakt worden? Vooruitblik De leerlingen weten nu wat ze gaan onderzoeken. In de volgende les gaan ze op school onderzoeken hoe het er voor staat met de energiebesparing. Na dit onderzoek kunnen ze TIPS bedenken om de school energiezuiniger te maken. Deze TIPS kunnen ze aan hun klas/school presenteren en een paar TIPS misschien zelf uitvoeren. Eigen Energie op school p. 7

8 Les 2 op pad Leerlingen leren met behulp van scans, vragenlijsten en meters onderzoek te doen naar het energieverbruik in de school. Begrippen Team 1: elektriciteit, broeikaseffect, klimaatverandering, zonwering, zonne- energie, zonneboiler, kooldioxide. Team 2: elektriciteit, broeikaseffect, klimaatverandering, zonwering, zonne- energie, zonneboiler, sluipverbruik, energielabel, energiemeter, Wam, kooldioxide Team 3: elektriciteit, broeikaseffect, klimaatverandering, zonnepanelen, duurzame energie, ecostroom, zonneboilers, kooldioxide Team 4: elektriciteit, broeikaseffect, klimaatverandering, isolaxe, radiatoren, convectors, dubbelglas, kooldioxide. Benodigdheden. energiemeter, kamerthermometers. lesboek voor iedere leerling of per team een lesboek. Voorbereiding. Breng al uw collega s van de school op de hoogte dat uw leerlingen onderzoek gaan doen door de hele school heen.. Bedenk welke afspraken u met de teams wilt maken en hoe lang ze met hun onderzoek bezig mogen zijn ( 30 tot 40 minuten?) en wat kunnen ze doen als ze eerder klaar zijn?. Leg alle instrumenten klaar. ORGANISATIE EN TIJDSBESTEDING Terugblik 5 min. Bekijk kort het woordweb van de vorige les. Inleiding 5 min. Geef kort uitleg over de scans en maak prakxsche afspraken met de teams. Kern min. De leerlingen voeren in teams de scans uit Mogelijkheden AfsluiRng Vooruitblik 30 min min. 5 min. 1 min. De leerlingen voeren in teams een opdracht uit. Verwerkingsopdrachten m.b.t. de meters en taal. U kunt ervoor kiezen leerlingen in teams deze opdrachten te laten uitvoeren, als een team bijv. eerder klaar is. Een andere mogelijkheid is om het klassikaal te behandelen en dan als verdiepingsstof. Bespreek de samenwerking van de teams en maak nieuwe afspraken. Kondig de verkiezing aan van TIPS school en TIPS leerlingen. Leg uit dat de school en de leerlingen in de komende lessen wat met de TIPS moeten gaan doen. Eigen Energie op school p. 8

9 Vervolg les 2 Terugblik Herhaal het begrip energiebesparing. Wie kan het begrip voor de groep uitleggen met behulp van het woordweb? Waarom gaan de leerlingen onderzoek doen naar energiebesparing? Leg uit dat ze het onderzoek wat ze vandaag doen, de volgende les gaan presenteren. Inleiding Leg uit dat de leerlingen nu in teams aan de slag gaan met het onderzoek. Lees samen de instrucxe voor leerlingen uit het lesboekje. Neem vervolgens kort de opzet van de scans door met de leerlingen. ONDERWERP VRAAG HELP JA NEE TOP VerlichXng Is het licht uit in de klas Kijk maar eens Xjdens als er niemand is? de pauze of de X X lampen in de klas uit zijn. Vaak laat iedereen gewoon het licht aan. Lampen kosten energie. Dus, Xjdens de pauze de lampen uit!! TIP KLAS TIP SCHOOL Ieder team leest eerst de kolom vragen in de tabel samen door. Daarna gaan ze iedere vraag beantwoorden door op onderzoek uit te gaan. De help kolom kan helpen bij het vinden van een antwoord. Als ze het antwoord weten, vullen ze de ja/nee kolom in. Als alle vragen beantwoord zijn, bepalen de leerlingen voor elk onderdeel of het goed gaat (TOP) en wat verbeterd kan worden (TIP). Een TIP klas kunnen de leerlingen zelf binnen een dag veranderen op school met een klein budget. Denk bijvoorbeeld aan het plaatsen van ledlampen, het plaatsen van tochtstrips, posters over energiebesparing maken, zoals, licht uit doen, kranen niet onnodig laten lopen, deuren sluiten. Een TIP school kan de school samen met het bestuur veranderen. Deze TIPS zijn groot en nemen veel meer Xjd in beslag. Denk bijv. aan het isoleren van de school, aanschaffen van zonnepanelen, plaatsen dubbel glas, enz. enz. Als de dingen makkelijk te verbeteren zijn door de leerlingen, zemen ze een kruisje bij TIP klas en anders bij TIP school. Kern De leerlingen gaan in teams met de scan uit hun boekje op onderzoek uit. Bespreek met hen wat u van hen verwacht Xjdens het samenwerken in een team. Bespreek ook wat ze kunnen doen als ze eerder klaar zijn. Eigen Energie op school p. 9

10 Vervolg les 2 team thema scan opdracht meexnstrument 1 energie verlichxng en zonlicht lampenonder- zoek energieset extra opdracht groep 5-6 Een sxcker of deurhanger ontwerpen: denk er om licht uit. extra opdracht groep 7-8 energiekosten uitrekenen van brandende lampen. 2 energie stekkers en apparaten sluipverbruik meten energiemeter energieset Een tekst schrijven en een poster maken over een energiezuinig of energievretend apparaat. Uitrekenen hoeveel de elektrische energie van een apparaat kost. 3 energie extra 7-8 energiegebruik interview en schone energie houden met de directeur energieset Niet van toepassing. Bereken oppervlakte en inhoud van een klaslokaal. 4 energie extra 7-8 verwarming en isolaxe temperatuur meten thermometer energieset Niet van toepassing. Uitrekenen kosten isolaxemateriaal. AfsluiRng Laat alle leerlingen weer terugkomen in de klas. Ieder team heee nu een scan ingevuld. De leerlingen weten wat goed gaat en waar iets verbeterd kan worden door de kruisjes in de kolommen TOP, TIP klas en TIP school. De volgende lessen gaan de leerlingen de TIPS en TOPS verder uitwerken. Bespreek hoe de samenwerking is verlopen in ieder team. Kwam iedereen aan de beurt door de taakverdeler? Kregen jullie de opdrachten op Xjd af door de aanwijzing van de Xjdbewaker? Hebben jullie je gehouden aan de regels voor samenwerken? Moeten er nog nieuwe afspraken gemaakt worden? Vooruitblik De volgende les gaan de leerlingen hun TIPS en TOPS presenteren aan de klas. Na deze presentaxe worden de belangrijkste TIPS klas gekozen. De gekozen TIPS school worden doorgegeven aan de direcxe en/of schoolbestuur, die daar dan mee aan de slag kunnen. De gekozen TIPS klas zullen de leerlingen zelf gaan uitvoeren. Eigen Energie op school p. 10

11 Les 3 resultaten Doel Leerlingen leren bewust keuzes te maken in het gebruiken van energie Benodigdheden. een groot vel of flap voor iedereen. eventueel 2 sxckers per leerling. sxeen/tekenmateriaal Voorbereiding. Zorg ervoor dat ieder team de lesboekjes, flappen en sxeen heee voor het maken van een TIP- TOP poster.. Neem bijlage 1 door. Hier staan TIPS die u kunt uitvoeren voor het verbeteren van het schoolgebouw. Met deze TIPS in uw achterhoofd kunt u uw leerlingen inspireren bij het bedenken van eigen TIPS. OrganisaRe en Rjdsbesteding Terugblik Inleiding 2 min. 20 min Haal terug wat de leerlingen de vorige les gedaan hebben. Leg uit hoe de teams hun resultaten kunnen verwerken en presenteren. Kern 20 min. Alle team presenteren hun TIP- TOP- poster. AfsluiRng Vooruitblik 15 min. 2 min. Houd een verkiezing en kies met de klas de belangrijkste TIPS school en TIPS klas. Geef uitleg over hoe de klas verder met de gekozen TIPS school en TIPS klas gaat werken. Terugblik Blik terug op de vorige les. Ieder team heee één onderdeel van de school onderzocht (het licht, elektrische apparaten, energiegebruik en verwarming). Over dit onderdeel hebben ze een scan ingevuld en onderzoeksopdrachten gemaakt. Ze hebben in de scan aangekruist wat in orde is (TOP) en wat verbeterd kan worden (TIP klas en TIP school). Ook hebben ze op een kladblaadje al ideeën opgeschreven van TIPS en TOPS. Deze gegevens hebben de leerlingen vandaag nodig. Inleiding Het is belangrijk dat de teams de resultaten met elkaar uitwisselen. Door alle resultaten te verzamelen en hierover te praten, kan de klas erachter komen wat zijzelf en de school het best kunnen doen om het schoolgebouw energiezuiniger te maken Eigen Energie op school p. 11

12 Vervolg les 3 Ieder team maakt als volgt een TIP- TOP- poster: 1 Ieder team maakt een lijst met al hun TIPS en TOPS m.b.v. de scans, opdrachten en kladblaadjes. 2 Uit hun TOPS kiezen de leerlingen er één die zij belangrijk vinden. Deze schrijven ze alvast op de poster. 3 Ieder team denkt er over na wat de voordelen en nadelen zijn van hun TIPS en beantwoordt voor iedere TIP de volgende vragen: kunnen wij zelf de TIP uitvoeren (TIP klas) of moet de school dat doen (TIP school)? Kost de TIP geld om uit te voeren? 4 Ieder team kiest samen een TIP klas en een TIP school. Bij het overleggen gebruiken ze de regels voor samenwerken. 5 Bij ieder gekozen TIP schrije het team een voordeel en een nadeel op. Kern Ieder team presenteert hun poster aan de klas. Vraag steeds de presentator van een team de presentaxe in te leiden en af te sluiten. Ieder team legt uit, wat zij onderzocht hebben, wat hun TOPS en TIPS zijn en wat de voor- en nadelen van de gekozen TIPS zijn. De andere leerlingen kunnen, naar aanleiding van hun eigen TIPS en TOPS, na iedere presentaxe vragen stellen aan de presentator. AfsluiRng Hang alle posters voor in de klas op. Bekijk samen de TOPS en stel vast dat er dingen zijn die goed gaan op school. Dat is erg mooi! Hier kan de school trots en zuinig op zijn. Bekijk vervolgens de TIPS. Zijn er TIPS die elkaar tegenspreken? Hoe kan dit? Zijn er TIPS hetzelfde? Leg uit dat alle TIPS natuurlijk belangrijk zijn, maar dat niet alle TIPS in één keer uitgevoerd kunnen worden, je moet prioriteiten stellen. Spreek met de klas af samen de belangrijkste twee of drie TIPS klas en TIPS school uit te kiezen. Bespreek met de leerlingen hoe de klas de belangrijkste TIPS kan uitkiezen. SuggesXe: Houd een stemming in de klas. Doe dit als volgt: iedere leerling krijgt twee sxckers. Een sxcker voor de belangrijkste TIP klas en één voor de belangrijkste TIP school. Laat de leerlingen op de posters bij de belangrijkste TIPS hun sxcker plakken. Stel daarna vast met de leerlingen welke TIPS de meeste sxckers hebben gekregen. Vooruitblik Met de gekozen TIPS gaat u de volgende les verder. De leerlingen zullen alle TOPS en gekozen TIPS presenteren aan de direcxe, schoolteam en. Bewaar de posters van de leerlingen, deze kunt u gebruiken bij de volgende les. Eigen Energie op school p. 12

13 Les 4 uitdaging DOEL Leerlingen leren bewust keuzes maken in het gebruik van energie. Benodigdheden. een groot vel of flap voor iedereen. sxeen/tekenmateriaal Voorbereiding. Besluit op welke manier u de TOPS, TIPS klas en TIPS school wilt gaan presenteren en aan wie. Houdt u het intern of komen er ook mensen bij van buiten de school?. Maak goede afspraken met de genodigden en licht ze op Xjd in. OrganisaRe en Rjdsbesteding Terugblik 5 min. Bespreek de TOPS en de gekozen TIPS voor de klas en de school. Inleiding 5 min Uitleg over de presentaxes van de TIPS. Kern Eigen invulling Het uitwerken van de presentaxes. AfsluiRng Eigen invulling Het uitvoeren van de presentaxes. Terugblik Blik terug op de voorgaande lessen. De leerlingen weten wat goed is (TOPS) en hebben uitgekozen wat ze gaan presenteren (TIPS). Laat de leerlingen terughalen welke TIPS ze hebben gekozen en waarom juist deze. Inleiding Leg uit waarom de TOPS, gekozen TIPS klas en TIPS school gepresenteerd gaan worden aan de direcxe, schoolteam en. De direcxe gaat met het advies van de leerlingen en misschien een externe adviseur aan de slag. Kern U kunt met de leerlingen op verschillende manieren deze presentaxe aanpakken, enkele suggesxes: 1 Weinig Xjd en aan het schoolteam: Laat enkele leerlingen van elk team samen een poster maken van de TOPS en de gekozen TIPS klas en TIPS school. Deze poster dan op een gunsxg moment presenteren aan het schoolteam en de direcxe. 2 Veel Xjd en extern: Maak dan een uitgebreide poster met tekeningen erbij en presenteer deze dan in een feestelijke bijeenkomst. Eigen Energie op school p. 13

14 BIJLAGEN Bijlage 1: TIPS. Als u dagelijks venxleert, bespaart u energie. Mensen produceren elke dag liters waterdamp. De lucht in de school wordt daardoor vochxg. Door te venxleren wordt vochxge lucht vervangen door droge lucht. Droge lucht opwarmen kost minder energie dan vochxge lucht opwarmen.. Houd (tussen) deuren dicht, dit voorkomt onnodige tocht en onnodig energieverlies. Zorg wel voor hoge venxlaxe.. Zorg er voor dat radiatoren niet volledig afgedekt worden door vensterbanken.. Is het lokaal leeg, dan de lichten uit!. Heee een apparaat een uitknop en een stand- byknop, gebruik dan de uitknop.. Wordt een apparaat voor langere Xjd niet gebruikt, trek dan de stekker uit het stopcontact.. Bij meerdere apparaten bij elkaar is een meervoudige stekkerdoos met aan- uitschakelaar aan te bevelen.. Als opladers niet gebruikt worden, stekker uit het stopcontact KOM ZOVEEL MOGELIJK MET DE FIETS OF LOPEND OP SCHOOL. Eigen Energie op school p. 14

15 Bijlage 2: de energieset 1. DemonstraXe van het pakket voor duurzame energie moet ten allen Xjde door een volwassene worden begeleid. 2. Blijf uit de buurt van de bewegende bladen van de windturbine. 3. De oranje ON/OFF- schakelaar op het basisstaxon blije in de aan- stand omlaag staan. 4. Tijdens wisselingen van de units de ON/OF schakelaar UIT, dus omhoog. 5. Steek de universeel mast in het basisstaxon (de waterturbine zonder mast plaatsen op het basisstaxon). 6. Het zonnepaneel of de windturbine kunnen op de mast geplaatst worden. Start demonstraxe. 7. Bij gebruik van het zonnepaneel is een zwak zonnetje al voldoende. Is er geen zon dan kan een kunstmaxge lichtbron gebruikt worden. LET OP: de lichtbron moet naar het midden van het zonnepaneel wijzen. 8. Bij gebruik binnen van de windturbine, boots dan de wind na met een bureauvenxlator of haardroger. 9. Let op bij het gebruik van de waterturbine dat het water de juiste kant op stroomt, zie pijltjes achter de waterturbine. Eigen Energie op school p. 15

16 Bijlage 3: de Energiemeter Gebruiksaanwijzing Plug de energieverbruiksmeter in het stopcontact en sluit vervolgens het te meten apparaat aan in het contact van de energieverbruiksmeter. 1.FuncXetoets ( 1 e links) Door op de funcxetoets te drukken worden de volgende waarden zichtbaar op het display Wamage Voltage Ampère FrequenXe Laagste- en hoogste Wamage Prijs in euro per kwh Totaal verbruik in kwh en Euro s 2.Power toets (midden) Door op deze toets te drukken zal het Wamage (is vermogen) zichtbaar worden. 3.Cosmoets (rechts) Door op deze toets te drukken verschijnt het totale verbruik in kwh en in Euro s. 4.Invoeren van de Europrijs per kwh. Houdt de - toets ingedrukt en druk op de funcxetoets. De prijs in Euro zal gaan knipperen en door middel van de - toets en de - toets kan de actuele prijs per kwh in Euro worden ingesteld. Door vervolgens op de funcxetoets te drukken wordt de waarde opgenomen in het geheugen en hoee niet steeds opnieuw ingevoerd te worden 5.Resemen van de energieverbruiksmeter doormiddel van de funcxetoets 4 seconden ingedrukt te houden. 6.Indien het rode ledlampje met onderschrie OL oplicht, onmiddellijk de mexng onderbreken. In dat geval is er sprake van overspanning. Eigen Energie op school p. 16

17 Bijlage 4: begrippenlijst Broeikaseffect Convector CO2 Dubbelglas Ecostroom Elektriciteit Energie Energie opwekken Energiebesparing Energielabel Energiemeter Doordat broeikasgassen hoog in de lucht (de atmosfeer) blijven hangen, wordt de warmte van de zon vastgehouden op aarde. Alle zonnestralen zouden anders via de aarde weer teruggekaatst worden het heelal in. Een warmtewisselaar. Een (broeikas)gas. CO2 is hetzelfde als kooldioxide (zie kooldioxide). Dubbelglas bestaat uit twee glasplaten met daartussen een ruimte. Bij enkelglas verdwijnt veel warmte naar buiten. Bij dubbelglas is dat niet het geval en bespaar je energie. Elektriciteit die avomsxg is van windmolens, zonne- energie, waterkracht of andere schone energiebronnen. Hetzelfde als: groene stroom (zie groene stroom). Een ander woord voor stroom. Je hebt het nodig om een apparaat aan te zemen. Heb je nodig om een apparaat aan te zemen. Zelf heb je ook energie nodig om te bewegen en denken. Door te eten krijg je stoffen binnen die je energie geven. Je hebt een bron nodig om energie te maken. Energie maken noemen we ook wel: energie opwekken. Je kunt energie opwekken door bijvoorbeeld olie of kolen te verbranden. De olie of de kolen zijn dan de energiebronnen: de bronnen waaruit je energie kunt halen. Ook zonnewarmte en wind zijn bronnen om energie mee op te wekken. Minder energie gebruiken. Bijvoorbeeld door het licht uit te doen als je een kamer verlaat. Of de computer uit te zemen als je hem niet gebruikt. Je kunt ook minder energie gebruiken door te isoleren (zie isolaxe). Of door iets met de hand te doen in plaats van elektrisch. Denk bijvoorbeeld aan een gewone of een elektrische tandenborstel. Steeds meer apparaten hebben een energielabel. Het label geee met kleurtjes en lemers aan dat het apparaat zuinig omgaat met energie. Je hebt deze labels bijvoorbeeld voor auto s en wasmachines. Een energiemeter meet hoeveel energie een apparaat verbruikt Een lampje verbruikt bijvoorbeeld 7 wam, een stofzuiger wel 2000 Wam (zie Wam). Eigen Energie op school p. 17

18 Fossiele brandstof Gas Groene stroom IsolaRe IsolaRemateriaal Kolen, gas en olie zijn fossiele brandstoffen. Het zijn eigenlijk heel oude (duizenden of miljoenen jaren oude) resten van planten en dieren. Door het verbranden van fossiele brandstoffen energie opwekken. Een stof kan verschillende vormen hebben. Water kan vast (ijs) of vloeibaar zijn. Stoffen kunnen ook de vorm van gas hebben. Ze zimen dan in de lucht en zijn (bijna alxjd) onzichtbaar. Soms kun je ze wel ruiken, bijvoorbeeld als je een windje laat! Elektriciteit die avomsxg is van windmolens, zonne- energie, waterkracht of andere schone energiebronnen. Hetzelfde: ecostroom (zie ecostroom). Een laagje materiaal waardoor warmte minder snel naar buiten ontsnapt. Het blije binnen lekker warm, dus de verwarming hoee niet hoger. Zo bespaar je energie. Je kunt bijvoorbeeld een muur isoleren met een extra laag materiaal of dubbel glas kiezen. Materiaal dat je als een extra laagje aanbrengt zodat warmte in de winter minder snel ontsnapt. In de zomer komt warmte van buiten minder gemakkelijk naar binnen. Klimaatverandering Door het broeikaseffect (zie broeikaseffect) wordt het op aarde warmer en kan het klimaat veranderen. Het kan bijvoorbeeld langer en vaker gaan regenen of juist veel te weinig regenen. Kool Kooldioxide Olie Schone energie Sluipverbruik VenRlaRerooster Kool is een fossiele brandstof. Door het te verbranden kun je energie opwekken. Een (broeikas)gas. Kooldioxide is hetzelfde als CO2 (zie CO2). Een fossiele brandstof die uit de bodem wordt gehaald. Je kunt energie opwekken door olie te verbranden. Energie die wordt opgewekt (gemaakt) zonder dat er schadelijke broeikasgassen in de lucht komen. Voorbeelden zijn zonne- energie windenergie en waterenergie Een apparaat staat uit, maar de stekker zit in het stopcontact. Het lijkt alsof er geen elektriciteit wordt gebruikt. Maar ongemerkt gebruikt het apparaat toch een klein beetje stroom. Rooster in de muur of in het raam waardoor frisse lucht naar binnen kan komen. Vaak kun je zo n rooster met een schuixe open- of dicht schuiven. Eigen Energie op school p. 18

19 Versterkt broeikaseffect Te veel broeikasgassen die als een deken om de aarde hangen. Hierdoor warmt de aarde te veel op en kan het klimaat veranderen. Er zijn te veel broeikasgassen doordat de mens veel fossiele brandstoffen verbrandt (zie fossiele brandstof). WaZ (W) Windenergie Zonneboiler Zonne- energie De elektrische energie die een apparaat verbruikt, wordt gemeten in wam. Een koffiezetapparaat verbruikt bijvoorbeeld 1100 wam (zie energiemeter). De wind wordt gebruikt als energiebron, dus om energie op te wekken. De wind zet een molen in beweging en zo wordt energie opgewekt. Een apparaat met buizen voor op het dak. Door de buizen loopt water dat door de zon wordt opgewarmd. Het warme water wordt bewaard in een vat om in huis te gebruiken. Bijvoorbeeld voor een warme douche. Warmte van de zon wordt via een zonnepaneel omgezet in energie. Zonwering: Iets om de zon buiten te houden. Bijvoorbeeld: een zonnescherm, (rol)gordijn, luxaflex of screens. BIJLAGE 5 AANMELDING ENERGIEKE SCHOLEN Bij een aantal opdrachten wordt aangegeven dat e.e.a. verduidelijkt kan worden met een filmpje op Het aanmelden gaat als volgt: leerlingen team3 filmpjes energie wat is dat precies leerlingen team3 filmpjes hoe kun je energie opwekken leerlingen team3 filmpjes broeikaseffect Bronvermelding: Energieke scholen GDO 2009 Bewerkt: educaxecommissie Eigen Energie op school p. 19

TEAM 3, energiegebruik en schone energieteam

TEAM 3, energiegebruik en schone energieteam TEAM 3, energiegebruik en schone energieteam Naam:.. School:.. Groep:.. Eigen Energie op school p. 1 ONDERZOEK NAAR ENERGIEGEBRUIK EN SCHONE ENERGIE Afspraken om van jullie team een superteam te maken

Nadere informatie

TEAM 1, het verlich0ng- en zonneverlich0ngteam. School:.. Team 1 - verlichting en zonlicht Eigen Energie op school p. 1

TEAM 1, het verlich0ng- en zonneverlich0ngteam. School:.. Team 1 - verlichting en zonlicht Eigen Energie op school p. 1 TEAM 1, het verlich0ng- en zonneverlich0ngteam Naam: School:.. Groep: Eigen Energie op school p. 1 ONDERZOEK NAAR ZONLICHT EN VERLICHTING Afspraken om van jullie team een superteam te maken Jullie gaan

Nadere informatie

TEAM 4, het verwarming- en isola7eteam

TEAM 4, het verwarming- en isola7eteam TEAM 4, het verwarming- en isola7eteam Naam:.. School:.. Groep:.. Eigen Energie op school p. 1 ONDERZOEK VERWARMING EN ISOLATIE Afspraken om van jullie team een superteam te maken Jullie gaan samenwerken

Nadere informatie

TEAM 2, het stekker- en apparaten team

TEAM 2, het stekker- en apparaten team TEAM 2, het stekker- en apparaten team Naam:.. School:.. Groep:.. Eigen Energie op school p. 1 ONDERZOEK NAAR STEKKERS EN APPARATEN Afspraken om van jullie team een superteam te maken Jullie gaan samenwerken

Nadere informatie

TEAM 5 ENERGIE. onderzoek naar energiegebruik en schone energie JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR ENERGIEGEBRUIK EN SCHONE ENERGIE OP SCHOOL

TEAM 5 ENERGIE. onderzoek naar energiegebruik en schone energie JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR ENERGIEGEBRUIK EN SCHONE ENERGIE OP SCHOOL TEAM 5 ENERGIE onderzoek naar energiegebruik en schone energie JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR ENERGIEGEBRUIK EN SCHONE ENERGIE OP SCHOOL VERSIE 2 2012 2 TEAM 5 - energiegebruik en schone energie UITNODIGING

Nadere informatie

TEAM 3 ENERGIE. onderzoek naar verlichting en zonlicht JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR VERLICHTING EN ZONLICHT OP SCHOOL

TEAM 3 ENERGIE. onderzoek naar verlichting en zonlicht JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR VERLICHTING EN ZONLICHT OP SCHOOL TEAM 3 ENERGIE onderzoek naar verlichting en zonlicht JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR VERLICHTING EN ZONLICHT OP SCHOOL VERSIE 2 2012 2 TEAM 3 - verlichting en zonlicht UITNODIGING ENERGIE, WAT IS DAT

Nadere informatie

TEAM 4 ENERGIE. onderzoek naar stekkers en apparaten JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR STEKKERS EN APPARATEN OP SCHOOL

TEAM 4 ENERGIE. onderzoek naar stekkers en apparaten JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR STEKKERS EN APPARATEN OP SCHOOL TEAM 4 ENERGIE onderzoek naar stekkers en apparaten JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR STEKKERS EN APPARATEN OP SCHOOL VERSIE 2 2012 2 TEAM 4 - stekkers en apparaten UITNODIGING ENERGIE, WAT IS DAT EIGENLIJK?

Nadere informatie

TEAM 6 ENERGIE. onderzoek naar verwarming en isolatie JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR VERWARMING EN ISOLATIE OP SCHOOL

TEAM 6 ENERGIE. onderzoek naar verwarming en isolatie JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR VERWARMING EN ISOLATIE OP SCHOOL TEAM 6 ENERGIE onderzoek naar verwarming en isolatie JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR VERWARMING EN ISOLATIE OP SCHOOL VERSIE 2 2012 2 TEAM 6 - verwarming en isolatie UITNODIGING ENERGIE, WAT IS DAT EIGENLIJK?

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

TEAM 1 BINNENMILIEU. onderzoek naar vocht en vieze luchtjes JULLIE GAAN DE LUCHT IN DE SCHOOL ONDERZOEKEN.DAARVOOR GEBRUIKEN JULLIE DE CO 2 -METER

TEAM 1 BINNENMILIEU. onderzoek naar vocht en vieze luchtjes JULLIE GAAN DE LUCHT IN DE SCHOOL ONDERZOEKEN.DAARVOOR GEBRUIKEN JULLIE DE CO 2 -METER TEAM 1 BINNENMILIEU onderzoek naar vocht en vieze luchtjes JULLIE GAAN DE LUCHT IN DE SCHOOL ONDERZOEKEN.DAARVOOR GEBRUIKEN JULLIE DE CO 2 -METER VERSIE 2 2012 2 TEAM 1 - vocht en vieze luchtjes UITNODIGING

Nadere informatie

TEAM 2 BINNENMILIEU. onderzoek naar vocht en vieze luchtjes JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR STOF, VIEZIGHEID EN GELUID

TEAM 2 BINNENMILIEU. onderzoek naar vocht en vieze luchtjes JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR STOF, VIEZIGHEID EN GELUID TEAM 2 BINNENMILIEU onderzoek naar vocht en vieze luchtjes JULLIE GAAN ONDERZOEK DOEN NAAR STOF, VIEZIGHEID EN GELUID VERSIE 2 2012 2 TEAM 2 - stof, viezigheid en geluid UITNODIGING OP VEEL SCHOLEN IS

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 6, 7, 8 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

NME centrum Betuwe LES 3

NME centrum Betuwe LES 3 NME centrum Betuwe LES 3 les 3 COLOFON Deze handleiding hoort bij het project Energie?Zuinig! Dit project is een combinatie van de Leskist Energie? Natuurlijk Duurzaam! en het landelijke project Energieke

Nadere informatie

energie besparen en een gezond binnenmilieu HANDLEIDING LEERKRACHT

energie besparen en een gezond binnenmilieu HANDLEIDING LEERKRACHT energie besparen en een gezond binnenmilieu HANDLEIDING LEERKRACHT VERSIE 2 2012 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding: Aandacht voor energiebesparing en een gezond binnenmilieu 3 2 Project Energieke Scholen 4 3 Overzicht

Nadere informatie

Wie wijs is met ENERGIE. ...is een. School. planning connecting respecting the future. ggrontmij

Wie wijs is met ENERGIE. ...is een. School. planning connecting respecting the future. ggrontmij Wie wijs is met...is een ENERGIE Energieke School Goeiemorgen lieve kinderen! Sjaan (van nr. 36) Annet (van nr. 34) Wat gaan wij jullie vertellen: Energieke School, De Energie-wedstrijd Onderzoeken Lesprogramma

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO 2 -zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Zonnepanelen op school. Team 1: Meten Onderzoek naar de opbrengst van zonnepanelen. Jullie gaan meten wat zonnepanelen aan energie opbrengen

Zonnepanelen op school. Team 1: Meten Onderzoek naar de opbrengst van zonnepanelen. Jullie gaan meten wat zonnepanelen aan energie opbrengen Zonnepanelen op school Team 1: Meten Onderzoek naar de opbrengst van zonnepanelen Jullie gaan meten wat zonnepanelen aan energie opbrengen 1. SAMENWERKEN IN EEN TEAM Jullie gaan samenwerken in een team.

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen Tekst lezen en vragen stellen 1. Om een tekst goed te begrijpen is het erg belangrijk om een tekst actief te lezen. In de uitleg lees je hoe je dat moet doen. Als je actief leest, dan: - controleer je

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering. 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan?

1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering. 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan? Dit lespakket bestaat uit vijf blokken 1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan? 4. Elektriciteit Hoe raakt het tot aan je huis?

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie Fossiele brandstoffen Duurzame energiebronnen

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie Fossiele brandstoffen Duurzame energiebronnen 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 2 1.3. Fossiele brandstoffen... 5 1.4. Duurzame energiebronnen... 7 1.5. Kernenergie... 9 1.6. Energie besparen... 10 1.7. Energieverbruik

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing:

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Deze lessenserie is niet helemaal door ons gemaakt maar gedeeltelijk afkomstig van www.webquests.nl Lesdoelen: kerndoelen leerdoelen 4,34,39 Leerlingen

Nadere informatie

Zuinig met energie. waar je thuis bent...

Zuinig met energie. waar je thuis bent... Zuinig met energie waar je thuis bent... Goed voor het milieu en voor uw portemonnee HEEMwonen investeert fors in energiebesparende maatregelen. Dit doen we heel bewust. Zo verlagen we de energielasten

Nadere informatie

WONEN IN EEN ENERGIEZUINIGE WONING: PRAKTISCHE INFORMATIE EN TIPS

WONEN IN EEN ENERGIEZUINIGE WONING: PRAKTISCHE INFORMATIE EN TIPS WONEN IN EEN ENERGIEZUINIGE WONING: PRAKTISCHE INFORMATIE EN TIPS Wonen Zuid vindt duurzaam en energiezuinig bouwen belangrijk. Dit is beter voor ons milieu en huurders kunnen hiermee besparen op hun energierekening.

Nadere informatie

Een goede vangst! Een goede vangst 2014 - http://omwb.braintrigger.nl

Een goede vangst! Een goede vangst 2014 - http://omwb.braintrigger.nl Een goede vangst! Om fijn te leven maak je veel gebruik van energie. Bijvoorbeeld om eten te koken, of om te spelen met een spelcomputer. Maar ook om het huis te verwarmen of jezelf te vervoeren. Voor

Nadere informatie

NME centrum Betuwe LES 1

NME centrum Betuwe LES 1 NME centrum Betuwe LES 1 les 1 COLOFON Deze handleiding hoort bij het project Energie? Zuinig! Dit project is een combinatie van de Leskist Energie? Natuurlijk Duurzaam! en het landelijke project Energieke

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace 2. NOORDPOOL OPDRACHT 1 Bekijk het filmpje: 1. Welke landen liggen rondom de Noordpool? 2. In welke zee ligt de Noordpool? Bernd Roemmelt / Greenpeace

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

ENERGIEZUINIG WONEN 10 tips

ENERGIEZUINIG WONEN 10 tips ENERGIEZUINIG WONEN 10 tips 1 Je woning isoleren en begin daar waar isoleren het meeste oplevert, dus waarmee je je energievraag zo veel mogelijk terugbrengt. Veel mensen kopen eerst zonnepanelen om energie

Nadere informatie

NME centrum Betuwe LES 1

NME centrum Betuwe LES 1 NME centrum Betuwe LES 1 les 1 COLOFON Deze handleiding hoort bij het project Energie? Zuinig! Dit project is een combinatie van de Leskist Energie? Natuurlijk Duurzaam! en het landelijke project Energieke

Nadere informatie

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school.

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Startactiviteit groep 1/2 Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Subdoelen 1. Leerlingen en leraren worden zich bewust van welke apparaten

Nadere informatie

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl Een goede vangst! Om fijn te leven maak je veel gebruik van energie. Bijvoorbeeld om eten te koken, of om te spelen met een spelcomputer. Maar ook om het huis te verwarmen of jezelf te vervoeren. Voor

Nadere informatie

Virtuele Diaconale Klimaatstraat Wageningen

Virtuele Diaconale Klimaatstraat Wageningen KND-Klimaatwedstrijd Virtuele Diaconale Klimaatstraat Wageningen Naam: Leeftijd: Kerkgebouw: Uiterste inleverdatum is 3 maart 2017 tijdens de kindernevendienst, of in de brievenbus bij Joke de Jong, Dolderstraat

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12%

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% Hugo Vanderstraeten Energieverbruik op hol steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% (Bron: CREG). Energie besparen = geld sparen. 3/4 van onze energie komt uit fossiele brandstoffen. De verbranding van

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Greenpeace is een organisatie die ereldijd opkomt voor het milieu. We illen de natuur en de dieren daarin beschermen.

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2!

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2! Nr.01 / Februari 2012 Doe mee en verminder CO2! De Groene Hollander is dé MVO-krant van Hollandridderkerk opgezet door het (milieu-)adviesteam. Het (milieu-)adviesteam is tot stand gekomen naar aanleiding

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

2.5: WINDENERGIE GEBRUIKEN 2.6: ZONNEWARMTE GEBRUIKEN 2.7: ZONNESTROOM GEBRUIKEN 2.8: BIO-ENERGIE GEBRUIKEN

2.5: WINDENERGIE GEBRUIKEN 2.6: ZONNEWARMTE GEBRUIKEN 2.7: ZONNESTROOM GEBRUIKEN 2.8: BIO-ENERGIE GEBRUIKEN WERKBOEKJE LES 2: HOE KAN IK? Dit werkboekje is van TEAM Naam : Naam : Naam : Naam : Instructie: Doe de opdrachten om en om, kies steeds een andere kleur. Kruis aan als je een opdracht gedaan hebt. Zuinig

Nadere informatie

ArbeidsErvaring Project 2014-2015

ArbeidsErvaring Project 2014-2015 ArbeidsErvaring Project 2014-2015 DEEL 2 ARBEIDSERVARING Een project in het kader van arbeidservaring en duurzaamheid voor 3 e klassen HAVO en VWO van het Revius Lyceum Doorn Naam: Klas:.. 2 Voorwoord

Nadere informatie

1 ENERGIEBESPARING, WAAROM EIGENLIJK?

1 ENERGIEBESPARING, WAAROM EIGENLIJK? Naam:... 1 ENERGIEBESPARING, WAAROM EIGENLIJK? Waarom is energiebesparing belangrijk? En wat is het precies waar we op moeten besparen? Energie Zonder energie staat alles stil. Dit begint al bij je eigen

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

SLUIPVERBRUIK IN HUIS

SLUIPVERBRUIK IN HUIS SLUIPVERBRUIK IN HUIS Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning Bewonersinformatie Rosmalen Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning 2 Voorwoord Afgelopen periode heeft BAM Woningbouw in opdracht van de eigenaar van uw woning, a.s.r., uw woning verbeterd. Bij de woningverbetering

Nadere informatie

Introductie. De kit bestaat uit verschillende materialen en een DVD. Op de DVD staan de volgende bestanden: Handboek over Gebouwen, met animaties;

Introductie. De kit bestaat uit verschillende materialen en een DVD. Op de DVD staan de volgende bestanden: Handboek over Gebouwen, met animaties; IUSES Toolkit Introductie Met deze experimentele toolkit kunnen experimenten uitgevoerd worden op het gebied van energie efficiency, energiebesparing en duurzame energie. Hij is ontwikkeld voor docenten

Nadere informatie

Meten = weten Instructie voor leerkrachten

Meten = weten Instructie voor leerkrachten Meten = weten Instructie voor leerkrachten Dit opdrachtenblad Meten = Weten is ontwikkeld als een voorproefje voor het lespakket Zonnepanelen op school. Het opdrachtenblad is zelfstandig te gebruiken.

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting Energiezuinig wonen GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting 1)Waarom energie besparen? 2)Hoe kunt u energie besparen? 3)En de volgende stap! 1) Het klimaat verandert!

Nadere informatie

De zon in het zwembad

De zon in het zwembad De zon in het zwembad Inleiding Het zwembad Aquarius staat in de gemeente Tienhuizen. Toen het zwembad in 1963 gebouwd werd speelde de energiekosten en het milieu nog niet zo n belangrijke rol. Inmiddels

Nadere informatie

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel W2N advies bureau in Drachten Freerk Wiersum Inhoud Deel1 Deel2 - Trias energetica - Verbruik/kosten - Constructie/installatie - Monitoring

Nadere informatie

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer ELEKTRICITEIT TELT! Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting Elektrische

Nadere informatie

Oorzaak-gevolgschema (denkactiviteit: op volgorde zetten) Logisch-mathematische intelligentie (rekenknap) Clib-niveau 79/8+

Oorzaak-gevolgschema (denkactiviteit: op volgorde zetten) Logisch-mathematische intelligentie (rekenknap) Clib-niveau 79/8+ Handleiding niveau C Onderwerp Schone Lucht Rally 2014 Strategie Vragen stellen Sleutelschema Oorzaak-gevolgschema (denkactiviteit: op volgorde zetten) Intelligenties Logisch-mathematische intelligentie

Nadere informatie

Themadag Energie op school

Themadag Energie op school De hele school doet mee aan Energie op school. De focus ligt op besparing door gedragsverandering. Leerlingen bedenken hoe je met zijn allen het energieverbruik kunt terugbrengen en ze ontwikkelen een

Nadere informatie

Trias energetica. Verdiepende opdracht

Trias energetica. Verdiepende opdracht 2015 Trias energetica Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel kun je meer leren over de Trias energetica, een strategie voor het bereiken van een zo duurzaam mogelijke energievoorziening. Pagina

Nadere informatie

Dat kan beter vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Dat kan beter vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/82623 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN

HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN ONDERHOUD AAN UW CV-KETEL? KIES VOOR OK CV Wilt u veilig én energiezuinig stoken? Laat uw cv-ketel dan regelmatig onderhouden door een Energie Service Specialist

Nadere informatie

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Lesduur: 25 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten waarom je zuinig met elektriciteit moet zijn. De leerlingen kunnen

Nadere informatie

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Zonnepanelen op school Team 5: Natuur Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Jullie gaan onderzoeken of de plant een zonnecel is en wie daar gebruik van maken 1. SAMENWERKEN IN EEN TEAM Jullie gaan samenwerken

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

Opwarming van de aarde

Opwarming van de aarde Leerlingen Opwarming van de aarde 8 Naam: Klas: In dit onderdeel kom je onder andere te weten dat er niet alleen een broeikaseffect is, maar dat er ook een versterkt broeikaseffect is. Bovendien leer je

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sander Niessing 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76953 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1 Duurzame stroom in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit, en de welvaart stijgt ook steeds meer. Daarom neemt de vraag naar energie (elektriciteit, gas, warmte) wereldwijd

Nadere informatie

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Van warme douche, autorit en vliegvakantie tot het verwarmen van ons huis: alles wat we in ons dagelijks leven doen, leidt tot uitstoot van broeikasgassen.

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 3, 4, 5

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 3, 4, 5 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 3, 4, 5 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Energiek Groep 7 en 8

Leskist THEMA-handleiding Energiek Groep 7 en 8 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Energiek Groep 7 en 8 Dit is een NME

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494

Opwarming van de aarde hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52494 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 03 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52494 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie - Opdrachten Fossiele brandstoffen - Opdrachten

1 ENERGIE Inleiding Het omzetten van energie - Opdrachten Fossiele brandstoffen - Opdrachten 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie - Opdrachten... 2 1.3. Fossiele brandstoffen - Opdrachten... 4 1.4. Duurzame energiebronnen - Opdrachten... 6 1.5. Kernenergie - Opdrachten...

Nadere informatie